Texts

agnau ha vai devāḥ sarvān paśūn nidadhire ye ca grāmyā ye cāraṇyā vijayaṃ vopapraiṣyantaḥ kāmacārasya vā kāmāyāyaṃ no gopiṣṭho gopāyad iti vā // (1.1) Par.?

tān u hāgnir nicakame / (2.1) Par.?

taiḥ samgṛhya rātrim praviveśa / (2.2) Par.?

punar ema iti devā ed agniṃ tirobhūtam / (2.3) Par.?

te ha vidāṃcakrur iha vai prāvikṣad rātriṃ vai prāvikṣad iti / (2.4) Par.?

tam etat pratyāyatyāṃ rātrau sāyam upātiṣṭhanta dehi naḥ paśūn punar naḥ paśūn dehīti / (2.5) Par.?

tebhyo 'gniḥ paśūn punar adadāt // (2.6) Par.?

tasmai kam agnī upatiṣṭheta / (3.1) Par.?

agnī vai dātārau / (3.2) Par.?

tāv evaitad yācate / (3.3) Par.?

sāyam upatiṣṭheta / (3.4) Par.?

sāyaṃ hi devā upātiṣṭhanta / (3.5) Par.?

datto haivāsmā etau paṣūn ya evaṃ vidvān upatiṣṭhate // (3.6) Par.?

atha yasmān nopatiṣṭhetobhaye ha vā idam agre sahāsur devāś ca manuṣyāś ca / (4.1) Par.?

tad yaddha sma manuṣyāṇāṃ na bhavati taddha sma devān yācanta idaṃ vai no nāstīdaṃ no 'stv iti te tasyā eva yāñcyāyai dveṣeṇa devās tirobhūtāḥ / (4.2) Par.?

neddhinasāni ned dveṣyo 'sānīti tasmān nopatiṣṭheta // (4.3) Par.?

atha yasmād upaiva tiṣṭheta yajño vai devānām āśīr yajamānasya / (5.1) Par.?

tad vā eṣa eva yajño yad āhutiḥ / (5.2) Par.?

āśīr eva yajamānasya / (5.3) Par.?

tad yad evāsyātra tad evaitad upatiṣṭhamānaḥ kurute tasmādupaiva tiṣṭheta // (5.4) Par.?

atha yasmān nopatiṣṭheta yo vai brāhmaṇaṃ vā śaṃsamāno 'nucarati kṣatriyaṃ vāyam me dāsyaty ayam me gṛhān kariṣyatīti yo vai taṃ vādyena vā karmaṇā vābhirirādhayiṣati tasmai vai sa deyaṃ manyate / (6.1) Par.?

atha ya āha kiṃ nu tvam mamāsi yo me na dadāsītīśvara enaṃ dveṣṭor īśvaro nirvedaṃ gantoḥ / (6.2) Par.?

tasmān nopatiṣṭheta / (6.3) Par.?

etad it tv evaiṣa eta yācate yad inddhe yaj juhoti / (6.4) Par.?

tasmān nopatiṣṭheta // (6.5) Par.?

atha yasmād upaiva tiṣṭhetota vai yācan dātāraṃ labhata evoto bhartā bhāryaṃ nānubudhyate / (7.1) Par.?

sa yadaivāha bhāryo vai te 'smi bibhṛhi mety athainaṃ vedāthainaṃ bhāryam manyate / (7.2) Par.?

tasmād upaiva tiṣṭheta / (7.3) Par.?

idam it tu samastaṃ yasmād upatiṣṭheta // (7.4) Par.?

prajāpatir vā eṣa bhūtvā yāvata īṣṭe yāvad enam anu tasya retaḥ siñcati yad agnihotraṃ juhoti / (8.1) Par.?

idam evaitat sarvam upatiṣṭhamāno 'nuvikaroti / (8.2) Par.?

idaṃ sarvam anuprajanayati // (8.3) Par.?

sa vā upavatyā pratipadyate / (9.1) Par.?

iyaṃ vā upa dvayena / (9.2) Par.?

iyam upa yaddhīdaṃ kiṃ ca jāyate 'syāṃ tad upajāyate / (9.3) Par.?

atha yan nyṛcaty asyām eva tad upopyate / (9.4) Par.?

tad ahnā rātryā bhūyo bhūya evākṣayyam bhavati / (9.5) Par.?

tad akṣayyeṇaivaitad bhūmnā pratipadyate // (9.6) Par.?

sa āhopaprayanto adhvaram iti / (10.1) Par.?

adhvaro vai yajñaḥ / (10.2) Par.?

upaprayanto yajñam ity evaitad āha / (10.3) Par.?

mantraṃ vocemāgnaya iti / (10.4) Par.?

mantram u hy asmā etad vakṣyan bhavati / (10.5) Par.?

āre asme ca śṛṇvata iti / (10.6) Par.?

yady apy asmad ārakād asy atha na etacchūṇvevaivam evaitan manyasvety evaitad āha // (10.7) Par.?

agnir mūrdhā divaḥ kakutpatiḥ pṛthivyā ayam apāṃ retāṃsi jinvatīti / (11.1) Par.?

anv eva dhāvati / (11.2) Par.?

tad yathā yācan kalyāṇaṃ vaded āmuṣyāyaṇo vai tvam asy alaṃ vai tvam etasmā asīty evam eṣā // (11.3) Par.?

athaindrāgnī / (12.1) Par.?

ubhā vām indrāgnī āhuvadhyā ubhā rādhasaḥ saha mādayadhyai ubhā dātārāv iṣāṃ rayīṇām ubhā vājasya sātaye huve vām iti / (12.2) Par.?

eṣa vā indro ya eṣa tapati / (12.3) Par.?

sa yad astam eti tad āhavanīyaṃ praviśati / (12.4) Par.?

tad ubhāv evaitat saha santā upatiṣṭhata ubhau me saha santau dattām iti / (12.5) Par.?

tasmād aindrāgnī // (12.6) Par.?

ayaṃ te yonir ṛtviyo yato jāto arocathās taṃ jānann agna ārohāthā no vardhayā rayim iti / (13.1) Par.?

puṣṭaṃ vai rayiḥ / (13.2) Par.?

bhūyo bhūya eva na idam puṣṭaṃ kurv ity evaitad āha // (13.3) Par.?

ayam iha prathamo dhāyi dhātṛbhir hotā yajiṣṭho adhvareṣv īḍyaḥ yam apnavāno bhṛgavo virurucur vaneṣu citraṃ vibhvaṃ viśe viśa iti / (14.1) Par.?

anv eva dhāvati / (14.2) Par.?

tad yathā yācan kalyāṇaṃ vaded āmuṣyāyaṇo vai tvam asy alaṃ vai tvam etasmā asīty evam eṣā yatho evaiṣa tatho evainam etad āha yad āha vibhvaṃ viśe viśa iti / (14.3) Par.?

vibhūr hy eṣa viśe viśe // (14.4) Par.?

asya pratnām anu dyutaṃ śukraṃ duduhre ahrayaḥ payaḥ sahasrasām ṛṣim iti / (15.1) Par.?

paramā vā eṣā sanīnāṃ yat sahasrasaniḥ / (15.2) Par.?

tad etasyaivāvaruddhai / (15.3) Par.?

tasmād āha payaḥ sahasrasām ṛṣim iti // (15.4) Par.?

tad etat samāhāryaṃ ṣaḍṛcam / (16.1) Par.?

tasyopavatī prathamā pratnavaty uttamā / (16.2) Par.?

avocāma tad yasmād upavatī / (16.3) Par.?

athāda eva pratnam / (16.4) Par.?

yāvanto hy eva sanāgre devās tāvanta eva devāḥ / (16.5) Par.?

tasmād adaḥ pratnam / (16.6) Par.?

tad ime evāntareṇa sarve kāmāḥ / (16.7) Par.?

te asmā ime saṃjānāne sarvān kāmānt saṃnamataḥ // (16.8) Par.?

sa vai triḥ prathamāṃ japati trir uttamām / (17.1) Par.?

trivṛtprāyaṇā hi yajñās trivṛdudayanāḥ / (17.2) Par.?

tasmāt triḥ prathamāṃ japati trir uttamām // (17.3) Par.?

yaddha vā atrāgnihotraṃ juhvad vādyena vā karmaṇā vā mithyā karoty ātmanas tad avadyaty āyuṣo vā varcaso vā prajāyai vā // (18.1) Par.?

tad u khalu tanūpā agne 'si tanvaṃ me pāhy āyurdā agne 'sy āyur me dehi varcodā agne 'si varco me dehi agne yan me tanvā ūnaṃ tan ma āpraṇeti // (19.1) Par.?

yaddha vā atrāgnihotraṃ juhvad vādyena vā karmaṇā vā mithyā karoty ātmanas tad avadyaty āyuṣo vā varcaso vā prajāyai vā / (20.1) Par.?

tan me punar āpyāyayety evaitad āha / (20.2) Par.?

tatho hāsyaitat punar āpyāyate // (20.3) Par.?

indhānās tvā śataṃ himā dyumantaṃ samidhīmahīti / (21.1) Par.?

śataṃ varṣāṇi jīvyāsmety evaitad āha / (21.2) Par.?

tāvat tvā mahāntaṃ samidhīmahīti yad āha dyumantaṃ samidhīmahīti / (21.3) Par.?

vayasvanto vayaskṛtaṃ sahasvantaḥ sahaskṛtam iti vayasvanto vayaṃ bhūyāsma vayaskṛt tvam bhūyā ity evaitad āha / (21.4) Par.?

sahasvanto vayam bhūyāsma sahaskṛt tvam būyā ity evaitad āha / (21.5) Par.?

agne sapatnadambhanam adabdhāso adābhyam iti tvayā vayaṃ sapatnān pāpīyasaḥ kriyāsmety evaitad āha // (21.6) Par.?

citrāvaso svasti te pāramaśīyeti trir etaj japati / (22.1) Par.?

rātrir vai citrāvasuḥ / (22.2) Par.?

sā hīyaṃ saṃgṛhyeva citrāṇi vasati / (22.3) Par.?

tasmān nārakāc citraṃ dadṛśe // (22.4) Par.?

etena ha sma vā ṛṣayo rātreḥ svasti pāraṃ samaśnuvate / (23.1) Par.?

eteno ha smainān rātrer nāṣṭrā rakṣāṃsi na vindanti / (23.2) Par.?

eteno evaiṣa etad rātreḥ svasti pāraṃ samaśnute / (23.3) Par.?

eteno enaṃ rātrer nāṣṭrā rakṣāṃsi na vindanti / (23.4) Par.?

etāvan nu tiṣṭhañ japati // (23.5) Par.?

athāsīnaḥ saṃ tvamagne sūryasya varcasā gathā iti / (24.1) Par.?

tad yad astaṃ yan nāditya āhavanīyaṃ praviśati tenaitad āha / (24.2) Par.?

sam ṛṣīṇāṃ stuteneti tad yad upatiṣṭhate tenaitad āha / (24.3) Par.?

saṃ priyeṇa dhāmneti / (24.4) Par.?

āhutayo vā asya priyaṃ dhāma / (24.5) Par.?

āhutibhir eva tad āha / (24.6) Par.?

sam aham āyuṣā saṃ varcasā sam prajayā saṃ rāyaspoṣeṇa gmiṣīyeti yathā tvam etaiḥ / (24.7) Par.?

sam agathā evam aham āyuṣā varcasā prajayā rāyaspoṣeṇeti / (24.8) Par.?

yad bhūmneti tad evam aham etaiḥ saṃgacchā ity evaitad āha // (24.9) Par.?

atha gām abhyaity andha sthāndho vo bhakṣīya maha stha maho vo bhakṣīyeti / (25.1) Par.?

yāni vo vīryāṇi yāni vo mahāṃsi tāni vo bhakṣīyety evaitad āha / (25.2) Par.?

ūrja sthorja vo bhakṣīyeti rasa stha rasaṃ vo bhakṣīyety evaitad āha / (25.3) Par.?

rāyaspoṣa stha rāyaspoṣaṃ vo bhakṣīyeti bhūmā stha bhūmānaṃ vo bhakṣiyety evaitad āha // (25.4) Par.?

revatī ramadhvam iti / (26.1) Par.?

revanto hi paśavaḥ / (26.2) Par.?

tasmād āha revatī ramadhvam iti / (26.3) Par.?

asmin yonāv asmin goṣṭhe 'smiṃl loke 'smin kṣaya ihaiva sta māpagātety ātmana evaitad āha / (26.4) Par.?

mad eva māpagāteti // (26.5) Par.?

atha gām abhimṛśati saṃhitāsi viśvarūpīti / (27.1) Par.?

viśvarūpā iva hi paśavaḥ / (27.2) Par.?

tasmād āha viśvarūpīti / (27.3) Par.?

ūrjā māviśa gaupatyeneti / (27.4) Par.?

ūrjeti yad āha raseneti tad āha / (27.5) Par.?

gaupatyeneti yad āha bhūmneti tad āha // (27.6) Par.?

atha gārhapatyam abhyaiti / (28.1) Par.?

sa gārhapatyam upatiṣṭhata upa tvāgne dive dive doṣāvastar dhiyā vayam namo bharanta emasīti / (28.2) Par.?

nama evāsmā etat karoti yathainaṃ na hiṃsyāt // (28.3) Par.?

rājantam adhvarāṇāṃ gopām ṛtasya dīdiviṃ vardhamānaṃ sve dama iti svaṃ vai ta / (29.1) Par.?

idaṃ yan mama tan no bhūyo bhūya eva kurv ity evaitad āha // (29.2) Par.?

sa naḥ piteva sūnave 'gne sūpāyano bhava sacasvā naḥ svastaya iti yathā pitā putrāya / (30.1) Par.?

sūpacaro naivainaṃ kena cana hinasty evaṃ naḥ sūpacara edhi maiva tvā kena cana / (30.2) Par.?

hiṃsiṣmety evaitad āha // (30.3) Par.?

atha dvipadā agne tvaṃ no antama uta trātā śivo bhavā varūthyaḥ vasur agnir vasuśravā acchā nakṣi dyumattamaṃ rayiṃ dāḥ taṃ tvā śociṣṭha dīdivaḥ sumnāya nūnam īmahe sakhibhyaḥ sa no bodhi śrudhī havam uruṣyā ṇo aghāyataḥ sam asmād iti // (31.1) Par.?

yad vā āhavanīyam upatiṣṭhate paśūṃs tad yācate / (32.1) Par.?

tasmāt tam uccāvacaiś chandobhir upatiṣṭhate / (32.2) Par.?

uccāvacā iva hi paśavaḥ / (32.3) Par.?

atha yad gārhapatyaṃ puruṣāṃs tad yācate / (32.4) Par.?

tad gāyatram prathamaṃ tricam / (32.5) Par.?

gāyatraṃ vā agneś chandaḥ / (32.6) Par.?

svenaivainam etacchandasopaparaiti // (32.7) Par.?

atha dvipadāḥ / (33.1) Par.?

puruṣacchandasaṃ vai dvipadāḥ / (33.2) Par.?

dvipād vā ayam puruṣaḥ / (33.3) Par.?

puruṣān aivaitad yācate / (33.4) Par.?

puruṣān hi yācate / (33.5) Par.?

tasmād dvipadāḥ / (33.6) Par.?

paśumān ha vai puruṣavān bhavati ya evaṃ vidvān upatiṣṭhate // (33.7) Par.?

atha gām abhyaitīḍa ehy adita ehītīḍā hi gaur aditir hi gaus / (34.1) Par.?

tām abhimṛśati kāmyā eteti / (34.2) Par.?

manuṣyāṇāṃ hy etāsu kāmāḥ praviṣṭāḥ / (34.3) Par.?

tasmād āha kāmyā eteti / (34.4) Par.?

mayi vaḥ kāmadharaṇam bhūyād ity ahaṃ vaḥ priyo bhūyāsam ity evaitad āha // (34.5) Par.?

athāntareṇāhavanīyaṃ ca gārhapatyaṃ ca prāṅ tiṣṭhann agnim īkṣamāṇo japati somānaṃ svaraṇaṃ kṛṇuhi brahmaṇaspate kakṣīvantaṃ ya auśijaḥ yo revānyo amīvahā vasuvit puṣṭivardhanaḥ sa naḥ siṣaktu yas turaḥ mā naḥ śaṃso araruṣo dhūrtiḥ praṇaṅ martyasya rakṣā ṇo brahmaṇaspata iti // (35.1) Par.?

yad vā āhavanīyam upatiṣṭhate divaṃ tad upatiṣṭhata atha yad gārhapatyam pṛthivīṃ tat / (36.1) Par.?

athaitad antarikṣam / (36.2) Par.?

eṣā hi dig bṛhaspateḥ / (36.3) Par.?

etaṃ hy etad diśam upatiṣṭhate / (36.4) Par.?

tasmād bārhaspatyaṃ japati // (36.5) Par.?

mahi trīṇām avo 'stu dyukṣam mitrasyāryamṇaḥ durādharṣaṃ varuṇasya / (37.1) Par.?

na hi teṣām amā cana nādhvasu vāraṇeṣu īśe ripur aghaśaṃsaḥ / (37.2) Par.?

te hi putrāso aditeḥ pra jīvase martyāya jyotir yacchanty ajasram iti / (37.3) Par.?

tatrāsti nādhvasu vāraṇeṣv iti / (37.4) Par.?

eti ha vā adhvāno vāraṇā ya ime 'ntareṇa dyāvāpṛthivī / (37.5) Par.?

etān hy etad upatiṣṭhate / (37.6) Par.?

tasmād āha nādhvasu vāraṇeṣv iti // (37.7) Par.?

athaindrī / (38.1) Par.?

indro vai yajñasya devatā / (38.2) Par.?

sendram evaitad agnyupsthānaṃ kurute / (38.3) Par.?

kadā cana starīr asi nendra saścasi dāśuṣa iti / (38.4) Par.?

yajamāno vai dāśvān / (38.5) Par.?

na yajamānāya druhyasīty evaitad āha / (38.6) Par.?

upopen nu maghavan bhūya in nu te dānaṃ devasya pṛcyata iti / (38.7) Par.?

bhūyo bhūya eva na idam puṣṭaṃ kurvityevaitadāha // (38.8) Par.?

atha sāvitrī / (39.1) Par.?

savitā vai devānām prasavitā / (39.2) Par.?

tatho hāsmā ete savitṛprasūtā eva sarve kāmāḥ samṛdhyante / (39.3) Par.?

tat savitur vareṇyam bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayād iti // (39.4) Par.?

athāgneyī / (40.1) Par.?

tad agnaya evaitad ātmānam antataḥ paridadāti / (40.2) Par.?

guptyai pari te dūḍabho ratho 'smān aśnotu viśvataḥ yena rakṣasi dāśuṣa iti / (40.3) Par.?

yajamānā vai dāśvāṃsaḥ / (40.4) Par.?

yo ha vā asyānādhṛṣyatamo rathas tenaiṣa yajamānān abhirakṣati / (40.5) Par.?

sa yas te 'nādhṛṣyatamo ratho yena yajamānān abhirakṣasi tena naḥ sarvato 'bhigopāyety evaitad āha / (40.6) Par.?

trir etaj japati // (40.7) Par.?

atha putrasya nāma gṛhṇātīdam me 'yaṃ vīryaṃ putro 'nusaṃtanavad iti / (41.1) Par.?

yadi putro na syād apy ātmana eva nāma gṛhṇīyāt // (41.2) Par.?