Occurrences of vidyā in "Śārīrakamīmāṃsābhāṣya"

Click [+] to expand the context.
144mahata ṛgvedādeḥ śāstrasyānekavidyāsthānopabṛṃhitasya pradīpavatsarvārthāvadyotinaḥ sarvajñakalpasya yoniḥ kāraṇaṃbrahma /[+]
221karmabrahmavidyāphalayorvailakṣaṇyāt /[+]
228tathāca yāgādyanuṣṭhāyināmeva vidyāsamādhiviśeṣāduttareṇa pathā gamanaṃ kevalair iṣṭāpūrtadattasādhanair dhūmādikrameṇa dakṣiṇena pathā gamanaṃ tatrāpi sukhatāratamyaṃ tatsādhanatāratamyaṃ ca śāstrāt yāvatsaṃpātamuṣitvā ityasmādgamyate /[+]
253tatra ko mohaḥ kaḥ śoka ekatvamanupayataḥ ityevamādyāḥ śrutayo brahmavidyānantaraṃ mokṣaṃ darśayantyo madhye kāryāntaraṃ vārayanti /[+]
269ato na puruṣavyāpāratantrā brahmavidyā /[+]
545tena yaḥ sarvajñaḥ sarvavidyasya jñānamayaṃ tapaḥ /[+]
698amṛtasya paraṃ setuṃ dagdhendhanamivānalam neti neti iti asthūlamanaṇu nyūnamanyatsthānaṃ saṃpūrṇamanyat iti caivaṃ sahasraśo vidyāvidyāviṣayabhedena brahmaṇo dvirūpatāṃ darśayanti vākyāni /[+]
774etanniṣṭhaiva ca saiṣā bhārgavī vāruṇī vidyā tasmādānandamayaḥ para evātmā // //[+]
879yā tu bhārgavī vāruṇī vidyā ānando brahmeti vyajānāt iti tasyāṃ mayaḍaśravaṇāt priyaśirastvādyaśravaṇācca yuktamānandasya brahmatvam /[+]
913tatra saṃśayaḥ kiṃ vidyākarmātiśayavaśātprāptotkarṣaḥ kaścitsaṃsārī sūryamaṇḍale cakṣuṣi copāsyātvena śrūyate kiṃvā nityasiddhaḥ parameśvara iti /[+]
995tathākāśaparyāyavācināmapi brahmaṇi prayogo dṛśyate ṛco akṣare parame vyomandevā adhi viśve niṣeduḥ saiṣā bhārgavī vāruṇī vidyā parame vyomanpratiṣṭhitā oṃ kaṃ brahma khaṃbrahma khaṃ purāṇam iti caivamādau /[+]
1093na kevalaṃ pūrvavākyājjyotirvākya eva brahmānuvṛttiḥ parasyāmapi śāṇḍilyavidyayāmanuvartiṣyate brahma /[+]
1488etadvidyāmanuśiṣṭastvayāhaṃ varāṇāmeṣa varastṛtīyaḥ iti pṛṣṭatvāt /[+]
1556tāvatā ca vidyopasaṃhāradarśanamelamevāvakalpate tāvetau sattvakṣetrajñau na ha vā evaṃvidi kiñcana raca ādhvaṃsate ityādi /[+]
1576yatra tu vidyāvasthāyām /[+]
1637pratyekaṃ ca gārhapatyādayo 'gnayaḥ svaṃ svaṃ mahimānamupadiśya eṣā somya te 'smadvidyātmavidyā ca ityupasaṃharantaḥ pūrvatra brahma nirdiṣṭamiti jñāpayanti /[+]
1643itaścākṣisthānaḥ puruṣaḥ parameśvaraḥ yasmācchrutopaniṣatkasya śrutarahasyavijñānasya brahmavido yā gatirdevayānākhyā prasiddhā śrutau athottareṇa tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā vidyayātmānamanviṣyādityamabhijayanta etadvai prāṇānāmāyatanametadamṛtamabhayametatparāyaṇametasmānna punarāvartante iti /[+]
1746yatra tvasya sarvamātmaivābhūttatkena kaṃ paśyet iti vidyāviṣaye sarve vyavahāraṃ vārayati // //[+]
1773yatkāraṇaṃ akṣarātsaṃbhavatīha viśvam iti prakṛtaṃ bhūtayonimiha jāyamānaprakṛtitvena nirdiśyānantaramapi jāyamānaprakṛtitvenaiva sarvajñaṃ nirdiśati yaḥ sarvajñaḥ sarvavidyasya jñānamayaṃ tapaḥ /[+]
1778yenākṣaraṃ puruṣaṃ veda satyaṃ provāca tāṃ tattvato brahmavidyām iti prakṛtya tasyaivākṣarasya bhūtayoneradṛśyatvādiguṇakasya vaktavyatvena pratijñātatvāt /[+]
1780apicātra dve vidye veditavye ukte parā caivāparā ca iti /[+]
1781tatrāparāmṛgvedādilakṣaṇāṃ vidyāmuktvā bravīti atha parā yayā tadakṣaramadhigamyate ityādi /[+]
1782tatra parasyā vidyāyā viṣayatvenākṣaraṃ śrutam /[+]
1783yadi punaḥ parameśvarādanyadadṛśyatvādiguṇakamakṣaraṃ parikalpyeta neyaṃ parā vidyā syāt /[+]
1784parāparavibhāgo hyayaṃ vidyayorabhyudayaniḥśreyasaphalatayā parikalpyate /[+]
1785naca pradhānavidyā niḥśreyasaphalā kenacidabhyupagamyate /[+]
1786tisraśca vidyāḥ pratijñāyeran tvatpakṣe 'kṣarādbhūtayoneḥ parasya paramātmanaḥ pratipādyamānatvāt /[+]
1787dve eva tu vidye veditavye iha nirdiṣṭe /[+]
1789apica sa brahmavidyāṃ sarvavidyāpratiṣṭhāmatharvāya jyeṣṭhaputrāya prāha iti brahmavidyāṃ prādhānyenopakramya parāparavibhāgena parāṃ vidyāmakṣarādhigamanīṃ darśayaṃstayā brahmavidyātvaṃ darśayati /[+]
1790sā ca brahmavidyāsamākhyā tadadhigamyasyākṣarasyābrahmatve bādhitā syāt /[+]
1791aparargvedādilakṣaṇā karmavidyā brahmavidyopakrama upanyasyate brahmavidyāpraśaṃsāyai /[+]
1794ninditvā cāparāṃ vidyāṃ tato viraktasya paravidyādhikāraṃ darśayati parīkṣya lokānkarmacitānbrāhmaṇo nirvedamāyānnāstyakṛtaḥ kṛtena /[+]
1807sarvavidyānāṃ pratiṣṭhā samāptiryasyām /[+]
2052kintarhyavidyākṛtaṃ kāryaprapañcaṃ vidyayā pravilāpayantastamevaikamāyatanabhūtamātmānaṃ jānathaikarasamiti /[+]
2469tasmādyadavidyāpratyupasthāpitapāramārthikaṃ jaivaṃ rūpaṃ kartṛbhoktṛrāgadveṣādidoṣakaluṣitamanekānarthayogi tadvilayanena tadviparītamapahatapāpmatvādiguṇakaṃ pārameśvaraṃ svarūpaṃ vidyayā pratipādyate sarpādivilayaneneva rajjvādīn /[+]
2493vidyayā mahāvākyena /[+]
2617apicaiṣāṃ vidyāgrahaṇārthaṃ brahmacaryādi darśayati ekaśataṃ ha vai varṣāṇi maghavānprajāpatau brahmacaryamuvāsa bhṛgurvai vāruṇiḥ /[+]
2621na tadvidyāsvasti /[+]
2622nahīndrādīnāṃ vidyāsvadhakriyamāṇānāmindrādyuddeśena kiñcitkṛtyamasti /[+]
2624tasmāddevādīnāmapi vidyāsvadhikāraḥ kena vāryate /[+]
2630syādetat yadi vigrahavattvādyabhyupagamena devādīnāṃ vidyāsvadhikāro varṇyeta vigrahavattvādṛtvigādindrādīnāmapi svarūpasaṃnidhānena karmāṅgabhāvo 'bhyupagamyeta /[+]
2865iha devādīnāmapi brahmavidyāyāmastyadhikāra iti yatpratijñātaṃ tatparyāvartyate /[+]
2869brahmavidyāyāmadhikārābhyupagame hi vidyātvāviśeṣānmadhvādividyāsvapyadhikāro 'bhyupagamyeta /[+]
2900yadyapi madhvādividyāsu devatādivyāmiśrāsvāsaṃbhavo 'dhikārasya tathāpyasti hi śuddhāyāṃ brahmavidyāyāṃ saṃbhavaḥ /[+]
2905brahmavidyāṃ ca prakṛtya bhavati darśanaṃ śrautaṃ devādyadhikārasya sūcakam tadyo yo devānāṃ pratyabudhyata sa eva tadabhavattatharṣīṇāṃ tathā manuṣyāṇām iti /[+]
2960tataścārthitvādisaṃbhavādupapanno devādīnāmapi brahmavidyāyāmadhikāraḥ /[+]
2971yathā manuṣyādhikāraniyamamapodya devādīnāmapi vidyāsvadhikāra uktastathaiva dvijātyadhikāraniyamāpavādena śūdrasyāpyadhikāraḥ syādityetāmāśaṅkāṃ nivartayitumidamadhikaraṇamārabhyate /[+]
2974tasmācchūdroyajñe 'navakḷptaḥ itivat śūdro vidyāyāmanavakḷptaḥ iti ca niṣedhāśravaṇāt /[+]
2975yacca karmasvanadhikārakāraṇaṃ śūdrasyānagnitvaṃ na tadvidyāsvavikārasyāpavādakaṃ liṅgam /[+]
2976nahyāhavanīyādirahitena vidyā vedituṃ na śakyate /[+]
2978saṃvargavidyāyāṃ hi jānaśrutiṃ pautrāyaṇaṃ śuśrūṣuṃ śūdraśabdena parāmṛśati aha hāretvā śūdra tavaiva saha gobhirastu iti /[+]
2980tasmādadhikriyate śūdro vidyāsviti /[+]
2989yaccedaṃ śūdro yajñe 'navakḷptaḥ iti tannyāyapūrvakatvādvidyāyāmapyanavakḷptatvaṃ dyotayati nyāyasya sādhāraṇatvāt /[+]
2990yatpunaḥ saṃvargavidyāyāṃ śūdraśabdaśravaṇaṃ liṅgaṃ manyase na talliṅgaṃ nyāyābhāvāt /[+]
2993kāmaṃ cāyaṃ śūdraśabdaḥ saṃvargavidyāyāmevaikasyāṃ śūdramadhikuryāt tadviṣayatvāt na sarvāsu vidyāsu /[+]
3006yajñetyupalakṣaṇaṃ vidyāyāmanavakḷpta ityasya /[+]
3008niṣādasthapatiṃ yājayet iti niṣādasthapatiścodyate śūdraḥ saṃvargavidyāyām /[+]
3015uttaratra hi saṃvargavidyāvākyaśeṣe caitrarathirabhipratārī kṣatriyaḥ saṃkīrtyate atha ha śaunakaṃ ca kapoyamabhipratāraṇaṃ ca kākṣaseniṃ pariviṣyamāṇau brahmacārī vibhikṣe iti /[+]
3020tena kṣatriyeṇābhipratāriṇā saha samānāyāṃ vidyayāyāṃ saṃkīrtanaṃ jānaśruterapi kṣatriyatvaṃ sūcayati /[+]
3027itaśca na śūdrasyādhikāraḥ yadvidyāpradeśeṣūpanayanādayaḥ saṃskārāḥ parāmṛśyante taṃ hopaninye /[+]
3320vidyayā tasyā bījaśakterdāhāt /[+]
3401etadvidyāmanuśiṣṭastvayāhaṃ varāṇāmeṣa varastṛtīyaḥ //[+]
3425dvitīyenāgnividyām tṛtīyenātmavidyām yeyaṃ prete iti varāṇāmeva varastṛtīyaḥ iti liṅgāt /[+]
3451tathā jīvavīṣayasyāstitvanāstitvapraśnasyānantaram anyaṃ varaṃ naciketo vṛṇīṣva ityārabhya mṛtyunā taistaiḥ kāmaiḥ pralobhyamāno 'pi naciketā yadā na cacāla tadainaṃ mṛtyurabhyudayanīḥśreyasavibhāgapradarśanena vidyāvidyāvibhāgapradarśanena ca vidyābhīpsinaṃ naciketasaṃ manye na tvā kāmā bahavo 'lolupanta iti praśasya praśnamapi tadīyaṃ praśaṃsanyaduvāca taṃ durdarśaṃ gūḍhamanupraviṣṭhaṃ guhāhitaṃ gahvareṣṭhaṃ purāṇam /[+]
3505sā tu rūḍhiriha nāśrayituṃ śakyā vidyāprakaraṇāt /[+]
3913mātrābhistvasya bhūtendriyalakṣaṇābhiravidyākṛtābhirasaṃsargo vidyayā bhavati /[+]
3916apica yatra hi dvaitamiva bhavati taditara itaraṃ paśyati ityārabhyāvidyāviṣaye tasyaiva darśanādilakṣaṇaṃ viśeṣajñānaṃ prapañcya yatra tvasya sarvāmātmaivābhūttatkena kaṃ paśyet ityādinā vidyāviṣaye tasyaiva darśanādilakṣaṇasya viśeṣavijñānasyābhāvamabhidadhāti /[+]
4137liṅgāni ca vaidikāni yogaviṣayāṇi sahasraśa upalabhyante 'tāṃ yogamiti manyante sthirāmindriyadhāraṇām iti vidyāmetāṃ yogavidhiṃ ca kṛtsnam iti caivamādīni /[+]
4544tadevamavidyātmakopādhiparicchedāpekṣameveśvarasyeśvaratvaṃ sarvajñatvaṃ sarvaśaktitvaṃ ca na paramārthato vidyāyāpāstasarvopādhisvarūpa ātmanīśitrīśitavyasarvajñatvādivyavahāra upapadyate /[+]
6095yenāśrutaṃ śrutaṃ bhavatyamataṃ matamavijñātaṃ vijñātam iti ātmani khalvare dṛṣṭe śrute mate vijñāta idaṃ sarvaṃ viditam iti kasminnu bhagavo vijñāte sarvamidaṃ vijñātaṃ bhavati iti na kācana maddhahirdhā vidyāsti iti caivaṃrūpā prativedāntaṃ pratijñā vijñāyate /[+]
6232astamayapratiṣedho 'paravidyāviṣaya āpekṣikaḥ /[+]
6238saṃvargavidyādiṣu hyupāsyatayā vāyormahābhāgatvaśravaṇāt astamayapratiṣedhādibhyaśca bhavati nityatvāśaṅkā kasyaciditi // //[+]
6805tathāca śāstram yatra hi dvaitamiva bhavati taditara itaraṃ paśyati ityavidyāvasthāyāṃ kartṛtvabhoktṛtve darśayitvā vidyāvasthāyāṃ te eva kartṛtvabhoktṛtve nivārayati yatra tvasya sarvamātmaivābhūttatkena kaṃ paśyet iti /[+]
6811tathā muktyavasthāyāmapyavidyādhvāntaṃ vidyāpradīpena vidhūyātmaiva kevalo nivṛttaḥ sukhī bhavati /[+]
7557athedānīmupakaraṇopahitasya jīvasya saṃsāragatiprakārastadavasthāntarāṇi brahmasatattvaṃ vidyābhedābhedau guṇopasaṃhārānupasaṃhārau samyagdarśanātpuruṣārthasiddhiḥ samyagdarśanopāyavidhiprabhedo muktiphalāniyamaścetyetadarthajātaṃ tṛtīye 'dhyāye nirūpayiṣyate prasaṅgāgataṃ ca kimapyanyat /[+]
7558tatra prathame tāvatpāde pañcāgnividyāmāśritya saṃsāragatiprabhedaḥ pradarśyate vairāgyahetoḥ /[+]
7696pañcāgnividyāmihātmavidyetyupacaranti prakaraṇāt /[+]
7698pañcāgnividyā hīha vidhitsitā /[+]
7874pañcāgnividyāyām vettha yathāsau loko na saṃpūryate ityasya praśnasya prativacanāvasare śrūyate athaitayoḥ pathorna katareṇacana tānīmāni kṣudrāṇyasakṛdāvartīni bhūtāni bhavanti /[+]
7876tatraitayoḥ pathoriti vidyākarmaṇorityetat /[+]
7879vidyākarmaṇī hi devayānapitṛyāṇayoḥ pathoḥ pratipattau prakṛte /[+]
7880tadya itthaṃ viduḥ iti vidyā tayā pratipattavyo devayānaḥ panthāḥ prakīrtitaḥ /[+]
7883etaduktaṃ bhavati ye na vidyāsādhanena devayāne patyadhikṛtā nāpi karmaṇā pitṛyāṇe teṣāmeṣa kṣudrajantulakṣaṇo 'sakṛdāvartī tṛtīyaḥ panthā bhavatīti /[+]
8036atikrīnte pāde pañcāgnividyāmudāhṛtya jīvasya saṃsāragatiprabhedaḥ prapañcitaḥ /[+]
8270karmavidyāvidhibhyaścaivamevāvagamyate /[+]
8271anyathā hi karmavidyāvidhayo 'narthakāḥ syuḥ /[+]
8273evaṃ cetsyādvada kiṃ kālāntaraphalena karmaṇā vidyayā vā kṛtaṃ syāt /[+]
8474ye hi paravidyādhikāre kecitprapañcā ucyante yathā yuktā hyasya harayaḥ śatā deśetyaya vai harayo 'yaṃ vai sahasrāṇi bahūni cānantāni ca ityevamādayaste bhavanti pravilayārthāḥ tadetadbrahmāpūrvamanaparamanantaramabāhyam ityupasaṃhārāt /[+]
8493kimagnipratāpasaṃparkādghṛtakāṭhinyapravilaya iva ppapañcapravilayaḥ kartavya āhosvidekasmiṃścandre timirakṛtānekacandraprapañcavadavidyākṛto brahmaṇi nāmarūpaprapañco vidyayā pravilāpitavya iti /[+]
8494tatra tāvadvidyāmano 'yaṃ prapañco dehādilakṣaṇa ādhyatmiko bāhyaśca pṛthivyādilakṣaṇaḥ pravilāpayitavya ityucyeta sa puruṣamātreṇāśakyaḥ pravilāpayitumiti tatpravilayopadeśo 'śakyaviṣaya eva syāt /[+]
8496athāvidyādhyasto brahmaṇyekasminnayaṃ prapañco vidyayā pravilāpyata iti brūyāt /[+]
8497tato brahmaivāvidyādhyastaprapañcapratyākhyānenāvedayitavyam ekamevādvitīyaṃ brahma tatsatyaṃ sa ātmā tatvamasi iti tasminnāvedite vidyā svayamevotpadyate tayā cāvidyā bādhyate /[+]
8508draṣṭavyādiśabdā api paravidyādhikārapaṭhitāstattvābhimukhīkaraṇapradhānā na tatvāvabodhavidhipradhānā bhavanti /[+]
8627ataśca svābhāvikatvādabhedasyāvidyākṛtatvācca bhedasya vidyayāvidyāṃ vidhūya jīvaḥ pareṇānantena prājñenātmanekatāṃ gacchati /[+]
8643tathāhyavidyākṛtatvādbandhasya vidyayā mokṣa upapadyate /[+]
8822tadyathā kecicchākhinaḥ pañcāgnividyāyāṃ ṣaṣṭhamaparamagnimāmananyatpare punaḥ pañcaiva paṭhanti /[+]
8838samākhyāpi saiva prāṇavidyeti /[+]
8840evaṃ pañcāgnividyā vaiśvānaravidyā śāṇḍilyavidyetyevamādiṣu yojayitavyam /[+]
8847tathāhi vājasaneyinaḥ pañcāgnividyāṃ prastutyaḥ ṣṭhamaparamagnimāmananti tasyāgnirevāgnirbhavati ityādinā /[+]
8849yoṣāṃ ca sa guṇo 'sti yeṣāṃ ca nāsti kathamubhayeṣāmekā vidyopapadyeta /[+]
8853āvāpodvāpabhedācca vedyabhedo bhavati vedyabhedācca vidyābhedo dravyadevatābhedādiva yāgasyeti cet /[+]
8855yata ekasyāmapi vidyāyāmevañjātīyako guṇabheda upapadyate /[+]
8856yadyapi ṣaṣṭhasyāgnerupasaṃhāro na saṃbhavati tathāpi dyuprabhṛtīnāṃ pañcānāmagnīnāmubhayatra pratyabhijñāyāmānatvānna vidyābhedo bhavitumarhati /[+]
8864nacāvāpodvāpabhedādvedyabhedo vidyābhedaścāśaṅkyaḥ /[+]
8866tasmādaikavidyameva // //[+]
8869yadapyuktamātharvaṇikānāṃ vidyāṃ prati śirovratādyapekṣaṇādanyeṣāṃ ca tadanapekṣaṇādvadyābheda iti tatpratyucyate /[+]
8870svādhyāyasyaiṣa dharmo na vidyāyāḥ /[+]
8874nanu ca teṣāmevaitāṃ brahmavidyāṃ vadeta śirovrataṃ vidhivadyaistu cīrṇam iti brahmavidyāsaṃyogaśravaṇādekaiva sarvatra brahmavidyeti saṃkīryetaiṣa dharmaḥ /[+]
8877prakatatvaṃ ca brahmavidyāyā granthaviśeṣāpekṣamiti granthaviśeṣasaṃyogyevaiṣa dharmaḥ /[+]
8880tasmādapyanavadyaṃ vidyaikatvam // //[+]
8882darśayati ca vedo 'pi vidyaikatvaṃ sarvavedānteṣu vedyaikatvopadeśāt sarve vedā yatparamāmananti iti /[+]
8906ubhayatrāpi ca prāṇapraśaṃsayā prāṇavidyāvidhiradhyavasīyate /[+]
8907tatra saṃśayaḥ kimatra vidyābhedaḥ syādāhosvidvidyaikatvamiti /[+]
8908kiṃ tāvatprāptaṃ pūrveṇa nyāyena vidyaikatvamiti /[+]
8909nanu na yuktaṃ vidyaikatvaṃ prakramabhedāt /[+]
8912tatkathaṃ vidyaikatvaṃ syāditi cet /[+]
8914na hyetāvatā viśeṣeṇa vidyaikatvamapagacchati /[+]
8919tasmācca vidyaikatvamiti // //[+]
8923na vā vidyaikatvamātra nyāyyaṃ vidyābheda evātra nyāyyaḥ /[+]
8934yadapi tatrodgīthasāmānādhikaraṇyaṃ prāṇasya tadapyudgātṛtvenaiva didarśayiṣitasya prāṇasya sarvātmatvapratipādanārthamiti na vidyaikatvamāvahati /[+]
8941tathehāpyupakramabhedādvidyābhedaḥ /[+]
8949athocyate saṃjñaikatvādvidyaikatvamatra nyāyyamudgīthavidyeti hyubhayaṇāpyekā saṃjñeti /[+]
8953asti caitatsaṃjñaikatvaṃ prasiddhabhedeṣvapi parovarīyastvādyupāsaneṣūdgīthavidyeti /[+]
8955yatra tu nāsti kaścidevañjātīyako bhedahetustatra bhavatu saṃjñaikatvādvidyaikatvaṃ yathā saṃvargavidyādiṣu // //[+]
9194śrutistu prāṇavidyāprakaraṇapaṭhitā tadvaṣayamevācamanaṃ vidadhatī vidadhyāt /[+]
9196naceyaṃ śrutiḥ prāṇavidyāsaṃyogyapūrvamācamanaṃ vidhāsyatīti śakyamāśrayitum /[+]
9200tasmātprāptamevāśisiṣatāmaśitavatāṃ cobhayata ācamanamanūdya etameva tadanamanagnaṃ kurvanto manyante iti prāṇasyānagnatākaraṇasaṃkalpo 'nena vākyenācamanīyāsvapsu prāṇavidyāsaṃbandhitvenāpūrva upadiśyate /[+]
9221vājasaneyiśākhāyamaginirahasye śāṇḍulyanāmāṅ kitā vidyā vijñātā /[+]
9223tatra saṃśayaḥ kimiyamekā vidyāgnirahasyabṛhadāraṇyakayorguṇopasaṃhāraścota dve ime vidye guṇānupasaṃhāraśceti /[+]
9225vidyābhedo guṇavyavasthā ceti /[+]
9227bhinnāsu hi śākhāsvadhyetṛbhedātpaunaruktasyaparihāramālocya vidyaikatvamadhyavasāyaikatrātiriktā guṇā itaratropasaṃhriyante prāṇasaṃvādādiṣvatyuktam /[+]
9228ekasyāṃ punaḥ śākhāyāmadhyetṛveditṛbhedābhāvādaśakyaparihāre paunaruktye na viprakṛṣṭadeśasthaikā vidyā bhavitumarhati /[+]
9229nacātraikamāmnānaṃ vidyāvidhānārthamaparaṃ guṇavidhānārthamiti vibhāgaḥ saṃbhavati /[+]
9232evaṃ prāpte brūmahe yathā bhinnāsu śākhāsu vidyaikatvaṃ guṇopasaṃhāraśca bhavatyevamekasyāmapi śākhāyāṃ bhavitumarhati /[+]
9234upāsyaṃ ca rūpaṃ vidyāyāḥ /[+]
9235naca vidyamāne rūpābhede vidyābhedamadhyavasātuṃ śaknumaḥ /[+]
9236nāpi vidyābhede guṇavyavasthānam /[+]
9237nanu paunaruktyaprasaṅgadvidyābhedo 'dhyavasitaḥ /[+]
9240ekaṃ hyāmnānaṃ vidyāvidyāvidhānārthamaparaṃ guṇavidhānārthamiti na kiñcinnopapadyate /[+]
9244tadbalenaiva pradeśāntarapaṭhitavidyāpratyabhijñānāt /[+]
9245masānaguṇāmnānena hi viprakṛṣṭadeśāṃ śāṇḍilyavidyāṃ pratyabhijñāpya tasyāmīśānatvādyupadiśyate /[+]
9248tasmādatra samānāyāmapi śākhāyāṃ vidyaikatvaṃ guṇopasaṃhāraścetyupapannam // //[+]
9256yathā śāṇḍilyavidyāyāṃ vibhāgenāpyadhītāyāṃ guṇopasaṃhāra ukta evamanyatrāpyevañjātīyake viṣaye bhavitumarhati /[+]
9257ekavidyābhisaṃbandhāt /[+]
9258ekā hīyaṃ satyavidyādhidaivamadhyātmaṃ cādhītā /[+]
9289teṣāmeva copaniṣadi śāṇḍilyavidyāprabhṛtayo brahmavidyāḥ paṭhyante /[+]
9290tāsu brahmavidyāsu tā brahmavibhūtaya upasaṃhriyeranna veti vicāraṇāyāṃ brahmasaṃbandhādupasaṃhāraprāptāvevaṃ paṭhati /[+]
9291saṃbhṛtidyuvyāptiprabhṛtayo vibhūtayaḥ śāṇḍilyavidyāprabhṛtiṣu nopasaṃhartavyāḥ /[+]
9293tathāhi śāṇḍilyavidyāyāṃ hṛdayāyatanatvaṃ brahmaṇa uktam eṣa ma ātmāntarhṛdaye iti /[+]
9295upakosalavidyāyāṃ tvakṣyāyatanatvam ya eṣo 'kṣaṇi puruṣo dṛśyate iti /[+]
9296evaṃ tatra tatrat tadādhyātmikamāyatanametāsu vidyāsu pratīyate /[+]
9299santi cānyā āyatanaviśeṣahīnā apīha brahmavidyāḥ ṣoḍaśakalādyāḥ /[+]
9302samānaguṇāmnānena hi pratyupasthāpitāsu viprakṛṣṭadeśāsvapi vidyāsu viprakṛṣṭadeśā guṇā upasaṃhriyeranniti yuktam /[+]
9303saṃbhṛtyādayastu śāṇḍilyādivākyagocarāśca manomayatvādayo guṇāḥ parasparavyāvṛttasvarūpatvānna pradeśāntaravartividyāpratyupasthāpanamityucyate vidyābhede 'pi tadupapatteḥ /[+]
9306tasmādvīryasaṃbhṛtyādīnāṃ śāṇḍilyavidyādiṣvanupasaṃhāra iti // //[+]
9310asti tāṇḍināṃ paiṅgināṃ ca rahasyabrāhmaṇe puruṣavidyā /[+]
9320tadāhācāryaḥ puruṣavidyāyāmiveti /[+]
9321yathaikeṣāṃ śākhināṃ tāṇḍināṃ paiṅgināṃ ca puruṣavidyāyāmāmnānaṃ naivamitareṣāṃ taittirīyāṇāmāmnānamasti /[+]
9333apica saṃsanyāsāmātmavidyāṃ purastādupadiśyānantaraṃ tasyaivaṃviduṣa ityādyanukramaṇaṃ phasyantaḥ pūrvaśeṣa evaiṣa āmnāyo na svatantra iti pratīmaḥ /[+]
9335itareṣāṃ tvananyaśeṣaḥ puruṣavidyāmnāyaḥ /[+]
9337tasmācchākhāntarādhītānāṃ puruṣavidyādharmāṇāmāśīrmantrādīnāmaprāptistaittirīyake // //[+]
9346kimime sarve pravidhyamādayo mantrāḥ pravargyādīni ca karmāṇi vidyāsūpasaṃhriyerankiṃvā nopasaṃhriyeranniti mīmāṃsāmahe /[+]
9347kiṃ tāvannaḥ pratibhāti upasaṃhāra evaiṣāṃ vidyāsviti /[+]
9349vidyāpradhānānāmupaniṣadgranthānāṃ samīpe pāṭhāt /[+]
9350nanveṣāṃ vidyārthatayā vidhānaṃ nopalabāmahe /[+]
9354nanu naiṣāṃ mantrāṇāṃ vidyāviṣayaṃ kiñcitsāmarthyaṃ paśyāmaḥ /[+]
9355kathaṃ ca pravargyādīni karmāṇyanyārthatvenaiva viniyuktāni santi vidyārthatvenāpi pratipadyemahīti /[+]
9357sāmarthyaṃ tāvanmantrāṇāṃ vidyāviṣayamapi kiñcicchakyaṃ kalpayituṃ hṛdayādisaṃkīrtanāt /[+]
9360tathā pravargyādīnāṃ karmaṇāmanyatrāpi viniyuktānāṃ satāmaviruddho vidyāsu viniyogo vājapeya iva bṛhaspatisavasyeti /[+]
9362naiṣāmupasaṃhāro vidyāsviti /[+]
9365hṛdayaṃ pravidhyetyevañjātīyakānāṃ hi mantrāṇāṃ ye'rthā hṛdayavedhādayo bhinnā anabhisaṃbaddhāsta upaniṣaduditābhirvidyābhiḥ /[+]
9370hṛdayaṃ pravidhya dhamanīḥ pravṛjyetyevañjātīyako hi na sakalo mantrārthe vidyābhirabhisaṃbadhyate /[+]
9373evamanyeṣāmapi mantrāṇāṃ keṣācilliṅgena keṣāñcidvacanena keṣāñcitpramāṇāntareṇātyevamarthāntareṣu viniyuktānāṃ rahasyapaṭhitānāmapi satāṃ na saṃnidhimātreṇa vidyāśeṣatvopapattiḥ /[+]
9375tathākarmaṇāmapi pravargyādīnāmanyatra viniyuktānāṃ na vidyāśeṣatvopapattiḥ /[+]
9376nahyeṣāṃ vidyābhiḥ sahaikārthyaṃ kiñcidasti /[+]
9380tasmādevañjātīyakānāṃ mantrāṇāṃ karmaṇāṃ vā na saṃnidhipāṭhamātreṇa vidyāśeṣatvamāśaṅkitavyam /[+]
9392vidyāntaragocaratvācca śākhāntarīyasya śravaṇasya /[+]
9402vidyāstutyarthaṃ tvanayoḥ saṃkīrtanam /[+]
9403itthaṃ mahābhāgā vidyā yatsāmarthyādasya viduṣaḥ sukṛtaduṣkṛte saṃsārakāraṇabhūte vidhūyate te cāsya suhṛdviṣatsu niviśete itai /[+]
9408vidyāstutyarthatvāccāsyopāyanavādasya kathamanyadīye sukṛtaduṣkṛte anyairupeyete iti nātīvābhiniveṣṭavyam /[+]
9442sāṃparāye gamana eva dehādapasarpaṇa idaṃ vidyāsāmarthyātsukṛtaduṣkṛtahānaṃ bhavatīti pratijānīte /[+]
9444nahi viduṣaḥ saṃparetasya vidyayā brahma saṃprepsato 'ntarāle sukṛtaduṣkṛtābhyāṃ kiñcitprāptavyamasti yadarthaṃ katicitkṣaṇānakṣīṇe te kalpeyātām /[+]
9445vidyāviruddhaphalatvāttu vidyāsāmarthyena tayoḥ kṣayaḥ sa ca yadaiva vidyā phalābhimukhī tadaiva bhavitumarhati /[+]
9449yadi ca dehādapasṛptasya devayānena pathā prasthitasyārdhapathe sukṛtaduṣkṛtakṣayo 'bhyupagamyeta tataḥ patite dehe yamaniyamavidyābhyāsātmakasya sukṛtaduṣkṛtakṣayahetoḥ puruṣaprayatnasyecchāto 'nuṣṭhānānupapatteranupapattireva taddhetukasya sukṛtaduṣkṛtakṣayasya syāt /[+]
9466gatikāraṇabhūto hyarthaḥ paryaṅ kavidyāsu saguṇeṣūpāsaneṣūpalabhyate /[+]
9474saguṇāsu vidyāsu gatirarthavatī na nirguṇāyāṃ paramātmavidyāyāmityukhtam /[+]
9475saguṇāsvapi vidyāsu kāsucidgatiḥ śrūyate yathā paryaṅ kavidyāyāmupakosalavidyāyāṃ pañcāgnividyāyāṃ daharavidyāyāmiti /[+]
9476nānyāsu yathā madhuvidyāyāṃ śāṇḍilyavidyāyāṃ ṣoḍaṣakalavidyāyāṃ vaiśvānaravidyāyāmiti /[+]
9477tatra saṃśayaḥ kiṃ yāsvevaiṣā gatiḥ śrūyate tāsveva niyamyetotāniyamena sarvābhirevañjātīyakābhirvidyābhirabhisaṃbadhyateti /[+]
9481yadyanyatra śrūyamāṇāpi gatirvidyāntaraṃ gacchecchrutyādīnāṃ prāmāṇyaṃ hīyeta sarvasya sarvārthatvaprasaṅgāt /[+]
9482apicārcirādikaikaiva gatirupakosalavidyāyāṃ pañcāgnividyāyāṃ ca tulyavatpaṭhyate tatsarvārthatve 'narthakaṃ punarvacanaṃ syāt /[+]
9484sarvāsāmevābhyudayaprāptiphalānāṃ saguṇānāṃ vidyānāmaviśeṣeṇaiṣā davayānākhyā gatirbhavitumarhati /[+]
9487tathāhi śrutiḥ tadya itthaṃ viduḥ iti pañcāgnividyāvatāṃ devayānaṃ panthānamavatārayantī ye ceme 'raṇye śraddhātapa ityupāsate iti vidyāntaraśīlināmapi pcāgnividyāvidbhiḥ samānamārgatāṃ gamayati /[+]
9488kathaṃ punaravagamyate vidyāntaraśīlināmiyaṃ gatiriti /[+]
9491nahi kevalābhyāṃ śraddātapobhyāmantareṇa vidyābalameṣā gatirlabhyate 'vidyayā tadārohanti yatra kāmāḥ parāgatāḥ /[+]
9493tasmādiha śraddhātapobhyāṃ vidyāntaropalakṣaṇam /[+]
9494vājasaneyinastu pañcāgnividyādhikāre 'dhīyate ya evametadvidurye cāmī araṇye śraddhāṃ satyamupāsate iti /[+]
9497pañcāgnividyāvidāṃ cetthaṃvittayaivopāttatvādvidyāntaraparāyaṇānāmevaitadupādānaṃ nyāyyam /[+]
9499tatrāpi vidyāviseṣādeṣāṃ devayānapratipattiḥ /[+]
9502yatpunardevayānasya patho dvirāmnānamupakosalavidyāyāṃ pañcāgnividyāyāṃ ca tadubhayatrāpyanucintanārtham /[+]
9509nanu vidyāyāḥ sādhanabhūtāyāḥ saṃpattau kaivalyanirvṛttiḥ syānna veti /[+]
9522tadeteṣāṃ dehāntarotpattidarśanātprāptaṃ brahmavidyāyāḥ pākṣikaṃ mokṣahetutvamahetutvaṃ veti /[+]
9533yadi hyapayukte sakṛtpravṛtte karmaṇi karmāntaraṃ dehāntarārambhakāraṇamāvirbhavettato 'nyadapyadagdhabījaṃ karmāntaraṃ tadvadeva prasajyeteti brahmavidyāyāḥ pākṣikaṃ mokṣahetutvamahetutvaṃ vāśaṅkyeta natviyamāśah kā yuktā jñānātkarmabījadāhasya śrutismṛtiprasiddhatvāt /[+]
9582kimatra vidyaikatvamuta vidyānānātvamiti saṃśayaḥ /[+]
9583kiṃ tāvatprāptaṃ vidyānānātvamiti /[+]
9588ṛtaṃ pibantāvityatrobhayorapi bhoktṛtvameva dṛśyate tadvedyarūpaṃ bhidyamānaṃ vidyāṃ bhindyādityevaṃ prāpte bravīti vidyaikatvamiti /[+]
9600tasmānnāsti vedyabhedastasmācca vidyaikatvam /[+]
9601apica triṣvapyeteṣu vedānteṣu paurvāparyalocane paramātmavidyaivāvagamyate tādātmyavivakṣayaiva jīvopādānaṃ nārthāntaravivakṣayā /[+]
9602naca paramātmavidyāyāṃ bhedābhedavicārāvatāro 'stītyuktam /[+]
9608tatra saṃśayaḥ vidyaikatvaṃ vā syādvidyānānātvaṃ veti /[+]
9609vidyānānātvamiti tāvatprāptam /[+]
9612tasmādyathābhyāsātkarmabheda evamabhyāsādvidyābheda ityevaṃ prāpte pratyāha antarāmnānāviśeṣātsvātmano vidyaikatvamiti /[+]
9621tasmādvedyaikyādvidyaikatvamiti // //[+]
9623atha yaduktamanabhyupagamyamāne vidyābheda āmnānabhedānupapattiriti tatparihartavyam /[+]
9626yathā tāṇḍināmupaniṣadi ṣaṣṭhe prapāṭhake sa ātmā tattvamasi śvekateto iti navakṛtvo 'pyupadeśe na vidyābhedo bhavatyevamihāpi bhaviṣyati /[+]
9627kathaṃ na navakṛtvo 'pyupadeśe vidyābhedo na bhavati /[+]
9636tasmādekā vidyeti // //[+]
9665sa yo haitaṃ mahadyakṣaṃ prathamajaṃ veda brahma ityādinā vājasaneyake satyavidyāṃ sanāmākṣaropāsanāṃ vidhāyānantimāmnāyate tadyattatsatyamaso sa ādityo ya eṣa etasminmaṇḍale puruṣo yaścāyaṃ dakṣiṇe 'kṣanpuruṣaḥ ityādi /[+]
9666tatra saṃśayaḥ kiṃ dve ete satyavidye kiṃvaikaiveti /[+]
9671evaṃ prāpte brūmaḥ ekaiveyaṃ satyavidyeti /[+]
9673nanu vidyābhede 'pi prakṛtākarṣaṇamupāsyaikatvādupapadyata ityuktam /[+]
9675yatra tu vispaṣṭātkāraṇāntarādvidyābhedaḥ pratīyate tatraitadevaṃ syāt /[+]
9676atra tūkṣayā saṃbhave tadyattatsatyamiti prakṛtākarṣaṇātpūrvavidyāsaṃbaddameva satyamuttaratrākṛṣyata ityekavidyātvaniścayaḥ /[+]
9677yatpunaruktaṃ phalāntaraśravaṇādvidyāntaramiti /[+]
9679apicārthavādādeva phale kalpayitavye sati vidyaikatve cāvayaveṣu śrūyamāṇāni bahūnyapi phalānyavayavinyāmeva vidyāyāmupasaṃhartavyāni bhavanti /[+]
9680tasmātsaiveyamekā satyavidyā tena tena viśeṣaṇopetāmnātetyataḥ sarva eva satyādayo guṇā ekasminneva prayoga upasaṃhartavyāḥ /[+]
9681kecitpunarasminsūtra idaṃ ca vājasaneyakamakṣyādityapuruṣaviṣayaṃ vākyaṃ chāndogye ca atha ya eṣo 'ntarāditye hiraṇmayaḥ puruṣo dṛśyate atha ya eṣo 'kṣiṇi puruṣo dṛśyate ityudāhatya saiveyamakṣyādityapuruṣaviṣayā vidyobhayatraikaiveti kṛtvā satyādīnguṇānvājasaneyibhyaśchandogānāmupasaṃhāryānmanyante /[+]
9683chāndogye hi jyotiṣṭomakarmasamabandhinīyamudgīthavyapāśrayā vidyā vijñāyate tatra hyadimadhyāvasāneṣu hi karmasaṃbandhacihnāni bhavanti iyamevargagniḥ sāma ityupakrame tasyarkka sāma ca geṣṇau tasmādudgīthaḥ iti madhye ya evaṃ vidvānsāma gāyati ityupasaṃhāre /[+]
9685tatra prakramabhedādvidyābhede sati guṇyavasthaiva yukteti // //[+]
9691tatra vidyaikatvaṃ parasparaguṇayogaśca kiṃ vā neti saṃśaye vidyaikatvamiti /[+]
9703saguṇā hi brahmavidyā chāndogya upadiśyate 'atha ya ihātmānamanuvidya vrajantyetāṃśca satyānkāmān ityātmavatkāmānamapi vedyatvaśravaṇāt /[+]
9710chāndogye vaiśvānaravidyāṃ prakṛtya śrūyate tadyadbhaktaṃ prathamamāgacchettaddhomīyaṃ sa yāṃ prathamāmāhutiṃ juhuyāttāṃ juhuyātprāṇasya svāhā ityādi /[+]
9719tathāhi vaiśvāravidyāyāmeva jābālānāṃ śrutiḥ pūrvo 'tithibhyo 'śnīyāt /[+]
9771nānā tu vidyā cāvidyā ca yadeva vidyayā karoti śraddhayopaniṣadā tadeva vīryavattaraṃ bhavati iti /[+]
9772tatra nānā tviti vidvadavidvatprayogayoḥ pṛthakkaraṇādvīyarvattaramiti ca tarappratyayaprayogādvidyāvihīnamapi karmaviryavaditi gamyate /[+]
9773taccānityatve vidyāyā upapadyate /[+]
9826tatra tu dravyadevatābhedādyāgabhedo vidyate naivamiha vidyābhedo 'sti /[+]
9827upakramopasaṃhārābhyāmadhyātmādhidaivopadeśeṣvekavidyāvidhānapratīteḥ /[+]
9828vidyaikasthe 'pi tvadhyātmādhidaivabhedātpravṛttibhedo bhavati agnihotra iva sāyaṃprātaḥkālabhedāt /[+]
9834teṣu saṃśayaḥ kimete manaścidādayaḥ kriyānupraveśinastaccheṣabhūtā uta svatantrāḥ kevalavidyātmakā iti /[+]
9836bhūyāṃsi hiliṅgānyasminbrāhmaṇe kevalavidyātmakatvameṣāmupodbalayanti dṛśyante tadyatkiñcemāni bhūtāni manasā saṃkalpayanti teṣāmeva sā kṛtiḥ iti tānhaitānevaṃvide sarvadā sarvāṇi bhūtāni cinvantyapi svapate iti caivañjātīyakāni /[+]
9859vidyātmakā evaite svatantrā manaścidādayo 'gnayaḥ syurna kriyāśeṣabhūtāḥ /[+]
9860tathāhi nirdhārayati te haite vidyācita eva iti /[+]
9861vidyayā haivaita evaṃvidaścitā bhavanti iti ca // //[+]
9872śrutistāvat te haite vidyācita eva iti /[+]
9874tathā vākyamapi vidyayā haivaita evaṃvidāśritābhavanti iti /[+]
9875vidyācita eva iti hi sāvadhāraṇeyaṃ śrutiḥ kriyānupraveśe 'mīṣāmabhyupagamyamāne pīḍitā syāt /[+]
9878tadabhiprāyatāyāṃ hividyocita itīyatā svarūpasamakīrtanenaiva kṛtatvādanarthakamavadhāraṇaṃ bhavet /[+]
9912yathā prajñāntarāṇi śāṇḍilyavidyāprabhṛtīni svena svenānubadhyamānāni pṛthageva karmabhyaḥ prajñāntarebhyaśca svatantrāṇi bhavantyevamiti /[+]
9926parastādapi ayaṃ vāva loka eṣo 'gniścittaḥ ityasminnanantare brāhmaṇe tāvadvadhyaṃ kevalavidyāvidhitvaṃ śabdasya prayojanaṃ lakṣyate na śuddhakarmāṅgavidhitvam /[+]
9927tatra hi vidyayā tadārohanti yatra kāmāḥ parāgatāḥ /[+]
9929tathā purastādapi yadetanmaṇḍalaṃ tapati ityasminbrāhmaṇe vidyāpradhānatvameva lakṣyate so 'mṛto bhavati mṛtyurhyasyātmā bhavati iti vidyāphalenaivopasaṃhārānna karmapradhānatā tatsāmānyādihāpi tathātvam /[+]
9930bhūyāṃsastvagnyavayavāḥ saṃpādayitavyā vidyāyāmityetasmātkāraṇādagninānubadhyate vidyā na karmāṅgatvāt /[+]
9931tasmānmanaścidādīnāṃ kevalavidyātmakatvasiddhiḥ // //[+]
10028ekaṃ hīdaṃ vākyaṃ vaiśvānaravidyāviṣayaṃ paurvāparyālocanātpratīyate /[+]
10029tathāhi prācīnaśālaprabhṛtaya uddālakāvasānāḥ ṣaḍṛṣayo vaiśvānaravidyāyāṃ pariniṣṭhamapratipadyamānā aśvapatiṃ kaikeyaṃ rājānamabhyājagmurityupakramyaikaikasyarṣerupāsyaṃ dyuprabhṛtīnāmekaikaṃ śrāvayitvā mūrdhā tveṣa ātmana iti hovāca ityādinā mūrdhādibhāvaṃ teṣāṃ vidadhāti /[+]
10044apica naiva vedyābhede vidyābhedo vijñātuṃ śakyate /[+]
10045vedyaṃ hi rūpaṃ vidyāyā dravyadaivatamiva yāgasya /[+]
10050tasmātsvaparaśākhāvihitamekadyavyapāśrayaṃ guṇajātaṃmupasaṃhartavyaṃ vidyākārtsnyāyeti /[+]
10058tatkathaṃ śabdabhedādvidyābheda iti /[+]
10060manovṛttyarthatvābhede 'pyanubandhabhedādvedyabede sati vidyābhedopapatteḥ /[+]
10062tathaikasyāpi prāṇasya tatra tatropāsyasyabhede 'pyanyādṛgguṇo 'nyatropāsitavyo 'nyādṛgguṇaścāntretyevamanubandhabhedādvedyabhede sati vidyābhedo vijñāyate /[+]
10063nacātraiko vidyāvidhiritare guṇavidhaya iti śakyaṃ vaktum /[+]
10065anekatvācca pratiprakaraṇaṃ guṇānāṃ prāptavidyānuvādena vidhānānupapatteḥ /[+]
10068nacātra vaiśvānaravidyāyāmiva samastacodanāparāsti yadbalena pratiprakaraṇavartinyavayavopāsanāni bhūtvaikavākyatāmiyuḥ /[+]
10069vidyaikatvanimitte ca vidyaikatve sarvatra niraṅ kuśe pratijñāyamāne samastaguṇopasaṃhāro 'śakyaḥ pratijñāyeta /[+]
10074sthite vidyābhede vicāryate kimāsāmicchayā samuccayo vikalpo vā syāt athavā vikalpa eva niyameneti /[+]
10075tatra sthitatvāttāvadvidyābhedasya na samuccayaniyame kiñcitkāraṇamasti /[+]
10078nityatāśrutirhi tatra kāraṇaṃ naivaṃ vidyānāṃ kācinnityatāśrutirasti /[+]
10081vidyāntarādhikṛtasya vidyāntarāpratiṣedhāt /[+]
10094sākṣātkaraṇasādyaṃ ca vidyāphalaṃ darśayanti śrutayaḥ[+]
10097tasmādaviśiṣṭaphalānāṃ vidyānāmanyatamāmādāya tatparaḥ syādyāvadupāsyaviṣayasākṣātkaramena tatphalaṃ prāptamiti // //[+]
10101yāsu punaḥ kāmyāsu vidyāsu sa ya etamevaṃ vāyuṃ diśāṃ vatsaṃ veda na putrarodaṃ roditi sa yo nāma brahmetyupāste yāvannāmno gataṃ tatrāsya yatākāmacāro bhavati iti caivamādyāsu kriyāvadadṛṣṭenātmanātmīyaṃ phalaṃ sādhayantīṣu sākṣātkaraṇāpekṣā nāsti /[+]
10114vidyāyāṃ ca vidyāśrayaṃ santamoṅkāraṃ vetrayasādhāraṇāṃśrāvayati teneyaṃ trayī vidyā vartata omityāśrāyatyomiti śaṃsatyomityudgāyati iti ca /[+]
10150ātmā vā are draṣṭavyaḥ ityupakramya etāvadare khalvamṛtatvam ityevañjātīyakā śrutiḥ kevalāyā vidyāyāḥ puruṣārthahetutvaṃ śrāvayati // //[+]
10180yadeva vidyayā karoti śraddhayopaniṣadā tadeva vīryavattaraṃ bhavati iti ca karmaśeṣatvaśravaṇādvidyāyā na kevalāyāḥ puruṣārthahetutm // //[+]
10182taṃ vidyākarmaṇī samanvārabhete iti ca vidyākarmaṇoḥ phalārambhe sahakāritvadarśanānna svātantryaṃ vidyāyāḥ // //[+]
10209yattūktamācāradarśanātkarmaśeṣo vidyeti /[+]
10210atra brūmaḥ tulyāmācāradarśanamakmaśeṣitve 'pi vidyāyāḥ /[+]
10214apica yakṣyamāṇo vai bhagavanto 'hamasami ityetalliṅgadarśanaṃ vaiśvānaravidyāviṣayam /[+]
10215saṃbhavati ca sopādhikāyāṃ brahmavidyāyāṃ karmasāhityadarśanam /[+]
10220yadeva vidyayā karoti ityeṣā śrutirna sarvavidyāviṣayā /[+]
10221prakṛtavidyābhisaṃbandhāt /[+]
10222prakṛtā codgīthavidyā omityetadakṣaramudgīthamupāsīta ityatra // //[+]
10224yadapyuktam taṃ vidyākarmaṇī samanvārabhete ityetatsamānvārambhavacanamasvatantrye vidyāyā liṅgamiti tatpratyucyate /[+]
10225vibhāgo 'tra draṣṭavyo vidyānyaṃ puruṣamanvārabhate karmānyamiti /[+]
10230tatra saṃsāriviṣaye vidyā vihitā pratiṣiddhā ca parigṛhyate viśeṣābhāvāt /[+]
10245kurvanneveha karmāṇi ityatrāparo viśeṣa ākhyāyate yadyapyatra prakaraṇasāmarthyādvidvāneva kurvanniti saṃbadhyate tathāpi vidyāstutaye karmānujñānametaddraṣṭavyam /[+]
10250yāvajjīvaṃ karma kurvatyapi viduṣupuruṣe na karma lepāya bhavati vidyāsāmarthyāditi tadevaṃ vidyā stūyate // //[+]
10252apicaike vidvāṃsaḥ pratyakṣīkṛtavidyāphalāḥ santastadavaṣṭabhyātphalāntarasādhaneṣu prajādiṣu prayojanābhāvaṃ parāmṛśanti /[+]
10253kāmakāreṇeti śrutirbhavati vājasaneyinām etaddha sma vai tatpūrve vidvāṃsaḥ prajāṃ na kāmayante kiṃ prajayā kariṣyāmo yeṣāṃ no 'yamātmāyaṃ lokaḥ iti anubhavārūḍhameva ca vidyāphalaṃ na kriyāphalavatkālāntarabhāvītyasakṛdavocāma /[+]
10254ato 'pi na vidyāyāḥ karmaśeṣatvaṃ nāpi tadviṣayāyāḥ phalaśruterayathārthatvaṃ śakyamāśrayitum // //[+]
10256apica karmākārahetoḥ kriyākārakaphalalakṣaṇasya samastasya prapañcasyāvidyākṛtasya vidyāsāmarthyātsvarūpopamardamāmananti yatra vā asya sarvamātmatmaivābhūttatkena kaṃ paśyettatkena kaṃ jighret ityādinā /[+]
10258tasmādapi svātantryaṃ vidyāyāḥ // //[+]
10260ūrdhvaretaḥsu cāśrameṣu vidyā śrūyate /[+]
10261naca tatra karmāṅgatvaṃ vidyāyā upapadyate /[+]
10268tasmādapi svātantryaṃ vidyāyāḥ // //[+]
10301ye ceme 'ramye śraddā tapa ityupāsate ityasya ca pañcāgnividyayā /[+]
10359siddhaṃ cordhvaretaḥsu vidānādvidyāyāḥ svātantryamiti // //[+]
10380atha ha yājñavalkyasya dve bhārye babhūvaturmaitreyī ca kātyayanī ca pratardano ha vai daivodāsirindrasya priyaṃ dhāmopajagāma jānaśrutirha pautrāyaṇaḥ śraddhādeyo bahudāyī bahupākya āsa ityevamādiṣu vedāntapaṭhiteṣvākhyāneṣu saṃśayaḥ kimimāni pāriplavaprayogārthānyohosvitsaṃnihitavidyāpratipattyarthānīti /[+]
10384tataśca vidyāpradhānatvaṃ vedāntānāṃ na syāt mantravatprayogaśeṣatvāditi cet /[+]
10392asati ca pariplavārthatva ākhyānānāṃ saṃnihitavidyāpratipādanopayogitaiva nyāyyā /[+]
10395maitreyībrāhmaṇe tāvat ātmā vā are draṣṭavyaḥ ityādyā vidyayaikavākyatā dṛśyate /[+]
10403ateva ca vidyāyāḥ puruṣārthahetutvādagnīndhanādīnyāśramakmāṇi vidyayā svārthasiddhau nāpekṣitavyānītyādyasyaivādhikaraṇasya phalamupasaṃharatyadhikavivakṣayā // //[+]
10406idamidānīṃ cintyate kiṃ vidyāyā atyantamevānapekṣāśramakarmamāmutāsti kācidapekṣeti /[+]
10407tatrāta evāgnīndhanādīnyāśramakarmāṇi vidyā svārthasiddhau nāpekṣyanta evamatyantamevānapekṣāyāṃ prāptāyāmidamucyate sarvāpekṣā ceti /[+]
10408apekṣata ca vidyā sarvāṇyāśramakarmāṇi nātyantamanapekṣaiva /[+]
10409nanu viruddhamidaṃ vacanamapekṣate cāśramakarmāṇi vidyā nāpekṣate ceti /[+]
10411utpannā hi vidyā phalasiddhiṃ prati na kiñcidanyadapekṣata utpattiṃ prati tvapekṣate /[+]
10413tathāhi śrutiḥ tametaṃ vedānuvacanena brāhmaṇā vividiṣanti yajñena dānena tapasānāśakena iti yajñādīnāṃ vidyāsādhanabhāvaṃ darśayati /[+]
10417yadicchanto brahmacaryaṃ caranti tatte padaṃ saṃgraheṇa bravīmi ityevamādyā ca śrutirāśramakarmaṇāṃ vidyāsādhanabhāvaṃ sūcayati /[+]
10422evamāśramakarmāṇi vidyayā phalasiddhau nāpekṣyanta utpattau cāpekṣyanta iti // //[+]
10424yadikaścinmanyeta yajñādīnāṃ vidyāsādhanabhāvo na nyāyyo vidhyabāvāt /[+]
10426itthaṃ mahābhāgā vidyā syādvidyārthī tasmādevaṃvicchanto dānta uparatastitikṣuḥ samāhito bhūtvātmaneyevātmānaṃ paśyati iti vidyāsādhanatvena śamadamādīnāṃ vidhānādvihitānāṃ cāvaśyānuṣṭheyatvāt /[+]
10439tasmādyajñādīni śamadamādīni ca yathāśramaṃ sarvāṇyevāśramakarmāṇi vidyotpattāvapekṣitavyāni /[+]
10440tatrāpyevaṃviditi vidyāsaṃyogātpratyāsannāni vidyāsādhanāni śamādīni vividiṣāsaṃyogāttu brahyatarāṇi yajñādīnīti vivektavyam // //[+]
10446kimidaṃ sarvānnānujñānaṃ śamādivadvidyāṅgaṃ vidhīyata uta stutyarthaṃ saṃkārtyata iti saṃśaye vidhiriti tāvatprātm /[+]
10447tathāhi pravṛttiviśeṣakara upadeśo bhavatyataḥ prāṇavidyāsaṃnidhānāttadaṅgatveneyaṃ niyamanivṛttirupadiśyate /[+]
10453evamanenāpi prāṇavidyāviṣayeṇa sarvānnabhakṣaṇavacanena bhakṣyābhakṣyavibhāgaśāstraṃ bādhyateti /[+]
10469svasthāvasthāyāṃ tu tanna kartavyaṃ vidyāvatāpītyanupānapratyākhyānādgamyate /[+]
10484sarvāpekṣā ca ityatrāśramakarmaṇāṃ vidyāsādhanatvamavadhāritam /[+]
10485idānīṃ tu kimamumukṣorapyaśramamātraniṣṭhasya vidyāmakāmamayamānasya tānyanuṣṭheyānyutāho neti cintyate /[+]
10486tatra tametaṃ vedānuvacanena brāhmaṇā vividiṣanti ityādināśramakarmaṇāṃ vidyāsādhanatvena vihitatvādvidyāmanicchataḥ phalāntaraṃ kāmayamānasya nityanyananuṣṭheyāni /[+]
10487atha tasyāpyanuṣṭheyāni na tarhyeṣāṃ vidyāsādhanatvaṃ nityānityasaṃyogavirodhāditi /[+]
10490atha yaduktaṃ naivaṃ sati vidyāsādhanatveṣāṃ syādityata uttaraṃ paṭhati[+]
10492vidyāsahakārīṇi caitāni syurvihitatvādeva tametaṃ vedānuvacanena brāhmaṇā vividiṣanti ityādinā /[+]
10494nacedaṃ vidyāsahakāritvāvacanamāśramakarmaṇāṃ prayājādivadvidyāphalaviṣayaṃ mantavyam /[+]
10495avidhilakṣaṇatvādvidyāyāḥ /[+]
10496asādhyatvācca vidyāphalasya /[+]
10497vidhilakṣaṇaṃ hi sādhanaṃ darśapūrṇamāsādi svargaphalasiṣādhayiṣayā sahakārisādhanāntaramapekṣate naivaṃ vidyā /[+]
10501nitye hyekaḥ saṃyogo yāvajjīvādivākyakalpito na tasya vidyāphalatvam /[+]
10502anityastvaparaḥ saṃyogaḥ tametaṃ vedānuvacanena ityādivākyakalpitastasya vidyāphalatvam /[+]
10505sarvathāpyāśramakarmapakṣe vidyāsahakāritvapakṣe ca ta evāgnihotrādayo dharmā anuṣṭoyāḥ /[+]
10512smṛtiliṅgamapi anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ iti vijñātakartavyatākameva karma vidyotpattyarthaṃ darśayati /[+]
10513yasyaite 'ṣṭācatvāriṃśatsaṃskārā ityādyā ca saṃskāratvaprasiddhirvaidikeṣu karmasu tatsaṃskṛtasya vidyotpattimabhipretya smṛtau bhavati /[+]
10517tasmādyajñādīnyāśramakarmāṇi ca bhavanti vidyāsahakārīṇi ceti niścitam // //[+]
10520vidhurādīnāṃ dravyādisaṃpadrahitānāṃ cānyatamāśramapratipattihīnānāmantarālavartināṃ kiṃ vidyāyāmadhikāro 'sti kiṃvā nāstīti saṃśaye nāstīti tāvatprāptam /[+]
10521āśramakarmaṇāṃ vidyāhetutvāvadhāraṇādāśramakarmāsaṃbhavāccaiteṣāmiti /[+]
10522evaṃ prāpta idamāha antarā cāpi tvanāśramitvena vartamāno 'pi vidyāyāmadhikriyate /[+]
10529teṣāmapi ca vidhurādīnāmaviruddhaiḥ puruṣamātrasaṃbandhibhirjapopavāsadevatārādhanādibhirdharmaviśeṣairanugraho vidyāyāḥ saṃbhavati /[+]
10532janmāntarānuṣṭhitairapi cāśramakarmabhiḥ saṃbhavatyeva vidyāyā anugrahaḥ /[+]
10533tathāca smṛtiḥ anekajanmasaṃsiddhastato yāti parāṃ gatim iti janmāntarasaṃcitānāmapi saṃskāraviśeṣānanugrahītṛnvidyāyāṃ darśayati /[+]
10534dṛṣṭārthā ca vidyā pratiṣedhābhāvamātreṇāpyartinamadhikaroti śravaṇādiṣu /[+]
10537atastvantarālavartitvāditaradāśramavartitvaṃ jyāyo vidyāsādhanam /[+]
10629vidyāsahakāriṇo maunasya bālyapāṇḍityavadvidhirevāśrayitavyo 'pūrvavat /[+]
10642kathañca vidyāvaḥ saṃnyāsina ityavagamyate /[+]
10649evamavipradhāne 'pyasminvidyāvākye maunavidhirityarthaḥ // //[+]
10690sarvāpekṣā ca yajñādiśruteraśvavat ityata ārabhyoccāvacaṃ vidyāsādhanamavadhāritaṃ tatphalaṃ vidyā siddhyantī kimihaiva janmani siddhyatyuta kadācidamutrāpīti cnavtyate /[+]
10694śravaṇādipūrvikā hi vidyā /[+]
10695naca kaścidamutra me vidyā jāyatāmityabhisaṃdhāya śravaṇādiṣu pravartate /[+]
10696samāna eva tu janmani vidyājanmābhisaṃdhāyaiteṣu pravartamāno dṛśyate /[+]
10697yajñādīnyapi śravaṇādidvāreṇaiva vidyāṃ janayanti prāmāṇajanyatvādvidyāyāḥ /[+]
10698tasmādaihikameva vidyājanmeti /[+]
10699evaṃ prāpte vadāmaḥ aihikaṃ vidyājanma bhavatyasati prastutapratibandha iti /[+]
10700etadapaktaṃ bhavati yadā prakrāntasya vidyāsādhanasya kaścitpratibandho na kriyata upasthitavipākena karmāntareṇa tadehaiva vidyotpadyate yadā tu khalu tatpratibandhaḥ kriyate tadāmutreti /[+]
10706nacāviśeṣeṇa vidyāyāmabhisaṃdhirnotpadyata ihāmutra vā me vidyā jāyatāmityabhisaṃdherniraṅ kuśatvāt /[+]
10707śravaṇādi dvāreṇāpi vidyotpadyamānā pratibandhakṣayāpekṣayaivotpadyate /[+]
10710garbhasya eva ca vāmadevaḥ pratipede brahmabhāvamiti vadantī janmāntarasaṃcitātsādhanājjanmāntare vidyotpattiṃ darśayati /[+]
10713tasmādaihikamāmuṣmikaṃ vā vidyājanma pratibandhakṣayāpekṣayeti sthitam // //[+]
10716yathā mumukṣorvidyāsādhanāvalambinaḥ sādhanavīryaviśeṣādvidyalakṣaṇe phala aihikāmuṣmikaphalatvakṛto viśeṣapratiniyamo dṛṣṭaḥ /[+]
10724apica vidyāsādhanaṃ svavīryaviśeṣāsvaphala eva vidyāyāṃ kañcidatiśayamāsañjayenna vidyāphale muktau /[+]
10725taddhyasādhyaṃ nityasiddhasvabhāvameva vidyāyādhigamyata ityasakṛdavādiṣma /[+]
10726naca tasyāmapyutkarṣanikarṣātmako 'tiśaya upapadyate nikṛṣṭāyā vidyātvābhāvādutkṛṣṭaiva hi vidyā bhavati /[+]
10729vidyābhedābhāvādapi tatphalabhedaniyamābhāvaḥ karmaphalavat /[+]
10730nahi muktisādhanabhūtāyā vidyāyāḥ karmaṇāmiva bhedo 'stīti /[+]
10731saguṇāsu tu vidyāsu manomayaḥ prāṇaśarīraḥ ityādyāsu guṇāvāpodvāpavaśādbhedopapattau satyāmupapadyate yathāsvaṃ phalabhedaniyamaḥ karmaphalavat /[+]
10733naivaṃ nirguṇāyāṃ vidyāyāṃ guṇābhāvāt /[+]
10741tṛtīye adhyāye parā aparāsu vidyāsu sādhana āśrayo vicāraḥ prāyeṇātyagāt /[+]
10763vidyupāstyoḥ ca vedānteṣu avyatirekeṇa prayogo dṛśyate /[+]
10967yadeva vidyayā karoti śraddhayopaniṣadā tadeva vīryavattaraṃ bhavati iti ca vidyāyāḥ karmasamṛddhihetutvaṃ darśayati /[+]
11044atha idānīṃ brahmavidyāphalaṃ prati cintā pratāyate /[+]
11054api ca prāyaścittānāṃ doṣasaṃyogena vidānāt bhavet api doṣakṣapaṇārthatā na tu evaṃ brahmavidyāyāṃ vidhānam asti /[+]
11062tathā hi brahmavidyā prakriyāyāṃ saṃbhāvyamānasaṃbandhasya āgāmino duritasya anabhisaṃbandhaṃ viduṣo vyapadiśati yathā puṣkarapalāśa āpo na śliṣyanta evamevaṃvidi pāpaṃ karma na śliṣyate iti /[+]
11068na hi vayaṃ karmaṇaḥ phaladāyinīṃ śaktim avajānīmahe vidyata eva sā sā tu vidyādinā kāraṇāntareṇa pratibadhyata iti vadāmaḥ /[+]
11075yatpunaḥ etat uktaṃ na prāyaścittavat doṣakṣaya uddeśena vidyāvidānam asti iti /[+]
11076atra brūmaḥ saguṇāsu tāvat vidyāsu vidyata eva vidhānam /[+]
11079nirguṇāyāṃ tu vidyāyāṃ yadi api vidhānaṃ na asti tathā api akartṛ ātmatvabodhāt karmapradāhasiddhiḥ /[+]
11081atikrānteṣu tu yadi api mithyājñānāt kartṛtvaṃ pratipeda iva tathā api vidyāsāmarthyāt mithyājñānanivṛtteḥ tāni api pravilīyanta iti āha vināśa iti /[+]
11101evaṃ dharma adharmayoḥ bandhahetvoḥ vidyāsāmarthyāt aśleṣavināśasiddheḥ avaśyaṃbhāvinī viduṣaḥ śarīrapāte muktiḥ iti avadhārayati // //[+]
11119tasmāt anārabdhakāryayoḥ eva sukṛtaduṣkṛtayoḥ vidyāsāmarthyāt kṣaya iti nirṇayaḥ // //[+]
11137saguṇāsu tu vidyāsu kartṛtva anativṛtteḥ saṃbhavati āgāmi api agnihotrādi /[+]
11138tasya api nirabhisaṃdhinaḥ kāryāntara abhāvāt vidyāsaṃgati upapattiḥ // //[+]
11144tathā jātīyakasya kāmyasya karmaṇo vidyāṃ prati anupakārakatve saṃpratipattiḥ ubhayoḥ api jaiminibādarāyaṇayoḥ ācāryayoḥ // //[+]
11147samadhigatam etat anantara adhikaraṇe nityam agnihotrādikaṃ karma mumukṣuṇā mokṣaprayojana uddeśena kṛtam upāttaduritakṣayahetutvadvāreṇa sattvaśuddhikāraṇatāṃ pratipadyamānaṃ mokṣaprayojanabrahma adhigamanimittatvena brahmavidyayā saha ekakāryaṃ bhavati iti /[+]
11148tatra agnihotrādi karmāṅgavyapāśrayavidyāsaṃyuktaṃ kevalaṃ ca asti /[+]
11149ya evaṃ vidvānayajati ya evaṃ vidvāñjuhoti ya evaṃ vidvāñchaṃsati ya evaṃ vidvāngāyati tasmādevaṃvidameva brahmāṇaṃ kurviti nānevaṃ vidaṃ tenobhau kuruto yaścaitadevaṃ veda yaśca na veda ityādivacanebhyo vidyāsaṃyuktam asti kevalam api asti /[+]
11150tatra idaṃ vicāryate kiṃ vidyāsaṃyuktameva agnihotrādikaṃ karma mumukṣoḥ vidyāhetutvena tayā saha ekakāryatvaṃ pratipadyate na kevalam uta vidyāsaṃyuktaṃ kevalaṃ ca aviśeṣeṇa iti /[+]
11152vidyāsaṃyuktasya ca agnihotrādīnām aviśeṣatva avagamāt /[+]
11153kiṃ tāvat prāptaṃ vidyāsaṃyuktam eva karmāgnihotrādi ātmavidyāśeṣatvaṃ pratipadyate na vidyāhīnam /[+]
11154vidyā upetasya viśiṣṭatva avagamāt vidyāvihīnāt /[+]
11157evaṃ prāpte pratipadyate yadeva vidyayā iti hi /[+]
11159vidyāsaṃyuktaṃ karmāgnihotrādikaṃ vidyāvihīnāt karmaṇaḥ agnihotrāt viśiṣṭaṃ vidvāniva brāhmaṇo vidyāvihīnāt brāhmaṇāt /[+]
11160tathā api na atyantam anapekṣaṃ vidyāvihīnaṃ karmāgnihotrādikam /[+]
11161kasmāt tametamātmānaṃ yajñena vividiṣanti iti aviśeṣeṇa agnihotrādeḥ vidyāhetutvena śrutatvāt /[+]
11162nanu vidyāsaṃyuktasya agnihotrādeḥ vidyāvihīnāt viśiṣṭatva avagamāt vidyāvihīnam agnihotrādi ātmavidyāhetutvena anapekṣameva iti yuktam /[+]
11164vidyāsahāyasya agnihotrādeḥ vidyānimittena sāmarthya atiśayena yogāt ātmajñānaṃ prati kaścit kāraṇa atiśayo bhaviṣyati na tathā vidyāvihīnasya iti yuktaṃ kalpayitum /[+]
11166tathā hi śrutiḥ yadeva vidyayā karoti śraddhayopaniṣadā tadeva vīryavattaraṃ bhavati iti vidyāsaṃyuktasya karmaṇaḥ agnihotrādeḥ vīryavattaratva abhidhānena svakāryaṃ prati kañcit atiśayaṃ bruvāṇā vidyāvihīnasya tasya eva tat prayojanaṃ prati vīryavattvaṃ darśayati /[+]
11168tasmāt vidyāsaṃyuktaṃ nityam agnihotrādi vidyāvihīnaṃ ca ubhayam api mumukṣuṇā mokṣaprayojana uddeśena iha janmani janmāntare ca prāk jñāna utpatteḥ kṛtaṃ yat tat yathāsāmarthyaṃ brahma adhigamapratibandhakāraṇa upāttaduritakṣayahetutvadvāreṇa brahma adhigamakāraṇatvaṃ pratipadyamānaṃ śravaṇa manana śraddhā tātparyādi antaraṅgakāraṇāpekṣaṃ brahmavidyayā saha ekakāryaṃ bhavati iti sthitam // //[+]
11171anārabdhakāryayoḥ puṇyapāpayoḥ vidyāsāmarthyāt kṣaya uktaḥ itare tu ārabdhakārye puṇyapāpe upabhogena kṣapayitvā brahma saṃpadyate 'tasya tāvadeva ciraṃ yāvanna vimokṣye 'tha saṃpatsye iti brahmaiva sanbrahmāpyeti iti ca evamādiśrutibhyaḥ /[+]
11185atha aparāsu vidyāsu phalaprāptaye devayānaṃ panthānam avatārayiṣyan prathamaṃ tāvat yathāśāstram utkrāntikramam anvācaṣṭe /[+]
11287nanu vidyāprakaraṇe samāmnānāt viduṣa eva eṣā bhavet /[+]
11290tathā hi yatraitatpuruṣaḥ svapiti nāma aśiśiṣati nāma pipāsati nāma iti ca sarvaprāṇisādhāraṇā eva svāpādayaḥ anukīrtyante vidyāprakaraṇe api pratipādayiṣitavastupratipādana anuguṇyena na tu viduṣo viśeṣavanto vidhitsyante /[+]
11300atra ucyate anupoṣya ca idam adagdhvā atyantam avidyādīn kleśān aparavidyāsāmarthyāt āpekṣikam amṛtatvaṃ prepsate saṃbhavati tatra sṛti upakramo bhūta āśrayatvaṃ ca /[+]
11315tatra vidhiśāstram anarthakaṃ syāt vidyāśāstraṃ ca /[+]
11333tatra api kenacit kāraṇena utkrāntim āśaṅkya pratiṣedhati athākāmayamāno yo 'kāmo niṣkāma āptakāma ātmakāmo bhavati na tasya prāṇā utkrāmanti brahmaiva sanbrahmāpyeti iti ataḥ paravidyāviṣayāt pratiṣedhāt na parabrahmavido dehāt prāṇānām utkrāntiḥ asti iti cet /[+]
11382avidyā nimittānāṃ ca kalānāṃ na vidyānimitte pralaye sāvaśeṣatva upapattiḥ /[+]
11386samāptā prāsaṅgikī paravidyāgatā cintā /[+]
11387saṃpratitu aparavidyāviṣayām eva cintām anuvartayati /[+]
11392kutaḥ vidyāsāmarthyāt /[+]
11394tatra ānarthikā eva vidyā syāt /[+]
11395tat śeṣagati anusmṛtiyogāt ca vidyāśeṣabhūtā ca mūrdhani anāḍīsaṃbaddhā gatiḥ anuśīlayitavyā vidyāviśeṣeṣu vihitā tām abhyasyan tasya eva pratiṣṭhita iti yuktam /[+]
11397tathā hi hārdavidyāṃ prakṛtya samāmananti śataṃ caikā ca hṛdayasya nāḍyastāsāṃ mūrdhānamabhiniḥsṛtaikā /[+]
11401asti hārdavidyā atha yadidamasminbrahmapure daharaṃ puṇḍarīkaṃ veśma iti upakramya vihitā /[+]
11417atha tu vidvān api rātriprāyaṇa aparādhamātreṇa na ūrdhvam ākrameta pākṣikaphalā vidyā iti apravṛttiḥ eva tasyāṃ syāt /[+]
11425ata eva ca udīkṣā anupapatteḥ apākṣikaphalatvāt ca vidyāyā aniyatakālatvāt ca mṛtyoḥ dakṣiṇa ayane api mriyamāṇo vidvān prāpnoti eva vidyāphalam /[+]
11463tathā hi pañcāgnividyāprakaraṇe 'ye 'cāmī araṇye śraddhāṃ satyamupāsate iti vidyāntaraśīlinām api arcirādikā sṛtiḥ śrāvyate /[+]
11465yāsu vidyāsu na kācit gatiḥ ucyate tāsu iyam arcirādika upatiṣṭhatāṃ yāsu tu anyā śrāvyate tāsu kim iti arcirādi āśrayaṇam iti /[+]
11469prakaraṇabhede api hi vidyā ekatve bhavati itaretara viśeṣaṇa upasaṃhāravat gativiśeṣaṇānām api upasaṃhāraḥ /[+]
11470vidyābhede api tu gati ekadeśapratyabhijñānāt gantavya abhedāt ca gati abheda eva /[+]
11611na hi tatra vidyāntaraprakramaḥ asti anyatra dharmādanyatrādharmāt iti parasya eva brahmaṇaḥ prakrāntatvāt // //[+]
11616sā ceyaṃ veśmapratipattirgatipūrvikā hārdavidyāyāmuditā tadaparājitā pūrbrahmaṇaḥ prabhuvimitaṃ hiraṇmayam iti atra /[+]
11622paravidyāprakaraṇe api ca tat stutyarthaṃ vidyāntara āśrayagati anukīrtanam upapadyate 'viṣvaṅṅanyā utkramaṇe bhavanti itivat /[+]
11722tasmāt kartṛtva bhoktṛtva svabhāve satyām anyasatyāṃ vidyāgamyāyāṃ brahmātmatāyāṃ na kathañcana mokṣaṃ pratyāśā asti /[+]
11731ucyate saguṇavidyāviṣayā bhaviṣyanti /[+]
11732tathā hi kvacit pañcāgnividyāṃ prakṛtya gatiḥ ucyate yathā prāṇo brahma kaṃ brahma khaṃ brahma iti atha yadidamasminbrahmapure daharaṃ puṇḍarīkaṃ veśma iti ca tatra api vāmanītvādibhiḥ satyakāmādibhiḥ ca guṇaiḥ saguṇasya eva upāsyatvāt saṃbhavati gatiḥ /[+]
11737svasaṃvedyena eva avyavahitena vidyāsamarpitena svāsthyena tat siddheḥ /[+]
11761tathā hi aniyamaḥ sarvāsām iti atrāviśeṣeṇa eva eṣāṃ vidyāntareṣu avatārita iti /[+]
11769nanu abrahmakratuḥ api brahmagacchati iti śrūyate yathā pañcāgni vidyāyām sa enānbrahma gamayati iti bhavatu yatra evam āhatyavāda upalabhyate tat abhāve tu autsargikeṇa tat kratunyāyena brahmakratūnām eva tatprāptiḥ na itareṣām iti gamyate // //[+]
11852hārdavidyāyāṃ śrūyate sa yadi pitṛlokakāmo bhavati saṃkalpādevāsya pitaraḥ samuttiṣṭhanti ityādi /[+]
11882yadi api nirguṇāyāṃ bhūmavidyāyām ayam anekadhā abhāvavikalpaḥ paṭhyate tathā api vidyamānameva idaṃ saguṇāvasthāyām aiśvaryaṃ bhūmavidyā stutaye saṃkīrtyata iti ataḥ saguṇavidyāphalabhāvena upatiṣṭhata iti // //[+]
11918saguṇavidyāvipāka avasthānaṃ tu etat svargādivat avasthāntaraṃ yatra etat aiśvaryam upavarṇyate /[+]