Occurrences of vastu in "Śārīrakamīmāṃsābhāṣya"
Click [+] to expand the context.
32ucyate nityānityavastuvivekaḥ ihāmutrārthabhogavirāgaḥ śamadamādisādhanasaṃpat mumukṣutvaṃ ca /
89janmanaścāditvaṃ śrutinirdeśāpekṣaṃ vastuvṛttāpekṣaṃ ca /
91vastuvṛttamapi janmanā labdhasattākasya dharmiṇaḥ sthitiprayasaṃbhavāt /
107na dharmajijñāsāyāmiva śrutyādayo 'nubhavādayaśca yathāsaṃbhavamiha pramāṇaṃ anubhavāvasānatvādbhūtavastuviṣayatvācca brahmajñānasya /
111natu vastvevaṃ naivamasti nāstīti vā vikalpyate /
113na vastuyāthātmyajñānaṃ puruṣabuddhyapekṣam /
114kiṃ tarhi vastutantrameva tat /
117sthāṇureveti tattvajñānaṃ vastutantratvāt /
118evaṃ bhūtavastuviṣayāṇāṃ prāmāṇyaṃ vastutantram /
119tatraivaṃ sati brahmajñānamapi vastutantrameva bhūtavastu viṣayatvāt /
120nanu bhūtavastutve brahmaṇaḥ pramāṇāntaraviṣayatvameveti vedāntavākyavicāraṇānarthikaiva prāptā /
162nahi pariniṣṭhitavastupratipādanaṃ saṃbhavati pratyakṣādiviṣayatvātpariniṣṭhitavastunaḥ /
168na ca pariniṣṭhite vastusvarūpe vidhiḥ saṃbhavati kriyāviṣayatvādvidheḥ /
188naca pariniṣṭhitavastusvarūpatve 'pi pratyakṣādiviṣayatvaṃ brahmaṇaḥ tattvamasi iti brahmātmabhāvasya śāstramantareṇānavagamyamānatvāt /
215kartavyavidhyananupraveśe vastumātrakathane hānopādānasaṃbhavāt saptadvīpā vasumatī rājāsau gacchatītyādivākyavadvedāntavākyānāmānarthakyameva syāt /
216nanu vastumātrakathane 'pi rajuriyaṃ nāyaṃ sarpa ityādau bhrāntijanitabhītinivartanenārthavattvaṃ dṛṣṭaṃ tathehāpyasaṃsāryātmavastukathanena saṃsāritvabhrāntinivartanenārthavattvaṃ syāt /
265saṃpadādirūpe hi brahmātmaikatvavijñāne 'bhyupagamyamāne 'tatvamasi ahaṃ brahmāsmi ayamātmā brahma ityevamādīnāṃ vākyānāṃ brahmātmaikatvavastupratipādanaparaḥ padasamanvayaḥ pīḍyeta /
270kiṃ tarhi pratyakṣādipramāṇaviṣayavastujñānavadvastutantrā /
323kriyā hi nāma sā yatra vastusvarūpanirapekṣaiva codyate puruṣacittavyāpārādhīnā ca /
328pramāṇaṃ ca yathābhūtavastuviṣayamato jñānaṃ kartumakartumanyathā vā kartumaśakyaṃ kevalaṃ vastutantrameva tat /
336kiṃ tarhi pratyakṣavastutantraiveti jñānamevaitanna kriyā /
337evaṃ sarvapramāṇaviṣayavastuṣu veditavyam /
339tadviṣaye liṅāgādayaḥ śrūyamāṇā apyaniyojyaviṣayatvātkuṇṭhībhavantyupalādiṣu prayuktakṣurataikṣṇyādivat aheyānupādeyavastuviṣayatvāt /
353yadapi kecidāhuḥ pravṛttinivṛttividhitaccheṣavyatirekeṇa kevalavastuvādī vedabhāgo nāsti iti tanna aupaniṣadasya puruṣasya puruṣasyānanyaśeṣatvāt /
363ato bhūtavastuparo vedabhāgo nāstīti vacanaṃ sāhasamātram /
366pravṛtti nivṛttividhitaccheṣavyatirekeṇa bhūtaṃ cedvastūpadiśati bhavyārthatvena kūṭasthanityaṃ bhūtaṃ nopadiśatīti ko hetuḥ /
370kriyārthatve 'pi kriyātivartanaśaktimadvastūpadiṣṭameva /
372na caitāvatā vastvanupadiṣṭaṃ bhavati /
374ucyate anavagatātmavastūpadeśaśca tathaiva bhavitumarhati /
375tadavagatyā mithyājñānasya saṃsārahetornivṛttiḥ prayojanaṃ kriyata ityavāśiṣṭamarthavattvaṃ kriyāsādhanavastūpadeśena /
387yadapyuktaṃ kartavyavidhyanupraveśamantareṇa vastumātramucyamānamānarthakaṃ syāt saptadvīpā vasumatī tyādivaditi tatparihṛtam /
388rajuriyaṃ nāyaṃ sarpa iti vastumātrakathane 'pi prayojanasya dṛṣṭatvāt /
405atrāhuḥ dehādivyatiriktasyātmana ātmīye dehādāvabhimāno gauṇo na mithyeti cenna prasiddhavastubhedasya gauṇatvamukhyatvaprasiddheḥ /
406yasya hi prasiddho vastubhedaḥ yathā kesarādimānākṛtiviśeṣo 'nvayavyatirekābhyāṃ siṃhaśabdapratyayabhāṅmukhyo 'nyaḥ prasiddhaḥ tataścānyaḥ puruṣaḥ prāyikaiḥ krauryaśauryādibhiḥ siṃhaguṇaiḥ saṃpannaḥ siddhaḥ tasya puruṣe siṃhaśabdapratyayau gauṇau bhavato nāprasiddhavastubhedasya /
506sāṃkhyādayastu pariniṣṭhitaṃ vastu pramāṇāntaragamyameveti manyamānāḥ pradhānādīni kāraṇāntarāṇyanumimānāstatparatayaiva vedāntavākyāni yojayanti /
653he śvetaketo uta api ādisyata ityādeśastaṃ śāstrācāryoktigamyaṃ vastvaprākṣyaḥ pṛṣṭavānasyācāryam /
654vācārabhyamāṇamuccāryamāṇaṃ nāmadheyameva vikāro na tu ghaṭaśarāvādināmātirikto mṛdi vikāro vastuto 'sti paramārthato mṛttikaiva tu satyaṃ vastvastīti /
1434yadi ca saṃnidhānamātreṇa vastuśaktimanāśritya kāryasaṃbandho 'bhyupagamyeta ākāśādīnāmapi dāhādiprasaṅgaḥ /
1448naca mithyājñānakalpitenopabhogena samyagjñānadṛṣṭaṃ vastu saṃspṛśyate /
2283tatrābhidhyāyateratathābhūtamapi vastu karma bhavati /
2285īkṣatestu tathābhūtameva vastu loke karma dṛṣṭamityataḥ paramātmaivāyaṃ samyagdarśanaviṣayabhūta īkṣatikarmatvena vyadiṣṭa iti gamyate /
2358nanvetadapyantarvartivastusadbhāvapradarśanāyaiva pradarśyate /
2453evaṃ mithyājñānakṛta eva jīvaparameśvarayorbhedo na vastukṛtaḥ vyomavadasaṅgatvāviśeṣāt /
3279pratītyā pradhānārpakatve 'pi vastuto neti vaktumābhāsapadam /
3433pūrvasyāstitvanāstitvaviṣayatvāduttarasya dharmādyatītavastuviṣayatvāt /
3461nacāvidyāvattve tadapagame ca vastunaḥ kaścidviśeṣo 'sti /
3464natvahibuddhikāle tadapagamakāle ca vastunaḥ kaścidviśeṣaḥ syāt /
3672evamanekadhā vipratipattirvastuni ca vikalpasyānupapatterna vedāntavākyānāṃ jagatkāraṇāvadhāraṇaparatā nyāyyā /
3734kriyāyāmiva vastuni vikalpasyāsaṃbhavāt /
3791tathāpyasati viśeṣopādāne sādhāraṇenārthena saṃnidhānena saṃnihitavastumātrasyāyaṃ nirdeśa iti gamyate na viśiṣṭasya kasyacit /
3859yo hi brahmakṣatrādikaṃ jagadātmanonyatra svātantryeṇa labdhasadbhāvaṃ paśyati taṃ mithyādarśinaṃ tadeva mithyādṛṣṭaṃ brahmakṣatrādikaṃ jagatparākarotīti bhedadṛṣṭimapodya idaṃ sarvaṃ yadayamātmā iti sarvasya vastujātasyātmāvyatirekamavatārayati /
4166pariniṣpanne ca vastuni pramāṇāntarāṇāmastyavakāśo yathā pṛthivyādiṣu /
4207anavagamyamānamevaṃ hīdaṃ loke samastasya vastunaścetanatvaṃ cetanaprakṛtikatvaśravaṇācchabdaśaraṇatayā kevalayotprekṣata tacca śabdenaiva virudhyate /
4254samastasya vastujāyasya brahmaprakṛtitvābhyupagamāt /
4386tacca samyagjñānamekarūpaṃ vastutantratvāt /
4448natu vastuvṛttena vikāro nāma kaścidasti /
4598nāmarūpavyākṛtaṃ hi vastu sacchabdārhaṃ loke prasiddham /
4656naca viśeṣadarśanamātreṇa vastvanyatvaṃ bhavati /
4657nahi devadattaḥ saṃkocitahastapādaḥ prasāritahastapādaśca viśeṣaṇa dṛśyamāno 'pi vastvanyatvaṃ gacchati sa eveti pratyabhijñānāt /
4658tathā pratidinamanekasaṃsthānānāmapi pitrādīnāṃ na vastvanyatvaṃ bhavati mama pitā mama bhrātā mama putra iti pratyabhijñānāt /
4825tā api tāvannopadeśamantareṇa kevalena tarkeṇāvagantuṃ śakyante 'sya vastuna etāvatya etatsahāya etadviṣayā etatprayojanāśca śaktaya iti /
4836iha tu vikalpāśrayaṇenāpi na virodhaparihāraḥ saṃbhavatyapuruṣatantratvādvastunaḥ tasmāddurghaṭametaditi /
4839nahyavidyākalpitena rūpabhedena sāvayavaṃ vastu saṃpadyate /
5279kalpitānāmavastutvādavastveva saṃyoga iti vastunaḥ kāryasyāsamavāyikāraṇaṃ na syāt /
5321yadi loke rūpādimadvastu tatsvakāraṇāpekṣayā sthūlamanityaṃ ca dṛṣṭam /
5328asati hi yasminkasmiṃścinnitye vastuni nityaśabdena nañaḥ samāso nopapadyate /
5336nāvaśyaṃ vinaśyadvastu dvābhyāmeva hetubhyāṃ vinaṣṭumarhatiti niyamo 'sti /
5390yathaiko 'pi san devadatto loke svarūpaṃ saṃbandhirūpaṃ cāpekṣyānekaśabdapratyayabhāgbhavati manuṣyo brāhmaṇaḥ śrotriyo vadānyo bālo yuvā sthaviraḥ pitā putraḥ pautro bhrātā jāmāteti yathā caikāpi satī rekhā sthānānnyatvena niviśamānaikadaśaśatasahasrādiśabdapratyayabhedamanubhavati tathāsaṃbandhinoreva saṃbandhaśabdapratyayavyatirekeṇa saṃyogasamavāyaśabdapratyayārhatvaṃ na vyatiriktavastvastitvena ityupalabdilakṣaṇaprāptasyānupalabdherabhāvo vastvantarasya /
5417yathā pṛthivī dvyaṇukādyapekṣayā sthūlatamā vastubhūtāpi vinaśyati tataḥ sūkṣmaṃ sūkṣmataraṃ ca pṛthivyekajātīyakaṃ vinaśyati tato dvyaṇukaṃ tathā paramāṇavo 'pi pṛthivyekajātīyakatvādvinaśyeyuḥ /
5435tatra te sarvāstitvavādino bāhyamāntaraṃ ca vastvabhyupagacchanti bhūtaṃ bhautikaṃ ca cittaṃ caittaṃ ca tāṃstāvatpratibrūmaḥ /
5501apicotpādanirodhau nāma vastunaḥ svarūpameva vā syātāmavasthāntaraṃ vā vastvantarameva vā /
5503yadi tāvadvastunaḥ svarūpamevotpādanirodhau syātāṃ tato vastuśabda utpādanirodhaśabdau ca paryāyāḥ prāpnuyuḥ /
5504asthāsti kaścidviśeṣa iti manyetotpādanirodhaśabdābhyāṃ madhyavartino vastuna ādyantākhye avasthe abhilapyete iti evamapyādyāntamadhyakṣaṇatrayasaṃbandhitvādvastunaḥ kṣaṇikatvābhyupagamahāniḥ /
5505athātyantavyatiriktāvevotpādanirodhau vastunaḥ syātāmaśvamahiṣavat tato vastu utpādanirodhābhyāmasaṃsṛṣṭamiti vastunaḥ śāśvatatvaprasaṅgaḥ /
5506yadi ca darśanādarśane vastuna utpādanirodhau syātām evamapi draṣṭṛdharmau tau na vastudharmāviti vastunaḥ śāśvatatvaprasaṅga eva /
5547pratisaṃkhyāpratisaṃkhyānirodhayoriva vastutvapratipatteraviśeṣāt /
5548āgamaprāmāṇyāttāvat ātmana ākāśaḥ saṃbhūtaḥ ityādiśrutibhya ākāśasya ca vastutvaprāptiḥ /
5549vipratipannānprati tu śabdaguṇānumeyatvaṃ vaktavyaṃ gandhādīnāṃ guṇānāṃ pṛthivyādivastvāśrayatvadarśanāt /
5552yenāvaraṇabhāvo viśeṣyate tattarhi vastubhūtamevākāśaṃ manyamānasya saugatasya svābhyupagamavirodhaḥ prasajyeta /
5557nahyavastuno nityatvamanityatvaṃ vā saṃbhavati vastvāśrayatvāddharmadharmivyavahārasya /
5558dharmadharmibhāve hi ghaṭādivadvastutvameva syānna nirupākhyatvam // //
5561apica vaināśikaḥ sarvasya vastunaḥ kṣaṇikatāmabhyupayannupalabdhurapi kṣaṇikatāmabhyupeyāt /
5576tenedaṃ sadṛśamiti dvayāyattatvātsādṛśyasya kṣaṇabhaṅgavādinaḥ sadṛśayordvayorvastunorgrahīturekasyābhāvāt sādṛśyanimittaṃ pratisaṃdhānamiti mithyāpralāpa eva syāt /
5589bhavedapi kadācidbāhyavastuni vipralambhasaṃbhavāttadevedaṃ syāttatsadṛśaṃ veti saṃdehaḥ /
5609sarvasya ca vastunaḥ svena svena rūpeṇa bhāvātmanaivopalabhyamānatvāt /
5612yattūktaṃ svarūpopamardamantareṇa kasyacitkūṭasthasya vastunaḥ kāraṇatvāmupapatterabhāvādbhāvotpattirbhavitumarhatīti /
5632keṣāñcitkila bāhye vastunyabhiniveśamālakṣya tadanurodhena bāhyārthavādaprakriyeyaṃ virocitā /
5723bādhyate hi svapnopalabdhaṃ vastu pratibuddhasya mithyā mayopalabdho mahājanasamāgama iti nahyasti mama mahājanasamāgamo nidrālagnaṃ tu me mano babhūva tenaiṣā bhrāntirudbabhūveti /
5725naivaṃ jāgaritopalabdhaṃ vastu stambhādikaṃ kasyāñcidapyavasthāyāṃ bādhyate /
5786nanvanekātmakaṃ vastviti nirdhāritarūpameva jñānamutpadyamānaṃ saṃśayajñānavannāpramāṇaṃ bhavitumarhati /
5788niraṅ kuśaṃ hyanekāntatvaṃ sarvavastuṣu pratijānānasya nirdhāraṇasyāpi vastutvaviśeṣātsyāditi syānavnāstītyādivikalpopanipātādinirdhāraṇātmakataiva syāt /
5847vastutve 'pyātmano vikārādidoṣaprasaṅgādasya pakṣasyānupapattiriti // //
5933yaddhi loka iyattāparicchinnaṃ vastu paṭādi tadantavaddṛṣṭaṃ tathā pradhānapuruṣeśvaratrayamapīyattāparicchinnatvādantavatsyāt /
6096tasyāḥ pratijñāyā evamahāniranuparodhaḥ syāt yadyavyatirekaḥ kṛtsnasya vastujātasya vijñeyādbrahmaṇaḥ syāt /
6098sa cāvyatireka evamupapadyate yadi kṛtsnaṃ vastujātamekasmādbrahmaṇa utpadyeta /
6124yathāca sarvaṃ khalvidaṃ brahma tajjalān ityatra sākṣādeva sarvasya vastujātasya brahmajatvaṃ śrūyamāṇaṃ na pradeśāntaravihitaṃ tejaḥpramukhamutpattikramaṃ vārayati evaṃ tejaso 'pi brahmajatvaṃ śrūyamāṇaṃ na śrutyantaravihitaṃ nabhaḥpramukhamutpattikramaṃ vārayitumarhati /
6145naca svakāryāpekṣayedaṃ vastvekadeśaviṣayaṃ sarvavijñānamekamevādvitīyatāvadhāraṇaṃ ceti nyāyyaṃ mṛdādiṣvapi hi tatsaṃbhavānna tadapūrvavadupanyasitavyaṃ bhavati śvetaketo yannu somyedaṃ mahāmanā anūcānamānī stabdho 'syuta tamādeśamaprākṣyo 'yenāśrutaṃ śrutaṃ bhavati ityādinā /
6146tasmādaśeṣavastuviṣayamevedaṃ sarvavijñānaṃ sarvasya brahmakāryatāpekṣayopanyasyata iti draṣṭavyam // //
6169āgantukaṃ hi vastu nirākriyate na svarūpam /
6376tayorapi kasmiścidantarāle krameṇotpattipralayāvupasaṃgrāhyau sarvasya vastujātasya brahmajatvābhyupagamāt /
6423ekasminvidite sarvamidaṃ viditam itīyaṃ pratijñā sarvasya vastujātasya brahmaprabhavatve sati noparudhyeta /
6774tataśca saṃjñāmātre vivādaḥ syānna vastubhedaḥ kaścit /
6965ataśca laukikasyāpi puṃsaḥ samyagdarśanārthavattvaṃ dṛṣṭaṃ kimuta viṣayaśūnyādātmano 'nyadvastvantaramapaśyato nityacaitanyamātrasvarūpasyeti /
7014ātmanastvatiriktaṃ heyamupādeyaṃ vā vastvapaśyankathaṃ niyujyeta /
7046nāpi vastvantaram /
8064nahi kārtsnyenapāramārthavastudharmeṇābhivyaktasvarūpaḥ svapnaḥ /
8066nahi paramārthavastuviṣayāṇi deśakālanimittānyabādhāśca svapne saṃbhāvyante /
8079paridhāvaṃścetpaśyejjāgradvadvastubhūtamāra athamākalayet /
8106tatrāpi bhavatu nāma sūcyamānasya vastunaḥ satyatvaṃ sūcakasya tu strīdarśanāderbhavatyeva vaitathyaṃ bādhyamānatvādityabhiprāyaḥ /
8354nahyekaṃ vastu svata eva rūpādiviśeṣopetaṃ tadviparītaṃ cetyādhārayituṃ śakyaṃ virodhāt /
8357nahyupādhiyogādapyanyādṛśasya vastuno 'nyādṛśaḥ svabhāvaḥ saṃbhavati /
8407upādhinimittasya vastudharmatvānupapacatteḥ /
8484vastumātraparyavasāyīni hi brakahmavākyāni na niyogopadeśīnītyetadvistare pratiṣṭhāpitaṃ tattu samanvayāt ityatra /
8517nahi tatpuruśatantraṃ vastutantrameva hi tat /
8660iha tu setuśabda ātmani prayukta iti laukikasetorivātmasetoranyasya vastuno 'stitvaṃ gamayati /
8664yacca loke unmitametāvadidamiti pariccinnaṃ kārṣāpaṇādi tato 'nyadvastvastīti prasiddham /
8665tathā brahmaṇo 'pyunmānāttato 'nyena vastunā bhavitavyamiti gamyate /
8682sarvasya hi janimato vastujātasya janmādi brahmaṇo bhavatīti nirdhāritam /
8685ekavijñānena ca sarvavijñānapratijñānānna brahmavyatiriktavastvastitvamavakalpate /
8699yadapyuktamunmānavyapadeśādasti paramiti tatrābhidhīyate unmānavyapadeśo 'pi na brahmavyatiriktavastvastitvapratipattyarthaḥ /
8726tathānyapratiṣedhāpi na brahmaṇaḥ paraṃ vastvantaramastīti gamyate /
8727tathāhi sa evādhastāt ahamevādhastāt ātmaivādhastāt sarvaṃ taṃ parādādyo 'nyatrātmanaḥ sarvaṃ veda brahmaivedaṃ sarvam ātmaivedaṃ sarvam neha nānāsti kiñcana yasmātparaṃ nāparamasti kiñcit tadetadbrahmāpūrvamanaparamanantaramabāhyam ityevamādivākyāni svaprakaraṇastānyanyārthatvena pariṇetumaśakyāni brahmavyatiriktaṃ vastvantaraṃ vārayanti /
8733tathānyapratiṣedhe 'pyasati vastu vastvantarādvyāvartata iti pariccheda evātmanaḥ prasajyeta /
8810avidhipradhānairhi vastuparyavasāyibhirbrahmavākyairbrahmavijñānaṃ janyata ityavocadācāryaḥ tattu samanvayāt ityatra /
8959tatrādhyāso nāma dvayorvastunoranivartitāyāmevānyatarabuddhāvanyatarabuddhiradhyasyate /
8964apavādo nāma yatra kasmiṃścidvastuni pūrvaniviṣṭāyāṃ mithyābuddhau niścitāyāṃ paścādupajāyamānā yathārthā buddhiḥ pūrvaniviṣṭāyā mithyābuddhernivartikā bhavati /
8988nacedaṃ vākyaṃ vastutattvapratipādanaparam /
9012atho ya evaṃ vidvānprāṇe niḥśreyasaṃ viditvā iti tatratatraivaṃśabdena vedyaṃ vastu nivedyate /
9171sacchabdārtho 'pi ca paryālocyamāno na mukhyādātmano 'nyaḥ saṃbhavatyato 'nyasya vastujātasyārambhaṇaśabdādibhyo 'nṛtatvopapatteḥ /
10992karmāṅgasaṃbaddheṣu tāvat upāsaneṣu karmatantratvāt na āsanādicintā na api samyak darśane vastutantratvāt vijñānasya /
10998tiṣṭhataḥ api dehadhāraṇe vyāpṛtaṃ mano na sūkṣmavastunirīkṣaṇakṣamaṃ bhavati /
11110nanu vastubalena eva ayam akartṛ ātmāvabodhaḥ karmāṇi kṣapayan kathaṃ kānicit kṣapayet kānicit ca upekṣeta /
11290tathā hi yatraitatpuruṣaḥ svapiti nāma aśiśiṣati nāma pipāsati nāma iti ca sarvaprāṇisādhāraṇā eva svāpādayaḥ anukīrtyante vidyāprakaraṇe api pratipādayiṣitavastupratipādana anuguṇyena na tu viduṣo viśeṣavanto vidhitsyante /
11309sarvasya hi janimato vastujātasya prakṛtiḥ parā devatā iti pratiṣṭhāpitam /
11841satyakāmatvādayaḥ tu yadi api vastusvarūpeṇa eva dharmā ucyante satyāḥ kāmā asya iti /