Occurrences of sādhana in "Śārīrakamīmāṃsābhāṣya"
Click [+] to expand the context.
32ucyate nityānityavastuvivekaḥ ihāmutrārthabhogavirāgaḥ śamadamādisādhanasaṃpat mumukṣutvaṃ ca /
34tasmādathābdena yathoktasādhanasaṃpattyānantaryamupadiśyate /
36yasmādveda evāgnihotrādīnāṃ śreyaḥsādhanānāmanityaphalatāṃ darśayati tadyatheha karmacito lokaḥ kṣīyata evamevāmutra puṇyacito lokaḥ kṣīyate ityādiḥ /
37tathā brahmavijñānādapi paraṃ puruṣārthaṃ darśayati brahmavidāpnoti param ityādiḥ tasmādyathoktasādhanasaṃpattyanantaraṃ brahmajijñāsā kartavyā /
99etadevānumānaṃ saṃsārivyatirikteśvarāstitvādisādhanaṃ manyanta īśvarakāraṇinaḥ /
166mantrāṇāṃ ca iṣe tvā ityādīnāṃ kriyātatsādhanābhidhāyitvena karmasamavāyitvamuktam /
206sati ca vidhiparatve yathā svargādikāmasyāgnihotrādisādhanaṃ vidhīyata evamamṛtatvakāmasya brahmajñānaṃ vidhīyata iti yuktam /
228tathāca yāgādyanuṣṭhāyināmeva vidyāsamādhiviśeṣāduttareṇa pathā gamanaṃ kevalair iṣṭāpūrtadattasādhanair dhūmādikrameṇa dakṣiṇena pathā gamanaṃ tatrāpi sukhatāratamyaṃ tatsādhanatāratamyaṃ ca śāstrāt yāvatsaṃpātamuṣitvā ityasmādgamyate /
368akriyātve 'pi bhūtasya kriyāsādhanatvātkriyārthaṃ eva bhūtopadeśa iti cet /
375tadavagatyā mithyājñānasya saṃsārahetornivṛttiḥ prayojanaṃ kriyata ityavāśiṣṭamarthavattvaṃ kriyāsādhanavastūpadeśena /
378nāpi kriyāsādhanam /
526naca jñānasādhanānāṃ śarīrendriyādīnāmabhāve jñānotpattiḥ kasyacidupapannā /
571yadapyuktaṃ prāgutpatterbrahmaṇaḥ śarīrādisaṃbandhamantareṇekṣitṛtvamanupapannamiti na taccodyamavatarati savitṛprakāśavadbrahmaṇo jñānasvarūpanityatve jñānasādhanāpekṣānupapatteḥ /
620tasmādyathā svargādyarthino 'gnihotrādisādhanaṃ yathābhūtamupadiśati tathā mumukṣorapi sa ātmā tattvamasi śvetaketo iti yathābhūtamevātmānamupaduśatīti yuktam /
1253mukhye 'pi prāṇe prajñāsādhanaprāṇāntarāśrayatvādupapannameva /
1431ekaḥ kartā bhoktā dharmādharmasādhanaḥ sukhaduḥkhādimāṃśca /
2063apara āha tamevaikaṃ jānatha ātmānam iti yadetatsaṃkīrtitamātmajñānaṃ yaccaitat anyā vāco vimuñcatha iti vāgvimocanaṃ tadatrāmṛtatvasādhanatvāt amṛtasyaiṣa setuḥ iti setuśrutyā saṃkīrtyate na tu dyubhvādyāyatanam /
2197tathā vyutpāditāya nāradāya so 'haṃ bhagavaḥ satyenātivadāni ityevaṃ pravṛttāya vijñānādisādhanaparamparayā bhūmānamupadiśati /
2237yadapi oṅkāra evedaṃ sarvam iti tadapi brahmapratipattisādhanatvātstutyarthaṃ draṣṭavyam /
3880vijñānātmana eva dehendriyamanobuddhisaṃghātopādhisaṃparkātkaluṣībhūtasya jñānadhyānādisādhanānuṣṭhānāsaṃprasannasya dehādisaṃghātādutkramiṣyataḥ paramātmaikyopapatteridamabhedenopakramaṇamityauḍulomirācāryo manyate /
3975evaṃ yathāsaṃbhavaṃ prativedāntaṃ pratijñādṛṣṭāntau prakṛtitvasādhanau pratyetavyau /
4058mokṣasādhanameva hi samyagdarśanamadhikṛtya tāḥ praṇītāḥ /
4143sāṃkhyayogau hi paramapuruṣārthasādhanatvena loke prakhyātau śiṣṭaiśca parigṛhītau liṅgena na śrautenopabṛṃhitau /
4146śrutirhi vaidikādātmaikatvavijñānādanyanniḥśreyasasādhanaṃ vārayati tameva viditvātimṛtyumeti nānyaḥ panthā vidyate 'yanāya iti /
4170anubhavāvasānaṃ ca brahmavijñānamavidyāyā nivartakaṃ mokṣasādhanaṃ ca dṛṣṭaphalatayeṣyate /
4511avagatisādhanānāṃ ca śravaṇādīnāṃ vedānuvacanādīnāṃ ca vidhānāt /
4526naca yathā brahmaṇa ātmaikatvadarśanaṃ mokṣasādhanamevaṃ jagadākārapariṇāmitvadarśanamapi svatantrameva kasmaicitphalāyābhipreyate /
4753iha hi loke kulālādayo ghaṭapaṭādīnāṃ kartāro mṛddaṇḍacakrasūtrādyanekakārakopasaṃhāreṇa saṃgṛhītasādhanāḥ santastattatkāryaṃ kurvāṇā dṛśyante /
4754brahma cāsahāyaṃ tavābhipretaṃ tasya sādhanāntarānupasaṃgrahe sati kathaṃ sraṣṭṛtvamupapadyeta /
4758yathā hi loke kṣīraṃ jalaṃ vā svayameva dadhihimabhāvena pariṇamate 'napekṣya bāhyaṃ sādhanaṃ tathehāpi bhaviṣyati /
4759nanu kṣīrādyapi dadhyādibhāvena pariṇāmamānapekṣata eva bāhyaṃ sādhanamauṣṇyādikaṃ kathamucyate kṣīravaddhīti /
4775upapadyate kṣīrādīnāmacetanānāmanapekṣyāpi bāhyaṃ sādhanaṃ dadhyādibhāvaḥ dṛṣṭatvāt /
4776cetanāḥ punaḥ kulālādayaḥ sādhanasāmagrīmapekṣyaiva tasmai kāryāya pravartamānā dṛśyante /
4779yathā loke devāḥ pitara ṛṣaya ityevamādayo mahāprabhāvāścetanā api santo 'napekṣyaiva kiñcidbāhyaṃ sādhanamaiśvaryaviśeṣayogādabhidhyānamātreṇa svata eva bahūni nānāsaṃsthāni śarīrīṇi prāsādādīni ca rathādīni ca nirmimāṇā upalabhyante mantrārthavādetihāsapurāṇaprāmāṇyāt /
4782padminī cānapekṣya kiñcitprastānasādhanaṃ sarontarātsarontaraṃ pratiṣṭhate /
4783evaṃ cetanamapi brahmānapekṣya bāhyaṃ sādhanaṃ svata eva jagatsrakṣyati /
4792yathā hi kulālādīnāṃ devādīnāṃ ca samāne cetanatve kulālādayaḥ kāryārambhe bāhyaṃ sādhanamapekṣante na devādayaḥ tathā brahma cetanamapi na bāhyaṃ sādhanamapekṣiṣyata ityetadvākyaṃ devādyudāharaṇena vivakṣyāmaḥ /
4797cetanamekamadvitīyaṃ brahma kṣīrādivaddevādivaccānapekṣya bāhyasādhanaṃ svayaṃ pariṇamamānaṃ jagataḥ kāraṇamiti sthitam /
4981nanu mumukṣūṇāṃ mokṣasādhanatvena samyagdarśananirūpaṇāya svapakṣasthāpanam eva kevalaṃ kartuṃ yuktaṃ kiṃ parapakṣanirākaraṇena paradveṣakareṇa /
5169yadi hi dehasyaiva taptiḥ syātsā dehanāśe svayameva naśyatīti tannāśāya sādhanaṃ naiṣitavyaṃ syāditi /
5707anyasyāvagantuścakṣuḥsādhanasya pradīpādiprathanadarśanāt /
5792aikāntikaphalatvanirdhāraṇe hi sati tatsādhanānuṣṭhānāya sarvo loko 'nākulaḥ pravartate nānyathā /
6075yathā ca tapasi brahmavijñānasādhane brahmaśabdo bhaktyā prayujyate 'ñjasā tu vijñeye brahmaṇi tadvat /
6101tatsādhanāyaiva cottare śabdāḥ sadeva somyedamagra āsīdekamevādvitīyam tadaikṣata tattejo 'sṛjata ityevaṃ kāryajātaṃ brahmaṇaḥ pradarśyāvyatirekaṃ pradarśayanti aitadātmyam idaṃ sarvam ity ārabhyāprapāṭhakaparisamāpteḥ /
6710ātmendriyaviṣayāṇāmupalabdhisādhanānāṃ saṃnidhāne sati nityamevopalabdhiḥ prasajyeta /
6792nanu mokṣasādhanavidhānānmokṣaḥ setsyati /
6794sādhanāyattasyānityatvāt /
7149kasminnu bhagavo vijñāte sarvamidaṃ vijñātaṃ bhavati iti hyekavijñānena sarvavijñānaṃ pratijñāya tatsādhanāyedamāmnāyate etasmājjāyate prāṇaḥ ityādi /
7274yadeva hyupalabdhisādhanaṃ vṛttiranyadvā tasyaiva naḥ karaṇatvaṃ saṃjñāmātre vivāda iti karaṇānāṃ vyāpitvakalpanā nirarthikā /
7670teṣāṃ cāgnihotrādarśapūrṇamāsādikarmasādhanabhūtā dadhipayaḥprabhṛtayo dravadravyabhūyastvātpratyakṣamevāpaḥ santi /
7776naca dharmādharmayoḥ svarūpaphalasādhanādisamadhigame śāstrādatiriktaṃ kāraṇaṃ śakyaṃ saṃbhāvayatum /
7883etaduktaṃ bhavati ye na vidyāsādhanena devayāne patyadhikṛtā nāpi karmaṇā pitṛyāṇe teṣāmeṣa kṣudrajantulakṣaṇo 'sakṛdāvartī tṛtīyaḥ panthā bhavatīti /
9509nanu vidyāyāḥ sādhanabhūtāyāḥ saṃpattau kaivalyanirvṛttiḥ syānna veti /
9876nanvabāhyasādhanatvābhiprāyamidavadhāraṇaṃ bhaviṣyati /
9879svarūpameva hyeṣāmabāhyasādhanamiti /
9880abāhyasādhanatve 'pi tu mānasagrahavatkriyānupraveśaśaṅkāyāṃ tannivṛttiphalamavadhāraṇarthavadbhaviṣyati /
10086samānaphaleṣvapi svargādisādhaneṣu karmasu yatākāmyadarśanāt /
10145athedānīmaupaniṣadamātmajñānaṃ kimadhikāridvāreṇa karmaṇyevānupraviśatyāhosvitsvatantrameva puruṣārthasādhanaṃ bhavatīti mīmāṃsamānaḥ siddhāntenaiva tādupakramate puruṣārtho 'ta iti /
10252apicaike vidvāṃsaḥ pratyakṣīkṛtavidyāphalāḥ santastadavaṣṭabhyātphalāntarasādhaneṣu prajādiṣu prayojanābhāvaṃ parāmṛśanti /
10413tathāhi śrutiḥ tametaṃ vedānuvacanena brāhmaṇā vividiṣanti yajñena dānena tapasānāśakena iti yajñādīnāṃ vidyāsādhanabhāvaṃ darśayati /
10414vividiṣāsaṃyogāccaiṣāmutpattisādhanabhāvoṣavasīyate /
10415atha yadyajña ityācakṣate brahmacaryasya yajñādibhiḥ yaṃstavādyajñādīnāmapi hi sādhanabhāvaḥ sūcyate /
10417yadicchanto brahmacaryaṃ caranti tatte padaṃ saṃgraheṇa bravīmi ityevamādyā ca śrutirāśramakarmaṇāṃ vidyāsādhanabhāvaṃ sūcayati /
10424yadikaścinmanyeta yajñādīnāṃ vidyāsādhanabhāvo na nyāyyo vidhyabāvāt /
10426itthaṃ mahābhāgā vidyā syādvidyārthī tasmādevaṃvicchanto dānta uparatastitikṣuḥ samāhito bhūtvātmaneyevātmānaṃ paśyati iti vidyāsādhanatvena śamadamādīnāṃ vidhānādvihitānāṃ cāvaśyānuṣṭheyatvāt /
10438smṛtirapi bhagavadgītādyāsvanabhisaṃdhāya phalamanutiṣṭhitāni yajñādīni mumukṣorjñānasādhanāni bhavantīti prapañcitam /
10440tatrāpyevaṃviditi vidyāsaṃyogātpratyāsannāni vidyāsādhanāni śamādīni vividiṣāsaṃyogāttu brahyatarāṇi yajñādīnīti vivektavyam // //
10484sarvāpekṣā ca ityatrāśramakarmaṇāṃ vidyāsādhanatvamavadhāritam /
10486tatra tametaṃ vedānuvacanena brāhmaṇā vividiṣanti ityādināśramakarmaṇāṃ vidyāsādhanatvena vihitatvādvidyāmanicchataḥ phalāntaraṃ kāmayamānasya nityanyananuṣṭheyāni /
10487atha tasyāpyanuṣṭheyāni na tarhyeṣāṃ vidyāsādhanatvaṃ nityānityasaṃyogavirodhāditi /
10490atha yaduktaṃ naivaṃ sati vidyāsādhanatveṣāṃ syādityata uttaraṃ paṭhati
10497vidhilakṣaṇaṃ hi sādhanaṃ darśapūrṇamāsādi svargaphalasiṣādhayiṣayā sahakārisādhanāntaramapekṣate naivaṃ vidyā /
10499tasmāduttpattisādhanatva evaiṣāṃ sahakāritvavācoyuktiḥ /
10516sahakāritvasyaivaitadupodbalakaṃ liṅgadarsanamanabhibhavaṃ ta darśayati śrutirbrahmacaryādisādhanasaṃpannasya rāgadibhiḥ kleśaiḥ eṣa hyātmā na naśyati yaṃ brahmacaryeṇānuvindate ityādinā /
10537atastvantarālavartitvāditaradāśramavartitvaṃ jyāyo vidyāsādhanam /
10690sarvāpekṣā ca yajñādiśruteraśvavat ityata ārabhyoccāvacaṃ vidyāsādhanamavadhāritaṃ tatphalaṃ vidyā siddhyantī kimihaiva janmani siddhyatyuta kadācidamutrāpīti cnavtyate /
10700etadapaktaṃ bhavati yadā prakrāntasya vidyāsādhanasya kaścitpratibandho na kriyata upasthitavipākena karmāntareṇa tadehaiva vidyotpadyate yadā tu khalu tatpratibandhaḥ kriyate tadāmutreti /
10705sādhanavīryaviśeṣāttvatīndriyā kasyacicchaktirāvirbhavati tatpratibaddhā parasya tiṣṭhati /
10710garbhasya eva ca vāmadevaḥ pratipede brahmabhāvamiti vadantī janmāntarasaṃcitātsādhanājjanmāntare vidyotpattiṃ darśayati /
10711nahi garbhasyaivaihikaṃ kiñcitsādhanaṃ saṃbhāvyate /
10716yathā mumukṣorvidyāsādhanāvalambinaḥ sādhanavīryaviśeṣādvidyalakṣaṇe phala aihikāmuṣmikaphalatvakṛto viśeṣapratiniyamo dṛṣṭaḥ /
10724apica vidyāsādhanaṃ svavīryaviśeṣāsvaphala eva vidyāyāṃ kañcidatiśayamāsañjayenna vidyāphale muktau /
10730nahi muktisādhanabhūtāyā vidyāyāḥ karmaṇāmiva bhedo 'stīti /
10741tṛtīye adhyāye parā aparāsu vidyāsu sādhana āśrayo vicāraḥ prāyeṇātyagāt /
10744prathamaṃ tāvat katibhiḥ cidadhikaraṇaiḥ sādhana āśrayavicāraśeṣameva anusarāmaḥ /
11167karmaṇa ca vīryavattvaṃ tat yat svaprayojanasādhanaprasahatvam /
11857saṃkalpādeva iti tu rājña iva saṃkalpitārthasiddhikarīṃ sādhanāntarasāmagrīṃ sulabhām apekṣya ucyate /
11872saṃkalpādevāsya pitaraḥ samuttiṣṭhanti ityādi śruteḥ manaḥ tāvat saṃkalpasādhanaṃ siddham /