Occurrences of lakṣaṇa in "Bṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣya"

Click [+] to expand the context.
39na tvātmana iṣṭāniṣṭaprāptiparihārecchākāraṇamātmaviṣayamajñānaṃ kartṛbhoktṛsvarūpābhimānalakṣaṇaṃ tadviparītabrahmātmasvarūpavijñānenāpanītam /[+]
51sa eṣa bījāṅkurādivadavidyākṛtaḥ saṃsāra ātmani kriyākārakaphalādhyāropalakṣaṇo 'nādirananto 'narthaḥ ityetasmādviraktasyāvidyānivṛttaye tadviparītabrahmavidyāpratipattyarthopaniṣadārabhyate /[+]
118prajāpatirhyādityādilakṣaṇo 'hnā lakṣyate /[+]
126tāvetau vai mahimānau mahimākhyau grahāvaśvamabhitaḥ sambabhūvaturuktalakṣaṇāveva sambhūtau /[+]
247kiṃllakṣaṇena mṛtyunāvṛtamityata āhaaśanāyayā aśitumicchā aśanāyā saiva mṛtyorlakṣaṇaṃ tayā lakṣitena mṛtyunāśanāyayā /[+]
256sa prakṛto mṛtyurvakṣyamāṇakāryasisṛkṣayā tatkāryālocanakṣamaṃ manaḥśabdavācyaṃ saṃkalpādilakṣaṇamantaḥkaraṇamakuruta kṛtavān /[+]
314sa evaṃ kāmayitvā manasā pūrvotpannena vācaṃ lakṣaṇāṃ mithunaṃ dvandvabhāvaṃ samabhavatsambhavanaṃ kṛtavānmanasā trayīmālocitavān /[+]
350tadevaṃ prāṇalakṣaṇaṃ yaśo vīryamudakrāmadutkrāntavat /[+]
435karma vakṣyamāṇaṃ mantrajapalakṣaṇaṃ vidhitsyamānaṃtadetāni japetiti /[+]
547ityevaṃ vijñāya samudgātāramabhidrutyābhigamya svena āsaṅgalakṣaṇena pāpmanāvidhyaṃstāḍitavantaḥ saṃyojitavanta ityarthaḥ /[+]
593kathamāṅgirasaḥ prasiddhaṃ hyetadaṅgānāṃ kāryakaraṇalakṣaṇānāṃ rasaḥ sāra ātmetyarthaḥ /[+]
610kutaḥ punardūrnāmatvam ityāha dūraṃ dūreḥ hi yasmādasyāḥ prāṇadevatāyāḥ mṛtyurāsaṅgalakṣaṇaḥ pāpmā /[+]
814athānyo guṇaḥ suvarṇavattālakṣaṇo vidhīyate /[+]
881vivakṣitaṃ tvetat sarvamapyetajjñānakarmaphalaṃ saṃsāra eva bhayāratyādiyuktatvaśravaṇāt kāryakaraṇalakṣaṇatvācca sthūlavyaktānityaviṣayatvācceti /[+]
883na hi saṃsāraviṣayātsādhyasādhanādibhedalakṣaṇād aviraktasya ātmaikatva jñānaviṣaye 'dhikāraḥ atṛṣitasyeva pāne /[+]
891sa ca puruṣavidhaḥ puruṣaprakāraḥ śiraḥprāṇyādilakṣaṇo virāṭ /[+]
899kim āsaṅgājñānalakṣaṇānsarvānpāpmanaḥ prajāpatitva pratibandhakāraṇabhūtān /[+]
909yadidaṃ tuṣṭūṣitaṃ karmakāṇḍavihitajñānakarmaphalaṃ prājāpatyalakṣaṇaṃ naiva tatsaṃsāraviṣayamatyakrāmaditīmamartha pradarśayiṣyannāha[+]
988evameva yadidaṃ kiñca yatkiṃñcedaṃ mithunaṃ srīpuṃsalakṣaṇaṃ dvandam ā pipīlikābhyaḥ pipīlikābhiḥ sahānenaivanyāyena tatsarvamasṛjata jagatsṛṣṭavān ////[+]
1009tathoruta īhā ceṣṭā tadāśrayādvasvādilakṣaṇaṃ viśo niyantāraṃ viśaṃ ca /[+]
1048tatra prajāpaterekasya devasyātrādyalakṣaṇo bhedo vivakṣita iti tatrāgnirukto 'ttā ādyaḥ soma idānīmucyate atha yatkiñcedaṃ loka ārdraṃ dravātmakaṃ tadretasa ātmāno bījādasṛjataretasa āpaḥ iti śruteḥ /[+]
1062sarvaṃ vaidikaṃ sādhanaṃ jñānakarmalakṣaṇaṃ kartrādyanekakārakāpekṣaṃ prajāpatitvaphalāvasānaṃ sādhyametāvadeva yadetadvyākṛtaṃ jagatsaṃsāraḥ /[+]
1063athaitasyaiva sādhyasādhanalakṣaṇasya vyākṛtasya jagato vyākaraṇātprāgbījāvasthā yā tāṃ nirdidijñatyaṅkurādikāryānumitāmiva vṛkṣasya karmabījo 'vidyākṣetro hyasau saṃsāravṛkṣaḥ samūla uddhartavya iti /[+]
1072idamiti vyākṛtanāmarūpātmakaṃ sādhyasādhanalakṣaṇaṃ yathāvarṇitamabhidhīyate /[+]
1104na ca sthānāntareṇa viyujya sthānāntara saṃyogalakṣaṇaḥpraveśo niravayavasyāparicchinnasya dṛṣṭaḥ /[+]
1143na tu sarvagatasya niravayavasya digdeśakālāntarāpakramaṇaprāptilakṣaṇaḥ praveśaḥ kadācidapyupapadyate /[+]
1293ātmano hyalābho 'jñānameva tasmājjñānamevātmano lābhaḥ nānātmalābhavadaprāptaprāptilakṣaṇa ātmalābhaḥ labdhṛlabdhavyayarbhedābhāvāt /[+]
1296sa tvaprāptaprāptilakṣaṇo 'nityaḥ mithyājñānajanitakāmakriyāprabhavatvāt svapne putrādilābhavat /[+]
1320kim priyaṃ tavābhimataṃ putrādilakṣaṇaṃ rotsyatyāvaraṇaṃ prāṇasaṃrodhaṃ prāpsyati /[+]
1336brāhmaṇā brahma vividiṣavo janmajarāmaraṇaprabandhacakrabhramaṇakṛtāyāsaduḥkhodakāpāramahodadhiplavabhūtaṃ gurumāsādya tattīramuttitīrṣavo dharmādharmasādhanatatphalalakṣaṇāt sādhyasādhanarūpānnirviṇṇāḥ tadvilakṣaṇanityaniratiśayaśreyaḥ pratipitsavaḥ /[+]
1403nirjñātalakṣaṇe hi brahmaṇi śakyā sampatkartum /[+]
1475tatkathamavet ityāha ahaṃ dṛṣṭerdraṣṭā ātmā brahmāsmi bhavāmīti brahmeti yatsākṣādaparokṣātsarvāntara ātmā aśanāyādyatīto neti netyasthūlamanaṇvityevamādi lakṣaṇam tadevāhamasmi nānyaḥ saṃsārī yathā bhavānāheti /[+]
1636yo vai sa dharmo vyavahāralakṣaṇo laukikairvyavahriyamāṇaḥ satyaṃ vai tatsatyamiti yathāstrārthatāsa evānuṣṭhīyamāno dharmanāmā bhavati śāstrārthatvena jñāyamānastu satyaṃ bhavati /[+]
1640tasmātsa dharmo jñānānuṣṭānalakṣaṇaḥ śāstrajñānanitarāṃśca sarvāneva niyamayati /[+]
1672yathāviduṣaḥ karmakṣayalakṣaṇaṃ saṃsāraduḥkhaṃ santatamevana tathā tadasya vidyata ityarthaḥ /[+]
1697kaiḥ punaḥ karmaviśeṣairupakurvan keṣāṃ bhūtaviśeṣāṇāṃ lokaḥ ityucyate sa gṛhī yajjuhoti yadyajate yāgo devatāmuddiśya svatvaparityāgaḥ sa eva parityāgaḥ sa eva āsecanādhiko homaḥ tena homayāgalakṣaṇena karmaṇāvaśyakartavyatvena devānāṃ paśuvatparatantratvena pratibaddha iti lokaḥ /[+]
1713ātmaiva svābhāviko 'vidvānkāryakaraṇasaṅghātalakṣaṇo varṇī agre prāgdārasambandhātātmetyabhidhīyatetasmādātmanaḥ pṛthagbhūtaṃ kāmyamānaṃ jāyādibhedarūpaṃ nāsītsa evaika āsīt jāyādyeṣaṇābījabhūtā vidyāvāneka evāsīt /[+]
1714svābhāvikyā svātmani kartrādikārakakriyāphalātmakatādhyāropalakṣaṇayā avidyāvāsanayā vāsitaḥ so 'kāmayata kāmitavān /[+]
1716atha vittaṃ me syātkarmasādhanaṃ gavādilakṣaṇam athāhamabhyudayaniḥśreyasasādhanaṃ karma kurvīyayenāhamanṛṇī bhūtvā devādīnāṃ lokān prāpnuyām tatkarma kurvīyakāmyāni ca putravittasvargādisādhanāni /[+]
1718etāvāneva hi kāmayitavyo viṣayo yaduta jāyāputravittakarmāṇi sādhanalakṣaṇaiṣaṇālokāśca trayo manuṣyalokaḥ pitṛloko devaloka iti phalabhūtāḥ sādhanaiṣaṇā tasmātsā ekaivaiṣaṇā yā lokaiṣaṇā /[+]
1725te ete eṣaṇe sādhyasādhanalakṣaṇe kāmaḥ yena prayukto 'vidvānavaśa eva kośakāravadātmānaṃ veṣṭayati karmamārga evātmānaṃ praṇidadhadbahirmukhībhūto na svaṃ lokaṃ pratijānāti /[+]
1728anantā hi kāmāḥ ityetadāśaṅkya hetumāha yasmād na icchan ca na icchannapi ato 'smātphalasādhanalakṣaṇād bhūyo 'dhikāraṃ na vindenna labheta /[+]
1731etaduktaṃ bhavati dṛṣṭārthamadṛṣṭārtha vā sādhyasādhanalakṣaṇam avidyāvatpuruṣādhikāraviṣayameṣaṇādvayaṃ kāmaḥ ato 'smādviduṣā vyutthātavyamiti /[+]
1740vāgiti śabdaścodanādilakṣaṇaḥ manasā śrotradvāreṇa gṛhyate 'vadhāryate prasṛjyate ca iti manaso jāyeva vāk /[+]
1742tatra prāṇaceṣṭādilakṣaṇaṃ karma cakṣurmānuṣaṃ vittam /[+]
1751tasyākṛtsnatvābhimānina evaṃ kṛtsnatā sampannā yathā bāhyā jāyādilakṣaṇā evam /[+]
1782sarvo hyaṃ vyaktāvyaktalakṣaṇaḥ saṃsāro 'suddho 'nityaḥ sādhyasādhanarūpo duḥkho 'vidyāviṣaya ityetasmādviraktasya brahmavidyā ārabdhavyeti /[+]
1822tasminsarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca netyasya ko'rthaḥ ityucyate tasminpaśvanne payasi sarvamadhyātmādhibhūtādhidaivalakṣaṇaṃ kṛtsnaṃ jagatpratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti prāṇaveṣṭāvadyacca na sthānaraṃ śailādi /[+]
1841kathamasyākṣititvam ityucyate sa hi yasmādidaṃ bhujyamānaṃ saptavidhaṃ kāryakaraṇalakṣaṇaṃ kriyāphalātmakaṃ punaḥ punarbhūyo bhūyo janayata utpādayati dhiyā dhiyā tattatkālabhāvinyā tayā tayā prajñayā karmabhiśca vāṅmanaḥkāyaveṣṭitaiḥ yadyadi ha yadyetatsaptavidhamannamuktaṃ kṣaṇamātramapi na kuryātprajñayā karmabhiśca tato vicchidyeta bhujyamānatvātsātatyena kṣīyeta ha /[+]
1845ataḥ prajñākriyālakṣaṇaprabandhārūḍhaḥ sarvo lokaḥ sādhyasādhanalakṣaṇaḥ kriyāphalātmakaḥ saṃhatānekaprāṇikarmavāsanāsantānāvaṣṭabdhatvātkṣaṇiko 'śuddho 'sāro nadīsrotaḥ pradīpasantānakalpaḥ kadalīstambhavadasāraḥ phenamāyāmarīcyambhaḥsvapnādisamastadātmagatadṛṣṭīnāmavikīryamāṇo nityaḥ sāravāniva lakṣyate /[+]
1866athedārnīvāgvattkavyetyāraṃmaḥ yaḥ kaśca loke śabdo dhavanistālvādivyaṅgyaḥ prāṇibhirvarṇādilakṣaṇa itaro vā vāditramedhādinimittaḥ sarvo dhvanirvāgeva sā /[+]
1987karmaṇā agnihotrādilakṣaṇena kevalena pitṛloko jetavyo na putreṇa nāpi vidyayā /[+]
2041sarveṣāṃ hi vāca upādānabhūtā daivī vākpṛthivyagnilakṣaṇā sā hyādhyātmikāsaṅgādidoṣairniruddhā /[+]
2053sa vai daivaḥ prāṇaḥ kiṃllakṣaṇaḥ ityucyateyaḥ sañcaran prāṇibhedeṣva sañcaransamaṣṭivya ṣṭirūpeṇaathavā sañcarana jaṅgameṣu asañcaransthāvareṣu na vyathate na duḥkhanimittena bhayena yuḍyate /[+]
2058kiñca yathaitāṃd diraṇyagarbhadevatāmijyādibhiḥ sarvāṇi bhūtānyavanti pālayanti pūjyanti evaṃ ha evaṃvidaṃ sarvāṇi bhūtānyavantiijyādilakṣaṇāṃ pūjāṃ satataṃ prayapañjata ityarthaḥ /[+]
2112kiṃ tata prāṇyātprāṇanavyāpāraṃ kuryādapānyādapānanadhyāpāraṃ cana hi prāṇāpānavyāpārasya prāṇanāpānanalakṣaṇasyoparamo 'sti /[+]
2118yadetadavidyāviṣayatvena prastutaṃ sādhyasādhanalakṣaṇaṃ vyākṛtaṃ jagat prāṇātmaprāptyantotkarṣavadapi phalam yā caitasya vyākaraṇātprāgavasthā avyākṛtaśabdavācyā vṛkṣabījavatsarvametat /[+]
2163sa ca vyākhyāto 'vidyāviṣayaḥ sarva eva dviprakāraḥ antaḥ prāṇa upaṣṭambhako gṛhasyeva stambhādilakṣaṇaḥ prakāśako 'mṛtaḥ /[+]
2164bāhyaśca kāryalakṣaṇo 'prakāśaka upajanāpāyadharmakastṛṇakuśamṛttikāsamo gṛhasyeva satyaśabdavācyo martyaḥ tenāmṛtaśabdavācyaḥ prāṇaśchanna iti copasaṃhratam /[+]
2339tannimitto lokasya kriyākārakaphalābhimānalakṣaṇaḥ saṃsāraḥ /[+]
2371nanu darśanalakṣaṇāyāṃ svapnāvasthāyāṃ kāryakaraṇaviyoge 'pi saṃsāradharmitvamasya dṛśyate /[+]
2377sa prakṛta ātmā yatra yasminkāle darśanalakṣaṇayā svapnyayā svapnavṛttyā carati vartate tadā te hāsya lokāḥ karmaphalāni /[+]
2385tatkathaṃ dṛṣṭāntatvena svapnalokasya mṛta ivojjīviṣyanprādurbhaviṣyati satyam vijñānamaye vyatirikte kāryakaraṇadevatātmatvapradarśanam avidyādhyāropitamśuktikāyāmiva rajatatvadarśanamityetatsiddhyati vyatiriktātmāstitvapradarśananyāyenaiva na tu tadviśuddhiparatayaiva nyāya uktaḥityasannapi dṛṣṭānto jāgratkāryakaraṇadevatātmatvadarśanalakṣaṇaḥ punarudbhāvyate /[+]
2395yasmād dṛśyante draṣṭurviṣayabhūtāḥ kriyākārakaphalātmakāḥ kāryakaraṇalakṣaṇā lokāḥ tathā svapne 'pi tasmādanyo 'sau dṛśyebhyaḥ svapnajāgaritalokebhyo draṣṭā vijñānamayo viśuddhaḥ ////[+]
2818avidyāyāśca viṣayaḥ anyo 'sāvanyo 'hamasmīti na sa veda ityārabhya cāturvarṇyapravibhāgādinimittapāṅktakarmasādhyasādhanalakṣaṇo bījāṅkuravadvyākṛtāvyākṛtasvabhāvo nāmarūpakarmātmakaḥ saṃsāraḥ trayaṃ vā idaṃ nāma rūpaṃ karma ityupasaṃhṛtaḥ /[+]
2819śāsrīya utkarṣalakṣaṇo brahmalokānto 'dhobhāvaśca sthāvarānto 'śāsrīyaḥ pūrvameva pradarśitaḥ dvayā ha ityādinā /[+]
2822asyā brahmavidyāyā aṅgatvena saṃnyāso vidhitsitaḥ jāyāputravittādilakṣaṇaṃ pāṅktaṃ karmāvidyāviṣayaṃ yasmānnātmaprāptisādhanam anyasādhanaṃ hyanyasmai phalasādhanāya prayujyamānaṃ pratikūlaṃ bhavati /[+]
2827kecittu brahmavido 'pyeṣaṇāsambandhaṃ varṇayanti tairbṛhadāraṇyakaṃ na śrutam putrādyeṣaṇānāmavidvadviṣayatvam vidyāviṣaye cayeṣāṃ no 'yamātmāyaṃ lokaḥityataḥkiṃ prajayā kariṣyāmaḥityeṣa vibhāgastairna śrutaḥ śrutyā kṛtaḥ sarvakriyākārakaphalopamardasvarūpāyāṃ ca vidyāyāṃ satyām saha kāryeṇāvidyāyā anupapattilakṣaṇaśca virodhastairna vijñātaḥ /[+]
2835tasmānna sādhanāntarasahitā brahmavidyā puruṣārthasādhanam sarvavirodhāt sādhananirapekṣaiva puruṣārthasādhanamiti pārivrājyaṃ sarvasādhanasaṃnyāsalakṣaṇamaṅgatvena vidhitsyate /[+]
2871yadbrahmakṣatrādi karmanimittaṃ varṇāśramādilakṣaṇam ātmavidyādhyāropitapratyayaviṣayaṃ kriyākārakaphalātmakamavidyāpratyayaviṣayamrajjavāmva sarpapratyayaḥ tadupamardanārtham āhaātmani khalvare maitreyi dṛṣṭe śrute mate vijñāte idaṃ sarvaṃ viditaṃ vijñātaṃ bhavati ////[+]
2941yadīdamekamadvaitaṃ paramārthataḥ svacchaṃ saṃsāraduḥkhāsampṛttkam kinnimito 'yaṃ khilyabhāva ātmano jāto mṛtaḥ sukhī duḥkhyahaṃ mametyevamādilakṣaṇo 'nekasaṃsāradharmopadrutaḥ ityucyate[+]
2943na tatra pretya viśepasaṃjñāsti kāryakaraṇasaṅghātebhyovimuttkasyaityevamare maitreyi bravīmi nāsti viśeṣasaṃjñetiahamasāvamuṣya putro mamedaṃ kṣetraṃ dhanaṃ sukhī duḥkhītyevamādilakṣaṇā avidyākṛtatvāttasyāḥavidyāyāścabrahmavidyayā niranvayato nāśitatvātkuto viśeṣasaṃjñāsambhavo brahmavidaścaitanyasvabhāvāvasthitasya śarīrāvasthitasyāpi viśeṣasaṃjñā nopapadyate kimuta kāryakaraṇavimuttkasya sarvataḥ iti hovācottkavānkila paramārthadarśanaṃ maitreyyai bhāryāyai yājñavalkyaḥ // //[+]
2952mayā tvidamuttkamyastvavidyāpratyupasyāpitaḥkāryakaraṇasambandhī ātmanaḥ khilyabhāvaḥ yasminvidyayā nāśite tannimittā yā viśeṣasaṃjñā śarīrādisambandhinī anyatvadarśanalakṣaṇā sā kāryakaraṇasaṅghātopādhau pravilāpite naśyati hetvabhāvād udakādyādhāranāśādiva candrādipratibimba stannimittaśca prakāśādiḥ na punaḥ paramārthacandrādityasvarūpānāśavadasaṃsāribrahmasvarūpasya vijñānaghanasya nāśaḥ tadvijñāghana ityuttkam sa ātmā sarvasya jagataḥ paramārthato bhūtanāśānna vināśī /[+]
2998tasmādidamapi pṛthivyādilakṣaṇaṃ jagatparasparopakāryopakārakatvāttathābhūtaṃ bhavitumarhati /[+]
3060dharmaśca vyākhyātaḥ śrutismṛtilakṣaṇaḥ kṣatrādīnāmapi niyantā jagato vaicitryakṛtpṛthivyādīnāṃ pariṇāmahetutvātprāṇibhiranuṣṭhīyamānarūpaśca /[+]
3062satyadharmayoścābhedena nirdeśaḥ kṛtaḥ śāsrācāralakṣaṇayoridda tu bhedena vyapadeśa ekatve satyapi /[+]
3167yanmadhukakṣyamātmajñānalakṣaṇamāthavaṇo vāṃ yukābhyāmaśvasya śīrṣṇā śirasā prayat īm uvāca yat provāca madhu /[+]
3293yadidaṃ sādhanajātam asya karmaṇa ṛtvigagnyādi mṛtyunā karmalakṣaṇena svābhāvikāsaṅgasahitena āptaṃ jyāptam na kevalaṃ vyāptamabhiṣannaṃ ca mṛtyunā baśīkṛtaṃ ca /[+]
3294kena darśanalakṣaṇena sādhanena yajamāno mṛtyorāptimati mṛtyugacaratvam atikramya mucyate svatantro mṛtyoravaśo bhavatītyarthaḥ /[+]
3320svābhāvikādajñānāsaṅgaprayuktāt karmalakṣaṇānmṛtyoratimuktirvyākhyātā /[+]
3322tasmāt pṛthakkālādatimuktirvaktavyetyata āha yadidaṃ sarvamahorātrābhyāmāptam sa ca kālo dvirūpaḥ ahorātrādilakṣaṇāḥ tithyādilakṣaṇaśca /[+]
3323tatrāhorātrādilakṣaṇāttāvadatimuktimāha ahorātrābhyāṃ hi sarvaṃ jāyate vardhate vinaśyati ca tathā yajñasādhanaṃ ca /[+]
3329idānīṃ tithyādilakṣaṇādatimuktirucyate[+]
3332idānīṃ tithyādilakṣaṇādatimuktirūcyateyadidaṃ sarvam ahorātrayoraviśiṣṭayorādityaḥ kartā na prati padādīnāṃ tithīnāmtāsāṃ tu vṛddhikṣayopagamanenapratipatprabhṛtīnāṃ candramāḥ kartā /[+]
3339tena tithyādilakṣaṇasya kālasya karturapi kārayitā vāyuḥ /[+]
3366anyathā rājasūyāśvamedhapuruṣamedhasarvamedhalakṣaṇānāmadhikṛtānāṃ traivarṇikānāmapyasaṃbhavasteṣāṃ tatpāṭhaḥ svādhyāyārtha eva kevalaḥ syāt /[+]
3437mṛtyoratimuktirvyākhyātā kālalakṣaṇāt karmalakṣaṇācca /[+]
3438kaḥ punarasau mṛtyuryasmādatimuktirvyākhyātā sa ca svābhāvikājñānāsaṅgāspado 'dhyātmādhibhūtāviṣayaparicchinno grahātigrahalakṣaṇo mṛtyuḥ /[+]
3474sarvo 'yaṃ sādhyasādhanalakṣaṇo bandhaḥ grahātigrahāvinirmokāt /[+]
3526yadidaṃ sarvaṃ mṛtyorannaṃ yadidaṃ vyākṛtaṃ sarvaṃ mṛtyorannaṃ sarvaṃ jāyate vipadyate ca grahātigrahalakṣaṇena mṛtyunā grastam /[+]
3533sa yadi mṛtyorapi mṛtyuḥ syādbhavedgrahātigrahalakṣaṇasya mṛtyorvināśaḥ ato durvacanaṃ praśnaṃ manvānaḥ pṛcchati kāsvitsā devateti /[+]
3545bandhanaṃ hi grahātigrahalakṣaṇamuktaṃ tasmācca mokṣa upapadyata ityetatprasādhitam /[+]
3593tatra kena prayuktaṃ grahātigrahalakṣaṇaṃ bandhanamityetannirdidhārayiṣayā'hayatrāsya puruṣasyāsamyagdarśinaḥ śiraḥpāṇyādimato mṛtasya vāgagnimapyeti vātaṃ prāṇo 'pyeti cakṣurādityamapyetīti sarvatra sambadhyate /[+]
3602yamāśrayamāśritya punaḥ kāryakaraṇasaṃghātamupādatte yena grahātigrahalakṣaṇaṃ bandhanaṃ prayujyate tatkimiti praśnaḥ /[+]
3620grahātigrahalakṣaṇaṃ bandhanamuktam /[+]
3691anabhivyaktirajñānamabhivyaktilakṣaṇena jñānena virudhyate /[+]
3734karmatvasālakṣaṇyātsalakṣaṇaṃ kasmātphalaṃ na bhavatītarakarmaphalaiḥ /[+]
3792mṛtyuścāśanāyālakṣaṇo buddhayātmā samaṣṭiḥ prathamajo vāyuḥ sūtraṃ satyaṃ hiraṇyagarbhaḥtasya vyākṛto viṣayaḥyadātmakaṃ sarvaṃ dvaitaikatvam /[+]
3866itara āhayathā mayā prathamaṃ pratijñātastavā'tmava lakṣaṇa iti tāṃ pratijñāmanuvarta eva /[+]
3932kimuṣastakaholābhyāmeka ātmā pṛṣṭaḥ kiṃvā bhinnāvātmānau tulyalakṣaṇāviti /[+]
3957nāmarūpavikarakāryakaraṇalakṣaṇasaṃghātopādhibhedasaṃparkajanitabhrāntimātraṃ hi saṃsāritvamityasakṛdavocāma /[+]
3994yo 'sau dṛṣṭerdraṣṭetyādilakṣaṇaḥ sākṣādavyavahito 'parokṣādagauṇaḥ sarvāntara ātmā brahmādistambaparyantānāṃ bhūtānāmaśanāyāpipāsādibhiḥ saṃsāradharmaiḥ sadā na spṛśyata ākāśa iva ghanādimalaiḥ /[+]
4069atastad varjayitvā anyasmād vyutthānam eṣaṇātve 'pīti cet na vijñānasamānakartṛkāt pārivrājyādeṣaṇāvyutthānalakṣaṇāt pārivrājyāntaropapatteḥyaddhi tadeṣaṇābhyo vyutthānalakṣaṇaṃ pārivrājyaṃ tadātmajñānāṅgam ātmajñānavirodhyeṣaṇāparityāgarūpatvāt avidyāviṣayatvāccaiṣaṇāyāḥ tadvyatirekeṇa cāstyāśramarūpaṃ pārivrājyaṃ brahmalokādiphalaprāptisādhanam yadviṣayaṃ yajñopavītādisādhanavidhānaṃ siṅgavidhānaṃ ca /[+]
4077tasmāt paramahaṃsapārivrājyameva vyutthānalakṣaṇaṃ pratipadyetātmavit sarvakarmasādhanaparityāgarūpamiti /[+]
4084sa brāhmaṇaḥ kutakṛtyaḥ ato brāhmaṇaḥ nirūpacaritaṃ hi tadā tasya brāhmaṇyaṃ prāptamkena syāt kena caraṇena bhavet yena syād yena caraṇena bhavet tenedṛśa evāyamyena kenaciccaraṇena syāt tenedṛśa eva uktalakṣaṇa eva brāhmaṇo bhavatiyena kenaciccaraṇeneti stutyarthamyeyaṃ brāhmaṇyāvasthā seyaṃ stūyate na tu caraṇe 'nādaraḥ /[+]
4085ata etasmād brāhmaṇyāvasthānāda aśanāyādyatītātmasvarūpād nityatṛptād anyad avidyāvipayam eṣaṇālakṣaṇaṃ vastvantaram ārta vināśi ārtiparigṛhītam svapnamāyāmarīcyudakasamam asāram ātmaivākaḥ kevalo nityamukta iti /[+]
4448yat kevalaṃ karma putrotpādanalakṣaṇaṃ ca yānasahitaṃ ca sahaphenādhiṣṭhātrībhiśca devatābhirdakṣiṇāpratīcyudīcyaḥ karmaphalātmikā hṛdayameva āpannāstasya dhruvayā diśā saha nāma sarvaṃ vāgdvāreṇa hṛdayameva āpannam /[+]
4889prāṇeṣviti vyatirekapradarśārthā saptamī yathā vṛkṣeṣu pāṣāṇa iti sāmīpyalakṣaṇā /[+]
4949dā dhīrjajāgariṣati tadāsāvapyata āhasvapno bhūtvā svapnavṛttimavabhāsayandhiyaḥ svāpavṛtyākāro bhūtvema lokaṃ jāgaritavyavahāralakṣaṇaṃ kāryakaraṇasaṅghātātmakaṃ laukikaśāstrīyavyavahārāspadamatikrāmatyatītya krāmati viviktena svenā'tmajyotiṣā svapnātmikā dhīvṛttamavabhāyannavatiṣṭhate yasmāttasmātsvayañjyotaḥsvabhāva evāsau viśuddhaḥ sa kartṛkriyākārakaphalaśūnyaḥ /[+]
4964yadevaṃ tadā na bāhyo dṛṣṭānto 'sti vijñānalakṣaṇamātratvātsarvasya /[+]
5137ayaṃ puruṣaḥ paralokasthāne pratipattavye nimitte yathākramo bhavati yādṛśenaparalokapratipattisādhanena vidyākarmapūrvaprajñānalakṣaṇena yukto bhavatītyarthaḥ /[+]
5154asya dṛṣṭasya lokasyajāgaritalakṣaṇasya sarvāvataḥ sarvamavatīti sarvāvānayaṃ lokaḥ kāryakaraṇasaṃghāto viṣayavedanāsaṃyuktaḥ /[+]
5162svenā'tmīyena bhāsā mātropādānalakṣaṇena bhāsā dīptyā prakāśena sarvavāsanātmakenāntaḥkaraṇavṛkkiprakāśenetyarthaḥ /[+]
5178nanvatra kathaṃ puruṣaḥ svayañjyotiryena jāgarata iva grāhyagrāhakādilakṣaṇaḥ sarve vyavahāro dṛśyate /[+]
5186śṛṇu na tatra liṣayāḥ svapne rathādilakṣaṇāḥ /[+]
5391yathā'kāśe 'sminvihṛtya viparipatya śrānto nānāparipatanalakṣaṇena karmaṇā parikhinnaḥ saṃhṛtya pakṣau saṃgamayya pakṣau samyaglīyate 'sminniti saṃlayo nīḍo nīḍāyaiva dhriyate svātmanaiva dhrāyate svayameva /[+]
5407tasyāścā'gantukatve kopapattiḥ kathaṃ vā nā'tmadharmo 'vidyeti sarvānarthabījabhūtāyā avidyāyāḥ satatvāvadhāraṇārthaṃ parā kaṇḍikā'rabhyate tā vā asya śiraḥpāṇyādilakṣaṇasya puruṣasyaitā hitā nāma nāḍyo yathā keśaḥ sahasradhā bhinnastāvatā tāvatparimāṇenāṇimnāṇutvena tiṣṭhanti /[+]
5417kiṃbahunā yadeva jāgradbhayaṃ hastyādilakṣaṇaṃ tadeva bhayarūpamatrāsminsvapne vinaiva hastyādirūpaṃ bhayamavidyāvāsanayā mṛṣaivodbhūtayā manyate /[+]
5496tathā vedāḥ sādhyasādhanasaṃbandhābhidhāyakā mantralakṣaṇāścābhidhākatvena karmāṅgabhūtā adhītā adhyetavyāśca karmanimittameva saṃbadhyante puruṣeṇa tatkarmātikramaṇādetasminkāle vedā apyavedāḥ saṃpadyante /[+]
5506tathā'śramalakṣaṇaiśca karmabhirasaṃbagaddho bhavatītyucyate /[+]
5509kiṃ bahunānvāgataṃ nānvāgatamananvāgatamasaṃbandhamityetatpuṇyena śāstravihitena karmaṇā tathā pāpena vihitākaraṇapratiṣiddhakriyālakṣaṇena /[+]
5705yāstvanyā dehagrahalakṣaṇā brahmādistambaparyantā avidyākalpitāstā gatayo 'to 'paramā avidyāviṣayatvāt /[+]
5749evaṃ śataguṇottarottaravṛddhyupetā ānandā yatraikatā yānti yaśca śrotriyapratyakṣo 'thaiṣa eva saṃprasādalakṣaṇaḥ parama ānandastatra hi nānyatpaśyati nānyacchṛṇoti /[+]
5755tatra ca śrotriyatvāvṛjinatvalakṣaṇe karmaṇī adharabhūmiṣvapi samāne iti nottarānandaprāptisādhane abhyupeyete /[+]
5796yaḥ svapnabuddhāntāvivi janmamaraṇābhyāṃ pāpmasaṃsargaviyogalakṣaṇābhyāmihalokaparalokāvanusaṃcarati /[+]
5912tadupādhidvārā hyātmani janmamaraṇagamanāgamanādisarvavikriyālakṣaṇaḥ saṃvyavahāraḥ /[+]
5944dṛśyate ca keṣāñcitkāsucitkriyāsu citrakarmādilakṣaṇāsu vinaivehābhyāsena janmata eva kauśalaṃ kāsucidatyantasaukaryayuktāsvapyakauśalaṃ koṣāñcit /[+]
6151yaiścopādhibhūtaiḥ kāryakaraṇalakṣaṇabhūtaiḥ pariveṣṭitaḥ saṃsāritvamanubhavati tāni coktāni /[+]
6161ye prasiddhā loka ihāmutrārthāḥ putravittalokaiṣaṇālakṣaṇā asya prasiddhasya puruṣasya hṛdi buddhau śritā āśritāḥ /[+]
6167kathaṃ punaḥ samanavīteṣu prāṇeṣu dehe ca svakāraṇe pralīne vidvānmukto 'traivasarvātmā sanvartamānaḥ punaḥ pūrvavaddehitvaṃ saṃsāritvalakṣaṇaṃ na pratipadyata iti /[+]
6180yaḥ kāmapraśno vimokṣārtho yājñavalkyena varo datto janakāya sahetuko bandhamokṣārthalakṣaṇo dṛṣṭāntikabhūtaḥ sa eṣa nirṇītaḥ savistaro janakayājñavalkyākhyāyikārūpadhāriṇyā śrutyā /[+]
6205yo hi yena labhyate sa taṃ spṛśatīva saṃbadhyate tenāyaḥ brahmavidyālakṣaṇo mokṣamārgo mayā labdhatvānmā spṛṣṭa ityucyate /[+]
6256ye 'vidyāṃ vidyāto 'nyāṃ sādhyasādhanalakṣaṇamupāsate karmānuvartanta ityarthaḥ /[+]
6262yadi te 'darśanalakṣaṇaṃ tamaḥ pravisanti ko doṣa ityucyateanandā anānandā asukhā nāma te lokāstenāndhenādarśanalakṣaṇena tamasā'vṛtā vyāptāste tasyājñānatamaso gocarāstāṃste pretya mṛtvābhigacchantyabhiyānti /[+]
6302yadyavediḥ syāṃ ko doṣaḥ syānmahatyanantaparimāṇā janmamaraṇādilakṣaṇā vinaṣṭirvinaśanam /[+]
6305duḥkhameva janmamaraṇādilakṣaṇamevāpiyanti pratipadyante na kadācidapyaviduṣāṃ tato vinivṛttirityarthaḥ /[+]
6355sarvasyā'matve kena kaṃ paśyedvijīnāyaditi pramātṛpramāṇādivyāpārapratiṣedhenaivā'gamo 'pi vijñāpayati na tvabhidhānābhidhelakṣaṇavākyadharmāṅgīkaraṇena /[+]
6416tatkathamityucyatetametamevabhūtamaupaniṣadaṃ puruṣaṃ vedānuvacanena mantrabrāhmaṇādhyayanena nityasvādhyāyalakṣaṇena vividiṣanti veditumicchanti /[+]
6423ya punarmantrabrāhmaṇalakṣaṇena vedānuvacanena prakāśyamānaṃ vividaṣantīti vyācakṣate teṣāmāraṇyakamātrameva vedānuvacanaṃ syāt /[+]
6535tasmātsa eṣa neti netyātmāgṛhyo na hi gṛhyata ityādilakṣaṇaḥ /[+]
6549yathātaḥ kalyāṇaṃ phalaviṣayakāmānnimittādyajñadānādilakṣaṇaṃ puṇyaṃ śobhanaṃ karma kṛtavānasmi /[+]
6551ubhe u haivaiṣa brahmavidete karmaṇī tarati puṇyapāpalakṣaṇe /[+]
6561eṣa neti netyādilakṣaṇo nityo mahimā /[+]
6564kuto 'sya nityatvamiti hetumāha karmaṇā na vardhate śubhalakṣaṇena kṛtena vṛdvilakṣaṇāṃ vikriyāṃ na prāpneti /[+]
6565aśubhena karmaṇā no kanīyānnāpyapakṣayalakṣaṇāṃ vikriyāṃ prāpnoti /[+]
6569kiṃ tatpadavedanena syādityucyatetaṃ viditvā mahimānaṃ na lipyate na saṃbadhyate karmaṇā pāpakena dharmādharmalakṣaṇenobhayamapi pāpakameva viduṣaḥ /[+]
6570tasmādevamakarmasaṃbandhyeṣa brāhmaṇasya mahimā neti netyādilakṣaṇastasmādevaṃvicchānto bāhyendriyavyāpārata upaśāntastathā dānto 'ntaḥ karaṇatṛṣṇāto nivṛtta uparataḥ sarvaiṣaṇāvinirmuktaḥ saṃnyāsī titikṣurdvandvasahiṣṇuḥ samāhita indriyāntaḥ karaṇācalanarūpādvyāvṛtyaikāgryarūpeṇa samāhito bhūtvā /[+]
6575evaṃ paśyantaṃ brāhmaṇaṃ nainaṃ pāpmā puṇyapāpalakṣaṇastarati na prāpneti /[+]
6577nainaṃ pāpmā kṛtākṛtalakṣaṇastapatīṣṭaphalapratyavāyotpādanābhyām /[+]
6581eṣa brahmaloko brahmaiva loko brahmaloko mukhyo nirupacaritaḥ sarvātmabhāvalakṣaṇo he smāraṭ /[+]
6582enaṃ brahmalokaṃ pariprāpito 'syabhayaṃ neti netyādilakṣaṇamiti hovāca yājñavalkyaḥ /[+]
6631strīprajñā striyāṃ yocitā sā strīprajñā saiva yasyāḥ prajñā gṛhaprayojanānveṣaṇālakṣaṇā sā strīprajñaiva tarhi tasminkāla āsītkātyāyanī /[+]
6632athaivaṃ sati ha kila yājñavalkyo 'nyatpūrvasmādgārhasthyalakṣaṇādvṛttātpārivrājyalakṣaṇaṃ vṛttamupākariṣyannupācikīrṣuḥ san ////[+]
6674ato na vā ahamimamātmānamuktalakṣaṇaṃ vijānāmi vivekata iti /[+]
6677ucchittiruccheda ucchedo 'nto vināśa ucchittirdharmo 'syetyucchittirardharmā nocchittidharmānucchittidharmā nāpi vikriyālakṣaṇo nāpyapacchedalakṣaṇo vīnāśo 'sya vidyata ityarthaḥ ////[+]
6971yaḥ pūrvaṃ prajāpatirdevādīnanuśaśāsa so 'dyāpyanuśāstyeva daivyā stanayitnulakṣaṇayā vācā kathameṣā śrūyate daivo vāk /[+]
7076tadetadanṛtaṃ takārākṣaraṃ mṛtyurūpamubhayataḥ satyena sakārayakāralakṣaṇena parigṛhotaṃvyāptamantarbhāvitaṃ satyarūpābhyāmato 'kiñcitkaraṃ tatsatyabhūyameva satyabāhulyameva bhavati /[+]
7174tatra prāsaṅgikamidamariṣṭalakṣaṇamucyateso 'tra śarīre bhoktā yadotkramiṣyanbhavati nainaṃ ghoṣaṃ śṛṇoti ////[+]
7310etadu haivaitadevāsyā gāyatryāḥ padaṃ pādaḥ prathamo bhūmyādilakṣaṇasrailokyātmā /[+]
7315tadarco yajūṃsi sāmānīti trayīvidyānāmākṣarāṇyetānyapyaṣṭāveva tathaivāṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padaṃ dvitīyametadu haivāsyā etadṛgyajuḥsāmalakṣaṇamaṣṭākṣaratvasāmānyādeva /[+]
7316sa yāvatīyaṃ trayī vidyā trayyā vidyayā yāvatphalajātamāpyate tāvaddha jayati yo 'syā etadgāyatryāsraividyalakṣaṇaṃ padaṃ veda ////[+]
7331yathāsau savitā sarvādhipatyalakṣaṇayā śriyā yaśasā ca khyātyā tapatyevaṃ haiva śriyā yaśasā ca tapati yo 'syā etadevaṃ turīyaṃ darśataṃ padaṃ veda ////[+]
7334saiṣā tripadoktā yā trailokyatraividyaprāṇalakṣaṇā gāyatryetasmiṃścaturthe turīye darśate pade parorajasi pratiṣṭhitā /[+]
7562kimivetyāhayathā loke mahāṃścāsau suhayaśca mahāsuhayaḥ śobhano hayo lakṣaṇopeto mahānparimāṇataḥ sindhudeśe bhavaḥ saindhavo 'bhijanataḥ paḍvīśaśaṅkūnpādabandhanaśaṅkūnpaḍvīśāśca te śaṅkavaśca tān saṃvṛhedudyacchedyugapadutkhanedaśvāroha ārūḍhe parīkṣaṇāya /[+]
7609yathā viṣaṃ viṣajasya krimestadevānyasya prāṇānnamapi saddṛṣṭameva doṣamutpādayati maraṇādilakṣaṇam /[+]
7668taccaitatkarturāhutilakṣaṇasya karmaṇaḥ phalam /[+]
7669na hi kartāramanāśrityā'hutilakṣaṇasya karmaṇaḥ svātantryeṇotkrāntyādikāryārambha upapadyate /[+]
7746kṛtvā caivaṃ pūjāṃ taṃ hovāca varaṃ bhagavate gautamāya tubhyaṃ dadbha iti gośvādilakṣaṇam ////[+]
7802tadvidyamānameva sasādhanamagnihotralakṣaṇaṃ karmāpūrveṇā'tmanā vyavasthitaṃ sattatpunarvyākaraṇakāle tathaivāntarikṣādīnāmāhavanīyādyagnyādibhāvaṃ kurvadvipariṇamate /[+]
7945arciriti nāgnijvālāmātraṃ kiṃ tarhyarcirabhimāninyarciḥ śabdavācyā devatottaramārgalakṣaṇā vyavasthitaiva tāmabhisaṃbhavanti /[+]
7974atha punarye naivaṃ vidurutkrāntyādyagnihotrasaṃbandhapadārthaṣaṭkasyaiva veditāraḥ kevalakarmiṇo yajñenāgnihotrādinā dānena bahirvedi bhikṣamāṇeṣu dravyasaṃvibhāgalakṣaṇena tapasā bahirvedyeva dīkṣādivyatiriktena kṛcchracāndrāyaṇādinā lokāñjayanti /[+]
7984taddhi teṣāmāpyāyanaṃ somasyā'pyāyanamivopabhuñjata upakaraṇabhūtāndevāḥ teṣāṃ karmiṇāṃ yadā yasminkāle tadyajñadānādilakṣaṇaṃ somalokaprāpakaṃ karma paryavaiti parigacchati parikṣīyata ityarthaḥ /[+]