Occurrences of tvad in "Bṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣya"

Click [+] to expand the context.
194na hi tava ghaṭādikāryaṃ kadācidapyavidyamānamityudite āditye upalabhyetaiva mṛtpiṇḍe 'sannihite tamādyāvaraṇe cāsati vidyamānatvāditi cet na dvividhatvādāvaraṇasya /[+]
207tasmānna tamastiraskārāyaiva pradīpakaraṇaṃ kiṃ tarhi prakāśavattvaya /[+]
530tvaṃ no 'smabhyamudgāyaudgātraṃ karma kuruṣva /[+]
565āsanyamāsye bhavamāsanyaṃ mukhāntarbilasthaṃ prāṇamūcustvaṃ na udgāyeti /[+]
693ato 'nu paścānnosmānasminnanne ātmārthe tavānne ābhajasva ābhājayasva /[+]
696itara āha te yūyaṃ yadyannārthino vai mā māmabhisaṃviśata samantato māmābhimukhyena niviśata /[+]
897tasmādyasmātkāraṇe prajāpatāvevaṃ vṛttaṃ tasmāt tatkāryabhūteṣu prāṇiṣu etarhyetasminnapi kāla āmantritaḥ kastvamityuktaḥ sannahamayamityevāgra uktvā kāraṇātmābhidhānena ātmānamabhidhāyāgre punarviśeṣanāmajijñāsave 'thānantaraṃ viśeṣapiṇḍābhidhānaṃ devadatto yajñadatto veti prabūte kathayati yannāmāsya viśeṣapiṇḍasya mātāpitṛkṛtaṃ bhavati tatkathayati /[+]
1113tathā'tatsṛṣṭvā tadevānuprāviśat' 'sa etameva sīmānaṃ vidāryaitayā dvārā prāpadyata 'sarvāṇi rūpāṇi vicitya dhīro nāmāni kṛtvābhivadanyadāstetvaṃ kumāra uta vā kumārī tvaṃ jīrṇo daṇḍena vañcasi puraścakre dvipadaḥ rūpaṃ rūpam iti ta mantravarṇānna parādanyasya praveśaḥ /[+]
1114praviṣṭānāmitaretarabhedātparānekatvamiti cet naeko devo bahudhā sanniviṣṭaḥ ekaḥsanbahudhā vicacāra tvameko 'si bahūnanupraviṣṭaḥ eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ sarvavyāpī sarvabhūtāntarātmā ityādi śrutibhyaḥ /[+]
1220vākyajanitavijñānamātrānnābrahmānātmavijñānanivṛttiriti cet natattvamasi neti neti ātmaivedam ekamevādvitīyam brahmaivedamamṛtam nānyadato 'sti draṣṭaḥ tadeva brahma tvaṃ viddhi ityādivākyānāṃ tadvāditvāt /[+]
1249kiṃñca bho pṛcchāmastvām ātmasvarūpānvākhyānapareṣu vākyeṣu phalavanniścitaṃ ca vijñānamutpadyate na vā utpadyate cetkathamaprāmāṇyamiti kiṃ vā na paśyasi avidyāśokamohabhayādisaṃsārabījadoṣanivṛttiṃ vijñānaphalam /[+]
1320kim priyaṃ tavābhimataṃ putrādilakṣaṇaṃ rotsyatyāvaraṇaṃ prāṇasaṃrodhaṃ prāpsyati /[+]
1935kāryakaraṇātmakā hi ta ityuktam /[+]
2001tatkasminkāle kartavyam ityāha sa pitā yadā yasmin kāle praiṣyan mariṣyan mariṣyāmītyapariṣṭādidarśanena manyate atha tadā putramāhūyāha tvaṃ brahma tvaṃ yajñastvaṃ loka iti /[+]
2005yadvai kiñca yatkiñcāvaśiṣṭamanūktamadhītamanadhītaṃ ca tasya sarvasyaiva brahmetyetasminpade ekatā ekatvam yo 'dhyayanavyāpāro mama kartavya āsīdetāvantaṃ kālaṃ vedaviṣayaḥ sa ita ūrdhvaṃ tvaṃ brahma tvatkartṛko 'stvityarthaḥ /[+]
2006tathā ye vai ke ca yajñā anuṣṭheyāḥ santo mayā anuṣṭhitāścānanuṣṭhitāśca teṣāṃ sarveṣāṃ yajña ityetasminpade ekataikatvam matkartṛkā yajñā ya āsan te ita ūrdhvaṃ tvaṃ yajñaḥ tvatkartṛkā bhavantvityarthaḥ /[+]
2008ita ūrdhvaṃ mayādhyayanayajñalokajayakartavyakratustvayi samarpitaḥ ahaṃ tu mukto 'smi kartavyatābandhanaviṣayātkratoḥ /[+]
2170upadekṣyanti te jñānaṃ jñāninastattvadarśinaḥiti ca gītāsu /[+]
2179sa hovācājātaśatrumajātaśatrunāmānaṃ kāśyaṃ kāśirājamabhigamyabrahma te bravāṇīti brahma te tubhyaṃ bravāṇi kathayāni /[+]
2180sa evamukto 'jātaśatruruvācasahasraṃ gavāṃ dadbha etasyāṃ vāci yāṃ māṃ pratyavoco brahma te bravāṇīti tāvanmātrameva gosahasrapradāne nimittamityabhiprāyaḥ /[+]
2181sākṣādbrahmakathanameva nimittaṃ kasmānnāpekṣyate sahasradāne brahma te bravāṇītīyameva tu vāg nimittamapekṣyate ityucyateyataḥ śrutireva rājño 'bhiprāyamāhajanako dātā janakaḥ śroteti caitasminvākyadvaye padadvayamabhyasyate janako janaka iti /[+]
2188tasmāttamahaṃ puruṣaṃ brahma tubhyaṃ bravībhyupāḥsveti /[+]
2192atha cenmanyasejānīṣe tvaṃ brahmamātraṃ na tu tadviśeṣaṇopāsanaphalānītitanna mantavyam yataḥ sarvametadahaṃ jāne yadbravīṣi /[+]
2258naitāvatā viditena brahma viditaṃ bhavatītyāhājātaśatruḥ kimarthaṃ garvito 'si brahma te bravāṇīti /[+]
2264brahmopādeśārthaṃ hi śuśrūṣave 'jātaśatrave 'mukhyabrahmavidgārgyaḥ pravṛttaḥ sa yukta eva mukhyabrahmavidājātaśatruṇāmukhya brahmavidgārgyo vaktum yanmukhyaṃ brahma vaktuṃ pravṛttastvaṃ tanna jānīṣa iti /[+]
2265yadyamukhyabrahmavijñānamapi pratyākhyāyeta tadaitāvateti na brūyāt na kiñcijjñātaṃ tvayetyevaṃ brūyāt na kiñcijjñātaṃ tvayetyevaṃ brūyāt /[+]
2270taccānupasannāya na vaktavyam ityācāravidhijño gārgyaḥ svayamevāhaupa tvā yānītiupagacchānīti tvām yathānyaḥ śiṣyo gurum ////[+]
2276vijñapayiṣyāmyeva tvāmahaṃ yasminvidite brahma viditaṃ bhavati yattanmukhyaṃ brahma vedyam /[+]
2340sa nirupādhikātmasvarūpavidyayā nivartayitavya iti tatsvarūpavijijñāpayiṣayopaniṣadārambhaḥbrahma te bravāṇi naitāvatā viditaṃ bhavatiiti copakramyaetāvadarekhalvamṛtatvamiti copasaṃhārāt /[+]
2378ke te tattatrotāpi mahārāja iva bhavati /[+]
2442tannirṇayāya ca brahma te bravāṇi iti prakrāntaṃ jñapayiṣyāmi iti ca /[+]
2512brahma te bravāṇītibrahma jñapayiṣyāmīti prārabdham /[+]
2564yadā punaḥ kaścitparamakāruṇiko rājaputrasya rājaśrīprāptiyogyatāṃ jānannamuṣya putratāṃ bodhayatina tvaṃ vyādho 'muṣya rājñaḥ putraḥ kathañcidvyādhagṛhamanupraviṣṭaḥitisa evaṃ bodhitastyaktvā vyādhajātipratyayakarmāṇi pitṛpaitāmahīmātmanaḥ padavīmanuvartate rājāhamasmīti /[+]
2566na tvametadātmakaḥ parameva brahmāsyasaṃsārīti pratibodhita ācāryeṇa hitvaiṣaṇātrayānuvṛttiṃ brahmaivāsmīti pratipadyate /[+]
2567atra rājaputrasya rājapratyayavadbrahmapratyayo dṛḍhībhavativisphuliṅgava deva tvaṃ parasmādbrahmaṇo bhraṣṭa ityukte visphuliṅgasya prāgagnerbhraṃśādagnyekatvadarśanāt /[+]
2634yaccoktaṃ pratiśarīraṃ śabdādyupalabdhāro dharmādharmayośca kartāro bhinnā anumīyante tathā ca brahmaikatve 'numānavirodha itibhinnā kairanumīyanta iti praṣṭavyāḥatha yadi brūyuḥsarvairasmābhiranumānakuśalairitike yūyamanumānakuśalā ityevaṃ pṛṣṭānāṃ kimuttaram /[+]
2750na vā itthaṃ santaḥ śakṣyāmaḥ prajāḥ prajanayitumimānsapta puruṣānekaṃ puruṣaṃ karavāmeti ta etānsapta puruṣānekaṃ puruṣamakurvanityādau annarasamayādiṣu ca śrutyantare puruṣaśabdaprayogāt /[+]
2821caturthe tu brahmavidyāviṣayaṃ pratyagātmānam brahma te bravāṇi iti brahma jñapayiṣyāmi iti ca prastutya tadbrahmaikamadvayaṃ sarvaviśeṣaśūnyaṃ kriyākārakaphalasvabhāvasatyaśabdavācyāśeṣabhūtadharmapratiṣedhadvāreṇa neti neti iti jñāpitam /[+]
2848aham asmādgārhasthyāt sthānādāśramāt ūrdhvaṃ gantumicchannasmi bhavāmiato hantānumatiṃ prārthayāmi te tavakiñcānyatte tavānayā dvitīyayā bhāryayā kātyāyanyāntaṃ vicchedaṃ karavāṇipatidvāreṇa yuvayormayā sambandhasya vicchedaṃ karavāṇi dravyavibhāgaṃ kṛtvāvittena saṃvibhajya yuvāṃ gamiṣyāmi ////[+]
2852pratyuvāca yājñavalkyaḥkathamiti yadyākṣepārtham anumodanaṃ neti hovāca yājñavalkyaḥkathamiti yadyākṣepārtham anumodanaṃ neti hovāca yājñavalkya itipraśnaścetprativacanārthamnaiva syā amṛtā kiṃ tarhi yathaiva loke upakaraṇavatāṃ sādhanavatāṃ jīvitaṃ sukhopāyabhogasampannamtathaiva tadvadeva tava jīvitaṃ syātamṛtatvasya tu nāśā manasāpyasti vittena vittasādhyena karmaṇeti ////[+]
2936yathāyaṃ dṛṣṭāntaḥ evameva vā are maitreyidaṃ paramātmākhyaṃ mahadbhūtamyasmānmahato bhūtādavidyayā paricchinnā satī kāryakaraṇopādhisambandhātkhilyamāvamāpannāsi martyā janmamaraṇāśanāyāpipāsādisaṃsāradharmavatyasi nāmarūpakāryātmikāamuṣyānva yāhamiti sa khilyabhāvastava kāryakaraṇabhūnopādhisamparkabhrāntijanito mahati bhūte svayonau mahāsamudrasyānīye paramātmani ajare 'mare 'bhaye śudve saindhavavanavadekarase prajñānaghane 'nante 'pāre nirantare 'vidyājanitabhrāntimedavarjite praveśitaḥ /[+]
3020idaṃ brahma yadbrahmā te bravāṇi jñapayiṣyāmītyadhyāyādau prakṛtaṃ yadviṣayā ca vidyā brahmavidyetyucyata idaṃ sarvaṃ yasmādbrahmaṇo vijñānātsarvaṃ bhavati ////[+]
3135tasmādvai bibhemi yadvai me sa śiro na chindyāt tadvāmupaneṣya iti /[+]
3136tau hocaturāvāṃ tvā tasmāt trāsyāvahe iti kathaṃ mā trāsyethe iti /[+]
3137yadā nāvupaneṣyaseatha te śiraśchittvā anyatrāhratyopanidhāsyāvaḥathāśvasya śira āhratya tatte pratidhāsyāvaḥtena nāvanuvakṣyasi /[+]
3138yadā nāvanuvakṣyasi atha te tadindraḥ śiraśchetsyatiatha te svaṃ śira āhratya tatte pratidhāsyāva iti /[+]
3151vāṃ yuvayoḥ /[+]
3157tanyaturiva vṛrṣṭi yathā parjanyo vṛrṣṭi prakāśayati stanayitnvādiśabdaiḥ tadvadahaṃ yuvayoḥ krūraṃ karma āviṣkṛṇomīti sambandhaḥ /[+]
3160yasmādīdṛśamapyatikrūraṃ karma kurvatoryuvayorna loma ca mīyata iti /[+]
3167yanmadhukakṣyamātmajñānalakṣaṇamāthavaṇo vāṃ yukābhyāmaśvasya śīrṣṇā śirasā prayat īm uvāca yat provāca madhu /[+]
3174tasmai dadhīca ātharvaṇāya he 'śvināviti mantradṛśo vacanam aśvyama śvasya svabhūtaṃ śiraḥ brāhmaṇasya śirasicchinne 'śvasya śiraśchittvedṛśamatikrūraṃ karma kṛtvā aśvayaṃ śiro brāhmaṇaṃ prati erayataṃ gamitavantau yuvām /[+]
3175sa cātharvaṇo vāṃ yuvābhyāṃ tanmadhu pravocad yat pūrvaṃ pratijñātaṃ vakṣyāmīti /[+]
3180tatra pravargyakarmāṅgabhūtaṃ yad vijñānaṃ tattvāṣṭraṃ madhuyajñasya śiraśchedanapratisandhānādiviṣayaṃ darśanaṃ tattvāṣṭraṃ yanmadhu he dastro dastrāviti parabalānāmupakṣapayitārau śatrūṇāṃ vā hiṃsitārau api ca na kevalaṃ tvāṣṭrameva madhu karmasambandhiyuvābhyāmavocat api ca kakṣyaṃ gopyaṃ rahasyaṃ paramātmasambandhi yad vijñānaṃ madhu madhubrāhmaṇenottkamadhyāyadvayaprakāśitam tacca vāṃ yuvābhyāṃ pravocadityanuvartate ////[+]
3187yat kakṣyaṃ ca madhuttkavānātharvaṇo yuvābhyāmityuttkam /[+]
3190tavā puraḥ śarīrāṇi cakre catuṣpadaścatuṣpādupalakṣitāni paśuśarīrāṇi /[+]
3276he brāhmaṇā bhagavanta ityāmantratha yo vo yuṣmākaṃ brahmiṣṭhaḥ sarve yūyaṃ brahmāṇo 'tiśayena yuṣmākaṃ brahmā yaḥ sa etā gā udajatāmutkālayatu svagṛhaṃ prati /[+]
3284katham tvaṃ nu khalu no yājñavalkya brahmiṣṭho 'sī iti /[+]
3605atra vastunirṇayaṃ cedicchasyāhara sobhya hastasārtabhāga ha āvāmevaitasya tvatpṛṣṭasya veditavyaṃ yattadvediṣyāvo nirūpayiṣyāvaḥ /[+]
3714tadānantyāccāśakyametāvattvaṃ puruṣairjñātum /[+]
3797taṃ sarve vayaṃ parivāritāḥ santo 'pṛcchāmako 'sīti kastvamasi kinnāmā kiṃsatacvaḥ /[+]
3801tena divyebhyo mayā labdhaṃ jñānam tattava nāsti ato nigṛhīto 'si ityabhiprāyaḥ /[+]
3802so 'haṃ vidyāsampanno labdhāgamo gandharvāt tvā tvāṃ pṛcchāmi yājñavalkyakva pārikṣitā abhavantat tvaṃ kiṃ jānāsi he yājñavalkya'kathaya pṛcchāmi kva pārikṣitā abhavanniti ////[+]
3807uvāca vai sa gandharvastubhyam /[+]
3847evamuktaḥ pratyāha yājñavalkyaḥeṣu te tavā'tmā sarvāntaraḥ sarvasyābhyantaraḥ /[+]
3850ko 'sau tavā'tmā /[+]
3851yo 'yaṃ kāryakaraṇasaṃghātastava yenā'tmanā'tmavānsa eṣa tavātmā /[+]
3852tava kāryakaraṇasaṃghātasyetyarthaḥ /[+]
3853tatra piṇḍastamyābhyantare liṅgātmā karaṇasaṃghātastṛtīyo yaśca saṃdihyamānasteṣu katamo mamā'tmā sarvāntarastvayā vivakṣita ityukta itara āhayaḥ prāṇena mukhanāsikāsaṃcāriṇā prāṇiti prāṇaceṣṭāṃ karoti yena prāṇaḥ praṇīyata ityarthaḥ /[+]
3854sa te taba kāryakaraṇasaṃghātasyā'tmā vijñānamayaḥ /[+]
3864sa hovācoṣastaścākrāyaṇo yathā kaścidanyathā pratijñāya pūrvaṃ punarvipratipanno brūyādanyathāsau gaurasāvaśvo yaścalati dhāvatīti vā pūrvaṃ pratyakṣaṃ darśayāmiti pratijñāya paścāccalanādiliṅgairvyapadiśatyevamevaitadbrahma prāṇanādiliṅgairvyapadiṣṭaṃ bhavati tvayā /[+]
3866itara āhayathā mayā prathamaṃ pratijñātastavā'tmava lakṣaṇa iti tāṃ pratijñāmanuvarta eva /[+]
3919eṣa te tavā'tmā sarvairuktairviśeṇaṇairviśiṣṭaḥ /[+]
3931yājñavalkya āhaeṣa te tavā'tmā /[+]
3939eṣa ta ātmeti hi prativacane pratijñātam /[+]
3953tasmatpraśnaprativacanayoreṣa ta ātmetyevamantayostulyārthataiva /[+]
4101kasminnu khalu brahmalokā otāśca protāścetisa hovāca yājñavalkyo he gārgī mātiprākṣīḥ svaṃ praśnam nyāyaprakāramatītya āgamena praṣṭabyāṃ devatāmanumānena mā prākṣīrityarthaḥ pṛcchantyāśca mā te tava mūrdhā śiro vyapatad vispaṣṭaṃ patetdevatāyāḥ svapraśna āgamaviṣayaḥtaṃ praśnaviṣayamatikrānto gārgyāḥ praśnaḥānumānikatvāt sa yasyā devatāyāḥ praśnaḥ sātipraśnyā nātipraśnyānatipraśnyā svapraśraviṣayaiva kevalāgamagamyetyarthaḥ tāmanatipraśnyāṃ vai devatāmatipṛcchasi /[+]
4110so 'bravīd gāndharvaḥ patañcalaṃ kāpyaṃ yājñikāṃśca tacchipyānvettha nu tvaṃ he kāpya jānīṣe tat sūtram kiṃ tat yena sūtreṇāyaṃ ca leka idaṃ ca janma paraśca lokaḥ paraṃ ca pratipattavyaṃ janma sarvāṇi ca bhūtāni brahmādistambaparyantāni sandṛbdhāni saṅgrathitāni sragiva sūtreṇa viṣṭabdhāni bhavanti yenatat kiṃ sūtraṃ vettha so 'bravīdevaṃ pṛṣṭaḥ kāpyaḥnāhaṃ tad bhagavan vedeti tat sūtraṃ nāhaṃ jāne he bhagavanniti sampūjayannāha /[+]
4111so 'bravīt punargandharva upādhyāyamasmāṃścavettha na tvaṃ kāpya tamantaryāmiṇam antaryāmīti viśeṣyateya imaṃ ca lokaṃ paraṃ ca lokaṃ sarvāṇi ca bhūtāni yo 'ntarābhyantaraḥ san yamayati niyamayati dāruyantramiva brāmayati svaṃ svamucitavyāpāraṃ kārayatīti /[+]
4115tacced yājñavalkya sūtraṃ taṃ cāntaryāmiṇamavidvāṃścebrahmavit san yadi brahmagavīrudajatase brahmavidāṃ svabhūtā gā udajase unnayasi tvam anyāyena tato macchāpadagdhasya mūrdhā śiraste tava vispaṣṭaṃ ṣatiṣyati /[+]
4116evamukto yājñavalkya āhaveda jānāmyahaṃ he gautameti gotrataḥ tat sūtraṃ yad gandharvastubhyamuktavān yaṃ cāntaryāmiṇaṃ gandharvād viditavanto yūyam taṃ cāntaryāmiṇaṃ vedāhamiti /[+]
4131devatākāryakaraṇasyeśvarasākṣimātrasānnidhyena hi niyamenapravṛttinivṛttī syātāmya īdṛgīśvaro nārāyaṇākhyaḥ pṛthirvī pṛthivīdevatām yamayati niyamayati svavyāpāre antaro 'bhyantarastiṣṭhan eṣa ta ātmā te tava mama ca sarvabhūtānāṃ cetyupalakṣaṇārthametatantaryāmī yastvayāpṛṣṭaḥ amṛtaḥ sarvasaṃsāradharmavarjita ityetat ////[+]
4142yas tejasi tiṣṭhaṃs tejaso 'ntaro yaṃ tejo na veda yasya tejaḥ śarīraṃ yas tejo 'ntaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ // //[+]
4154yo vijñāne tiṣṭhan vijñānād antaro yaṃ vijñānaṃ na veda yasya vijñānaṃ śarīraṃ yo vijñānam antaro yamayaty eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ // //[+]
4163yasmāt paro nāsti draṣṭā śrotā mantā vijñātā yo 'dṛṣṭo draṣṭā aśrutaḥ śrotā amato mantā avijñāto vijñātā amṛtaḥ sarvasaṃsāradharmavarjitaḥ sarvasaṃsāriṇāṃ karmaphalavibhāgakartā eṣa te ātmāntaryāmyamṛtaḥ asmādīśvarādātmano 'nyadārtam /[+]
4171sarvaṃ yājñavalkyena niṣiddhā mūrdhapātabhayāduparatā satī punaḥ praṣṭuṃ brāhmaṇānujñāṃ prārthayate he brāhmaṇā bhagavantaḥ pūjāvantaḥ śṛṇuta mama vacaḥhantāhamimaṃ yājñavalkyaṃ punardvai praśnau prakṣyāmi yadyanumatirbhavatāmastitau praśnau cedyadi vakṣyati kathayiṣyati me kathañcinna vai jātu kadācid yuṣmākaṃ madhye imaṃ yājñavalkyaṃ kaścid brahmodyaṃ brahmavadanaṃ prati jetā na vai kaścid bhavediti /[+]
4175labdhānujñā ha yājñavalkyaṃ sā hovāca ahaṃ vai tvā tvāṃ dvau praśnau prakṣyāmītyanuṣajyatekau tāviti jijñāsāyāṃ tayorduruttaratvadyotayituṃ dṛṣṭāntapūrvakaṃ tāvāha he yājñavalkya yathā loke kāśyaḥ kāśiṣu bhavaḥ kāśyaḥ prasiddhaṃ śauryaṃ kāśye vaideho vā videhānāṃ vā rājā ugraputraḥ śūrānvaya ityarthaḥ ujjyam avatāritajyākaṃ dhanuḥ punaradhijyam āropitalyākaṃ kṛtvā dvau bāṇavantau bāṇaśabdena śarāgre yo vaṃśakhaṇḍaḥ saṃdhīyate tena vināpi śaro bhavatītyato viśinaṣṭi bāṇavantāviti dvau bāṇavantau śarau tayoreva viśeṣaṇaṃ sapatnātivyādhinau śatroḥ pīḍākarāvatiśayena haste kṛtvopottiṣṭhet samīpata ātmānaṃ darśayet evamevāhaṃ tvā tvāṃ śarasthānīyābhyāṃ praśnābhyāṃ dvābhyāmupodasthāṃ utthitavatyasmi tvatsamīpe /[+]
4183sa hovācetaraḥ he gārgi yat tvayoktam ūrdhvaṃ divaḥ ityādi tat sarvaṃ yat sūtramācakṣate tat sūtram ākāśe tadotaṃ protaṃ ca yadetad vyākṛtaṃ sūtrātmakaṃ jagadavyākṛtākāśe apsviva pṛthivīdhātuḥ triṣvapi kāleṣu vartate utpattau sthitau laye ca ////[+]
4186punaḥ sā hovācanamaste 'stvityādi praśnasya durvacatvapradarśanārthamyo me mamaitaṃ praśnaṃ vyavoco viśeṣaṇāpākṛtavānasietasya durvacatve kāraṇam sūtrameva tāvadagamyamitarairdurvācyam kimuta tat yasminnotaṃ ca protaṃ cetiato namo 'stu te tubhyam /[+]
4248sā hovāca he brāhmaṇā bhagavantaḥ śṛṇuta madīyaṃ vacaḥtadeva bahu manyedhvamkiṃ tat yadasmād yājñavalkyānnamaskāreṇa mucyedhvam asmai namaskāraṃ kṛtvā tadeva bahu manyadhvamityarthaḥjayastvasya manasāpi na āśaṃsanīyaḥ kimuta kāryataḥkasmāt na vai yuṣmākaṃ madhye jātu kadācidapīmaṃ yājñavalkyaṃ brahmodyaṃ prati jetā /[+]
4266tathāeṣa ta ātmā eṣa sarvabhūtāntarātmā eṣa sarveṣu bhūteṣu gūḍhaḥ tattavamasi ahamevedaṃ sarvam ātmaivedaṃ sarvam nānyo 'to 'sti draṣṭāityādiśrutayo na virudhyante /[+]
4330yājñavalkya tvaṃ tamajānanneva paṇḍitābhimānītyamiprāyaḥ /[+]
4332tatra śākalyasya vacanaṃ draṣṭyamyadi tvaṃ vettha taṃ puruṣam brūhikiṃviśeṣaṇo 'sau saḥya evāyaṃ śārīraḥ pārdhivāṃśe śarīre bhavaḥ śārīro mātṛjakośatrayarūpa ityarthaḥ sa e devaḥ yastvayā pṛṣṭaḥ he śākalya /[+]
4385tvāṃ sviditi vitarke ime nūnaṃ brāhmaṇāḥ aṅgārāvakṣaṇam aṅgārā avakṣīyante yasmin sandaṃśādau tadaṅgārāvakṣaṇam tadā nūnaṃ tvāmakrata kṛtavanto brāhmaṇāḥ tvaṃ tu tanna budhyase ātmānaṃ mayā dahyamānam ityabhiprāyaḥ ////[+]
4388yājñavalkyeti hovāca śākalyaḥ yadidaṃ kuruṣañcalānāṃ brāhmaṇānatyavādīḥ atyuktavānasi svayaṃ bhītāstvāmaṅgārāvakṣayaṇaṃ kṛtavanta iti kiṃ brahma vidvān sannevamadhikṣipasi brāhmaṇān yājñavalkya āha brahma vijñānaṃ tāvadidaṃ mama kiṃ tat diśo veda digviṣayaṃ vijñānaṃ jāne /[+]
4390itara āha yad yadi diśo vettha sadevāḥ sapratiṣṭhā iti saphalaṃ yadi vijñānaṃ tvayā pratijñātam ////[+]
4393kindevataḥ kā devatāsya tava digbhṛtasya /[+]
4394asau hi yājñavalkyo hṛdayamātmānaṃ dikṣu pañcadhā vibhaktaṃ digātmabhūtam taddvāreṇa sarvaṃ jagadātmatvenopagamya ahamasmi digātmeti vyavasthitaḥ pūrvābhimukhaḥ sapratiṣṭhāvacanād yathā yājñavalkyasya pratijñā tathaiva pṛcchati kindevatastvamasyāṃ diśyasīti /[+]
4396asyāṃ prācyāṃ kā devatā digātmanastavādhiṣṭhātrī kayā devatayā tvaṃ prāpīdigrūpeṇa sampanna ityarthaḥ /[+]
4456hṛdayaśarīrasyorevamanyenyapratiṣṭhoktā kāryakaraṇayoḥ atastvāṃ pṛcchāmi[+]
4459kasminnu tvaṃ ca śarīramātmā ca tava hṛdayaṃ pratiṣṭhitau stha iti prāṇa itidehātmānau prāṇe pratiṣṭhitau syātāṃ prāṇavṛttau /[+]
4474kramamatikramya aupaniṣadasya puruṣasya ākhyāyikāto 'pasṛtya śrutyā svena rūpeṇa tvarayā nirdeśaḥ kṛtaḥ tataḥ punarākhyāyikāmevāśrityāha etāni yānyuktānyaṣṭāvāyatanāni pṛthivyeva yasyāyatanam ityevamādīni aṣṭau lokā agnilokādayaḥ aṣṭau devāḥ amṛtamiti hovāca ityevamādayaḥ aṣṭau puruṣāḥ śarīraḥ puruṣaḥ ityādayaḥ sa yaḥ kaścit tān puruṣāñśārīraprabhṛtīn niruhya niścayenohya garmayitvāṣṭacatuṣkabhedena lokasthitimupapādyaḥ punaḥ prācīdigādidvāreṇa pratyuhya upasaṃhṛtya svātmani hṛdaye 'tyakrāmadatikrāntavānupādhidharma hṛdayādyātmatvamsvenaivātmanā vyavasthito ya aupaniṣadaḥ puruṣo 'śanāyādivarjitaḥ upaniṣatsveva vijñeyo nānyapramāṇagamyaḥ taṃ tvā tvāṃ vidyābhimāninaṃ puruṣaṃ pṛcchāmi /[+]
4475taṃ ced yadi me na vivakṣyasi vispaṣṭaṃ na kathayiṣyasi mūrdhā te vipatiṣyatītyāha yājñavalkyaḥ /[+]
4481aṣṭādhyāya kila śākalyena yājñavalkyasya samānānta eva kila saṃvādo nivṛttaḥtatra yājñavalkyena śāpo dattaḥpure 'tithye mariṣyasi na te 'sthīni ca na gṛhān prāpsyantīti /[+]
4491athānantaraṃ tūṣṇīmbhūteṣu brāhmaṇeṣu hovāca he brāhemaṇā bhagavanta ityevaṃ sambodhyayo vo yuṣmākaṃ madhye kāmayate icchatiyājñavalkyaṃ pṛcchāmīti sa mā māmāgatya pṛcchatsarve vā mā pṛcchata sarve vā yūyaṃ mā māṃ pṛcchata /[+]
4492yo vaḥ kāmayate yājñavalkyo māṃ pṛcchatviti taṃ vaḥ pṛcchamisarvān vā vo yuṣmānahaṃ pṛcchāmi /[+]
4507 yad yadi vṛkṣo vṛkṇaśchinno rohati punaḥ punaḥ prarohatiprādurbhavati mūlāt punarnavataraḥ pūrvasmādabhinavataraḥyadetasmād viśeṇāt prāg vanaspateḥ puruṣasya ca sarvaṃ sāmānyamavagatamayaṃ tu vanaspatau viśeṣo dṛśyate yacchinnasyaprarohaṇamna tu puruṣe mṛtyunā vṛkṇe punaḥ prarohaṇaṃ dṛśyatebhavitavyaṃ ca kutaścitprarohaṇenatasmāda vaḥ pṛcchāmimartyo manuṣyaḥ svinmṛtyunā vṛkṇaḥ kasmānmūlāt prarohati mṛtasya puruṣasya kutaḥ prarohaṇamityarthaḥ ////[+]
4516tasmād vaḥ pṛcchāmi sarvasyaiva jagato mūlam sartyaḥ svinmṛtyunā vṛkṇaḥ kasmānmūlāt prarohati ////[+]
4522 jāta eveti manyadhvaṃ yadi kimanna praṣṭavyamitianiṣyamāṇasya hi sambhavaḥ praṣṭavyaḥ na jātasya ayaṃ tu jāta evātopasmin viṣaye praśna eva nopa'dyata iti cetna kiṃ tarhi mṛtaḥ punarapi jāyata evānyathākṛtābhyāgamakṛtanāśaprasaṅgātato vaḥ pṛcchāmiko nvenaṃ mṛtaṃ punarjanayet tatra vijajñurbrāhmaṇāḥyato mṛtaḥ punaḥ prarohati jagato mūlaṃ na vijñātaṃ brāhmaṇaiḥato brahmiṣṭhatvād hratā gāvaḥyājñavalkyena jitābrāhmaṇāḥ /[+]
4560kintu yatte tubhyaṃ kaścidabravīdācāryo 'nekācāryo 'nekācāryasevī hi bhavāṃstacchṛṇavāmeti /[+]
4568kintvabravīduktavāste tubhyaṃ tasya brahmaṇa āyatanaṃ pratiṣṭhāṃ ca /[+]
4573yadyevaṃ sa tvaṃ vidvānsanno 'smabhyaṃ brūhi he yājñavalkyeti /[+]
4588yadeva te kaścidabravīdudaṅko nāmataḥ śulbasyāpatyaṃ śaulbasyāpatyaṃ śaulbāyano 'bravītprāṇo vai brahmeti prāṇo vāyurdevatā pūrvavat /[+]
4595yadeva te kaścidbarkuriti nāmato vṛṣṇasyāpatyaṃ vārṣṇaścakṣurvai brahmetyādityo devatā cakṣuṣyupaniṣatsatyam /[+]
4597tasmādvai samrāṭpaśyantamāhuradrākṣīstvaṃ hastinamiti sa cedadrākṣamityāhatatsatyameva bhavati /[+]
4603yadeva te gardabhīvipīta iti nāmato bhāradvājo gotrataḥ śrotraṃ vai brahmeti /[+]
4631uvācoktavānnamaste tubhyamastu he yājñavalkyānu mā śādhyanuśādhi māmityarthaḥ /[+]
4635adhītavedo 'dhīto vedo yena sa tvamadhītaveda uktāścopaniṣada ācāryaistubhyaṃ sa tvamuktopaniṣatka evaṃ sarvavibhūtatisaṃpanno 'pi sanbhayayamadhyaścha eva paramātjñānena vinākṛtārtha evatāvadityarthaḥ /[+]
4639atha yadyevaṃ na jānīṣe yatra gataḥ kṛtārthaḥ syā ahaṃ vai tubhyaṃ tadvakṣyāmi yatra gamiṣyasīti /[+]
4650eṣa tvaṃ vaiśvānaramātmānaṃ saṃpanno 'si ////[+]
4653athaitadvāme 'kṣaṇi puruṣarūpameṣāsya patnī yaṃ tvaṃ vaiśvānaramātmānaṃ saṃpanno 'si tasyāsyendrasya bhokturbhogyaiṣā patnī virāḍannaṃ bhogyatvādeva tadetadannaṃ cāttā caikaṃ mithunaṃ svapne /[+]
4690tadetaduktamatha vai te 'haṃ tadvakṣyāmi yatra gamiṣyasīti /[+]
4691sa hovāca janako vaideho 'bhayameva tvā tvāmapi gacchatādgacchatu yastvaṃ no 'smānhe yājñavalkya bhagavānpūjāvannabhayaṃ brahma vedayase jñāpayasi prāpitavānupādhikṛtājñānavyavadhānāpanayanenetyarthaḥ /[+]
4693ato namaste 'stvime videhāstava yatheṣṭaṃ bhujyantāmayaṃ cāhamasmi dāsabhāve sthito yatheṣṭaṃ māṃ rājyaṃ ca pracatipadyasvetyarthaḥ ////[+]
4792tasmāttava manorathamātraṃ vilakṣaṇamātmajyotiḥ siddhamiti /[+]
4868katamo 'sau dehendriyaprāṇamanaḥsu yastvayokta ātmā /[+]
4870athavā yo 'yamātmā tvayābhipreto vijñānamayaḥ /[+]
4916sa eṣa puruṣaḥ svayameva jyotiḥsvabhāvo yaṃ tvaṃ pṛcchasi katama ātmeti /[+]
4955yattvāvabhāsyāvabhāsakayoranyatve 'pi vivekānupalambhātsādṛśyamiti ghaṭādyālokayoḥ /[+]
5230na te paśyati taṃ na paśyati kaścana /[+]
5261ato vidyāniṣkriyārthaṃ sahasraṃ dadāmītyāha janakaḥ so 'hamevaṃ bodhitastvayābhagavate tubhyaṃ sahasraṃ dadāmi /[+]
5264itastvāṃ niyokṣyāmi samastakāmapraśnanirṇayaśravaṇena vimokṣāyāta ūrdhvaṃ brūhīti /[+]
5265yena saṃsārādvipramucyeyam tvatprasādāt /[+]
5761eṣa brahmaloko he samrāḍiti hovāca yājñavalkyaḥ so 'hamevanuśiṣṭo bhagavate tubhyaṃ sahasraṃ dadāmi gavām /[+]
5779te caite mokṣabandhane sahetuke saprapañce nirdiṣṭe vidyāvidyākārye tatsarvaṃ dṛṣṭāntabhūtameveti taddārṣṭāntikasthānīye mokṣahandhane sahetuke kāmapraśnārthabhūte tvayā vattkavye iti punaḥ parthanuyuṅttke janako 'ta ūrdhvaṃ vimokṣāyaiva brūhīti /[+]
6055ātmaivānantaro 'bāhyaḥ kṛtsnaḥ prajñānaghana ekaraso nordhva na tiryaṅnādha ātmano 'nyatkāmayitavyaṃ vastvantaram /[+]
6136na jāne 'haṃ tvaduktaṃ mugdha eveti cet /[+]
6183kathaṃ so 'hamovaṃ vimokṣitastvayā bhagavate tubhyaṃ vidyāniṣkriyārthaṃ sahasraṃ dadāmīti haiva kilovācoktavāñjanako vaidehaḥ /[+]
6428nanu tvatpakṣe 'pyupaniṣadvarjamityekadeśatvaṃ syāt /[+]
6476kutaḥ punasta ātmalokārthanaḥ pravraḍantyevetyucyate /[+]
6553kiñca nainaṃ kṛtākṛte kṛtaṃ nityānuṣṭhānamakṛtaṃ tasyaivākriyā te api kṛtākṛte enaṃ na tapataḥ /[+]
6555ayaṃ tu brahmavidātmavidyāgninā sarvāṇi karmāṇi bhasmīkarotiyathedhāṃsi samidvo 'gniḥ ityādismṛteḥ /[+]
6583evaṃ brahmabhūto janako yājñavalkyena brahmabhāvamāpāditaḥ pratyāhaso 'haṃ tvayā brahmabhāvamāpāditaḥ sanbhagavate tubhyaṃ videhāndeśānmama rājya samastaṃ dadāmi māṃ ca saha kartavyatākā /[+]
6637maitreyyanujānīhi māṃ hantecchasi yadi te 'nayā kātyāyanyāntaṃ karavāṇotyādi vyākhyātam ////[+]
6646atastuṣṭo 'haṃ hantecchasi cedamṛtatvasādhanaṃ jñātuṃ he bhavati te tubhyaṃ tadmṛtatvasādhanaṃ vyākhyāsyāmi ////[+]
6689yatpṛṣṭatyasi yadeva bhagavānveda tadeva me brūhyamṛtatvasādhanamiti tadetāvadevetu vijñeyaṃ tvayeti haivaṃ kilāmṛtatvasādhanamātmajñānaṃ priyāyai bhāryāyā uktvā saṃnyāsaparyavasānā /[+]
6774kiṃ te dhanena kimu bandhubhiste kiṃ te dārairbrāhmaṇa yo mariṣyasi /[+]
6960devā ūcurdābhyatādāntā yūyaṃ svabhāvato 'to dāntā bhavateti no 'smānāttha kathayati /[+]
6965svabhāvato lubdhā yūyamato yathāśakti saṃvibhajata datteti no 'smānāttha kimanyadbrūyānno hitamiti manuṣyāḥ ////[+]
6969krūrā yūyaṃ hiṃsādiparā ato dayadhvaṃ prāṇiṣu dayāṃ kuruteti /[+]
7345kathaṃ prasiddhatetyāhatasmādyadidānīmeva dvau vivadamānau viruddhaṃ vadamānāveyātāmāgaccheyātāmahamadarśaṃ dṛṣṭavānanasmītyanya āhāhamaśrauṣaṃ tvayā dṛṣṭaṃ na tathā tadvastviti tayorya evaṃ brūyādahamadrākṣamiti tasmā eva śraddadhyāma napunaryo brūyādahamaśrauṣamiti /[+]
7374na tathā kuryānna tathā vidyādyatta āhurmṛṣaiva tat /[+]
7403avidyamānaṃ padaṃ yasyāstava yena padyase sā tvamapadasi yasmānnahi padyase neti netyātmatvāt /[+]
7405asau śatruḥ pāpmā tvatprāptivighnakaro 'dastadātmanaḥ kāryaṃ yattvatprāptivighnakartṛtvaṃ mā prāpanmaiva prāpnotu /[+]
7417yannu iti vitarke ho aho ityetattadyattvaṃ gāyatrīvidbrūthā gāyatrīvidasmīti yadabrūthāḥ kimidaṃ tasya vacaso 'nanurūpam /[+]
7432satyadharmāya satyaṃ dharmo 'sya mama so 'haṃ satyadharmā tasmai tvadātmabhūtāyetyarthaḥ /[+]
7437yama sarvaṃ hi jagataḥ saṃyamanaṃ tvatkṛtam /[+]
7440samūha saṃkṣipā'tmanastejo yenāhaṃ śaknuyāṃ tvatsvarūpamañjasā draṣṭam /[+]
7442yatte tava rūpaṃ sarvakalyāṇānāmatiśayena kalyāṇaṃ kalyāṇatamaṃ tatte paśyāmi /[+]
7453he oṃ he krato smara smartavyamantakāle hi tvatsmaraṇavaśādiṣṭā gatiḥ prāpyate 'taḥ prārthyate yanmayā kṛtaṃ tatsmara punaruktirādarārthā /[+]
7457tena pāpena viyuktā vayameṣyāma uttareṇa pathā tvatprasādāt /[+]
7458kintu vayaṃ tubhyaṃ paricaryāṃ kartuṃ na śaknumo bhūyiṣṭhāṃ bahutamāṃ te tubhyaṃ namauktiṃ namaskāravacanaṃ vidhema namaskāroktyā paricaremetyarthaḥ /[+]
7542tadbrahma taiḥ pṛṣṭaṃ saddhovācoktavadyasminvo yuṣmākaṃ madhya utkrānte nirgate śarīrādidaṃ śarīraṃ pūrvasmādatiśayena pāpīyaḥ pāpataraṃ manyate lokaḥ /[+]
7545sa vo yuṣmākaṃ madhye vasiṣṭho bhaviṣyati jānannapi vasiṣṭhaṃ prajāpatirtovācāyaṃ vasiṣṭha itītareṣāmapriyaparihārāya ////[+]
7550sā cotkramya saṃvatsaraṃ proṣya proṣitā bhūtvā punarāgatyovācakathamaśakata śaktavanto yūyaṃ madṛte māṃ vinā jīvitumiti /[+]
7564te vāgādayo hocurhe bhagavo bhagavanmotkramīryasmānnavai śakṣyāmastvadṛte tvāṃ vinā jīvitumiti /[+]
7574sā ha vākprathamaṃ balidānāya pravṛttā ha kilovācoktavatī yadvā ahaṃ vasiṣṭhāsmi yanmama vasiṣṭhatvaṃ tattavaiva tena vasiṣṭhaguṇena tvaṃ tadvasiṣṭho 'sīti /[+]
7575yadvā ahaṃ pratiṣṭhāsmi tvaṃ tatpratiṣṭho 'si yā mama pratiṣṭhā sā tvamasīti /[+]
7581yacca śvānnaṃ kṛbhyannaṃ kīṭapataṅgānnaṃ ca tena saha sarvameva yatkiñcitprāṇibhiradyamānamannaṃ tatsarvaṃ tavānnaṃ sarvaṃ prāṇasyānnamiti dṛṣṭiratra vidhīyate /[+]
7666api coktamagnihotre na tvevainayostvamutkrātiṃ na gatiṃ na pratiṣṭhāṃ na tṛptiṃ na punarāvṛtiṃ na lokaṃ pratyutthāyinaṃ vettheti /[+]
7688pratyāhetara oṃmiti bāḍhamanuśiṣṭo 'smi pṛccha yadi saṃśayaste ////[+]
7731katha kena prakāreṇa tava duḥkhamupajātaṃ he sumedhaḥ śobhanā medhā yasyeti sumedhāḥ /[+]
7735katame te rājñāḥ pṛṣṭāḥ praśnā iti pitroktaḥ putra ime ta iti ha pratīkāni mukhāni praśnānāmudājahārodāhṛtavān ////[+]
7738sa hovāca pitā putraṃ kruddhamupaśamayaṃstathā tena prakāreṇa no 'smāṃstvaṃ he tāta vatsa jānīthā gṛhṇīthā yathā yadahaṃ kiñca vijñānajātaṃ veda sarvaṃ tatubhyamavocamityeva jānīthāḥ /[+]
7739ko 'nyo mama priyataro 'sti tvatto yadarthaṃrakṣiṣye /[+]
7746kṛtvā caivaṃ pūjāṃ taṃ hovāca varaṃ bhagavate gautamāya tubhyaṃ dadbha iti gośvādilakṣaṇam ////[+]
7749sa hovāca gautamaḥ pratijñāto me mamaiṣa varastvayāsyāṃ pratijñāyāṃ dṛḍhī kurvātmānaṃ yāṃ tu vācaṃ kumārasya mama putrasyānte samīpe vācamabhāṣathāḥ praśnarūpāṃ tāmeva me brūhi sa eva no vara iti ////[+]
7752sa hovāca rājā daiveṣu vareṣu tadvai gautama yastvaṃ prārthayase mānuṣāṇāmanyatamaṃ prārthaya varam ////[+]
7756na tena prārthitena kṛtyaṃ mama yaṃ tvaṃ ditsasi mānuṣaṃ varam /[+]
7758na ca yanmama vidyamānaṃ tattvattaḥ prārthanīyaṃ tvayā vā deyam /[+]
7759pratijñātaśca varastvayā tvameva jānīṣe yadatra yuktaṃ pratijñā rakṣaṇīyā taveti /[+]
7765evamukta āhasa tvaṃ vai he gautama tīrthena nyāyena śāsravihitena vidyāṃ matta icchāsā icchānvāptumityukto gautama āhaupaimyupagacchāmi śiṣyatvenāhaṃ bhavantamiti /[+]
7772tava ca pitāmahā asmatpitāmaheṣu yatāparādhaṃ na jagṛhustathā pitāmahānāṃ vṛttamasmāsvapi bhavatā rakṣaṇīyamityarthaḥ /[+]
7773yatheyaṃ vidyā tvayā prārthitetastvatsaṃpradānātpūrvaṃ prāṅna kasminnapi brāhmaṇa uvāsoṣitavatītathā tvamapi jānīṣe sarvadā kṣattriyaparamparayeyaṃ vidyā'gatā sā sthitirmayāpi rakṣaṇīyā yadi śakyata ityuktaṃ daiveṣu gautama tadvareṣu mānuṣāṇāṃ brūhīti na punastavādeyo vara itītaḥ para na śakyate rakṣitum /[+]
7774tāmapi vidyāmahaṃ tubhyaṃ vakṣyāmi ko hyanyo 'pi hi yasmādevaṃ bruvantaṃ tvāmarhati pratyākhyātuṃ na vakṣyāmīti /[+]
7775ahaṃ punaḥ kathaṃ na vakṣye tubhyamiti ////[+]
7791na tvevainayostvamutkrāntimityādipadārthaṣaṭkanirṇayārthamagnihotra uktam /[+]
7918ihāpyamuṣya lokasyāgnitvamādityasya ca samittvamityādi bahu sāmyam /[+]
8067athainamucchati saha pātreṇa haste gṛhṇātyāmaṃsyāmaṃhi te mahītyanena ////[+]
8137śāpsyāmi tvāṃ durbhagāṃ kariṣyāmīti prakhyāpya tāmanena mantreṇopagacchedindriyeṇa te yaśasā yaśa ādada iti /[+]
8141sā cedasmai dadyādanuguṇaiva syādbhartustadānena mantreṇopagacchendriyeṇa te yaśasā yaśa ādadhāmīti tadā yaśasvināvevobhāvapi bhavataḥ ////[+]
8148abhiprāṇyābhiprāṇanaṃ prathamaṃ kṛtvā paścādapānyādindriyeṇa te retasā reta ādada ityanena mantreṇāretā eva bhavati na garbhiṇī bhavatītyarthaḥ ////[+]
8152pūrvaviparyayeṇāpānyābhiprāṇyādindriyeṇa te retasā reta ādadhāmīti garbhiṇyeva bhavati ////[+]
8211evā te garbha ejatviti ////[+]
8226athainaṃ mātre pradāya svāṅkasthaṃ stanaṃ prayacchati yaste stana ityādimantreṇa ////[+]