Occurrences of pratyaya in "Bṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣya"
Click [+] to expand the context.
33vaināśikāstvahamitipratyaye jāyamāne 'pi dehāntaravyatiriktasya nāstitvameva pratijānate /
197naṣṭotpannabhāvābhāvaśabdapratyayabhedastu abhivyāktatirobhāvayordvividhatvāpekṣaḥ /
217atitānāgatapratyayabhedācca /
218atīto ghaṭo 'nāgato ghaṭa ityetayośca pratyayorvartamānaghaṭapratyayavanna nirviṣayatvaṃ yuktamanāgatārthipravṛtteśca /
614upāsanaṃ nāma upāsyārthavāde yathā devatādisvarūpaṃ śrutyā jñāpyate tathā manasopagamya āsanaṃ cintanaṃ laukikapratyayāvyavadhānena yāvattaddevatādisvarūpātmābhimānābhivyaktiriti laukikātmābhimānavat /
799kathaṃ punaranṛtavāditvaprāptiḥ ityucyateyadyadīto 'smātprakṛtāt prāṇādvāksaṃyuktāt ayāsyaḥmukhyaprāṇābhidhāyakena ayāsyāṅgirasaśabdenābhidhīyate viśvasṛjāṃ pūrvarṣīṇāṃ satre udrātāso 'nyena devatāntareṇa vākprāṇavyatiriktenodagāyadudgānaṃ kṛtavān tato 'hamanṛtavādī syām tasya mama devatā viparītapratipatturmūrdhānaṃ vipātayatu ityevaṃ śapathaṃ cakāreti vijñāne pratyayadārḍhyakartavyatāṃ darśayati /
1125ākāśasya śabdaguṇavattvavadātmano duḥkhitvamiti cenna ekapratyayaviṣayatvānupapatteḥ /
1126na hi sukhagrāhakeṇa pratyakṣaviṣayeṇa pratyayena nityānumeyasyātmano viṣayīkaraṇāmupapadyate tasya ca viṣayīkaraṇe ātmana ekatvādviṣayyabhāvaprasaṅgaḥ /
1135vikriyamāṇamapi tatpratyayānivṛtternityameveti cet na dravyasya avayavānyathātvavyatirekeṇa vikriyānupapatteḥ /
1279tathā cārthādātmani śabdapratyayāvanujñātau syātāmtaccāniṣṭam neti neti vijñātāramarekena vijānīyāt avijñātaṃ vijñātṛ yato vāco nivartante aprāpya manasā saha ityādiśrutibhyaḥ /
1330tācchīlyapratyayopādānāt ////
1411vacanāt sampatterapi tadbhāvāpattiḥ syāditi cet na sampatteḥ pratyayamātratvāt /
1463tayāvipariluptayā nityayā dṛṣṭyā svarūpabhūtayā svayañjyotiḥsamākhyathetāmanityāṃ dṛṣṭiṃ svapnavuddhāntayorvāsanāpratyayarūpāṃ nityameva paśyandṛṣṭerdraṣṭā bhavati /
1528evaṃ tarhi vidyāpratyayasantatyabhāvād viparītapratyayatatkāryayośca darśanād antya evātmapratyayo 'vidyānivartako na tu pūrva iti /
1530yadi hi prathama ātmaviṣayaḥ pratyayo 'vidyāṃ na nivartayati tathāntyo 'pi tulyaviṣayatvāt /
1533na hi jīvanādihetuke pratyaye sati vidyāpratyayasantatirupapadyate virodhāt /
1534atha jīvanādipratyayatiraskaraṇenaiva āmaraṇāntādvidyāsantatiriti cenna pratyayeyattāsamantānānavadhāraṇācchāstrārthānavadhāraṇadoṣāt /
1535iyatāṃ pratyayānāṃ santatiravidyāyā nivartiketyanavadhāraṇācchāstrārtho nāvadhriyeta taccāniṣṭam /
1537prathamā vidyāpratyayasantatirmaraṇakālāntā veti viśeṣābhāvāt ādyantayoḥ pratyayoḥ pūrvoktau doṣau prasajyeyātām /
1545ya evāvidyādidoṣanivṛttiphalakṛtpratyaya ādyo 'ntyaḥ santato 'santato vā sa eva vidyetyabhyupagamānna codyasyāvatāragandho 'pyasti /
1546yattūktaṃ viparītapratyayatatkāryayośca darśanāditi nataccheṣasthitihetutvāt /
1547yena karmaṇā śarīramārabdhaṃ tadviparītapratyayadoṣanimittatvāttasya tathābhūtasyaiva viparītapratyayadoṣasaṃyuktasya phaladāne sāvarthyamiti yāvaccharīrapātaḥ tāvatphalopabhogāṅgatayā viparītapratyayaṃ rāgādidoṣaṃ ca tāvanmātramākṣipatyeva mukteṣuvatpravṛttaphalatvāttaddhetukasya karmaṇaḥ /
1551kiñca na ca viparītapratyayo vidyāvata utpadyate nirviṣayatvāt /
1552anavadhṛtaviṣayaviśeṣasvarūpaṃ hi sāmānyamātramāśritya viparītapratyaya utpadyamāna utpadyate yathā śuktikāyāṃ rajatamiti /
1553sa ca viṣayaviśeṣāvadhāraṇavato 'śeṣaviparītapratyayāśrayasyopamarditatvānna pūrvavatsambhavati śuktikādau samyakpratyayātpattau punagdarśanāt /
1554kvacittu vidyāyāḥ pūrvotpannaviparītapratyayajanitasaṃskārebhyo viparītapratyayāvabhāsāḥ smṛtayo jāyamānāviparītapratyayabhrāntimakasmātkurvantiyathā vijñātadigvibhāgasyāpyakasmāddigviparyayavibhramaḥ /
1555samyagjñānavato 'pi cetpūrvavadviparītapratyaya utpadyate samyagjñāne 'pyavisrambhācchāstrārthavijñānādau pravṛttirasamañjasā syātsarvaṃ ca pramāṇamapramāṇaṃ sampadyeta pramāṇāpramāṇayorviśeṣānupapatteḥ /
1567tadyathehaiva tāvat atha yaḥ kaścidabrahmavid anyāmātmāno vyatiriktāṃ yāṃ kāñciddevatām upāste stutinamaskārayāgabalyupahārapraṇidhānādinā upa āste anyo 'sāvanātmā mattaḥ pṛthak anyo 'hamasmyadhikṛtaḥ mayāsmai ṛṇivatpratikartavyam ityevampratyayo veda vijānāti tattvam /
1808yasmāddevātamete pitrā prakḷpte darśapūrṇamāsākhye anne tasmāttayordevārthatvāvighātāya neṣṭiyājuka iṣṭiyajanaśīlaḥ iṣṭiśabdena kila kāmyā iṣṭayaḥ śātapathīyaṃ prasiddhiḥ tācchīlyapratyayaprayogātkāmyeṣṭiyajanapradhāne na syādityarthaḥ /
2556kṣudrā visphuliṅgāḥ mamaivāṃśaḥiti ca śrūyate smaryate ceti cenna ekatvapratyayārthaparatvāt /
2557agnerhi visphuliṅgo 'gnireva ityekatvapratyayārhe dṛṣṭo loke tathā cāṃśoṃ'śinaikatvapratyayārhaḥ tatraivaṃ sati vijñānātmanaḥ paramātmavikārāṃśatvavācakāḥ śabdāḥ paramātmavikārāṃśatvavācakāḥ śabdāḥ paramātmaikatvapratyayādhitsavaḥ /
2558upakramopasaṃhārābhyāṃ casarvāsu hyupaniṣatsu pūrvamekatvaṃ pratijñāya dṛṣṭāntairhetubhiśca paramātmano vikārāṃśāditvaṃ jagataḥ pratipādya punarekatvamupasaṃharati tadyathehaiva tāvatidaṃ sarvaṃ yadayamātmāiti pratijñāya utpattisthitilayahetudṛṣṭāntairvikāravikāritvādyekatvapratyayahetūnprati pādyaanantaramabāhyam ayamātmā brahmaityupasaṃhariṣyati /
2560tasmādupakramopasaṃhārābhyāmayamartho niścīyate paramātmaikatvapratyayadraḍhimna utpattisthitilayapratipādakāni vākyānīti /
2561anyathā vākyabhedaprasaṅgāccasarvopaniṣatsu hi vijñānātmanaḥ paramātmanaikatvapratyayo vidhīyata ityavipratipattiḥ sarveṣāmupaniṣadvādinām /
2563atra ca sampradāyavida ākhyāyikāṃ sampracakṣatekaścitkila rājapitro jātamātra eva mātāpitṛbhyāmapaviddho vyādhagṛhe saṃvardhitaḥ so 'muṣya vaṃśyatāmajānanvyādhajātipratyayo vyādhajātikarmāṇyevānuvartate na rājāsmīti rājajātikarmāṇyanuvartate /
2564yadā punaḥ kaścitparamakāruṇiko rājaputrasya rājaśrīprāptiyogyatāṃ jānannamuṣya putratāṃ bodhayatina tvaṃ vyādho 'muṣya rājñaḥ putraḥ kathañcidvyādhagṛhamanupraviṣṭaḥitisa evaṃ bodhitastyaktvā vyādhajātipratyayakarmāṇi pitṛpaitāmahīmātmanaḥ padavīmanuvartate rājāhamasmīti /
2567atra rājaputrasya rājapratyayavadbrahmapratyayo dṛḍhībhavativisphuliṅgava deva tvaṃ parasmādbrahmaṇo bhraṣṭa ityukte visphuliṅgasya prāgagnerbhraṃśādagnyekatvadarśanāt /
2568tasmādekatvapratyayadārḍhyāya suvarṇamaṇilohāgnivisphuliṅgadṛṣṭāntāḥ notpattyādibhedapratipādanaparāḥ /
2571tasmādekarūpaikatvapratyayadārḍhyāyaiva sarvavedānteṣūtpattisthitilayādikalpanā na tatpratyayakaraṇāya /
2595kastarhi bhavataḥ pradveṣo brahmaikatvapratyaye pramāṃ pratyakṣaṃ kurvatīṣūpaniṣatsūpalabhyamānāsu pratiṣedhānupapatteḥ /
2840karmādhikāranimittavarṇāśramādipratyayopamardāccabrahma taṃ parā dāt kṣatraṃ taṃ parādātityādeḥ /
2841na hi brahmakṣatrādyātmapratyayopamarde brāhmaṇenedaṃ kartavyaṃ kṣatriyeṇedaṃ kartavyamiti viṣayābhāvādātmānaṃ labhate vidhiḥ /
2842yasyaiva puruṣasyopamarditaḥ pratyayo brahmakṣatrādyātmaviṣayaḥ tasya tatpratyayasaṃnyāsāt tatkāryāṇāṃ karmaṇāṃ karmasādhanānāṃ ca arthaprāptaśca sanyāsaḥ /
2871yadbrahmakṣatrādi karmanimittaṃ varṇāśramādilakṣaṇam ātmavidyādhyāropitapratyayaviṣayaṃ kriyākārakaphalātmakamavidyāpratyayaviṣayamrajjavāmva sarpapratyayaḥ tadupamardanārtham āhaātmani khalvare maitreyi dṛṣṭe śrute mate vijñāte idaṃ sarvaṃ viditaṃ vijñātaṃ bhavati ////
2930saindhavakhilyaḥ sindhorvikāraḥ saindhavaḥ sindhuśabdenodakamabhidhīyate syandanātsindhurudakam tadvikārastatra bhavo vā saindhavaḥ saindhavaścāsau khilyaśceti saindhavakhilyaḥ khila eva khilyaḥ svārthe yatpratyayaḥ udeka sindhau svayonauprastaḥ prakṣiptaḥ udakameva vilīyamānamanuvilīyetayattadbhaumataijasasamparkātkāṭhinyaprāptiḥ /
2938bhūtaṃ viṣvapi kālepu svarūpādhyabhicārātsarvadaiva pariniṣpannamiti vaikāliko niṣṭhāpratyayaḥ /
2976tasmātparamārthātmaikatvapratyaye kriyākārakaphalapratyayānupapattiḥ /
3985mohastu vaparītapratyayaprabhavo 'viveko bhramaḥ /
4029nanu vyutthāyātha bhikṣācarya carantīti vartamānāpadeśādarthavādo 'yaṃ na vidhāyakaḥ pratyayaḥ kaścicchrūyate liṅloṭtavyānāmanyatamo 'pi /
4082bālyaṃ ca pāṇḍityaṃ ca nirvidya niḥśeṣaṃ kṛtvātha mananānmuniryogī bhavatietāvadvi brāhmaṇena kartavyam yaduta sarvānātmapratyayatiraskaraṇametat kṛtvā kṛtakṛtyo yogī bhavati /
4083amaunaṃ ca ātmajñānānātmapratyayatiraskārau pāṇḍityabālyasaṃjñakau niḥśeṣaṃ kṛtvā maunaṃ nāma anātmapratyayatiraskaraṇasya parthavasānaṃ phalam tacca nirvidyātha brāhmaṇaḥ kutakṛtyo bhavatibrahmaiva sarvamiti pratyaya upajāyate /
5048sādṛśyātpratyayabhijñānaṃ kṛttotthitakeśanakhādiṣveveti cet /
5053ca keśanakhādiṣu keśanakhatvājāterekeśanakhatvapratyayastannimitto 'bhrānta e /
5054na hi dṛśyamānalūnotthitakeśanakhādiṣu vyaktinimittaḥ sa eveti pratyayo bhavati /
5055kasyaciddīrkhakālavyavahitadṛṣṭeṣu sa eveti pratyayaḥ /
5058sādṛśyapratyayānupapatteśca /
5060ekasya hi vastudarśino vastvantaradarśane sādṛśyapratyayaḥ syāt /
5063tenedaṃ sadṛśamiti hi sādṛśyapratyayo bhavati /
5064teneti dṛṣṭasmaraṇam imiti vartamānapratyayaḥ /
5066atha tenetyavopakṣīṇaḥ smārtaḥ pratyaya idamiti cānya eva vārtamānikaḥ pratyayaḥ kṣīyate tataḥ sādṛśyapratyatānupapattistenedaṃ sadṛśamiti /
5070athādṛṣṭavato vyapadeṣaḥ sādṛśyapratyayaśca tadānūṃ jātyandhasyeva rūpaviśeṣavyapadeśastatsādṛśyapratyayaśca sarvamandhaparampareti prasajyeta sarvajñaśāstrapraṇayanādi /
5073dṛṣṭavyapadeśahetuḥ pūrvettarasahita eka eva hi śṛṅgalāvatpratyayo jāyata iti cet /
5077tatra vartamānapratyaya ekaḥ śṛṅgalāvayavasthānīyo 'tītaścāparastau pratyayau bhinnakālau tadubhayapratyayaviṣayaspṛkcecchṛṅkhalāpratyayastataḥ kṣaṇadvayāvyāpitvādekasya vijñānasya punaḥ kṣaṇavādahāniḥ /
5413athaivaṃ sati yatra yasminkāle kecana śatravo 'nye vā taskarā māmāgatya ghnantīti mṛṣaiva vāsanānimittaḥ pratyayo 'vidyākhyo jāyate tadetaducyata enaṃ svapnadṛśaṅghnantīveti /
5463iha tu tarkataḥ prapañcitaṃ darśitāgamārthapratyayadārḍhyāya /
5608nanvanityakriyākartṛviṣaya eva tṛcpratyayāntasya śabdasya prayogo dṛṣṭo yathā chettā bhettā ganteti tathā draṣṭetyatrāpīti cet /
5993evaṃ kāryakaraṇasaṃghātamayaḥ sannātmā prāptavyaṃ vastvantaraṃ paśyannidaṃ mayā prāptamado mayā prāptavyamityevaṃ viparītapratyayastadabhilāṣaḥ kāmamayo bhavati /
6012tācchīlyapratyayopādānādatyantatātparyataiva tanmayatvaṃ na tu tatkarmamātreṇotyāśaṅkayā'hapuṇyaḥ puṇyena karmaṇā bhavati pāpaḥ pāpeneti /
6213evaṃ hi kṛtārthātmābhimānakaramātmapratyayasākṣikamātmajñānaṃ kimataḥ paramanyatsyāditi brahmavidyā stauti /
6274kathamayaṃ para ātmā sarvaprāṇipratyayasākṣī yo neti netītyādyukto yasmānnānyo 'sti draṣṭā śrotā mantā vijñātā samaḥ sarvabhūtastho nityaśuddhabuddhamuktasvabhāvo 'smi bhavāmīti pūruṣaḥ puruṣaḥ /
6386atīntaravākyoktasaṃpratyayo mā bhūditi ya eṣaḥ /