Occurrences of karaṇa in "Bṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣya"

Click [+] to expand the context.
79kālalokadevatātvādhyāropaṇaṃ ca prajāpatitvakaraṇaṃ paśoḥ /[+]
80evaṃrūpo hi prajāpatiḥ viṣṇatvādikaraṇamiva pratimādau /[+]
206yathā prakāśaviśiṣṭo ghaṭa upalabhyate na tathā prākpradīpakaraṇāt /[+]
207tasmānna tamastiraskārāyaiva pradīpakaraṇaṃ kiṃ tarhi prakāśavattvaya /[+]
264arcanātsukhahetupūjākaraṇād apsambandhācca agneretadgauṇaṃ nāmārka iti /[+]
285so 'ṇḍasyāntarvirāṭ prajāpatiḥ prathamajaḥ kāryakaraṇasaṃghātavān jātaḥ /[+]
289sa ca jātaḥ prajāpatistredhā triprakāramātmānaṃ svayameva kāryakaraṇasaṃghātaṃ vyakuruta vyabhajadityetat /[+]
308yo 'sau mṛtyuḥ so 'bādikrameṇātmanātmānam aṇḍasyāntaḥ kāryakaraṇasaṃghātavantaṃ virājamagnimasṛjata tredhā cātmānamakurutetyuktam /[+]
342janmāntarakaraṇāpekṣayā bhūyaḥ śabdaḥ /[+]
588lokavadeva smaranto vicārayamāṇāḥ kāryakaraṇasaṃghāte ātmanyevopalabdhavantaḥ /[+]
592ata evāṅgirasa ātmā kāryakaraṇānām /[+]
593kathamāṅgirasaḥ prasiddhaṃ hyetadaṅgānāṃ kāryakaraṇalakṣaṇānāṃ rasaḥ sāra ātmetyarthaḥ /[+]
595yasmāccāyamaṅgarasatvādviśeṣāmāśritatvācca kāryakaraṇānāṃ sādhāraṇa ātmā viśuddhaśca tasmādvāgādīnapāsya prāṇa evātmatvenāśrayitavya iti vākyārthaḥ /[+]
647udgīthakarmaṇītarakaraṇāpekṣayā sādhakatamatvaṃ prādhānyaṃ tasyāḥ /[+]
712kāryakaraṇānāmātmatvapratipādanāya prāṇasyāṅgirasatvamupanyastaṃ so 'yāsya āṅgirasa iti /[+]
727ataḥ kāryakaraṇānāmātmā prāṇa ityetatsiddham /[+]
730na kevalaṃ kāryakaraṇayorevātmā prāṇo rūpakarmabhūtayoḥ /[+]
881vivakṣitaṃ tvetat sarvamapyetajjñānakarmaphalaṃ saṃsāra eva bhayāratyādiyuktatvaśravaṇāt kāryakaraṇalakṣaṇatvācca sthūlavyaktānityaviṣayatvācceti /[+]
892sa eva prathamaḥ sambhūto 'nuvīkṣyānvālocanaṃ kṛtvā ko 'haṃ kiṃlakṣaṇo vāsmīti nānyadvastvantaram ātmanaḥ prāṇapiṇḍātmakāryakaraṇarūpānna apaśyanna dadarśa /[+]
930yathā puṇyakarmodbhavairviviktaiḥ kāryakaraṇaiḥ saṃyukte janmani sati prajñāmedhāsmṛtivaiśāradyaṃ dṛṣṭam tathā prajāpateḥ dharmajñānavairāgyaiśvaryaviparītahetusarvapāpmadāhāt viśuddhaiḥ kāryakaraṇai saṃyuktamutkṛṣṭaṃ janma tadudbhavaṃ cānupadiṣṭameva yuktamekatvadarśanaṃ prajāpateḥ /[+]
1169tayoścopalambhe karaṇaṃ cakṣuḥśrotre /[+]
1170kriyā ca nāmarūpasādhyā prāṇasamavāyinī tasyāḥ prāṇāśrayāyā abhivyakto vākkaraṇam /[+]
1176jñānaśaktivikāsānāṃ sādhāraṇaṃ karaṇaṃ mano manute 'neneti /[+]
1223ātmasvarūpānvākhyānamātreṇa ātmavijñāne vidhimantareṇa na pravartata iti cet na ātmavādivākyaśravaṇena ātmavijñānasya janitatvāt kiṃ bho kṛtasya karaṇam tacchravaṇe 'pi na pravartata iti cenna anavasthāprasaṅgāt /[+]
1495brahyāvidyāphalaprāpyau vidhnakaraṇe devādaya īśata iti kā śaḍkā ityucyatedevādīnprati ṛṇavattvānmartyānām /[+]
1504nanvevaṃ satyanyāsvapi karmaphalaprāptipudevānāṃ vidhnakaraṇaṃpeyapānasamam /[+]
1506tatheśvarasyācintaya śaktitvādvidhnakaraṇe prabhutvam /[+]
1519naavidyāpagamamātratvād brahmaprāptiphalasya yaduktaṃ brahmaprāptiphalaṃ prati devā vighnaṃ kuryuriti tatra na devānāṃ vighnakaraṇe sāmarthyamkasmāt vidyākālānantaritatvād brahmaprāptiphalasya /[+]
1713ātmaiva svābhāviko 'vidvānkāryakaraṇasaṅghātalakṣaṇo varṇī agre prāgdārasambandhātātmetyabhidhīyatetasmādātmanaḥ pṛthagbhūtaṃ kāmyamānaṃ jāyādibhedarūpaṃ nāsītsa evaika āsīt jāyādyeṣaṇābījabhūtā vidyāvāneka evāsīt /[+]
1737yadā tu na śaknoti kṛtsnatāṃ sampādayituṃ tadā asya kṛtsnatvasampādanāyāha tasyo tasyākṛtsnatvabhimāninaḥ kṛtsnatā iyam evaṃ bhavati katham ayaṃ kāryakaraṇasaṅghātaḥ pravibhajyatetatra mano 'nuvṛtti hi itaratsarvaṃ kāryakaraṇajñātamiti manaḥ pradhānatvājātmevātmā /[+]
1841kathamasyākṣititvam ityucyate sa hi yasmādidaṃ bhujyamānaṃ saptavidhaṃ kāryakaraṇalakṣaṇaṃ kriyāphalātmakaṃ punaḥ punarbhūyo bhūyo janayata utpādayati dhiyā dhiyā tattatkālabhāvinyā tayā tayā prajñayā karmabhiśca vāṅmanaḥkāyaveṣṭitaiḥ yadyadi ha yadyetatsaptavidhamannamuktaṃ kṣaṇamātramapi na kuryātprajñayā karmabhiśca tato vicchidyeta bhujyamānatvātsātatyena kṣīyeta ha /[+]
1856teṣāṃ saṃśaya ityata āha asti tāvanmanaḥ śrotrādibāhyakaraṇavyatiriktam yata evaṃ prasiddham bāhyakaraṇaviṣayātmasambandhe satyapyabhimukhībhūtaṃ viṣayaṃ na gṛhṇāti'kiṃ dṛṣṭavānasīdaṃ rūpam' ityukto vadati 'anyatra me gataṃ mana āsītso 'hamanyatramanā āsaṃ nādarśam' /[+]
1861mano 'stitvaṃ pratyanyacca kāraṇamucyatetasmānmano nāmāstayantaḥ karaṇam yasmāccakṣuṣo hyagocare pṛṣṭhapto 'pyupaspṛṣṭhaḥ kenicid hastasyāyaṃ sparśo jānerayamiti vivekena pratipadyate /[+]
1876ko 'sau athaṃ kāryakaraṇasaṅghāta ātmā piṇḍa ātmasvarūpatvenābhimato 'vivekibhiḥ /[+]
1912tasyai tasyāḥ vācaḥ prajāpaterannatvena prastutāyāḥ pṛthivī śarīraṃ brahma ādhāraḥ jyotīrūpaṃ prakāśātmakaṃ karaṇaṃ cādheyaṃ prakāśaḥ tadubhayaṃ pṛthivyagni vāgeva prajāpateḥ /[+]
1913tattatra yāvatyeva yāvatparimāṇaiva adhyātmādhibhūtabhedabhinnā satī vāgbhavati tatra sarvatra ādhāratvena pṛthivī vyavasthitā tāvatyeva bhavati kāryabhūtātāvānayamagniḥ ādheyaḥ karaṇarūpo jyotirūpeṇa pṛthivīmanupraviṣṭastāvāneva bhavati /[+]
1917athaitasya prājāpatyānnoktasyaiva manaso dyaurdyulokaḥ śarīraṃ kāryamādhāraḥ jyotīrūpaṃ karaṇamādheyo 'sāvādityaḥ /[+]
1918tattatra yāvatparimāṇameva adhyātmamadhibhūtaṃ vā manastāvatī tāvadvistārā tāvatparimāṇā manaso jyotīrūpasya karaṇasya ādhāratvena vyavasthitā dyauḥ tāvānasāvādityo jyotīrūpaṃ karaṇamādheyam /[+]
1927athaitasya prakṛtasya prajāpatyānnasya prāṇamasya na prajoktasyāntaranirdiṣṭasya āpaḥ śarīraṃ kāryaṃ karaṇādhāraḥ pūrvavajjayotīrūpamasau candraḥ /[+]
1928tatrayāvaneva prāṇo yāvatparimāṇo 'dhyātmādibhedeṣu tāvadvyāptimatya āpaḥ tāvatparimāṇāḥ tāvānasau candro 'bādheyastāsvapsvanupraviṣṭaḥ karaṇabhūto 'dhyātmamadhibhūtaṃ ca tāvadvyāptimāneva /[+]
1930adhyātmamadhibhūtaṃ ca jagatsamastametairvyāptam naitebhyo 'nyadatiriktaṃ kiñcidasti kāryātmakaṃ karaṇātmakaṃ vā /[+]
1934na hi kāryakaraṇapratyākhyānena saṃsāro 'vagamyate /[+]
1935kāryakaraṇātmakā hi ta ityuktam /[+]
2035śarīraṃ jyotīrūpamiti ca kāryakaraṇatvopapatteḥ /[+]
2059athedamāśaṅkayatesarvaprāṇināmātmā bhavatītyuttkam tasya ca sarvaprāṇikāryakaraṇātmatve sarvaprāṇisukhaduḥkhaiḥ sambadhyeteti /[+]
2072tatra prajāpatirha haśabdaḥ kilārthe prajāpatiḥ kila prajāḥ sṛṣṭvā karmāṇi karaṇāni vāgādīni karmāthāni hi tānīti karmāṇītyucyante sasṛje sṛṣṭavānvāgādīni karaṇānītyarthaḥ /[+]
2075tathā drakṣyāmyahamiti cakṣuḥ śroṣyāmyahamiti śrotramevamanyāni karmāṇi karaṇāni yathākarma yadyadyasya karma yathākarma /[+]
2076tāni karaṇāni mṛtyurmārakaḥ śramaḥ śramarūpī bhūtvā upayeme sañjagrāha /[+]
2077katham tāni karaṇāni svavyāpāre pravṛttānyāpnot śramarūpeṇātmānaṃ darśitavān /[+]
2083tānītarāṇi karaṇāni taṃ jñātuṃ dadhrire dhṛtavanti manaḥ /[+]
2085yasmātprāṇena rūpeṇa rūpavantītarāṇi karaṇāni calanātmanā svena ca prakāśātmanaḥ na hi prāṇādanyatra calanātmakatvopapattiḥcalanavyāpārapūrvakāṇyeva hi sarvadā svavyāpāreṣu lakṣyantetasmādete vāgādaya etena prāṇābhidhānena ākhyāyante 'bhidhīyante prāṇā ityevam /[+]
2086ya evaṃ prāṇātmatāṃ sarvakaraṇānāṃ vetti prāṇaśabdābhidheyatvaṃ ca tena ha vāva tenaiva viduṣā tatkulamācakṣate laukikāḥ /[+]
2152kenātmanaikatvam ityucyate ayamātmāyaṃ piṇḍaḥ kāryakaraṇātmasaṅghātaḥ tathānnatraye vyākhyātaḥ etanmayo vā ayamātmā ityādināetāvaddhīdaṃ sarvaṃ vyākṛtamavyākṛtaṃ ca yaduta nāma rūpaṃ karmeti ātmā u eko 'yaṃ kāryakaraṇasaṅghātaḥ sannadhyātmādhibhūtādhidaivabhāvena vyavasthitametadeva trayaṃ nāma rūpaṃ karmeti /[+]
2154amṛtaṃ satyenacchannamityetasya vākyasyārthamāha prāṇo vā amṛtaṃ karaṇātmako 'ntarupaṣṭambhaka ātmabhūto 'bhūto 'vināśīnāmarūpe satyaṃ kāryātmake śarīrāvasthekriyātmakastu prāṇastayorupaṣṭambhako bāhy bāhy ābhyāṃ śarīrātmakābhyāmupajanāpāyadharmibhyāṃ martyābhyāṃ channo 'prakāśīkṛtaḥ /[+]
2166tasyaiva bāhyaḥ piṇḍa ekaḥ sādhāraṇaḥvirāḍ vaiśvānara ātmā puruṣavidhaḥ prajāpatiḥ ko hiraṇyagarbha ityādibhiḥ piṇḍapradhānaiḥ śabdairākhyāyate sūryādipravibhaktakaraṇaḥ /[+]
2187sa hovāca gārgyaḥya eva asau āditye cakṣuṣi caiko 'bhimānī cakṣurdvāreṇeha hṛdi praviṣṭaḥ ahaṃ bhoktā kartā ca ityavasthitaḥ etamevāhaṃ brahma paśyāmi asminkāryakaraṇasaṅghāte upāse /[+]
2194sarveṣāṃ ca bhūtānāṃ mūrdhā śiro rājeti vairājā dīptigumopetatvāt etairviśeṣaṇairviśiṣṭametadbrahma asminkāryakaraṇasaṅghāte kartṛ bhoktṛ cetyahametamupāsa iti /[+]
2283jāgaritakāle yo gārgyābhipretaḥ puruṣaḥ kartā bhoktā brahma saṃnihitaḥ karaṇeṣu yathā tathājātaśatrvabhipreto 'pi tatsvāmī bhṛtyeṣviva rājā saṃnihita eva /[+]
2311na tu tadasuptasya prāṇasya bhoktṛtva uparatakaraṇatvaṃ sambodhanāgrahaṇaṃ vā yuktam /[+]
2316prāṇagrastatvātkaraṇāntarāṇāṃ pravṛttyanupapatterbhoktṛtvāśaṅkānupapattiḥ /[+]
2321tathā karaṇabhedeṣvanāśaṅkā dehabhedeṣviva smṛtijñānecchadipratisandhānānupapatteḥna hyanyadṛṣṭamanyaḥ smarati jānātīcchati pratisandadhāti vā /[+]
2322tasmānna karaṇabhedaviṣayā bhoktṛtvāśaṅkā vijñānamātraviṣayā vā kadācidapyupapadyate /[+]
2349sa evamajātaśatrurvyatiriktātmastitvaṃ pratipādya gārgyamuvācayatra yasminkāle eṣa vijñānamayaḥ puruṣa etatsvapanaṃ supto 'bhūtprakpāṇipeṣapratibodhāt vijñānaṃ vijñāyate 'nenetyantaḥ karaṇaṃ buddhirucyate tanmayastatprāyo vijñānamayaḥ /[+]
2371nanu darśanalakṣaṇāyāṃ svapnāvasthāyāṃ kāryakaraṇaviyoge 'pi saṃsāradharmitvamasya dṛśyate /[+]
2373nāsya śokamohādāyaḥ sukhaduḥkhādayaśca kāryakaraṇasaṃyogajanitabhrāntyādhyāropitā iti /[+]
2384nanu ca jāgratkāryakaraṇātmatvaṃ devatātmatvaṃ cāvidyādhyāropitaṃ na paramārthata iti vyatiriktavijñānamayātmapradarśanena pradarśitam /[+]
2385tatkathaṃ dṛṣṭāntatvena svapnalokasya mṛta ivojjīviṣyanprādurbhaviṣyati satyam vijñānamaye vyatirikte kāryakaraṇadevatātmatvapradarśanam avidyādhyāropitamśuktikāyāmiva rajatatvadarśanamityetatsiddhyati vyatiriktātmāstitvapradarśananyāyenaiva na tu tadviśuddhiparatayaiva nyāya uktaḥityasannapi dṛṣṭānto jāgratkāryakaraṇadevatātmatvadarśanalakṣaṇaḥ punarudbhāvyate /[+]
2388mahārāja eva tāvadvyastasuptāsu prakṛtiṣu paryaṅke śayānaḥ svapnānpaśyannupasaṃhṛtakaraṇaḥ punarupagataprakṛtiṃ mabārājamivātmānaṃ jāgarita iva paśyati yātrāgataṃ bhuñjānamiva ca bhogān /[+]
2390na copasaṃhṛtakaraṇasya rūpādimato darśanamupapadyate /[+]
2395yasmād dṛśyante draṣṭurviṣayabhūtāḥ kriyākārakaphalātmakāḥ kāryakaraṇalakṣaṇā lokāḥ tathā svapne 'pi tasmādanyo 'sau dṛśyebhyaḥ svapnajāgaritalokebhyo draṣṭā vijñānamayo viśuddhaḥ ////[+]
2406tatra buddherantaḥkaraṇasya hṛdayaṃ sthānam tatrasthabuddhitantrāṇi cetarāṇi bāhyāni karaṇāni /[+]
2486tathā kauṣītakināmevana vācaṃ vijijñāsīta vaktāraṃ vidyātityādinā vāgādikaraṇairvyāvṛttasya kartureva veditavyatāṃ darśayati /[+]
2571tasmādekarūpaikatvapratyayadārḍhyāyaiva sarvavedānteṣūtpattisthitilayādikalpanā na tatpratyayakaraṇāya /[+]
2656mūrtāmūrtabhūtātmakatvātkāryakaraṇātmakāni bhūtāni prāṇā api satyam /[+]
2657teṣāṃ kāryakaraṇātmakānāṃ bhūtānāṃ satyatvanirdidhārayiṣayā brāhmaṇadvayamārabhyate saivopaniṣadvyākhyā /[+]
2658kāryakaraṇasatyatvāvadhāraṇadvāreṇa hi satyasya satyaṃ brahmāvadhāryate /[+]
2660tatra ke prāṇāḥ kiyatyo vā prāṇaviṣayā upaniṣadaḥ kāḥ iti ca brahmopaniṣatprasaṅgena karaṇānāṃ prāṇānāṃ svarūpamavadhārayatipathigatakūpārāmādyavadhāraṇavat /[+]
2670ko 'sau yo 'yaṃ madhyamaḥ prāṇaḥ śarīramadhye yaḥ prāṇo liṅgātmā yaḥ pañcadhā śarīramāviṣṭaḥbṛhanpāṇḍaravāsaḥ soma rājannityuktaḥ yasminvāṅmanaḥ prabhṛtīni karaṇāni viṣaktānipaḍvīśaśaṅkunidarśanāt sa eṣa śiśuriva viṣayeṣvitarakaraṇavadapaṭutvāt śiśuṃ sādhānamityuktam /[+]
2671kiṃ punastasya śiśorvatsasthānīyasya karaṇātmana ādhānam tasyedameva śarīramādhānaṃ kāryātmakamādhīyate 'sminnityādhānam tasya hi śiśoḥ prāṇasyedaṃ śarīramadhiṣṭhānam asminhi karaṇānyadhiṣṭhitāni labdhātmakānyupalabdhidvārāṇi bhavanti na tu prāṇamātre viṣaktāni /[+]
2672tathā hi darśitamajātaśatruṇāupasaṃhṛteṣu karaṇeṣu vijñānamayo nopalabhyate śarīradeśavyūḍheṣu tu karaṇeṣu vijñānamaya upalabhamāna upalabhyatetacca darśitaṃ pāṇipeṣapratibodhanena /[+]
2678yo madhyamo rasaḥ sa raso lohitādikrameṇa svakāryaṃ śarīraṃ sāptadhātukamupacinotisvayonyannāgame hi śarīramupacīyate 'nnamayatvātviparyaye 'pakṣīyate patatiyastvaṇiṣṭho rasaḥamṛtam ūrkprabhāvaḥiti ca kathyate sa nābherūrdhvaṃ hṛdayadeśamāgatya hṛdayādviprasṛteṣu dvāsaptatināḍīsahasreṣvanupraviśya yattatkaraṇasaṅghātarūpaṃ liṅgaṃ śiśusañjñakam tasya śarīre sthitikāraṇaṃ bhavati balamupajanayatsthūṇākhyamtenānnamubhayataḥ pāśavatsadāmavat prāṇaśarīrayornibandhanaṃ bhavati ////[+]
2682tametāḥ saptākṣitaya upatiṣṭhantetaṃ karaṇātmakaṃ prāmaṃ śarīre 'nnabandhanaṃ cakṣuṣyūḍhametā vakṣyamāṇāḥ sapta saptasaṅkhyākā akṣitayo 'kṣitihetutvādupatiṣṭhante /[+]
2683yadyapi mantrakaraṇe tiṣṭhatirupapūrva ātmanepadī bhavati ihāpi sapta devatābhidhānāni mantrasthānīyāni karaṇānitiṣṭhaterato 'trāpyātmanepadaṃ na viruddham /[+]
2711yāḥ prāṇānāmupaniṣadaḥ tā brahmopaniṣatprasaṅgena vyākhyātāḥete te prāṇā iti cacha te kimātmakāḥ kathaṃ vā teṣāṃ satyatvam iti ca vaktavyamiti pañcabhūtānāṃ satyānāṃ kāryakaraṇātmakānāṃ svarūpāvadhāraṇārthamidaṃ brāhmaṇamārabhyateyadupādhiviśeṣāpanayadvāreṇa neti neti iti brahmaṇaḥ satattvaṃ nirdidhārayiṣitam /[+]
2734yattvādhidaivikaṃ karaṇaṃ maṇḍalasyābhyantaram tadvakṣyāmaḥ ////[+]
2740tasyaitasyāmūrtasya tasyāmṛtasyaitasya yata etasya tyasya catuṣṭayaviśeṣaṇasyāmūrtasyaiṣa rasaḥko 'sau ya eṣa etasminmaṇḍale puruṣaḥkaraṇātmako hiraṇyagarbhaḥ prāṇa ityabhidhīyate yaḥ sa eṣo 'mūrtasya bhūtadvayasya rasaḥ pūrvavatsāriṣṭhaḥ /[+]
2765brahmaṇaṇa upādhibhūtayormūrtāmūrtayoḥ kāryakaraṇavibhāgena adhyātmādhidaivatayorvibhāgo vyākhyātaḥ satyaśabdavācyayoḥ /[+]
2769tasya haitasya puruṣasya karaṇātmano liṅgasya rūpaṃ vakṣyāmo vāsanāmayaṃ mūrtāmūrtavāsanāvijñānamayasaṃyogajanitaṃ vicitraṃ paṭabhitticitravanmāyendrajālamṛgatṛṣṇikopamaṃ sarvavyāmohāspadametāvanmātrameva ātmeti vijñānavādino vaināśikā yatra bhrāntāḥ etadeva vāsanārūpaṃ paṭarūpavadātmano dravyasya guṇa iti naiyāyikā vaiśeṣikāśca sampratipannāḥ idamātmārthaṃ triguṇaṃ svatantraṃ pradhānāśrayaṃ puruṣārthena hetunā pravartata iti sāṅkhyāḥ /[+]
2915evaṃ paramparākrameṇa śabdādau saha grāhakeṇa karaṇena pralīne prajñānaghane upādhyabhāvātsaindhavaghanavat prajñānaghanamekarasamanantamapāraṃ nirantaraṃ brahma vyavatiṣṭhate /[+]
2921nanu sarvatra viṣayasyaiva pralayo 'bhihitaḥ na tu karaṇasyatatra ko 'bhiprāya iti bāḍhamkintu viṣayasamānajātīyaṃ karaṇaṃ manyate śrutiḥ na tu jātyantaramviṣayasyaiva svātmagrāhakatvena saṃsthānāntaraṃ karaṇaṃ nāmayathā rūpaviśeṣasyaiva saṃsthānaṃ pradīpaḥ karaṇaṃ sarvarūpaprakāśane evaṃ sarvaviṣayaviśeṣāṇāmeva svātmaviśeṣaprakāśakatvena saṃsthānāntarāṇi karaṇāni pradīpavat /[+]
2922tasmānna karaṇānāṃ pṛthakpralaye yatnaḥ kāryaḥ viṣayasāmānyātmakatvādviṣayapralayenaiva pralayaḥ siddho bhavati karaṇānāmiti ////[+]
2936yathāyaṃ dṛṣṭāntaḥ evameva vā are maitreyidaṃ paramātmākhyaṃ mahadbhūtamyasmānmahato bhūtādavidyayā paricchinnā satī kāryakaraṇopādhisambandhātkhilyamāvamāpannāsi martyā janmamaraṇāśanāyāpipāsādisaṃsāradharmavatyasi nāmarūpakāryātmikāamuṣyānva yāhamiti sa khilyabhāvastava kāryakaraṇabhūnopādhisamparkabhrāntijanito mahati bhūte svayonau mahāsamudrasyānīye paramātmani ajare 'mare 'bhaye śudve saindhavavanavadekarase prajñānaghane 'nante 'pāre nirantare 'vidyājanitabhrāntimedavarjite praveśitaḥ /[+]
2942etebhyo bhūtebhyo yānyetāni kāryakaraṇavipayākārapariṇatāni nāmarūpātmakāni salliphenavudvudopamānisvacchasya paramātmanaḥ salilopamasya yepāṃ viṣayaparyantānāṃ prajñānaghane brahmaṇi paramārthavivekajñānena pravilāpanamuttakaṃ nadīsamudravataetabhyo hetubhūtebhyo bhūtebhyaḥ satyaśabdavācyebhyaḥ samutthāya saindhavakhilyavatyathā adbhayaḥ sūryacandrādipratibimbaḥ yathā vā svacchasya sphaṭikasya alattakādyupādhibhyo rattkādibhāvaḥ evaṃ kāryakaraṇabhūtabhūtopādhibhyo viśepātmakhilyabhāvena samutthāya samyagutthāyayebhyo bhūtebhya utthitaḥ tāni yadākāryakaraṇaviṣayākārapariṇatāni bhūtānyātmano viśepātmakhilyahetubhūtāni śāstrācāryopadeśena brahmavidyāyā nadīsamudravatpravilāpitāni vinaśyanti salilaphenabudbudādivatteṣu vinaśyatsu anvevaiṣa viśeṣātmakhilyabhāvo vinaśyatiyathā udakālattphakādihetvapanaye sāryacandrasphaṭikādipratibimbo vinaśyati candrādi svarūpameva paramārthato vyavatiṣṭhate tadvatprajñānaghanamanantamapāraṃ svacchaṃ vyavatiṣṭhate /[+]
2943na tatra pretya viśepasaṃjñāsti kāryakaraṇasaṅghātebhyovimuttkasyaityevamare maitreyi bravīmi nāsti viśeṣasaṃjñetiahamasāvamuṣya putro mamedaṃ kṣetraṃ dhanaṃ sukhī duḥkhītyevamādilakṣaṇā avidyākṛtatvāttasyāḥavidyāyāścabrahmavidyayā niranvayato nāśitatvātkuto viśeṣasaṃjñāsambhavo brahmavidaścaitanyasvabhāvāvasthitasya śarīrāvasthitasyāpi viśeṣasaṃjñā nopapadyate kimuta kāryakaraṇavimuttkasya sarvataḥ iti hovācottkavānkila paramārthadarśanaṃ maitreyyai bhāryāyai yājñavalkyaḥ // //[+]
2952mayā tvidamuttkamyastvavidyāpratyupasyāpitaḥkāryakaraṇasambandhī ātmanaḥ khilyabhāvaḥ yasminvidyayā nāśite tannimittā yā viśeṣasaṃjñā śarīrādisambandhinī anyatvadarśanalakṣaṇā sā kāryakaraṇasaṅghātopādhau pravilāpite naśyati hetvabhāvād udakādyādhāranāśādiva candrādipratibimba stannimittaśca prakāśādiḥ na punaḥ paramārthacandrādityasvarūpānāśavadasaṃsāribrahmasvarūpasya vijñānaghanasya nāśaḥ tadvijñāghana ityuttkam sa ātmā sarvasya jagataḥ paramārthato bhūtanāśānna vināśī /[+]
2959yatra yasminnavidyākalpite kāryakaraṇasaṃghātopādhijanite viśeṣātmani khilyabhāve hi yasmādaddvaitamiva pāramārthato 'dvaite brahmaṇi dvaitamiva bhinnamiva vastvantaramātmana upalakṣyate /[+]
2969yatra vā asya brahmavidaḥ sarvaṃ nāmarūpādyātmanyeva pravilāpitamātmaiva saṃvṛttaṃ yatraivamātmaivābhūttatra kena karaṇena kaṃ dhrātavyaṃ ko jighrettathā paśyodvijānīyāt /[+]
2979kenacidapi prakāreṇa kriyākaraṇādikārakānupapatteḥ /[+]
2981yatrāpyavidyāvasthāyāmanyo 'nyaṃ paśyati tatrāpi yenedaṃ sarvaṃ vijānāti taṃ kena vijānīyādyena vijānāti tasya karaṇasya vijñeye viniyuktatvāt /[+]
2984tasmādyenedaṃ vijānāti taṃ vijñātāraṃ kena karaṇena ko vānyo vijānīyāt /[+]
3013sa ca sarveṣāṃ bhūtānāmupakārakaraṇatvena madhu /[+]
3031adhyātmaṃ prāṇo bhūtānāṃ śarīrārambhakatvenopakārānmadhutvaṃ tadantargatānāṃ tejomayādīnāṃ karaṇatvenopakārānmadhutvam /[+]
3064yastvadṛṣṭo 'pūrvākhyo dharmaḥ sa sāmānyaviśeṣātmanādṛṣṭena rūpeṇa kāryamārabhate sāmānyarūpeṇa pṛthivyādīnāṃ prayoktā bhavati viśeṣarūpeṇa cādhyātmaṃ kāryakaraṇasaṃghātasya /[+]
3065tatra pṛthivyādīnāṃ prayoktari yaścāyamasmindharme tejomayastathādhyātmaṃ kāryakaraṇasaṃghātakartari dharme bhavo dhārmaḥ ////[+]
3069sāmānyarūpaḥ pṛthivyādisamaveto viśeṣarūpaḥ kāryakaraṇasaṃghātasamaveta /[+]
3070tatra pṛthivyādisamavete vartamānakriyārūpe satye tathādhyātmaṃ kāryakaraṇasaṃghātasa mavete satye bhavaḥ satyaḥ /[+]
3074dharmasatyābhyāṃ prayukto 'yaṃ kāryakaraṇasaṃghātaviśeṣaḥ sa yena jātiviśeṣeṣa saṃyukto bhavati /[+]
3081yastu kāryakaraṇasaṃghāto mānuṣādijātiviśiṣṭaḥ so 'yamātmā sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu /[+]
3085idaṃ tu sarvātmā pratyastamitādhyātmādhibhūtādisarvaviśeṣaḥ sarvabhūtadevatāgaṇaviśiṣṭaḥ kāryakaraṇasaṃghātaḥ so 'yamātmetyucyate /[+]
3092tasminnavidyākṛtakāryakaraṇasaṅghātopadhiviśiṣṭe brahmavidyāyā paramārthātmani praveśite sa evamuttko 'nantaro 'bāhyaḥ kṛtastraḥ prajñānaghanabhūtaḥ sarveṣāṃ bhūtānāmayamātmā sarvairūpāsyaḥ sarveṣāṃ bhūtānāmadhipatiḥ sarvabhūtānāṃ svatantro na kumāramātyavat kiṃ tarhi sarveṣāṃ bhūtānāṃ rājā /[+]
3194evaṃ sa eva nāmakhyātmanā antarvahirbhāvena kāryakaraṇarūpeṇa vyavasthitaḥ /[+]
3205yadā punaḥ kāryakaraṇātmanā nāmarūpe vyākate bhavataḥ tadāsya rūpaṃ pratikhyāyeta /[+]
3257api ca tadvidyasaṃyogastaiśva saha vādakaraṇaṃ vidyāprāptyupāyo nyāyavidyāyāṃ dṛṣṭaḥ /[+]
3479athānantaramaśvala uparate prakṛtaṃ yājñavalkyaṃ jaratkārugotro jāratkārava ṛtabhāgasyāpatyamārtabhāgaḥ papraccha yājñavalkyeti hovācetyabhimukhokaraṇāya /[+]
3550neti hovāca yājñavalkyo notkrāmantyatraivāsminneva pareṇā'tmanāvibhāgaṃ gacchanti viduṣi kāryāṇi karaṇāni ca svayonau parabrahmasatattave samavanīyanta ekībhāvena samavasṛjyante pralīyanta ityarthaḥ /[+]
3577tatra vaktavyaṃ viśīrṇeṣu karaṇeṣu videhasya paramātmadarśanaśravaṇamanananididhyāsanāni kathamiti /[+]
3599sarvatra hi vāgādiśabdena devatāḥ parigṛhyante na tu karaṇānyevāpakrāmanti prāṅmokṣāt /[+]
3600tatra devatābhiranadhiṣṭhitāni karaṇāni nyastadātrādyupamānāni videhaśca kartā puruṣo 'svatantraḥ kimāśrito bhavatīti pṛcchayatekvāyaṃ tadā puruṣo bhavatīti /[+]
3602yamāśrayamāśritya punaḥ kāryakaraṇasaṃghātamupādatte yena grahātigrahalakṣaṇaṃ bandhanaṃ prayujyate tatkimiti praśnaḥ /[+]
3613karma haivā'śrayaṃ punaḥ punaḥ kāryakaraṇopādānahetuṃ tattatrocaturuktavantau /[+]
3615yasmānnirdhāritametatkarmaprayuktaṃ grahātigrahādikāryakaraṇopādānaṃ punaḥ punastasmātpuṇyo vai śāstravihitena puṇyena karmaṇā bhavati tadviparotena viparīto bhavati pāpaḥ pāpenetyevaṃ yājñavalkyena praśneṣu nirṇīteṣu tato 'śakyaprakampyatvādyājñavalkyasya ha jaratkārava ārtabhāga upararāma ////[+]
3626tatra saṃsaratāṃ mucyamānānāṃ ca kāryakaraṇānāṃ svakāraṇasaṃsarge samāne muktānāmatyantameva punaranupādānam /[+]
3750tathā gārbhairhemairityādiprakaraṇe kāryakaraṇasaṃskārārthatvaṃ nityānāṃ karmaṇāṃ darśayati /[+]
3765tasmādvihitākaraṇapratiṣiddhasevānāṃ yathaite karmavipākāḥ pretatiryaksthāvarādayastathotkṛṣṭeṣvapi brahmānteṣu karmavipākatvaṃ veditavyam /[+]
3851yo 'yaṃ kāryakaraṇasaṃghātastava yenā'tmanā'tmavānsa eṣa tavātmā /[+]
3852tava kāryakaraṇasaṃghātasyetyarthaḥ /[+]
3853tatra piṇḍastamyābhyantare liṅgātmā karaṇasaṃghātastṛtīyo yaśca saṃdihyamānasteṣu katamo mamā'tmā sarvāntarastvayā vivakṣita ityukta itara āhayaḥ prāṇena mukhanāsikāsaṃcāriṇā prāṇiti prāṇaceṣṭāṃ karoti yena prāṇaḥ praṇīyata ityarthaḥ /[+]
3854sa te taba kāryakaraṇasaṃghātasyā'tmā vijñānamayaḥ /[+]
3858sarvāḥ kāryakaraṇasaṃghātagatāḥ prāṇanādiceṣṭā dāruyantrasyeva yena kriyante /[+]
3861tasmātso 'sti kāryakaraṇasaṃghātavilakṣaṇo yaściṣṭayati ////[+]
3920ata etasmādātmano 'nyadārta kārya vā śarīraṃ karaṇātmakaṃ vā liṅgam /[+]
3940na caikasya kāryakaraṇasaṃghātasya dvāvātmānāvupapadyete /[+]
3941eko hi kāryakaraṇasaṃghāta ekenā'tmanā'tmavān /[+]
3957nāmarūpavikarakāryakaraṇalakṣaṇasaṃghātopādhibhedasaṃparkajanitabhrāntimātraṃ hi saṃsāritvamityasakṛdavocāma /[+]
3965yadā tu svābhāvikyāvidyayā brahmasvarūpaṃ rajjuśuktikāgaganasvarūpavadeva svena rūpeṇa vartamānaṃ kenacidaspṛṣṭasvabhāvamapi sannāmarūpakṛtakāryakaraṇopādhibhyo vivekena nāvadhāyate nāmarūpopādhidṛṣṭireva ca bhavati svābhāvikī tadā sarvo 'yaṃ vastvantarāstitvavyavahāraḥ /[+]
3982prāṇaikadharmatvātsamāsakaraṇamaśanāyāpipāsayoḥ /[+]
3987bhinnakāryatvāttayoḥ śokamohayorasamāsakaraṇam /[+]
3988tau manodhikaraṇau /[+]
3990jareti kāryakaraṇasaṃghātavipariṇāmo valīpalitādiliṅgaḥ /[+]
4080sādhanaphalāśrayaṇaṃ hi balamitareṣāmanātmavidām tad balaṃ hitvā vidvān asādhanaphalasvarūpātmavijñānameva balaṃ tadbhāvameva kevalamāśrayet tadāśrayaṇe hi karaṇānyeṣaṇāvipaye enaṃ hratvā sthāpayituṃ nītsahantejñānabalahīnaṃ hi mūḍhaṃd daṣṭādṛṣṭaviṣayāyām eṣaṇāyāmevainaṃ karaṇāni niyojayantibalaṃ nāma ātmavidyayāśeṣaviṣayadṛṣṭitiraskaraṇamatastadbhāvena bālyena tiṣṭhāsettathāātmanā bindate vīryamiti śrutyantarāt /[+]
4129yasya pṛthivī śarīramyasya ca pṛthivyeva śarīram nānyatpṛthivīdevatāyā yaccharīram tadeva śarīraṃ yasya śarīragrahaṇaṃ copalakṣaṇārtham karaṇaṃ ca pṛthivyāḥ tasya svakarmaprayuktaṃ hi kāryaṃ ca pṛthivīdevatāyāḥ tadasya svakarmābhāvādantaryāmiṇo nityamuktatvāt /[+]
4130parārthakartavyatāsvabhāvatvāt parasya yat kāryaṃ karaṇaṃ ca tadevāsya na svataḥ tadāhayasya pṛthivī śarīramiti /[+]
4131devatākāryakaraṇasyeśvarasākṣimātrasānnidhyena hi niyamenapravṛttinivṛttī syātāmya īdṛgīśvaro nārāyaṇākhyaḥ pṛthirvī pṛthivīdevatām yamayati niyamayati svavyāpāre antaro 'bhyantarastiṣṭhan eṣa ta ātmā te tava mama ca sarvabhūtānāṃ cetyupalakṣaṇārthametatantaryāmī yastvayāpṛṣṭaḥ amṛtaḥ sarvasaṃsāradharmavarjita ityetat ////[+]
4202astu tarhi lohito guṇaḥ tato 'pyanyadalohitamāgneyo guṇo lohitaḥbhavatu tarhyapyāṃ snehanam na asnehanamastu tarhicchāyā sarvathāpyanirdeśyatvāt chāyāyā apyanyadacchāyamastu tarhi tamaḥ atamaḥbhavatu vāyustarhi avāyuḥbhavettarhyākāśam anākāśambhavatu tarhi saṅgātmakaṃ jatuvat asaṅgam'raso 'stu tarhi arasam'tathā gandho 'stvagandhamastu tarhi cakṣuḥ acakṣuṣkamna hi cakṣurasya karaṇaṃ vidyate 'to 'cakṣuṣkampaśyatyacakṣuḥiti mantravarṇāt /[+]
4263avidyākāmakarmaviśiṣṭakāryakaraṇopādhirātmā saṃsārī jiva ucyate /[+]
4264nityaniratiśayajñāna śaktyupādhirātmāntaryāmīśvara ucyate sa eva nirūpādhiḥ kevalaḥ śudvaḥ svena svabhāvenākṣaraṃ para ucyate tathā hiraṇyagarmāvyākṛtadevatājātipiṇḍamanuṣyatiryakpretādikāryakaraṇopādh ibhirviśiṣṭastadākhyastadarūpo bhavati /[+]
4288katame vasava iti teṣāṃ svarūpaṃ pratyekaṃ pṛchcyateagniśca pṛthivī ceti agnyādyā nakṣatrāntarā ete vasavaḥ prāṇināṃ karmaphalāśrayatvena kāryakaraṇasaṃghātarūpeṇa tannivāsatvena ca vipariṇamanto jagadidaṃ sarvaṃ vāsayanti vasanti cate yasmād vāsanti tasmāde vasava iti ////[+]
4326pṛthivīśarīro 'gnidarśano manasā saṃkalpayitā pṛthivyabhimānī kāryakaraṇasaṃghātavān deva ityarthaḥ /[+]
4327ya evaṃ viśiṣṭaṃ vai taṃ puruṣaṃ vidyād vijānīyāt sarvasyātmana ādhyātmikasya kāryakaraṇasaṃghātasya ātmanaḥ paramayanaṃ para āśrayastaṃ parāyaṇam /[+]
4328mātṛjena tvaṅmāṃsarudhirarūpeṇa kṣetrasthānīyena bījasthānīyasya pitṛjasya asthimajjāśukrarūpasya paramayanam karaṇātmanaśca sa vai veditā syāt /[+]
4456hṛdayaśarīrasyorevamanyenyapratiṣṭhoktā kāryakaraṇayoḥ atastvāṃ pṛcchāmi[+]
4470yaddhi karaṇagocaraṃ vyākṛtaṃ vastu tad grahaṇagocaram idaṃ tu tadviparītamātmatattvam /[+]
4538na kāryakaraṇābhāve 'nupapattervijñānasyaśarīraviyogo hi mokṣa ātyantikaḥśarīrabhāve ca karaṇānupapattiḥ āśrayābhāvāttataśca vijñānānupattiḥ ākāryakaraṇatvātdehadyabhāve ca vijñānotpattau sarveṣāṃ kāryakaraṇopādānānarthakyaprasaṅgaḥ /[+]
4544yathāprāptānuvaditve duḥkhitvamapīti cetyogyādiṣu yathāprāptajakṣaṇādivat sthāvarādiṣu yathāprāptaduḥkhitvamapīti cet na nāmarūpakṛtakāryakaraṇopādhisamparkajanitabhrāntyadhyāropitatvāt sukhitvaduḥkhitvādiviśeṣasyeti parihratametat sarvam /[+]
4574sa cā'havāgevā'yatanaṃ vāgdevasya brahmaṇo vāgeva karaṇamāyatanaṃ śarīramākāśo 'vyākṛtākhyaḥ pratiṣṭhotpattisthitilayakāleṣu /[+]
4716na vadiṣya ityevaṃsaṃkalpo 'pi yājñavalkyo yadyajjanakaḥ pṛṣṭavāṃstattatpratipede tatra ko hetuḥ saṃkalpitasyānyathākaraṇa ityatrā'khyāyikāmācaṣṭe /[+]
4727he yājñavalkyetyevaṃ saṃbodhyābhimukhīkaraṇāya kiñjyotirayaṃ puruṣa iti kimasya puruṣasya jyotiryena jyotiṣā vyavaharati so 'yaṃ kiñjyotirayaṃ prākṛtaḥ kāryakaraṇasaṃghātarūpaḥ śiraḥpāṇyādimānpuruṣaḥ pṛcchyate /[+]
4765tena tairapyanugraho bhavati kāryakaraṇasaṃghātasya /[+]
4772jāgradviṣaye bahirmukhānu karaṇāni cakṣurādīnyādityādijyotirbhiranugṛhyāmāṇāni yadā tadā sphuṭataraḥ saṃvyavahāro 'sya puruṣasyadṛṣṭā /[+]
4779ātmeti kāryakaraṇasvāvayavasaṃghātavyatiriktaṃ kāryakaraṇāvabhāsakamādityādibāhyajyotirvatsvayamanyenānavabhāsyamānamabhidhīyate jyotirantaḥsthaṃ ca tatpāriśeṣyāt /[+]
4780kāryakaraṇavyatiriktaṃ taditi tāvatsiddham /[+]
4781yacca kāryakaraṇavyatiriktaṃ kāryakaraṇasaṃghātānugrāhakaṃ ca jyotistadbāhyaiścakṣurādikaraṇairupalabhyamānaṃ dṛṣṭaṃ na tu tathā taccakṣurādibhirupalabhyata ādityādijyotiḥṣūparateṣu /[+]
4787ādityādijyotiṣā kāryakaraṇasaṃghātasya bhautikasya bhautikenaivopakāraḥ kriyamāṇo dṛśyate /[+]
4789yadi nāma kāryakaraṇādarthāntaraṃ tadupakārakamādityādivajjyotisthāpi kāryakaraṇasaṃghātasamānajātīyamevānumeyaṃ kāryakaraṇasaghātopakārakatvādādityādijyotirvat /[+]
4793kāryakaraṇasaṃghātabhāvabhāvitvācca saṃghātadharmatvamanumīyate jyotiṣaḥ sāmānyato dṛṣṭasya cānumānasya vyabhicāritvādaprāmāṇyam /[+]
4794sāmānyato dṛṣṭabalena hi bhavānādityādivadvyatiriktaṃ jyotiḥ sādhayati kāryakaraṇebhyaḥ /[+]
4796ayameva tu kāryakaraṇasaṃghātaḥ pratyakṣaṃ paśyati śṛṇoti manute vijānāti ca /[+]
4798ya eva tu pratyakṣaṃ darśanakriyāṃ karoti sa evā'tmā syātkāryakaraṇasaṃghāto nānyaḥ /[+]
4833yaduktaṃ kāryakaraṇasaṃghātasamānajātīyameva jyotirantaramanumeyam /[+]
4842tasmādahetuḥ kāryakaraṇasaṃghātamānajātīyairevā'dityādijyotirbhirupakriyamāṇatvādit i /[+]
4845cakṣurādikaraṇebhyo 'nyatve satīti hetorviśeṣaṇatvopapatteḥ /[+]
4846kāryakaraṇasaṃghātadharmatvaṃ jyotiṣa iti yaduktaṃ tanna /[+]
4848ādityādijyotirvatkāryakaraṇasaṃghātādarthāntaraṃ jyotiriti hyanumānamuktaṃ tena virudhyata iyaṃ pratijñā kārayakaraṇasaṃghātadharmatvaṃ jyotiṣa iti /[+]
4864yadyapi vyatiriktatvādi siddhaṃ tathāpi samānajātīyānugrāhakatvadarśananimittabhrāntyā karaṇānāmevānyatamo vyatirikto vetyavivekataḥ pṛcchatikatama iti /[+]
4866athavā śarīravyatirikte siddhe 'pi karaṇānu sarvāṇi vijñānavantīva vivekata ātmano 'nupalabdhatvāt /[+]
4879buddhirhi sarvārthakaraṇaṃ tamasīva pradīpaḥ purovasthitaḥ /[+]
4882dvāramātrāṇi tvanyāni karaṇānu buddheḥ /[+]
4898tena hyavabhāsakenā'tmanā jyotiṣā'ste palyayate karma kurute cenāvāniva hyayaṃ kāryakaraṇapiṇḍo yathā'dityaprakāśastho ghaṭo yathā marakatādirmaṇiḥ kṣīrādidravye prakṣiptaḥ parīkṣaṇāyātmacchāyameva tatkṣīrādirdvyaṃ karoti tādṛgedātmajyetipabuddherapi hṛdayātsūkṣmatvāddhṛdyantaḥsthamapi hṛdayādikaṃ kāryakaraṇasaṃghātaṃ caikīkṛtyā'tmajyotiśchāyaṃ karoti /[+]
4907pāramparyeṇa kṛtsnaṃ kāryakaraṇasaṃghātamātmā caitanyasvarūpajyotiṣāvabhāsayati /[+]
4908tena hi sarvasya lokasya kāryakaraṇasaṃghāte tadvṛttiṣu cāniyatā'tmābhimānabuddhiryathāvivekaṃ jāyate /[+]
4917bāhyānāṃ jyotiṣāṃ sarvakaraṇānugrāhakāṇāṃ pratyastamaye 'ntaḥkaraṇadvāreṇa hṛdyantarjyotiḥ puruṣa ātmānugrāhakaḥ karaṇānāmityuktam /[+]
4918yadāpi bāhyakaraṇānugrāhakāṇāmādityādijyotiṣāṃ bhāvastadāpyādityādijyotiṣāṃ parārthatvātkāryakaraṇasaṃghātasyācaitanye svārthānupapatteḥ svārthajyotiṣa ātmano 'nugrahābhāve 'yaṃ kāryakaraṇasaṃghāto na vyavahārāya kalpate /[+]
4923yadyapyevametattatthāpi jāgradviṣaye sarvakaraṇāgocaratvādātmajyotiṣo buddhyādibāhyābhyantarakāryakaraṇavvahārasannipātavyākulatvānna śakyate tajjyotirātmākhyaṃ muñjeṣīkāvanniṣkṛṣya darśayitumityataḥ svapne didarśayiṣuḥ prakramatesa samānaḥ sannubhau lokāvanusaṃcarati /[+]
4949dā dhīrjajāgariṣati tadāsāvapyata āhasvapno bhūtvā svapnavṛttimavabhāsayandhiyaḥ svāpavṛtyākāro bhūtvema lokaṃ jāgaritavyavahāralakṣaṇaṃ kāryakaraṇasaṅghātātmakaṃ laukikaśāstrīyavyavahārāspadamatikrāmatyatītya krāmati viviktena svenā'tmajyotiṣā svapnātmikā dhīvṛttamavabhāyannavatiṣṭhate yasmāttasmātsvayañjyotaḥsvabhāva evāsau viśuddhaḥ sa kartṛkriyākārakaphalaśūnyaḥ /[+]
4951mṛtyorūpā ṇi mṛtyuḥ karmāvidyādirna tasyānyadrūpaṃ svataḥ kāryakaraṇānyevāsya rūpāṇi /[+]
5002vijñānasya vyaktiriktagrāhyatve karaṇāntarāpekṣāyāmanavastheti cet /[+]
5006yatra vastvantareṇa gṛhyate vastvantaraṃ tatragrāhyagrāhakavyatiriktaṃ karaṇāntaraṃ syāditi naikāntena niyantuṃ śakyate /[+]
5009ghaṭastāvatsvātmavyatiriktenā'tmanā gṛhyate tatpa pradīpādirāloko grāhyagrāhakavyatiriktaṃ karaṇam /[+]
5011ghaṭavaccakṣurgrāhyatve 'pi pradīpasya cakṣuḥ pradīpavyatirekeṇa na bāhyamālokasthānīyaṃ kiñcitkaraṇāntaramapekṣate /[+]
5012tasmānnaiva niyantuṃ śakyate yatra yatra vyatiriktagrāhakagrāhyatvaṃ tatra tatra karaṇāntaraṃ syādeveti /[+]
5013tasmādvijñānasya vyaktiriktagrāhakagrāhyatve na karaṇadvārānavasthā nāpi grāhakatvadvārā kadācidapyupapādayituṃ śakyate /[+]
5103yathaivehaikasmindehe svapno bhūtvā mṛtyo rūpāṇi kāryakaraṇānyatikramya svapne sva ātmajyetiṣyāsta evaṃ sa vai prakṛtaḥ puruṣo 'jāyamānaḥ /[+]
5105pāpmabhiḥ pāpmasamavāyibhirdharmādharmāśrayaiḥ kāryakaraṇairityarthaḥ saṃsṛjyate saṃyujyate /[+]
5107tāneva saṃśliṣyānpāpmarūpakāryakaraṇopādānaparityāgābhyāmanavaracaṃ saṃcarati dhiyā samānaḥ san tathā so 'yaṃ puruṣa ubhāvihalokaparokau janmamaraṇābhyāṃ kāryakaraṇopādānaparityāgāvanavarataṃ pratipadyamāna ā saṃsāramokṣātsaṃcarati /[+]
5108tasmātsiddhamasyā'tmayajyotiṣo 'nyatvaṃ kāryakaraṇarūpebhyaḥ pāpmabhyaḥ saṃyogaviyogābhyām /[+]
5151yena sarvadaivāyaṅkāryakaraṇasaṃghātaḥ saṃsṛṣṭa evopalabhyeta /[+]
5154asya dṛṣṭasya lokasyajāgaritalakṣaṇasya sarvāvataḥ sarvamavatīti sarvāvānayaṃ lokaḥ kāryakaraṇasaṃghāto viṣayavedanāsaṃyuktaḥ /[+]
5174yadā punaḥ sā bhā vāsanātmikā viṣayabhūtopalabhyamānā bhavati tadāsiḥ kośādiva niṣkṛṣṭaḥ sarvasaṃsargarahitaṃ cakṣurādikāryakaraṇavyāvṛttasvarūpamaluptadṛgātmajyotiḥ svena rūpeṇāvabhāsayadgṛhyate /[+]
5193natu tatra karaṇaṃ vā karaṇānugrāgakāṇivā'dityādijyotīṃṣi tadavabhāsyā vā rathādayo viṣayā vidyante /[+]
5205yatka tu tāni vidyante jāgarite tatrā'tmajyotiravabhāsitaiḥkāryakaraṇai rathādivāsanāśrayāntaḥkaraṇavṛtyudbhavanimittaṃ karma nivartyate tenocyate sa hi karteti /[+]
5208yaccaitanyātmajyotiṣāntaḥkaraṇadvāreṇāvabhāsayati kāryakaraṇāni sadavabhāsitāni karmasu vyāpriyante kāryakaraṇāni tatra kartṛtvamupacaryata ātmanaḥ /[+]
5247śṛṇvato yadbhavati yadā jāgaritadeśa evāyaṃ svapnastadāyamātmā kāryakaraṇebhyo na vyāvṛttastairmiśrībhūtaḥ /[+]
5273pratyakṣaṃ hyetatsvapne kāryarakaraṇavyāvṛttasyāpu modatrāsādidarśanam /[+]
5322kāryakaraṇairmūrtaiḥ saṃśleṣo mūrtasya sa tu kriyāheturdṛṣṭaḥ /[+]
5326kāryakaraṇasaṃśleṣeṇa hi kartṛtvaṃ syātsa ca saśleṣaḥ saṅgo 'sya nāsti yato 'saṅgo hyayaṃ puruṣaḥ /[+]
5350ātmanaivāyaṃ jyotiṣā'sta ityādinā'tmajyotiṣāvabhāsitaḥ kāryakaraṇasaṅghāto vyavaharati tenāsya kartṛtvamupacaryate na svataḥkartṛtvam /[+]
5369evamayaṃ puruṣa ātmā svayañjyotiḥ kāryakaraṇavilakṣaṇastatprayojakābhyā kāmakarmabhyāṃ vilakṣa ṇo yasmādasaṅgo hyayaṃ puruṣo 'saṅtvādityayamarthaḥsa vā eṣa etasminsaṃprasādaityādyābhistasṛbhiḥ kaṇḍakābhiḥ pratipāditaḥ /[+]
5377dṛṣṭāntapradarśanaphalaṃ tu mṛtyurūpaḥ kāryakaraṇasaṃghātaḥ saha tatprayojakābhyāṃ kāmakarmabhyāmanātmadharmoyaṃ cā'tmaitasmādvilakṣaṇa iti vistarato vyākhyātam // //[+]
5380atra ca sthānatrayānusaṃtāreṇa svayañjyotiṣa ātmanaḥ kāryakaraṇasaṃghātavyatiriktasya kāmakarmabhyāṃ vivaktatoktā svato nāyaṃ saṃsāradharmavānupādhinimittameva tvasya saṃsāritvamavidyādhyāropitamityeṣa samudāyārtha uktaḥ /[+]
5382yasmājjāgarite sasaṅgaḥ samṛtyuḥ sakāryakaraṇasaṃghāta upalakṣyate 'vidyayā /[+]
5400yathā dṛṣṭānte pakṣiṇaḥ paripatanajaśramāpanupattaye svanīḍaupasarpaṇamevaṃ jāgratsvapnayoḥ kāryakaraṇasaṃyogajakriyāphalaiḥ saṃyujyamānasya pakṣiṇaḥ paripatanaja iva śramo bhavaci tacchmāpanuttaye svātmano nīḍāmāyatanaṃ sarvasaṃsāradharmavilakṣaṇaṃ sarvakriyākārakaphalāyāsaśūnyaṃ svamātmānaṃ praviśati ////[+]
5469evameva yathā dṛṣṭānto 'yaṃ puruṣaḥ kṣetrajño bhūtamātrāsaṃsargataḥ saindhavakhilyavat pravibhattkaḥ jalādau candrādipratibimbavat kāryakaraṇa iha praviṣṭaḥ so 'yaṃ puruṣaḥ prajñena paramārthena svābhāvikena svenātmanā pareṇa jyotiṣā sampariṣvattkaḥ samyakpariṣvakta ekībhūto nirantaraḥ sarvātmā na bāhyaṃ kiñcana vastvantaram nāpyāntaramātmaniayamahamasmi sukhī duḥkhī veti veda /[+]
5526hṛdayakaraṇasaṃbandhātītaścāyamasminkāle 'tikrāmati mṛtyo rūpāṇīti hyuktam /[+]
5527hṛdayakaraṇasahandhātītatvāttatsaṃśrayakāmasaṃbandhātīto bhavatīti yuktataraṃ vacanam /[+]
5530hṛdayakaraṇotpādyatvāditi cet /[+]
5533na hi hṛdayasya karaṇamātratve hṛdi śritā iti vacanaṃ samañjasaṃ hṛdaye hyeva rūpāṇi pratiṣṭhitānīti ca /[+]
5579nanvānaṃ na paśyatīti suṣupte jānīme yato na cakṣurvā mano vā darśane karaṇaṃ vyāpṛtamasti /[+]
5581na ca vyāpṛtāni karaṇāni paśyāmaḥ /[+]
5615karaṇavyāpāraviśeṣāpekṣatvāt /[+]
5627draṣṭurhi paricchinnasyaviśeṣadarśanāya karaṇamanyatvena vyatiṣṭhate /[+]
5629tena na pṛthaktvena vyavasthitāni karaṇāni viṣayāśca /[+]
5631karaṇādikṛtaṃ hi tannā'tmakṛtam /[+]
5701etadamṛtamabhayameṣa bhmaloko brahmaiva loko brahmalokaḥ para evāyamasminkāle vyāvṛttakāryakaraṇopādhibhedaḥ svātmajyotiṣi śāntasarvasaṃbandho vartate /[+]
5770svapnāntabudvāntasaṃcāreṇa kāryakaraṇavyatirittkatā /[+]
5781yathā cāsau kāryakaraṇānu mṛtyurūpāṇi parityajannupādadānaśca mahāmatsyavatsvapnabuddhāntāvanusaṃcarati tathā jāyamāno mriyamāṇaśca taireva mṛtyurūpaiḥ saṃyujyate viyujyate ca /[+]
5849sarvāṇi bhūtāni śarīrakartṝṇi karaṇānugrahītṝṇi cā'dityādīni tatkarmaprayuktāni kṛtaireva karmaphalobabhogasādhanaiḥ pratīkṣante /[+]
5870utkrāntikālaṃ hi karaṇopasaṃhāranimitto vyākulībhāva ātmana iva lakṣyate laikikaiḥ /[+]
5878ucyatesa ātmaitāstejomātrāstejaso mātrāstejomātrāstejovayavā rūpādiprakāśakatvāccakṣurādīni karaṇānītyarthaḥ /[+]
5900ekībhavati karaṇajātaṃ svena liṅgātmanā /[+]
5906tadopalakṣyate devatānivṛttiḥ karaṇānāṃ ca hṛdaya ekībhāvaḥ /[+]
5907tatra hṛdaya upasaṃhṛteṣu karaṇeṣu yo 'ntarvāyapāraḥ sa kathyatetasya haitasya prakṛtasya hṛdayasya hṛdayacchidrasyetyetat /[+]
5913tadātmakaṃ hi dvādaśavidhaṃ karaṇaṃ buddhyādi tatsūtraṃ tajjīvanaṃ so 'ntarātmā jagatastasthuṣaśca /[+]
5952kiñcātrasthasyaiva sarvagatānāṃ karaṇānāṃ vṛttilābho bhavatyāhosviccharīraḥsya saṃkucitāni karaṇāni mṛtasya bhinnaghaṭapradīpaprakāśavatsarvato vyapya punardehāntarārambhe saṅkocamupagacchanti /[+]
5954ucyateta ete sarva eva samāḥ sarve 'nantāḥiti śruteḥ sarvātmakāni tāvatkaraṇāni /[+]
5965tatra ca karmavaśātkaraṇāni labdhavṛttīni saṃhanyante /[+]
5967tatra ca karaṇavyūhamapekṣya vāgādyanugrahāyāgnyādidevatāḥ saṃścayante /[+]
5985evaṃ budviprāṇadvāreṇa cakṣurādikaraṇamayaḥ sañśarīrārambhakapṛthivyādibhūtamayo bhavati /[+]
5993evaṃ kāryakaraṇasaṃghātamayaḥ sannātmā prāptavyaṃ vastvantaraṃ paśyannidaṃ mayā prāptamado mayā prāptavyamityevaṃ viparītapratyayastadabhilāṣaḥ kāmamayo bhavati /[+]
6010karaṇaṃ nāma niyatā kriyā vidhipratiṣedhādigamyā caraṇaṃ nāmāniyatamiti viśeṣaḥ /[+]
6045punaḥ karmakaraṇāya punaḥ karma kṛtvā phalāsaṅgavaśātpunaramuṃ lokaṃ yātītyevam /[+]
6151yaiścopādhibhūtaiḥ kāryakaraṇalakṣaṇabhūtaiḥ pariveṣṭitaḥ saṃsāritvamanubhavati tāni coktāni /[+]
6234tasmādayameva mokṣamārgo ya ātkāmatvenā'ptakāmatayā sarvakāmakṣe gamanānupapattau pradīpanirvāṇavaccakṣurādīnāṃ kāryakaraṇānāmatraiva samavanaya ityeṣa jñānamārgaḥ panthā brahmaṇā paramātmasvarūpeṇaiva brāhmaṇena tyaktasarvaiśaṇenanānuvittaḥ /[+]
6376evaṃ prajñākaraṇasādhanāni saṃnyāsaśamadamoparamatitikṣāsamādhānāni kuryīdityarthaḥ /[+]
6495ātmā ca nā'tmatvādeva na kenacitsādhanenotpādya āpyo vikāryaḥ saṃskāryo vā yadapyātmayājinaḥ saṃskārārthaṃ karmeti tadapi kāryakaraṇātmadarśanaviṣayameva /[+]
6570tasmādevamakarmasaṃbandhyeṣa brāhmaṇasya mahimā neti netyādilakṣaṇastasmādevaṃvicchānto bāhyendriyavyāpārata upaśāntastathā dānto 'ntaḥ karaṇatṛṣṇāto nivṛtta uparataḥ sarvaiṣaṇāvinirmuktaḥ saṃnyāsī titikṣurdvandvasahiṣṇuḥ samāhita indriyāntaḥ karaṇācalanarūpādvyāvṛtyaikāgryarūpeṇa samāhito bhūtvā /[+]
6572ātmanyeva sve kāryakaraṇasaṃghāta ātmānaṃ pratyakcetayitāraṃ paśyati /[+]
7016atrāpi hṛdayāya brahmaṇo svāśca karaṇānyanye ca viṣayāḥ svaṃ svaṃ vīryaṃ dadati hṛdayaṃ ca bhoktre dadāti svaṃ vīryamato dakāra ityevaṃ yo vedāsmai dadati svāścānye ca /[+]
7060yatsatyaṃ brahma tat prajāpatiṃ prajānāṃ patiṃ virājaṃ sūryādikaraṇamasṛjatetyanuṣaṅgaḥ /[+]
7225nāpi sādhukaraṇena mahīkṛtaḥ /[+]
7596satyaṃ yadyapi vidvānprāṇo yena kāryatakaraṇasaṃghātena viśiṣṭasya vidvattā tena kāryakaraṇasaṃghātena kṛmikīṭadevādyaśeṣānnabhakṣaṇaṃ nopapadyate /[+]
7605yena tu kāryakaraṇasaṃghātasambandhena pratiṣedhaḥ kriyate tatsambandhena tviha naiva pratiprasavo 'sti /[+]
7631tatra ca prāṇasyānagnatākaraṇārthatve ca dvikāryatā'camanasya syāt /[+]
7634yasmādevaṃ tasmāddvitīyamācamanāntaraṃ prāṇasyānagnatākaraṇāya bhavatu /[+]
7892yadantaḥ karoti te 'ṅgārā antaḥ karaṇaṃ maithunavyāpāraste 'ṅgārā vīryopaśamahetutvasāmānyāt /[+]