Occurrences of tvad in "Chāndogyopaniṣadbhāṣya"
Click [+] to expand the context.
8atha prathamo 'dhyāyaḥ āpyāyantu mamāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ śrotramatho balamindriyāṇi ca sarvāṇi sarvaṃ brahmaupaniṣadaṃ māhaṃ brahma nirākuryāṃ mā mā brahma nirākarodanirākaraṇamastvanirākaraṇaṃ me 'stu tadātmani nirate ya upaniṣatsu dharmāste mayi santu te mayi santu //
114tathā ca loke 'pi tavedaṃ dhanaṃ gṛhṇāmītyukta omityāha /
340yadyasmādebhirmantrairacchādayaṃstattasmācchandasāṃ mantrāṇāṃ chādanācchandastvaṃ prasiddhameva // //
370tena tasmātkāraṇānmama tvameko 'si putra iti ha kauṣītakiḥ kuṣītakasyāpatyaṃ kauṣītakiḥ putramuvācoktavān /
371ato raśmīnādityaṃ ca bhedena tvaṃ paryāvartayātparyāvartayetyarthaḥ /
373evaṃ bahavo vai te tava putrā bhaviṣyantītyadhi daivatam // //
451tasmāttaveva hetorudaṃ gāyatītyudgātā /
505tasmādu haivaṃvidudgātā brūyādyajamānaṃ kamiṣṭaṃ te tava kāmamāgāyānīti /
531yuvayorbrāhmaṇayorvadatorvācaṃ śroṣyāmi /
534uktayoḥ sa ha śilakaḥ śālāvatyaścaikitāyanaṃ dālbhyamuvāca hanta yadyanumaṃsyase tvā tvāṃ pṛcchānī tyukta itaraḥ pṛcche ti hovāca // //
560vā ityāgamaṃ smārayati kileti ca dālbhya te tava sāma /
561yastvasahiṣṇuḥ sāmavidetarhyetasminkāle brūyātkaścidviparītavijñānamapratiṣṭhitaṃ sāma pratiṣṭhitamityevaṃvādāparādhinaṃ mūrdhā śiraste vipatiṣyati vispaṣṭaṃ patiṣyatīti /
562evamuktasyāparādhinastathaiva tadvipatenna saṃśayo na tvāhaṃ bravīmītyabhiprāyaḥ /
581tamevamuktavantaṃ ha pravāhaṇo jaivaliruvācāntavadvai kila te śālāvatya sāmetyādi pūrvavat /
600yāvatte tava prajāyāṃ prajāsantatāvityarthaḥ /
601enamudgīthaṃ tvatsantatijā vediṣyante jñāsyanti tāvantaṃ kālaṃ parovarīyo haibhyaḥ prasiddhebhyo laukikajīvanebhya uttarottaraviśiṣṭataraṃ jīvanaṃ tebhyo bhaviṣyati // //
644evamuktavantaṃ jāyovāca hanta gṛhāṇa he pata ima eva ye maddhaste vinikṣiptāstvayā kulmāṣā iti /
660mūrdhā te vipatiṣyatīti // //
668bhagavantaṃ vai pūjāvarntamahaṃ vividiṣāmi veditumicchāmītyukta uṣastirasmi cākrāyaṇastavāpi śrotrapathamāgato yadīti hovācoktavān // //
674kintvathaivaṃ tarhyeta eva tvayā pūrva vṛtā mayā samatisṛṣṭā mayā samyakprasannenānujñātāḥ santaḥ stuvatām /
675tvayā tvetatkāryam /
685ataḥ saiṣā devatā prastāvamanvāyattā tāṃ cedavidvāṃstvaṃ prāstoṣyaḥ prastavanaṃ prastāvabhaktiṃ kṛtavānasi yadi mūrdhā śiraste vyapatiṣyadvipatitamabhaviṣyattathoktasya mayā tatkāle mūrdhā te vipatiṣyatīti /
686atastvayā sādhu kṛtam /
739ta evaṃ hiṃ kṛtvā punarapyūcuḥ sa tvaṃ he 'nnapate /
837yathā te tathādṛṣṭyaiva sāmopāsanaṃ vidhīyate yato 'ta āvṛtteṣu lokeṣu /
933varīyastvaṃ ca śrotrānmanasaḥ /
1078mithunānmithunātprajāyata ityamogharetastvamucyate /
1195sarve sparśāḥ kādayo vyañjanāni mṛtyorātmānastamevaṃvidamudgātāraṃ yadi kaścitsvareṣūpālabheta svarastvayā duṣṭaḥ prayukta ityevamupālabdha indraṃ prāṇamīśvaraṃ śaraṇamāśrayaṃ prapanno 'bhūvaṃ svarān prayuñjāno 'haṃ sa indro yattava vaktavyaṃ tvā tvāṃ prati vakṣyati sa eva deva uttaraṃ dāsyatītyenaṃ brūyāt // //
1197atha yadyenamūṣmasu tathaivopālabheta prajāpatiṃ śaraṇaṃ prapanno 'bhūvaṃ sa tvā pratipekṣyati sañcūrṇayiṣyatītyenaṃ brūyāt /
1198atha yadyenaṃ sparśeṣūpālabheta mṛtyuṃ śaraṇaṃ prapanno 'bhūvaṃ sa tvā prati dhakṣyati bhasmīkariṣyatītyenaṃ brūyāt // //
1211ke ta ityāha yajño 'gnihotrādiḥ /
1369lokadvāramasya pṛthivīlokasya prāptaye dvāramapāvṛṇu he 'gne tena dvāreṇa paśyema tvā tvāṃ rājyāyeti // //
1371athānantaraṃ juhotyanena mantreṇa namo 'gnaye prahvībhūtāstubhyaṃ vayaṃ pṛthivīkṣite pṛthivīnivāsāya lokakṣite pṛthivīlokanivāsāyetyarthaḥ /
1544yatastvamāgato brahmalokātkiṃ tatrāpyahorātrābhyāṃ parivartamānaḥ savitā prāṇināmāyuḥ kṣapayati yathehāsmākamityevaṃ pṛṣṭaḥ pratyāha /
1550he devāḥ sākṣiṇo yūyaṃ śṛṇuta yathā mayoktaṃ satyaṃ vacastena steyanāhaṃ brahmaṇā brahmasvarūpeṇa mā virādhiṣi mā virudhyeyamaprāptirbrahmaṇā mama mā bhūdityarthaḥ // //
1579tasyāśchandomātrāyāḥ sarvabhūtatvamanupapannamiti gāyatrīkāraṇaṃ vācaṃ śabdayatyasau gaurasāvaśva iti ca trāyate ca rakṣatyamuṣmānmā bhaiṣīḥ kiṃ te bhayamutthitamityādinā sarvato bhayānnivartyamāno vācā trātaḥ syāt /
1865māhaṃ yajño yuṣmākaṃ prāṇānāṃ vasūnāṃ prātaḥsavaneśānāṃ madhye vilopsīya vilupyeya vicchidyeyetyarthaḥ /
1882kiṃ kasmānme mamaitadupatapanamupatapasi sa tvaṃ he roga yo 'haṃ yajño 'nena tvatkṛtenopatāpena na preṣyāmi na mariṣyāmyato vṛthā tava śrama ityarthaḥ /
1952kathaṃ catuṣpāttvaṃ manaso brahmaṇa ityāha vākprāṇaścakṣuḥ śrotramityete pādā ityadhyātmam /
2001yajjarāyu garbhapariveṣṭanaṃ sthūlamaṇḍasya dviśakalībhāvakāla āsītte parvatā babhūvuḥ /
2041tatprasañjanena tajjyotistvā tvāṃ mā pradhākṣīrmā dahatvityarthaḥ puruṣavyatyanena mā pradhākṣīditi // //
2046itaraścāha yo nu kathaṃ tvayocyate sayugvā raikva ityuktavantaṃ bhallākṣa āha śṛṇu yathā sa raikvaḥ // //
2072tvamasi he bhagavo bhagavansayugvā raikva iti /
2080he raikva gavāṃ ṣaṭśatānīmāni tubhyaṃ mayānītānyayaṃ niṣko 'śvatarīrathaścāyametaddhanamādatsva bhagavo 'nuśādhi ca me māmetāṃ yāṃ ca devatāṃ tvamupāḥse taddevatopadeśena māmanuśādhītyarthaḥ // //
2085hāretvā hāreṇa yuktetvā gantrī seyaṃ hāretvā gobhiḥ saha tavaivāstu tiṣṭhatu na mamāparyāptena karmārthamanena prayojanamityabhiprāyo he śūdreti /
2097raikvedaṃ gavāṃ sahasramayaṃ niṣko 'yamaśvatarīratha iyaṃ jāyārthaṃ mama duhitānītāyaṃ ca grāmo yasminnāḥse tiṣṭhasi sa ca tvadarthe mayā kalpitaḥ tadetatsarvamādāyānuśādhyeva mā māṃ he bhagava ityuktastasyā jāyārthamānītāyā rājño duhiturhaiva mukhaṃ dvāraṃ vidyāyā dāne tīrthamupodgṛhṇañjānannityarthaḥ /
2149gatvā cāha yaṃ tvamavoco na paśyanti martyā iti taṃ vayaṃ paśyāmaḥ /
2182evaṃ pṛṣṭā jabālā sā hainaṃ putramuvāca nāhametattava gotraṃ veda he tāta yadgotrastvamasi /
2184yauvane ca tatkāle tvāmalabhe labdhavatyasmi /
2185tadaiva te pitoparataḥ /
2186ato 'nāthāhaṃ sāhametanna veda yadgotrastvamasi /
2187jabālā tu nāmāhamasmi satyakāmo nāma tvamasi sa tvaṃ satyakāma evāhaṃ jābālo 'smītyācāryāya bruvīthāḥ yadyācāryeṇa pṛṣṭa ityabhiprāyaḥ // //
2190sa ha satyakāmo hāridrumataṃ haridrumato 'patyaṃ hāridrumataṃ gautamaṃ gotrata etya gatvovāca brahmacaryaṃ bhagavati pūjāvati tvayi vatsyāmyata upeyāmupagaccheyaṃ śiṣyatayā bhagavantamityuktavantaṃ taṃ hovāca gautamaḥ /
2201ato brāhmaṇaṃ tvāmupaneṣye 'taḥ saṃskārārthaṃ homāya samidhaṃ somyāharetyuktvā tamupanīya kṛśānāmabalānāṃ goyūthānnirākṛtyāpakṛṣya catuḥśatā catvāri śatāni gavāmuvācemā gāḥ somyānusaṃvrajānugaccha /
2208praptāḥ somya sahasraṃ smaḥ pūrṇā tava pratijñātaḥ prāpaya no 'smānācāryakulam // //
2210kiñcāhaṃ braṅmaṇaḥ parasya te tubhyaṃ pādaṃ bravāṇi kathayāni /
2222so 'gniste pādaṃ vaktetyupararāmarṣabhaḥ /
2228brahmaṇaḥ somya te pādaṃ bravāṇīti bravītu me bhagavānīti tasmai hovāca pṛthivī kalāntarikṣaṃ kalā dyauḥ kalā samudraḥ kaletyātmagocarameva darśanamagnirabravīt /
2234haṃsaste pādaṃ vakteti sa ha śvobhūte gā abhiprasthāpayāñcakāra tā yatrābhisāyaṃ babhūvustatrāgnimupasamādhāyā gā uparudhya samidhamādhāya paścādagneḥ prāṅupopaviveśa // //taṃ haṃsa upanipatyābhyuvāda satyakāma iti bhagava iti ha pratiśuśrāva ////
2235so 'gnirhaṃsaste pādaṃ vaktetyuktavopararāma /
2266ko nviti vitarkayannuvāca kastvāmanuśaśāseti /
2286ato 'smadbhaktaṃ na samāvartayatīti jñātvā tvāmagnayo mā paripravocangarhāṃ tava mā kuryuḥ /
2343na cāsyāvarāśca te puruṣāścāsya viduṣaḥ santatijā ityarthaḥ /
2364te punaḥ sambhūyocurhepakosalaiṣā somya te tavāsmadvidyāgnividyetyarthaḥ /
2372brahmavida iva somya te mukhaṃ prasannaṃ bhāti ko nu tvānuśaśāsetyuktaḥ pratyāha /
2373ko nu mānuśiṣyādanuśāsanaṃ kuryādbho bhagavaṃstvayi proṣita itīhāpeva nihnute 'panihnuta iveti vyavahitena sambandho na cāpanihnute na ca yatāvadagnibhiruktaṃ bravītītyabhiprāyaḥ /
2374kathamime 'gnayo mayā paricaritā uktavanto nūnaṃ yatastvāṃ dṛṣṭvā vepamānā ivedṛśā dṛśyante pūrvamanyādṛśāḥ santa itīhāgnīnabhyūde 'bhyuktavānkākvāgnīndarśayan /
2375kiṃ nu somya kila te tubhyamavocannagnaya iti pṛṣṭa ityevamidamuktavanta ityevaṃ ha pratijajñe pratijñātavānpratīkamātraṃ kiñcinna sarvaṃ yathoktamagnibhiruktamavocat /
2377ahaṃ tu te tubhyaṃ tadbrahma yadicchasi tvaṃ śrotuṃ vakṣyāmi śṛṇu tasya mayocyamānasya brahmaṇo jñānamāhātmyaṃ yathā puṣkarapalāśe padmapatra āpo na śilaṣyanta evaṃ yatā vakṣyāmi brahmaivaṃvidi pāpaṃ karma na śilaṣyate na sambadhyata ityevamuktavatyācārya āhopakosalo bravītu me bhagavāniti tasmai hovācācāryaḥ // //
2381nanvagnibhiruktaṃ vitathaṃ yata ācāryastu te gatiṃ vakteti gatimātrasya vaktetyavocanbhaviṣyadviṣayāparijñānaṃ cāgnīnam /
2434te ete vāṅmanase vartanī mārgau yābhyāṃ yajñastāyamānaḥ pravartate te vartanī /
2539tānpitovāca ha yasminvo yuṣmākaṃ madhye utkrānte śarīramidaṃ pāpiṣṭhamivātiśayena jīvato 'pi samutkrāntaprāṇaṃ tato 'pi pāpiṣṭhataramivātiśayena dṛṣyate kuṇapamaspṛśyamaśuci dṛśyeta sa vo yuṣmākaṃ śreṣṭha ityavocatkākvā tadduḥkhaṃ parijihīrṣuḥ // //
2544sā cotkramya saṃvatsaramātraṃ proṣya svavyāpārānnivṛttā satī punaḥ paryetyetarānprāṇānuvāca kathaṃ kena prakāreṇāśakata śaktavanto yūyaṃ madṛte māṃ vinā jīvituṃ dhārayitumātmānamiti te hocuryathākalā ityādi /
2554te prāṇāḥ sañcālitāḥ santaḥ svasthāne sthātumanutsahamānā abhisametya mukhyaṃ prāṇaṃ tamūcurheṃ bhagavannedhi bhava naḥ svāmī yasmāttvaṃ no 'smākaṃ śreṣṭho 'si mā cāsmāddehādutkramīriti // //
2560tvaṃ tadvasiṣṭhastena vasiṣṭhatvaguṇo 'jñānānmameti mayābhimata ityetat /
2578tenoktā ekaikaśyenādaḥ kāryaṃ sādhayitumudyacchata yenādaḥ kāryaṃ sādhyate sa vaḥ śreṣṭha ityuktāstathaivodyacchanta ātmano 'nyasya vā śreṣṭhavāṃ nirdhārayanti /
2635amo nāmāsyamā hi te /
2639yato 'mā saha hi yasmātte tava prāṇabhūtasya sarvaṃ samastaṃ jagadidamataḥ /
2672he kumārānu tvā tvāmaśiṣadanvasiṣatpitā /
2673kimanuśiṣṭastvaṃ pitretyarthaḥ /
2689athaivamajñaḥ sankimanu kasmāttvamanuśiṣṭo 'smītyavocathā uktavānasi /
2691ityevaṃ sa śvetaketuḥ rājñāyasta āyāsitaḥ sanpiturardhaṃ sthānameyāyāgatavāṃstaṃ ca pituramuvācānanuśiṣyānuśāsanamakṛtvaiva mā māṃ kila bhagavānsamāvartanakāle 'bravīduktavānanu tvāśiṣamanvaśiṣaṃ tvāmiti // //
2696sa hovāca pitā yathā mā māṃ vatsa tvaṃ tadāgatamātra evaitānpraśnānavada uktavānasi teṣāṃ naikañcanāśakaṃ vivaktumiti tathā māṃ jānīhi tvadīyājñānena liṅgena mama tadviṣayamajñānaṃ jānīhītyarthaḥ /
2697kathaṃ yathāhameṣāṃ praśnānāmekañcanaikamapi na veda na jāna iti yathā tvamevāṅgaitānpraśnānna jānīṣe tathāhamapyetānna jāna ityarthaḥ /
2699kuta etadevaṃ yato na jāne yadyahamimānpraśnānavediṣyaṃ viditavānasmi kathaṃ te tubhyaṃ priyāya putrāya samāvartanakāle purā nāvakṣyaṃ noktavānasmītyuktvā sa ha gotrato rājño jaivalerardhaṃ sthānameyāya gatavān /
2704sa hovāca gautamastavaiva tiṣṭhatu rājanmānuṣaṃ vittam /
2709yatpūrvaṃ pratyākhyātavānrājā vidyāṃ yacca paścācciraṃ vasetyājñaptavān tannimittaṃ brāhmamaṃ kṣamāpayati hetuvacanoktyā taṃ hovāca rājā sarvavidyo brahmaṇo 'pi sanyathā yena prakāreṇa mā māṃ he gautamāvadastvaṃ tāmeva vidyālakṣaṇāṃ vācaṃ me brūhītyajñānāttena tvaṃ jānīhi /
2710tatrāsti vaktavyaṃ yathā yena prakāreṇeyaṃ vidyā prāktvatto brāhmaṇānna gacchati na gatavatī na ca brāhmaṇā anayā vidyayānuśāsitavantaḥ tathaitatprasiddhaṃ loke yatastasmādu purā pūrvaṃ sarveṣu lokeṣu kṣattrasyaiva kṣattrajāterevānayā vidyayā praśāsanaṃ praśāstṛtvaṃ śiṣyāmāmabhūdbabhūva /
2712tathāpyahametāṃ tubhyaṃ vakṣyāmi cvatsampradānādūrdhvaṃ brāhmaṇāngamiṣyati /
2720teṣāṃ cāpākaraṇamuktaṃ tatraiva te vā ete āhutī hute utkrāmataste antarikṣamāviśataste antarikṣamevāhavanīyaṃ kurvāte vāyuṃ samidhaṃ marīcīreva śuklāmāhutiṃ te antarikṣaṃ tarpayataste tata utkrāmata ityādyevameva pūrvavaddivaṃ tarpayataste tata āvartete /
2839nanūrdhvaretastvaṃ ceduttaramārgapratipattikāraṇaṃ purāṇasmṛtiprāmāṇyādiṣyata itthaṃvittvamanarthakaṃ prāptam /
3002tadavayavākṛtibhūyastvaṃ bhūya ityucyate retorūpeṇa yoṣito garbhaśaye 'ntaḥ praviṣṭo 'nuśayī /
3042atha punarye tadviparītāḥ kapūyacaraṇopalakṣitakarmāṇo 'śubhānuśayā abhyāśo ha yatte kapūyāṃ yathākarma yonimāpadyerankapūyāmeva dharmasambandhavarjitāṃ jugupsitāṃ yonimāpadyeran śvayoniṃ vā sūkarayoniṃ vā svakarmānurūpeṇaiva /
3135sa kathamuvācetyāha aupamanyava he kamātmānaṃ vaiśvānaraṃ tvamupāḥsa iti papraccha /
3138yadvettha tena mopasīda tatasta ūrdhvaṃ vakṣyāmī ti nyāyadarśanāt /
3141eṣa vai sutejāḥ śobhanaṃ tejo yasya so 'yaṃ sutejā iti prasiddho vaiśvānara ātmātmano 'vayavabhūtatvādyaṃ tvamātmānamātmaikadeśamupāḥse tasmātsutejaso vaiśevānarasyopāsanāttava sutamabhiṣutaṃ somarūpaṃ karmaṇi prasutaṃ prakarṣeṇa ca sutamāsutaṃ cāhargaṇādiṣu tava kule dṛśyate 'tīva karmiṇastvatkulīnā ityarthaḥ // //
3146ataḥ samastabuddhyā vaiśvānarasyopāsanānmūrdhā śiraste viparītagrāhimo vyapatiṣyadvipatitamabhaviṣyat /
3151atha hovāca satyayajñaṃ pauluṣiṃ he prācīnayogya kaṃ tvamātmānamupāsta ityādityameva bhagavo rājanniti hovāca /
3153sarvāṇi rūpāṇi hi tvāṣṭrāṇi yato 'to vā viśvarūpa ādityastadupāsanāttava bahu viśvarūpamihāmutrārthamupakaraṇaṃ dṛśyate kule // //
3154kiñca tvāmanu pravṛtto 'śvatarībhyāṃ yukto ratho 'śvatarīratho dāsīniṣko dāsībhiryukto niṣko hāro dāsīniṣkaḥ /
3160atha hovācendradyumnaṃ bhāllaveyaṃ vaiyāghrapadya kaṃ tvamātmānamupāḥsa ityādi samānam /
3162tasmātpṛthagvartmātmano vaiśvānarasyopāsanātpṛthaṅnānādikkāstvāṃ balayo vasrānnādilakṣaṇā balaya āyantyāgacchanti /
3163pṛthagrathaśreṇayo rathapaṅktayo 'pi tvāmanuyanti // //
3166praṇastveṣa ātmana iti hovāca prāṇaste tavodakramiṣyadutkrānto 'bhaviṣyadyanmāṃ nāgamiṣya iti // //
3172bahulaguṇopāsanācca tvaṃ bahulo 'si prajayā ca putrapautrādilakṣaṇayā dhanena ca hiraṇyādinā // //
3174diherupacayārthatvānmāṃsarudhirāsthyādibhiśca bahulaṃ śarīraṃ tatsandehaste tava śarīraṃ vyaśīryacchīrṇamabhaviṣyadyanmāṃ nāgamiṣya iti // //
3180tasmādrayimāndhanavāṃstvaṃ puṣṭimāṃśca śarīreṇa puṣṭeścānnanimittatvāt // //
3182bastistveṣa ātmano vaiśvānarasya bastirmūtrasaṃgrahasthānaṃ bastirmūtrasaṃgrahasthānaṃ bastiste vyabhetsyadbhinno 'bhaviṣyadyanmāṃ nāgamiṣya iti // //
3189pādau te vyamlāsyetāṃ vimlānāvabhaviṣyatāṃ ślathībhūtau yanmāṃ nāgamiṣya iti // //
3193ete yūyaṃ vai khalvityanarthakau /
3194yūyaṃ pṛthagivāpṛthaksantamimamekaṃ vaiśvānaramātmānaṃ vidvāṃso 'nnamattha paricchinnātmabuddhyetyetaddhastidarśana iva jātyandhāḥ /
3269śvetaketo yannivadaṃ mahāmanā anūcānamānī stabdhaścāsi kaste 'tiśayaḥ prāpta upādhyāyātutāpi tamādeśamādiśyata ityādeśaḥ kevalaśāsrācāryopadeśagamyamityetadyena vā paraṃ brahmādiśyate sa ādeśastamaprākṣyaḥ pṛṣṭavānasyācāryam // //
3297evaṃ somya sa ādeśo yo mayokto bhavatītyuktavati pitaryāhetaro na vai nūnaṃ bhagavantaḥ pūjāvanto guravo mama ye ta etadyadbhavaduktaṃ vastu nāvediṣurna vijñātavanto nūnam /
3385nanu na śrutaṃ tvayā sadevetyava dhāraṇamidaṃśabdavācyasya kāryasya /
3477satyamevaṃ syādyadi tvadicchātantrā śrutiḥ syātstavatantrā tu śrutiryata āhāṇḍajādyeva bījaṃ nāṇḍādīti /
3526tatraivaṃ sata rūpatrayavyatirekeṇāgniriti yanmanyase tvaṃ tasyāgneragnitvamidānīmapāgādapagatam /
3527prāgrūpatrayavivekavijñānādyāgnibuddhirāsītte sāgnibuddhirapagatāgniśabdaścetyarthaḥ /
3563te punaḥ kathaṃ sarvaṃ vijñātavanta ityāha ebhyasribhyo rohitādirūpebhyasrivṛtkṛtebhyo vijñātebhyaḥ sarvamapyanyacchiṣṭamevameveti vidāñcakrurvijñātavanto yasmāttasmātsarvajñā eva sadvijñānātta āsurityarthaḥ /
3628evamuktavantaṃ pitāha śṛṇu tatra kāraṇaṃ yena te tānyṛgādīni na pratibhāntīti taṃ hovāca yathā loke he somya mahato mahatparimāṇasyābhyāhitasyopacitasyendhanairagnereko 'ṅgāraḥ khadyotaparimāṇaḥ śāntasya pariśiṣṭo 'vaśiṣṭaḥ syādbhavettenoṅgāreṇa tato 'pi tatparimāṇādīṣadapi na bahu dahedevameva khalu somya te tavānnopacitānāṃ ṣoḍaśānāṃ kalānāmekā kalāvayavo 'tiśiṣṭāvaśiṣṭā na bahu dahedevameva khalu somya te tavānnopacitānāṃ ṣoḍaśānāṃ kalānāmekā kalāvayavo 'tiśiṣṭā syāttayā tvaṃ khadyotamātrāṅgāratulyayaitarhīdānīṃ vedānnānubhavasi na pratipadyase śrutvā ca me mama vācamathāśeṣaṃ vijñāsyasyaśāna bhuṅkṣva tāvat // //
3635evaṃ somya te ṣoḍaśānāmannakalānāṃ sāmarthyarūpāṇāmekā kalātiśiṣṭābhūdatiśiṣṭāsītpañcadaśāhānyabhuktavata ekaikenāhnaikaikā kalā candramasa ivāparapakṣe kṣīṇā sātiśiṣṭā kalā tavānnena bhuktenopasamāhitā vardhitopacitā prājvāli /
3637prājvālīditi kalā tavānnena bhuktenopasamāhitā vardhitopacitā prājvāli /
3642yathaitanmanaso 'nnamayatvaṃ tava siddhaṃ tathāpomayaḥ prāṇastejomayī vāgityetadapi siddhamevetyabhiprāyaḥ /
3689pātumicchā pipāsā te aśanāpipāse aśanāpipāsayoḥ satatvaṃ vijānīhītyetat /
3773atasta iha loke yatkarmanimittāṃ yāṃ yāṃ jātiṃ pratipannā āsurvyāghrādīnāṃ vyāghro 'haṃ siṃho 'hamityevaṃ te tatkarmajñānavāsanāṅkitāḥ santaḥ satpraviṣṭā api tadbhāvenaiva punarābhavanti punaḥ sata āgatya vyāghro vā siṃho vā vṛko vā varāho vā kīṭo vā pataṅgo vā daṃśo vā maśako vā yadyatpūrvamiha loke bhavanti vabhūvurityarthaḥ /
3787ta iha vyāghra ityādi samānamanyat /
3862evameva sato jagadātmanaḥ svarūpāttejovannādimayaṃ dehāraṇyaṃ vātapittakapharudhiramedomāṃsāsthimajjāśukrakṛmimūtrapurīṣavacchītoṣṇādyanekadvandvasukhaduḥkhavaccedaṃ mohapaṭābhinaddhākṣo bhāryāputramitrapaśubandhvādidṛṣṭādṛṣṭānekaviṣayatṛṣṇāpāśitaḥ puṇyāpuṇyāditaskaraiḥ praveśito 'hamamuṣya putro mamaite bāndhavāḥ sukhyahaṃ duḥkhī mūḍhaḥ paṇḍito dhārmiko bandhumāñjāto mṛto jīrṇaḥ pāpī putro me mṛto dhanaṃ me naṣṭaṃ hā hato 'smi kathaṃ jāviṣyāmi kā me gatiḥ kiṃ me trāṇam ityevamanekaśatasahasrānarthajālavānvikrośankathañcideva puṇyātiśayātparamakāruṇikaṃ kañcitsadbrahmātmavidaṃ vimuktabandhanaṃ brahmiṣṭhaṃ yadāsādayati tena ca brahmavidā kāruṇyāddarśitasaṃsāraviṣayadoṣadarśanamārgo viraktaḥ saṃsāraviṣayebhyo nāsi tvaṃ saṃsāryamuṣya putratvādidharmavānkiṃ tarhi sadyattattvamasītyavidyāmohapaṭābhinahanānmokṣito gandhārapuruṣavacca svaṃ sadātmānamupasampadya sukhī nirvṛtaḥ syādityetamevārthamāhācāryavānpuruṣo vedeti tasyāsyaivamācāryavato muktāvidyābhinahanasya tāvadeva tāvāneva kālaściraṃ kṣepaḥ sadātmasvarūpasampatteriti vākyaśeṣaḥ /
3891puruṣaṃ he somyotopatāpinaṃ jvarādyupatāpavantaṃ jñātayo bāndhavāḥ parivāryopāsate mumūrṣuṃ jānāsi māṃ tava pitaraṃ putraṃ bhrātaraṃ veti pṛcchantastasya mumūrṣoryāvanna vāṅmanasi sampadyate manaḥ prāṇe prāṇastejasi tejaḥ parasyāṃ devatāyāmityetaduktartham // //
3913te cāhuḥ sandihyamānaṃ steyamakārṣīstvamasya dhanasyeti /
3922yadātmābhisandhyanabhisandhikṛte mokṣabandhane yacca mūlaṃ jagato yadāyatanā yatpratiṣṭhāśca sarvāḥ prajā yadātmakaṃ ca sarvaṃ yaccājamamṛtamabhayaṃ śivamadvitīyaṃ tatsatyaṃ sa ātmā tavātastattvamasi he śvetaketo ityuktārthamasakṛdvākyam /
3933yathā ca loke pratimādiṣu viṣṇvādibuddhistadvannatu sadeva tvamiti yadi sadeva śvetaketuḥ syātkathamātmānaṃ na vijānīyādyena tasmai tattvamasītyupadiśyate /
3938nanu parākramādiguṇaḥ siṃho 'si tvamitivattattvamasīti syāt /
3943tvamindro 'si yama itivat /
3946na hi rājā dāsastvamiti stutyaḥ syāt /
3947nāpi sataḥ sarvātmana ekadeśanirodho yuktastattvamasīti deśādhipateriva grāmādhyakṣastvamiti /
3982taṃ nyāyata upasannaṃ hovāca yadātmaviṣaye kiñcidvettha tena tatprakhyāpanena māmupasīdedamahaṃ jāna iti tato 'haṃ bhavato vijñānātte tubyamūrdhvaṃ vakṣyāmītyuktavati sa hovāca nāradaḥ // //
4019śrutamāgamajñānamastyeva hi yasmānme mama bhagavaddṛśebhyo yuṣmatsadṛśebhyastaratyatikrāmati śokaṃ manastāpamakṛtārthabuddhitāmātmavidityataḥ /
4053yathā vai loke dve vāmalake phale dve vā kole badaraphale dvau vākṣau vibhītakaphale muṣṭiranubhavati muṣṭiste phale vyāpnoti muṣṭau hi te antarbhavataḥ /
4141kathaṃ ca tasya bhūyastvamityāha vijñānena vā ṛgvedaṃ vijānātyayamṛgveda iti pramāṇatayā yasyārthajñānaṃ dhyānakāraṇam /
4235dṛśyate hi loke smaraṇasya bhūyastvaṃ yasmāttasmādyadyapi samuditā bahava ekasminnāsīrannupaviśeyuste tatrāsīnā anyonyabhāṣitamapi na smarantaścetsyurnaiva te kañcana śabdaṃ śṛṇuyustathā na manvīranmantavyaṃ cetsmareyustadā manvīransmṛtyabhāvānna manvīraṃstathā na vijānīran /
4261kathamasya bhūyastvamityāha dṛṣṭāntena samarthayaṃstadbhūyastvam /
4278sa yaḥ kaścitpitrādīnāmanyatamaṃ yadi taṃ bhṛśamiva tadananurūpamiva kiñcidvacanaṃ tvaṅkārādiyuktaṃ pratyāha tadainaṃ pārśvasthā āhurvivekino dhiktvāstu dhigastu tvāmityevam /
4279pitṛhā vai tvaṃ piturhantetyādi // //
4300so 'haṃ tvāṃ prapanno bhagavansatyenātivadāni tathāmāṃ niyunaktu bhagavānyathāhaṃ satyenātivadānītyabhiprāyaḥ /
4302tathāstu tarhi satya bhagavo vijijñāse viśeṣeṇa jñātumiccheyaṃ tvatto 'hamiti // //
4313nāvijānansatyaṃ vadati yastvavijānanvadati so 'gnyādiśabdenāgnyadīnparamārthasadrūpānmanyamāno vadati na tu te rūpatrayavyatirekeṇa paramārthaḥ santi /
4536dharmādharmakāryā hi ta iti /
4702nanvatra tvamindrastvaṃ yamastvaṃ varuṇa ityādibhiryathā kaścitstūyate mahārha evamiṣṭādibhiḥ śabdairna stryādiviṣayatṛṣṇānivṛttimātraṃ stutyarhaṃ kiṃ tarhi jñānasya mokṣasādhanatvāttadeveṣṭādibhiḥ stūyata iti kecit /
4750śrutistvāhādityasaṃbandhādeva tattejaso nāḍīṣvanugatasyaite varṇaviśeṣā iti /
4760raśmīnāmubhayaliṅgatvātta ityucyante // //
4780tamabhitaḥ sarvato veṣṭayitvāsīnā jñātaya āhurjānāsi māṃ tava putraṃ jānāsi māṃ pitaraṃ cetyādi /
4806pararūpeṇa ca dehādidharbhairavaganyamānasyātmanaḥ svarūpādhigame viparītādhigamanivṛttirdṛṣṭaṃ phalamiti niyamārthataivāsya vidheryuktā na tvāgnihotrādīnāmibāpūrvavidhitvamiha saṃbhavati // //
4817abhiprāyajñaḥ prajāpatistāvuvāca kimicchantau kiṃ prayojanamabhipretyecchantāvavāstamuṣitavantau yuvāmitītyuktau tau hocatuḥ /
4832tau yadi prajāpatinā mūḍhau yuvāṃ viparītagrāhiṇāvityuktau syātāṃ tatastastayościtte duḥkhaṃ syāttajjanitācca cittāvasādātpunaḥ praśnaśravaṇagrahaṇāvadhāraṇaṃ pratyutsāhavidhātaḥ syādato rakṣaṇīyau śiṣyāviti manyate prajāpatiḥ /
4871ato yatare devā vāsurā vā kiṃ viśeṣitenaitadupaniṣada ābhyāṃ yā gṛhītātmavidyā seyamupaniṣadyeṣāṃ devānāmasurāṇāṃ vā ta etadupaniṣada evaṃvijñānā etanniścayā bhaviṣyantītyarthaḥ /
4910evamevaiṣa maghavansamyaktvayāvagataṃ na cchāyātmetyuvāca prajāpatiryo mayokta ātmā prakṛta etamevātmānaṃ tu te bhūyaḥ pūrvaṃ vyākhyātamapyanuvyākhyāsyāmi /
4911yasmātsakṛdvyākhyātaṃ doṣarahitānāmavadhāraṇaviṣayaṃ prāptamapi nāgrahīrataḥ kenaciddoṣeṇa pratibaddhagrahaṇasāmarthastvamatastatkṣapaṇāya vasāparāṇi dvātriṃśataṃ varṣāṇītyuktvā tathoṣitavate kṣapitadoṣāya tasmai hovāca // //
4950svapnātmajñāne 'pīṣṭaṃ phalaṃ nopalabha ityabhiprāyaḥ evamevaiṣa tavābhiprāyeṇeti vākyaseṣaḥ /
4958pūrvavadetaṃ tveva ta ityādyuktvā tadyatraitatsupta ityadi vyākhyātaṃ vākyam /
4972svalpastu doṣastavāvaśiṣṭastatkṣapaṇāya vasāparāṇyanyāni pañca varṣāṇītyuktaḥ sa tathā cakāra /
5035etaṃ tveva ta ityuktvā svapne 'pi draṣṭurevopadeśaḥ /
5049caturthe 'pi paryāya eta tveva ta iti vacanāt /
5050yadi tato 'nyo 'bhipretaḥ syātpūrvavadetaṃ tveva ta iti na brūyānmṛṣā prajāpatiḥ /
5052tasmiṃstvaṃ stryādibhī rantā bhaviṣyasīti yukta upadeśo 'bhaviṣyadyadi saṃprasādādanya uttamaḥ puruṣo bhavet /
5075tathānuśāsatyadyāpi ta eva nānya iti // //
5086yathāyaṃ dṛṣṭānto vāyvādīnāmākāśādisāmyagamanavadavidyayā saṃsārāvasthāyāṃ śarīrasāmyamāpanno 'hamamuṣya putro jāto jīrṇo mariṣya ityevaṃprakāraṃ prajāpatineva maghavānyathoktena krameṇa nāsi tvaṃ dehendriyādidharmā tattvamasīti pratibodhitaḥ sansa eṣa saṃprasādo jīvo 'smāccharīrādākāśādiva vāyvādayaḥ samutthāya dehādivailakṣaṇyamātmano rūpamavagamya dehātmabhāvanāṃ hitvetyetat /