Occurrences of karaṇa in "Chāndogyopaniṣadbhāṣya"
Click [+] to expand the context.
38upāsanaṃ tu yathāśāstrasamarpitaṃ kiñcidālambanamupādāya tasminsamānacittavṛttisantānakaraṇaṃ tadvilakṣaṇapratyayānantaritamiti viśeṣaḥ /
166tasya hi śāsrīyāḥ svābhāvikyaśca karaṇavṛttayo viruddhā apatyānīva tadudbhavatvāt /
211nāsikyastu sthānakaraṇavaiguṇyādviddho vāyvātmāpi sanmukhyaḥ sthānadevatābalīyastvānna viddha iti yuktam /
432āserupaveśanārthasya karaṇe ghañ /
717śvodgīthakālapratipālanādṛṣeḥ svādhyāyakaraṇamannakāmanayeti lakṣyata ityabhiprāyaḥ // //
726prātaḥ kālakaraṇaṃ tatkāla eva kartavyājhrvyatāṭartham /
803tattatraiva sādhvasādhuvivekakaraṇa utāpyāhuḥ sāmnainaṃ rājānaṃ sāmantaṃ copāgādupagatavān /
1018tena vaiṣamye prāpte sāmnaḥ samatvakaraṇāyāha tadekamapi sadakṣaramiti tryakṣarameva bhavati /
1038mano hiṅkāro manasaḥ sarvakaraṇapravṛttīnāṃ prāthamyāt /
1046avikalakaraṇo bhavatītyetat /
1225puṇyalokātpṛyagamṛtatvasya vibhāgakaraṇāt /
1483indriyaṃ viṣayagrahaṇakāryānumeyaṃ karaṇasāmarthyam /
1487dṛṣṭvā tṛpyantītyetatsarvaṃ svakaraṇairanubhūya tṛpyantītyarthaḥ /
1488ādityasaṃśrayāḥ santo vaigandhyādidehakaraṇadoṣarahitāśca // //
1627bahirdhā puruṣādārabhyākāśasya hṛdaye saṅkocakaraṇaṃ cetaḥsamādhānasthānastutaye /
1666yaśaḥ svakaraṇasaṃvedyaṃ viśrutatvam /
1676pratyakṣaṃ hyetadajitakaraṇatayā bāhyaviṣayāsaṅgānṛtaprarūḍhatvānna hārde brahmaṇi manastiṣṭhati /
1734kiṃ punaḥ kratukaraṇena kartavyaṃ prayojanam /
1735kathaṃ vā kratuḥ kartavyaḥ kratukaraṇaṃ cābhipretārthasiddhisādhanaṃ kathamityasyārthasya pratipādanārthamathetyādigranthaḥ /
1779dvā vacerghañantasya karaṇe vāk /
1782gandharasādiśravaṇādīśvarasya prāptānighrāṇādīni karaṇāni gandhādigrahaṇāya /
1847jīvanhi svayaṃ putrādiphalena yujyate nānyathā ityata ātmānaṃ yajñaṃ sampādayati puraṣaḥ puruṣo jīvanaviśiṣṭaḥ kāryakaraṇasaṅghāto yathāprasiddha eva /
2252āyatanaṃ nāma manaḥ sarvakaraṇopahṛtānāṃ bhogānāṃ tadyasminpāde vidyata ityāyatanavānnāma pādaḥ // //
2517ataḥ prāṇa eva jyeṣṭhaśca śreṣṭhaścāsminkāryakaraṇasaṅghāte // //
2546kathamprāṇantaḥ prāṇena paśyantaścakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa dhyāyanto manasaivaṃ sarvakaraṇaceṣṭāṃ kurvanta ityarthaḥ /
2563śruteridaṃ vaco yuktamidaṃ vāgādibhirmukhyaṃ prāṇaṃ pratyabhihitaṃ yasmānna vai loke vāco na cakṣūṃṣi na śrotrāṇi na manāṃsīti vāgādīni karaṇānyācakṣate laukikā āgamajñā vā /
2564kiṃ tarhiprāṇā ityevācakṣate kathayanti yasmātprāṇo hyevaitāni sarvāṇi vāgādīni karaṇajātāni bhavatyato mukhyaṃ prāmaṃ pratyanurūpameva vāgādibhiruktamiti prakaraṇārthamupasañjihīrṣati /
2573sa hyakaraṇaḥ /
2899iṣṭāpūrte iṣṭamagnihotrādi vaidikaṃ karma pūrtaṃ vāpīkūpataḍāgārāmādikaraṇam /
2912nanvanarthāyeṣṭādikaraṇaṃ yadyannabhūtā devairbhakṣyeran /
3011yadyapyusaṃhṛtakaraṇāḥ santo dehāntaraṃ gacchanti tathāpi svapnavaddehāntaraprāptinimittakarmodbhāvitavāsanājñānena savijñānā eva dehāntaraṃ gacchanti /
3027yathā ca mudgarādyabhihatānāṃ tadabhighātavedanānimittasaṃmūrchitapratibaddhakaraṇānāṃ svadehenaiva deśāddeśāntaraṃ nīyamānānāṃ vijñānaśūnyatā dṛṣṭā tathā candramaṇḍalānmānuṣādidehāntaraṃ pratyavarurukṣatāṃ svargabhoganimittakarmakṣayānmṛditābdehānāṃ pratibaddhakaraṇānām /
3028ataste 'parityaktadehabījabhūtābhiradbhirmūrchitā ivākāśādikrameṇemāmavaruhya karmanimittajātisthāvaradehaiḥ saṃśliṣyante pratibaddhakaraṇatayānudbhūtavijñānā eva /
3196mukhādiṣu vā karaṇeṣvattṛtvena mīyata iti prādeśamātraḥ /
3426athavā trivṛtkaraṇasya vivakṣitatvāttejobannānāmeva sṛṣṭimācaṣṭe /
3469teṣāṃ jīvāviṣṭānāṃ khalveṣāṃ pakṣyādīnāṃ bhūtānāmeṣāmiti pratyakṣanirdeśānna tu tejaḥprabhṛtīnāṃ teṣāṃ trivṛtkaraṇasya vakṣyamāṇatvādasati trivṛtkarame pratyakṣanirdeśānupapattiḥ /
3514ekaikasyāsrivṛtkaraṇa ekaikasyāḥ prādhānyaṃ dvayordvayorguṇabhāvo 'nthathā hi rajjavā ivaikameva trivṛtkaraṇaṃ syāt na tu tisṛṇāṃ pṛthakpṛthaktrivṛtkaraṇamiti /
3523yattaddevatānāṃ trivṛtkaraṇamuktaṃ tasyaivodāharaṇamucyate /
3529nanu kimatra buddhiśabdakalpanayā kriyate prāgrūpatrayavivekakaraṇādagnirevāsīttadagneragnitvaṃ rohitādirūpavivekakaraṇādapāgāditi yuktaṃ yathā tantvapakarṣaṇe paṭābhāvaḥ /
3537nanu yathā nu khalu somyemāstisro devatāsrivṛttrivṛdekaikā bhavati tanme vijānīhityuktvā tejasa eva caturbhirapyudāharaṇairagnyādibhisrivṛtkaraṇaṃ darśitaṃ nābannayorudāharaṇaṃ darśitaṃ trivṛtkaraṇe /
3555rūpavatāṃ trayāṇāṃ tejobannānāṃ trivṛtkaraṇapradarśanena sarvaṃ tadantarbhūtaṃ sadvikāratvāt rūpatrayavat vijñātaṃ manyate śrutiḥ /
3557athavā rūpavatāmapi trivṛtkaraṇaṃ pradarśanārthameva manyate śrutiḥ /
3574yo madhyamoṃ'śo dhāturannasya tadrasādikrameṇa pariṇamya māṃsaṃ bhavati yo 'ṇiṣṭho 'ṇutamo dhātuḥ sa ūrdhvaṃ hṛdayaṃ prāpya sūkṣmāsu hitākhyāsu nāḍīpvanupravisya vāgādikaraṇasaṅghātasya sthitimutpādayanmano bhavati manorūpeṇa vipariṇamanmanasa upacayaṃ karoti /
3615tayā manasyannopacitayā śaktyā ṣoḍaśadhā pravibhaktayā saṃyuktastadvānkāryakaraṇasaṅghātalakṣaṇo jīvaviśiṣṭaḥ piṇḍaḥ puruṣaḥ ṣoḍaśakala ucyate yasyāṃ satyāṃ draṣṭā śrotā mantā boddhā kartā vijñātā sarvakriyāsamarthaḥ puruṣo bhavati hīyamānāyāṃ ca yasyāṃ sāmarthyahāniḥ /
3617sarvasya kāryakaraṇasya sāmarthyaṃ manaḥkṛtameva /
3644dvirabhyāsastrivṛtkaraṇaprakaraṇasamāptyarthaḥ // //
3671tataścāyastānāṃ karaṇānāmanekavyāpāranimittaglānānāṃ svavyāpārebhya uparamo bhavati /
3673tathā ca gṛhītā vāggṛhītaṃ śrotraṃ gṛhītaṃ mana ityevamādīni karaṇāni prāṇagrastāni /
3682anyatra sadākhyātsvātmana āyatanaṃ viśramaṇasthānamalabdhvā prāṇameva prāṇena sarvakāryakaraṇāśrayeṇopalakṣitā prāṇa ityucyate sadākhyā parā devatā /
3734evaṃ hi tejobannamayasya dehaśuṅgasya vācārambhaṇamātrasyānnādiparamparayā paramārthasatyaṃ sanmūlamabhayasaṃtrāsaṃ nirāyāsaṃ sanmūlamanviccheti putraṃ gamayitvāśiśiṣati pipāsatīti nāmaprasiddhidvāreṇa yadanyadihāsminprakaraṇe tejobannānāṃ puruṣeṇopabhujyamānānāṃ kāryakaraṇasaṃghātasya dehaśuṅgasya svajātyasāṃkaryeṇopacayakaratvaṃ vaktavyaṃ prāptaṃ tadihoktameva draṣṭavyamiti pūrvoktaṃ vyapadiśati /
3738so 'yaṃ prāṇakaraṇasaṃghāto dehe viśīrṇe dehāntaraṃ jīvādhiṣṭhito yena krameṇa pūrvadehātpracyuto gacchati tadāhāsya he somya puruṣasya prayato mriyamāṇasya vāṅmanasi saṃpadyate manasyupasaṃhriyate /
3744prāṇaśca tadordhvocchvāsī svātmanyupasaṃhṛtabāhyakaraṇaḥ saṃvargavidyāyāṃ darśanāddhastapādādīnvikṣipanmarmasthānāni nikṛntannana ivotsṛjan krameṇopasaṃhṛtastejasi sampadyate /
3799vāṅmanaḥprāṇakaraṇagrāmānupraviṣṭo hi jīva iti tadupasaṃhāra upasaṃhriyate /
3955tasya tāvadeva ciramiti ca kṣepakaraṇaṃ na yuktaṃ syāt /
3956sadātmatattve 'vijñāte 'pi sakṛdbuddhimātrakaraṇe mokṣaprasaṅgāt /
3962kāryakaraṇasaṅghātavyatirikto 'haṃ jīvaḥ kartā bhoktetyapi svabhāvataḥ prāṇināṃ vijñānādarśanātkisu tasya sadātmavijñānam /
4332kṛtirindriyasaṃyamaścittaikāgratākaraṇaṃ ca /
4356kiṃlakṣaṇo 'sau bhūmetyāha yatra yasminbhūmni tattve nānyaddraṣṭavyamanyena karaṇena draṣṭānyo vibhakto dṛśyātpaśyati /
4466tasmādasminhṛdayapuṇḍarīke veśmanyupasaṃhṛtakaraṇairbāhyaviṣayaviraktairviśeṣato brahmacaryasatyasādhanābhyāṃ yuktervakṣyamāṇaguṇavaddhyāyamānairbrahmopalabhyata iti prakaraṇārthaḥ /
4485kiṃ tarhi puṇḍarīkamalpaṃ tadanuvidhāyi tatsthamantaḥkaraṇaṃ puṇḍarīkākāśaparicchinnaṃ tasminviśuddhe saṃhṛtakaraṇānāṃ yogināṃ svaccha ivodake pratibimbarūpamādarśa iva ca śuddhe svacchaṃ vijñānajyotiḥ svarūpāvabhāsaṃ tāvanmātraṃ brahmopalabhyata iti daharo 'sminnantarākāśa ityavocāmāntaḥkaraṇopādhinimittam /
4764upasaṃhṛtasarvakaraṇavṛttirityetat /
4776ato viśeṣeṇa cakṣurādināḍīdvārairbāhyaviṣayabhogāyāprasṛtāni karaṇānyasya tadā bhavanti /
4777tasmādayaṃ karaṇānāṃ nirodhātsvātmanyevāvasthitaḥ svapnaṃ na vijānātīti yuktam // //
4881tayopaniṣadā saṃskṛtāḥ santaḥ pretasya śarīraṃ kuṇapaṃ bhikṣayā gandhamālyānnādilakṣaṇayā vasanena vasrādinācchādanādiprakāreṇālaṅkāreṇa dhvajapatākādikaraṇenetyevaṃ saṃskurvantyetena kuṇapasaṃskāreṇāmuṃ pretya pratipattavyaṃ lokaṃ jeṣyanto manyante // //
5040yadyapi svapne sadhīrbhavati tathāpi na dhīḥ svapnabhogopalabdhiṃ prati karaṇatvaṃ bhajate /
5118atha yatra kṛṣṇatāropalakṣitamākāśaṃ dehacchidramanuviṣaṇṇamanuṣaktamanugataṃ tatra sa prakṛto 'śarīra ātmā cākṣuṣaścakṣuṣi bhava iti cākṣuṣastasya darśanāya rūpopalabdhaye cakṣuḥ karaṇaṃ yasya taddehādibhiḥ saṃhatatvātparasya draṣṭurarthe so 'tra cakṣuṣi darśanena liṅgena dṛśyate paro 'śarīro 'saṃhataḥ /
5124atha yo vededaṃ vacanamabhivyāharāṇīti vadiṣyāmīti sa ātmābhivyavaharaṇakriyāsiddhaye karaṇaṃ vāgindriyam /
5130darśanādi kriyānirvṛttyarthāni tu cakṣurādikaraṇāni /
5136manastu trikālaviṣayopalabdhikaraṇaṃ mṛditadoṣaṃ ca sūkṣmavyavahitādisarvopalabdhikaraṇaṃ ceti daivaṃ cakṣurucyate /