Occurrences of sādhana in "Chāndogyopaniṣadbhāṣya"
Click [+] to expand the context.
31tatraitasminnadvaitavidyāprakaraṇe 'bhyudayasādhanānyupāsanānyucyante kaivalyasannikṛṣṭaphalāni /
47evaṃ nāmatvena pratīkatvena ca paramātmopāsanasādhanaṃ śreṣṭhamiti sarvavedānteṣvagatam /
425dṛśyate nivṛttacakṣurbhiḥ samāhitacetobhirbrahmacaryādisādhanāpekṣam /
1244pārivrājyadharmayuktameva jñānamamṛtatvasādhanamiti cenna /
1246dharmo vā jñānaviśiṣṭo 'mṛtatvasādhanamityedapi sarvāśramadharmāṇāmaviśiṣṭam /
1315tathehāpi brahmasaṃsthaśabdo nivṛttasarvakarmatatsādhanaparivrāḍekaviṣaye 'tyāśramiṇi paramahaṃsākhye vṛtta iha bhavitumarhati /
1735kathaṃ vā kratuḥ kartavyaḥ kratukaraṇaṃ cābhipretārthasiddhisādhanaṃ kathamityasyārthasya pratipādanārthamathetyādigranthaḥ /
1815yasminnantarviśvaṃ samastaṃ prāṇikarmaphalaṃ saha tatsādhanairidaṃ yadgṛhyate pratyakṣādipramāṇaiḥ śritamāśritaṃ sthitamityarthaḥ // //
1925nivṛttacakṣuṣo brahmavido brahmacaryādinivṛttisādhanaiḥ śuddhāntaḥkaraṇā ā samantato jyotiḥ paśyantītyarthaḥ /
2022sukhāvabodhārthākhyāyikā vidyādānagrahaṇavidhipradarśanārthā ca śraddhānnadānānuddhatatvādīnāṃ ca vidyāprāpti sādhanatvaṃ pradarśyata ākhyāyikayā /
2280ākhyāyikā pūrvavacchraddhātapasorbrahmavidyāsādhanatvapradaśranārthā upakosalo ha vai nāmataḥ kamalasyāpatyaṃ kāmalāyanaḥ satyakāme jābāle brahmacaryamuvāsa tasya haḥ etihyārthaḥ /
2380ya eṣo 'kṣiṇi puruṣo dṛśyate nivṛttacakṣurbhirbrahmacaryādisādhanasampannaiḥ śāntairvivekibhirdṛṣṭerdraṣṭā cakṣuṣaścakṣuḥ ityādiśrutyantarāt /
2609kiṃ tarhi prāyatyārthācamanasādhanabhūtā āpaḥ prāṇasya vāsa iti darśanaṃ codyata iti brūmaḥ /
2685vettha yathā yena krameṇa pañcamyāṃ pañcasaṃkhyākāyāmāhutau hutāyāmāhutinirvṛttā āhutisādhanāścāpaḥ puruṣavacasaḥ puruṣa ityevaṃ vaco 'bhidhānaṃ yāsāṃ hūyamānānāṃ krameṇa ṣaṣṭhāhutibhūtānāṃ tāḥ puruṣavacasaḥ puruṣaśabdavācyā bhavanti puruṣākhyāṃ labhanta ityarthaḥ /
2724iha tu taṃ kāryārambhamagni hotrāpūrvavipariṇāmalakṣaṇaṃ pañcadhā pravibhajyāgnitvenopāsanamuttaramārgapratipattisādhanaṃ vidhitsannāha asau vāva loko gautamāgnirityādi /
2725iha sāyaṃprātaragnihotrāhutī hute paya ādisādhane śraddhāpuraḥsare āhavanīyāgnisamiddhūmārciraṅgāravisphuliṅgabhāvite kartrādikārakabhāvite cāntarikṣakrameṇotkramya dyulokaṃ praviśantyau sūkṣmabhūte apsamavāyitvādapśabdavācye śraddhāhetutvācca śraddhāśabdavācye tayoradhikaraṇo 'gniranyacca tatsambandhaṃ samidādītyucyate /
3464sarvasya ca prapāṭhakārthasyopacaritatvaparikalpanāyāṃ vṛthā śramaḥ parikalpayituḥ syātpuruṣārthasādhanavijñānasya tarkeṇaivādhigatatvāttasya /
3977athavā nānyadātmajñānānniratiśayaśreyaḥ sādhanamastītyetatpradarśanārthaṃ sanatkumāranāradākhyāyikārabhyate /
3978yena sarvavijñānasādhanaśaktisampannasyāpi nāradasya devarṣeḥ śreyo na babhūva yenottamābhijanavidyāvṛttasādhanaśaktisampattinimittābhi mānaṃ hitvā prākṛtapuruṣavatsanatkumāramupasasāda śreyaḥsādhanaprāptaye 'taḥ prakhyāpitaṃ bhavati niratiśayaprāptisādhanatvamātmavidyāyā iti /
4247āśāviṣayarūpaṃ smarannasau smaro bhavatyata āśeddha āśayābhivardhitaḥ smarabhūtaḥ smarannṛgādīnmantrānadhīte 'dhītya ca tadarthaṃ brāhmaṇebhyo vidhīṃśca śrutvā karmāṇi kurute tatphalāśayaiva putrāṃśca karmaphalabhūtānicchate 'bhivāñchatyāśayaiva tatsādhanānyanutiṣṭhati /
4249amuṃ ca lokamāśeddhaḥ smaraṃstatsādhanānuṣṭhānenecchate 'ta āśāraśānāvabaddhaṃ smarākāśādināmaparyantaṃ jagaccakrībhūtaṃ pratiprāṇi /
4416dehamātrasādhanā ratirbāhyasādhanā krīḍā /
4438athedānīṃ yathoktāyā vidyāyāḥ samyagavabhāsakāraṇaṃ mukhāvabhāsakāraṇasyevādarśasya viśuddhikāraṇaṃ sādhanamupadiśyate āhāraśuddhau /
4439āhriyata ityāhāraḥ śabdādiviṣayavijñānaṃ bhokturbhogāyāhriyate viśuddhikāraṇaṃ sādhanamupadiśyate āhāraśuddhau /
4457tathā yadyapi brahmavidāṃ stryādiviṣayebhyaḥ svayamevoparamo bhavati tathāpyanekajanmaviṣayasevābhyāsajanitā viṣayaviṣayā tṛṣṇā na sahasā nivartayituṃ śakyata iti brahmacaryādisādhanaviśeṣo vidhātavyaḥ /
4466tasmādasminhṛdayapuṇḍarīke veśmanyupasaṃhṛtakaraṇairbāhyaviṣayaviraktairviśeṣato brahmacaryasatyasādhanābhyāṃ yuktervakṣyamāṇaguṇavaddhyāyamānairbrahmopalabhyata iti prakaraṇārthaḥ /
4566kathaṃ sarveṣu lokeṣu kāmacāro bhavatīti ucyate ya ātmānaṃ yatoktalakṣaṇaṃ hṛdi sākṣātkṛtavānvakṣyamāṇabrahmacaryādisādhanasaṃpannaḥ saṃstatsthāṃśca satyānkāmānsa tyaktadeho yadi pitṛlokakāmaḥ pitaro janayitārasta eva sukhahetutvena bhogyatvāllokā ucyante teṣu kāmo yasya taiḥ pitṛbhiḥ saṃbandhecchā yasya bhavati tasya saṃkalpamātrādeva pitaraḥ samuttiṣṭhintyātmasaṃbandhitāmāpadyante /
4585yathoktātmadhyānasādhanānuṣṭhānaṃ prati sādhakānāmutsāhajananārthamanukrośantyāha kaṣṭamidaṃ khalu vartate yatsvātmasthāḥ śakyaprāpyā api ta ime satyāḥ kāmā anṛtāpidhānāsteṣāmātmasthānāṃ svāśrayāṇāmeva satāmanṛtaṃ bahyaviṣayeṣu stryannabhojanācchādanādiṣu tṛṣṇā tannimittaṃ ca svecchāpracāratvaṃ mithyājñānanimittatvādanṛtamityucyate /
4638uktalakṣaṇo yaḥ saṃprasādastasya svarūpaṃ vakṣyamāṇairuktaiśca guṇaiḥ punaḥ stūyate brahmacaryasādhanasaṃbandhārtham /
4671tasmātparamametatsādhanaṃ brahmacaryaṃ brahmavidāmityabhiprāyaḥ // //
4674ya ātmā setutvādiguṇaiḥ stutastatprāptaye jñānasahakārisādhanāntaraṃ brahmacaryākhyaṃ vidātavyamityāha /
4675yajñādibhiśca tatstauti kartavyārtham atha yadyajña ityācakṣate loke paramapuruṣārthasādhanaṃ kathayanti śiṣṭāstadbrahmacaryameva /
4681brahmacaryeṇaiva sādhanena tamīśvaramiṣṭvā pūjayitvāthavaiṣaṇāmātmaviṣayāṃ kṛtvā tamātmānamanuvindate /
4684atha yatsattrāyaṇamityācakṣate brahmacaryameva tattathā sataḥ parasmādātmana ātmanasrāṇaṃ rakṣaṇaṃ brahmacaryasādhanena vindate /
4686atha yanmaunamityācakṣate brahmacaryameva tadbrahmacaryeṇaiva sādhanena yuktaḥ sannātmānaṃ śāsrācāryābhyāmanuvidya paścānmanute dhyāyati /
4693yo jñānādyajña eṣaṇādiṣṭaṃ satasrāṇātsattrāyaṇaṃ mananānmaunamanaśanādanāśakāyanamaraṇyayorgamanādaraṇyāyanamityādibhirmahadbhiḥ puruṣārthasādhanaiḥ stutatvādbrahmacaryaṃ paramaṃ jñānasya sahakārikāraṇaṃ sādhanamityato brahmavidā yatnato rakṣaṇīyamityarthaḥ /
4697tatraiva ca brahmaloke brahmacaryasādhanarahitairbrahmacaryasādhanavadbhyo 'nyairna jīyata ityaparājitā nāma pūḥ purī brahmaṇo hiraṇyagarbhasya /
4700tattatra hi brahmaloka etāvarṇavau yāvaraṇyākhyāvuktau brahmacaryeṇa sādhanenānuvindanti ye teṣāmevaiṣa yo vyākhyāto brahmalokasteṣāṃ ca brahmacaryasādhavanatāṃ brahmavidāṃ sarveṣu lokeṣu kāmacāro bhavati /
4702nanvatra tvamindrastvaṃ yamastvaṃ varuṇa ityādibhiryathā kaścitstūyate mahārha evamiṣṭādibhiḥ śabdairna stryādiviṣayatṛṣṇānivṛttimātraṃ stutyarhaṃ kiṃ tarhi jñānasya mokṣasādhanatvāttadeveṣṭādibhiḥ stūyata iti kecit /
4706jñānasahakārikāraṇaṃ stryādiviṣayatṛṣṇānivṛttisādhanaṃ vidhātavyameveti yuktaiva tatstutiḥ /
4707nanu ca yajñādibhiḥ stutaṃ brahmacaryamiti yajñādīnāṃ puruṣārthasādhanatvaṃ gamyate /
4709na tviha brahmalokaṃ prati yajñādīnāṃ sādhanatvamabhipretya yajñādibhirbrahmacaryaṃ stūyate kiṃ tarhi teṣāṃ prasiddhaṃ puruṣārthasādhanatvamapekṣya /
4743yastu hṛdayapuṇḍarīkagataṃ yathoktaguṇaviśiṣṭaṃ brahma brahmacaryādisādhanasaṃpannastyaktabāhyaviṣayānṛtatṛṣṇaḥ sannupāste tasyeyaṃ mūrdhanyayā nāḍyā gatirvaktavyeti nāḍīkhaṇḍa ārabhyate atha yā etā vakṣyamāṇā hṛdayasya puṇḍarīkākārasya brahmopāsanasthānasya saṃbandhinyo nāḍyo hṛdayamāṃsapiṇḍātsarvato viniḥsṛtā ādityamaṇḍalādiva raśmayastāścaitāḥ piṅgalasya varṇaviśeṣaviśiṣṭasyāṇimnaḥ sūkṣmarasasya rasena pūrṇāstadākārā eva tiṣṭhanti vartanta ityarthaḥ /
4785itarastu vidvānyathoktasādhanasaṃpannaḥ sa omityoṅkāreṇātmānaṃ dhyāyanyathāpūrvaṃ vā haiva udvordhvaṃ vā vidvāṃśceditarastiryaṅvetyabhiprāyaḥ /