Occurrences of sādhana in "Vādanyāya"
Click [+] to expand the context.
10asādhanāṅga gavacanamadoṣodbhāvanaṃ dvayoḥ /
12iṣṭasyārthasya siddhiḥ sādhanam /
15sādhanāṅgasyāsamarthanād vā //
17svabhāvahetau sādhanāṅgasamarthanam
19tasya samarthanaṃ sādhyena vyāptiṃ prasādhya dharmiṇi bhāvasādhanam /
26atra vyāptisādhanaṃ viparyaye bādhakapramāṇopadarśanam /
29evaṃ sādhanasya sādhyaviparyaye bādhakapramāṇānupadarśane virodhābhāvādasya viparyayavṛtteradarśane san kṛtako vā syāt nityaśca ityanivṛttireva śaṅkāyāḥ /
36ihāpi punaḥ sādhanopagame 'navasthāprasaṅga iti cet /
37na abhāvasādhanasyādarśanasyāpratiṣedhāt /
42nāpyadarśanamātrād vyāvṛttiḥ viprakṛṣṭeṣvasarvadarśino 'darśanasyābhāvāsādhanād arvāgdarśanena satāmapi keṣāñcidarthānāmadarśanāt /
48tāvatā sādhanadharmamātrānvayaḥ sādhyadharmasya svabhāvahetulakṣaṇaṃ ca siddhaṃ bhavati /
49evaṃ svabhāvahetuprayogeṣu samarthitaṃ sādhanāṅgaṃ bhavati /
50tasyāsamarthanaṃ sādhanāṅgāvacanam /
51tad vādinaḥ parājayasthānam prārabdhārthāsādhanāt /
54kāryahetau sādhanāṅgasamarthanam
55kāryahetāvapi sādhanāṅgasya samarthanam /
56yat kāryaṃ liṅgaṃ kāraṇasya sādhanāyopādīyate tasya tena saha kāryakāraṇabhāvaprasādhanaṃ bhāvābhāvaprasādhanapramāṇābhyām /
67evamasamarthanaṃ kāryahetāvapi sādhanāṅgāvacanaṃ tad vādinaḥ parājayasthānam /
70anupalabdhāvapi sādhanāṅgasamarthanam
126etena buddhiśabdādayo 'pi vyākhyātāḥ yadi taistatsādhanamiṣyate /
127na ca pratyakṣasyānabhibhave rūpānupalakṣaṇam yena tatsādhanāya liṅgamucyate /
162na hyanupalambhādanyo vyavacchedaheturasti vidhipratiṣedhābhyaṃ vyavacchede sarvadānupalambhasyaiva sādhanatvāt /
246sataśca sarvātmanā niḥsvabhāvāvasthāyāmiva kiṃ jāyate sādhanavaiphalyaṃ ca sādhyasya kasyacidabhāvāt /
265evamanupalabdhau sādhanāṅgasyāsamarthanaṃ sādhanāṅgāvacanam /
268athavā sādhyate yena pareṣāmapratīto 'rtha iti sādhanaṃ trirūpahetu vacanasamudāyaḥ /
270tasyaika syāpyavacanamasādhanāṅga vacanaṃ tadapi vādino nigrahasthānam /
273pratijñādīnāmasādhanāṅgatvam
274athavā tasyaiva sādhanasya yannāṅgaṃ pratijñopanayanigamanādi tasyāsādhanāṅgasya sādhanavākye upādānaṃ vādino nigrahasthānaṃ vyarthāmidhānāt /
275anvayavyatirekavacanayorvā sādharmyavati vaidharmyavati ca sādhanaprayoga ekasyaivābhidhānena siddherbhāvād dvitīyasyāsāmarthyamiti tasyāpyasādhanāṅgasyābhidhānaṃ nigrahasthānaṃ vyarthābhidhānādeva /
276nanu ca viṣayopadarśanāya pratijñāvacanamasādhanāṅgamapyupādeyameva /
278asatyapi pratijñāvacane yathoktāt sādhanavākyād bhavatyeveṣṭārthasiddhirityapārthakaṃ tasyopādānam /
279yadi ca viṣayopadarśanamantareṇa pratīterutpattiḥ kathaṃ na pratijñā sādhanādayaḥ na hi pakṣadharmavacanasyāpi pratītihetubhāvādanyaḥ sādhanārthaḥ sa pratijñāvacane 'pi tulya iti kathaṃ na sādhanam
280kevalasyāsāmarthyādasādhanatvamiti cet /
281tattulyaṃ pakṣadharmavacanasyāpīti tadapi na sādhanāvayavaḥ syāt /
284tasmād vyarthameva sādhanavākye pratijñāvacanopādānaṃ vādino nigrasthānam /
286athavā sādhanasya siddheryannāṅgam asiddhaḥ viruddhaḥ anaikāntiko vā hetvābhāsaḥ tasyāpi vacanaṃ vādino nigrahasthānam asamarthopādānāt /
287tathā sādhyādivikalasya anvayāpradarśitānvayā tairapi dṛṣṭāntābhāsasya sādhanāṅgasya vacanamapi vādino nigrahasthānam asamarthopādānādeva /
291athavā siddhiḥ sādhanaṃ tadaṅgaṃ dharmo yasyārthasya vivādāśrayasya vādaprastāvahetoḥ sa sādhanāṅgaḥ /
292tadvayatirekeṇāparasyāpyajijñāsitasya viśeṣasyāśāstrāśrayavyājādibhiḥ prakṣepo moṣaṇaṃ ca paravyāmohanānubhāṣaṇaśaktivighātādihetoḥ tadapyasādhanāṅgavacanaṃ vādino nigrahasthānam aprastutābhidhānāt /
297na hi kaścidarthaḥ kvacit kriyamāṇaprasaṅge na prayujyate nairātmyavādinastu tatsādhane nṛtyagītyāderapi tatra prasaṅgāt /
319tena jijñāsitadharmamātrameva sādhanāṅgaṃ vācyaṃ na prasaṅga upakṣeptavyaḥ tadupakṣepe 'tiprasaṅgāt /
320evamasādhanāṅgavacanaṃ vādino nigrahasthānaṃ prativādinā tathābhāve pratipādite anyathā dvayorekasyāpi na jayaparājayāviti /
324vādinā sādhane pratyukte 'bhyupagatottarapakṣo yatra viṣaye prativādī yadā na doṣamudbhāvayati tadā parājito vaktavyaḥ /
325sādhanadoṣāḥ punaḥ nyūnatvam asiddhiḥ anaikāntikatā vādinaḥ sādhayitumiṣṭasyārthasya viparyayasādhanam aṣṭādaśa dṛṣṭāntābhāsāśca /
327tat punaḥ sādhanasya nirdoṣatvāt sadoṣatve 'pi prativādino 'jñānāt pratipādanāsāmarthyād vā /
328na hi duṣṭa sādhanābhidhāne 'pi vādinaḥ prativādino 'pratipādite doṣe parājayavyavasthāpanā yuktā tayoreva parasparasāmarthyopaghātāpekṣayā jayaparājayavyavasthāpanāt /
333siddhyabhāvasya sādhanābhāve 'satyapi pratiyogini bhāvāt /
335tasmādayamasamarthasādhanābhidhāyyapi pareṇa tathābhāve 'pratipādite 'parājito vaktavyaḥ /
345parānugrahapravṛttāstu santo vipratipannaṃ pratipādayanto nyāyamanusareyuḥ satsādhanābhidhānena bhūtadoṣodbhāvanena vā /
351sādhanaprakhyāpanaṃ satāṃ tattvarakṣaṇopāyaḥ sādhanābhāsadūṣaṇaṃ ca /
356athavā yo na doṣaḥ sādhanasya tadbhāve 'pi vādinā tadasādhayitum iṣṭasyārthasya siddhervighātābhāvāt tasyodbhāvanaṃ prativādino nigrahādhikaraṇaṃ mithyottarābhidhānāt /
359tasya vādinā doṣābhāsatve prakhyāpite prativādī parājito vaktavyaḥ pūrvapakṣe sādhanasya nirdoṣatvāt /
360doṣavati punaḥ sādhane na dvayorekasyāpi jayaparājayau tattvāprakhyāpanāt adoṣodbhāvanaṃ ca /
363nirdoṣe sādhanābhidhāne 'pi vādinaḥ prativādinā doṣābhāsa udbhāvite dūṣaṇābhāvatvakhyāpane eva jayaparājayau nānyathā bhāvatastattvābhidhāne 'pi pratipakṣanirākaraṇena tattvasya prakhyāpanāsāmarthyāt na prativādino 'py atra bhāvato mithyāpratipatteriti /
377sambhavati hyanenāpi prakāreṇa hetudoṣodbhāvanādinā pratipakṣasādhanābhidhānena ca svapakṣaparityāgaḥ parapakṣopagamaśca /
388tasmādaindriyakatvasya nityānityapakṣavṛttervyabhicārādasādhanāṅgasyopādānānnigrahārhaḥ na pratipakṣadharmānujñyānena prakāreṇa pratijñāhāneḥ /
391etatpratijñāntaraṃ nāma nigrahasthānaṃ sādhanasāmarthye 'pyaparijñānāt /
392sa hi pūrvasyāḥ anityaḥ śabda iti pratijñāyāḥ sādhanāttadā yām asarvagataḥ śabda iti pratijñāmāha taddarśanāya taddarthanirdeśa ityāha /
395na ca pratijñā pratijñāntarasādhane samarthā iti nigrahasthānam
397atrāpi naivaṃ bruvatā pratijñāntaraṃ pūrvapratijñāsādhanāyoktaṃ bhavati /
400yadapyuktaṃ pūrva pratijñāsādhanāyottarāṃ pratijñāmāha iti tadapyuktam /
401na hi pratijñā pratijñāsādhanāyocyamānā pratijñāntaraṃ bhavati /
402kiṃ tarhi hetvāderanyatamaḥ sādhyasādhanāyopādānāt /
403sādhananirdeśaḥ sa syāt na sādhyanirdeśaḥ /
407atyantāsambaddhaṃ cedaṃ pratijñāṃ pratijñāsādhanāyāheti /
408yo hi prāk pratijñāmuktvā hetūdāharaṇādikaṃ vaktuṃ jānāti sa kiñcidanukramaṃ sādhanasya jānātyeva hi /
409jānan kathamavikalāntaḥkaraṇaḥ pratijñāmeva pratijñāsādhanāyopādadīta
419tasmādihāpi yadi nivṛttākaṃkṣe vādini paro 'naikāntikatāmudbhāvayed asādhanāṅgasyānaikāntikasyābhidhānānnigrahasthānaṃ vādinaḥ /
422pramāṇairasamarthitasādhanābhidhānāt tu jetāpi na bhavatīti /
441atrāpi pratijñārthaḥ sādhanavākye prayogapratiṣedhāt /
446ityukte 'pi gamyata eva sādhyasādhanayorvirodhaḥ kathaṃ tato 'rthāntarasyānupalabdhiḥ tadvyatirekaśceti /
448yadi hyupalabdhilakṣaṇavyāptatvena upagatasya sato vn dravyarūpādipratibhāsavivekena svapratibhāsānupalabdhistasya tadvyatireke nāsti iti iṣṭavyatirekaviparyayasādhanād viruddho heturasmābhirukta eveti /
452yaduktaṃ svavacanapratijñāyāḥ svavacanavirodhe pratijñāvirodhaḥ iti tatredameva nigrahādhikaraṇam asādhanāṅgabhūtāyāḥ pratijñāyāḥ sādhanavākye prayogaḥ na virodhaḥ tadadhikaraṇatvāt /
456vikalpena tatsādhyasādhanāya vṛtteḥ sāmarthyam anyathā dvitīyasya vaiyarthyāt /
457yadi hi tatrāpyekaprayogamantareṇāparasya prayogo na sambhavet na tadā dvitīyasya kaścit sādhanārthaḥ pratītapratipādanābhāvāt /
473evamapi prayogadarśanād asādhanavākyatvācca /
524viśeṣeṇa sādhanāvayavānukramaniyamavādinaḥ /
528pratijñāyā pramāṇavirodhaḥ svavacanavirodhena vyākhyātaḥ iti sarve evaite sādhanavirodhe hetvābhāseṣvantarbhavantīti hetvābhāsavacanenaivoktāḥ /
533sa ca hetuḥ satyasati gotve 'prasādhitasādhanasāmarthyaḥ saṃśaye hetutvādanaikāntika eva /
541yo 'vayavāntaraṃ dṛṣṭāntahetoḥ āha tasya na hetvābhāsoktyā dṛṣṭāntābhāsoktirvyāpyā tadvacanena gamyamānsya tasmāt sādhanāntarābhāvaprasaṅgāt /
543tathā ca na dṛṣṭāntaḥ pṛthaksādhanāvayavaḥ syād apṛthagvṛtteḥ /
562atrāpi pūrvasyaiva hetoranaikāntikasyābhidhānānnigṛhīte hetvantaracintā kvopayujyate yadi prāksādhanavādī hetumanaikāntikamuktvā dattottarāvasaraḥ tenaiva nigṛhyate /
570sādhanavādinā hyupanyastasādhanasya samarthane vn kartavye tadakṛtvā parasya prasaṅgenāprasaṅgena vātannāntarīyakasyābhidhānamuttaravādino 'pi doṣodbhāvanamātrādaparasyopakṣepa iti /
574sādhanānupādānāt nigṛhyate iti /
576na hi varṇakramanirdeśasiddhāvānarthakyaṃ yadeva kiñcidasādhanāṅgasya vacanaṃ tadevānarthakaṃ sādhyasiddhyupayogino 'bhidheyasyābhāvāt niṣprayojanatvācveti /
587tattunyaṃ sarvasyāsādhanāṅgavādina iti /
640na dharmasādhanatā mithyāvṛtticodanebhyaḥ saṃskṛtebhyo 'pyadharmotpatteḥ /
644na ca dānādidharmasādhanacodanāśūnyakevalaśabdasuprayogāt nagapātam iti bruvāṇasya kasyacinmukhaṃ vakrī bhavati /
672yasmin vākye pratijñādīnāmanyatamo 'vayavo na bhavati tadvākyaṃ hīnaṃ sādhanābhāve sādhyāsiddheḥ /
676ata eva pratijñāyā na sādhanāṅgabhāva iti /
680yatraikasādhanavākyaprayogapūrvako vicārastatrādhikābhidhānamanarthakamiti nigrahasthānam /
695gamyamānārthaṃ punarvacanamapi punaruktam niyatapradaprayoge sādhanavākye yathā pratijñāvacanamiti arthapunaruktenaiva gatārthatvānna pṛthagvācyam /
696ayamapi niyatasādhanavākye eva doṣo vaktavyaḥ na vistarakathāyām /
702viniyatapradaprayoge hi sādhanavākye ādhikyadoṣa iti punarvacane 'pi gatārthasyādhikyameva padasyeti /
703prapañcakathāyām anirūpitai kārthasādhanādhikaraṇāyāṃ nānārthasādhanepsāyāṃ nānāsādhanepsāyāṃ vā śrotuḥ hetvādi bāhulyasya punarvacanasya doṣatvāt /
704pratītapratyayābhāvād hetvādibāhulyaṃ vacanabāhulyaṃ ca sādhanadoṣa iti /
727yadvacanāntarīyakā jijñāsitārthasiddhiḥ yathā pakṣadharmatāvyāptiprasādhanamātraṃ na tatrāpi prasaṅgāntaropakṣepaḥ tadavaśyaṃ sādhanāṅgaviṣayatvād dūṣaṇasya upadarśyata eva /
745tatra sādhane yataḥ kutaścit prasaṅgādinā nāntarīyakābhidhāna /
793sādhanavacanānantaraṃ prativiṣayamuttare vyarthaṃ tadajñānakramaghoṣaṇaślokapāṭhādinā kālaṃ gamayan kartavyāpratipattyā nigrahārha iti nyāyyaṃ nigrahasthānamiti /
800idamapi yadi pūrvapakṣavādī kuryād vyājopakṣepamātreṇa na punarbhūtasya tathāvidhakathoparodhinaḥ karyasya bhāve tasya svasādhanāsāmarthyaparicchedādeva vikṣepaḥ syāt /
801tathā cedamarthāntaragamane evāntarbhavet asamarthasādhanābhidhānāt vn hetvābhāseṣu vā /
802prakṛtasādhanāsambaddhapratipatteśca nirarthakāpārthakābhyāṃ ca na bhidyate /
803atiprasaṅgaścaivamprakārāṇāmasambaddhasādhanavākyapratipattibhedānāṃ pṛthag nigrahasthānavyavasthāpane proktaḥ /
804athottaravādī evaṃ vikṣipet sādhanānantaram uttare pratipattavye tadapratipattyā vikṣepapratipattirapratibhāyāmarthāntare vāntarbhavati /
806nanu nāvaśyaṃ sādhanadūṣaṇābhyāmeva sarvasya pratipattiḥ yena sarvā vādiprativādinorna samyak pratipatterhetvābhāse 'rthe pratibhāyāṃ vāntarbhavāt /
811tena ca svopagamopanyāse 'vaśyaṃ sādhanaṃ vaktavyaṃ anyathā pareṣāmaprattipatteḥ /
818anabhidhānānyābhidhānayorapi parājaya evetyuktam abhyupagamya vādamasādhanāṅgavacanāt /
820tadapi hi pratipāditārthaviparyayatvātsādhanasāmarthyavidhānamapratītapratyayatayā na lakṣaṇāt sādhanasya /
821asādhanāṅgavacanamiti nigrahasthānamiti /
830atha tadupakṣepamabhyupagacchati etadapi uttarāpratipattyaiva tatsādhane nigrahārhaḥ /
832tatsādhananirdoṣatāyāṃ hi tadabhyupagama evottarāpratipattiriti tāvataiva pūrvamāpannanigrahasya paradoṣopakṣepasyānapekṣaṇīyatvāditi /
838atrāpi yadi sādhanavādinaṃ nigrahaprāptamuttaravādī na paryanuyuṅkte aprati bhaivāsyottarāpratipatteriti na paryanuyojyopekṣaṇaṃ pṛthag nigrahasthānam /
839nyāyacintāyāṃ punarna dvayorekasyāpyatra jayaparajājayau sādhanābhāsenārthāpratipādanāt bhūtadoṣānabhidhānācca /
844avacane vā nigrahaḥ ekenāpi tatsādhanavighātādekasādhanavacanavat /
845yathaikasyārthasyānekasādhanasadbhāve 'pyekenaiva sādhanena tatsiddherna sarvopādānam iti na doṣamudbhāvayannevāparasyānudbhāvanānnigrahārhaḥ pūrvavat /
846atha pūrvapakṣavādī uttarapakṣavādinaṃ nigrahaprāptaṃ na nigṛṇhāti tadā tayornyāye naikasyāpi pūrvavat jayaparājayau doṣābhāsaṃ bruvāṇamuttaravādinaṃ svasādhanādanutsārayato 'samarthitasādhanatvānna jayo vādinaḥ sarvadoṣāsambhavapradarśanena sādhanāṅgāsamarthanāt /
852atrāpi yadi tatsādhanavādinamabhūtaistaddoṣairuttaravādyabhiyuñjīta so 'sthāne nirdoṣe nigrahasthānasya niyoktodbhāvayitā na bhavati tathā /
854athottaravādinaṃ sādhanadoṣamudbhāvayantamaparo doṣābhāsavacanenābhiyuñjīta tasya tena bhūtadoṣatve pratipādite sādhanābhāsavacanenaiva nigṛhīta iti /
877evaṃ hi tasya sādhanadoṣodbhāvanena pakṣo dūṣito bhavati /
878so 'nupasaṃhṛtya sādhanadoṣaṃ kathāṃ pratānayan svadoṣaṃ paratropakṣipati /
881yathoktena nyāyena pūrvakasyāsādhanāṅgasyāsiddhasya hetorabhidhānādeva nigrahaḥ nāpi niyamāt kathāprasaṅgāt iti idamapi hetvābhāseṣvantarbhāvāt na pṛthagvācyam /