Occurrences of dharmin in "Nyāyavārttikatātparyaṭīkā"
Click [+] to expand the context.
833vijñāsitadharmaṇo dharmiṇaḥ pacyamānatvena pakṣatvam na punaḥ pratyakṣāvadhṛtasādhyaviruddhadharmasya /
835sādhyadharmiṇyeva pratyakṣopasthāpitasādhyadharmavati darśanena vyabhicārāt /
856tataścānaikānkitvādapravṛttiranumānasyeti cetna anumānapravṛttiviṣaye sādhyadharmiṇi hetorvyabhicārānudbhāvanāt /
914eve tanubhuvanādīnāṃ na karteśvaro 'śarīritvānmuktasatmavat prayojanābhāvādityādyāpīśvaradharmigrāhimūlānamānenāpahṛtaviṣayatayā nyāyābhāsaṃ veditavyam /
1009dṛṣṭāntadharmiṇi dṛḍhatarapramāṇāvadhāritamityarthaḥ /
1018idamiti hi dharmiviṣayaṃ siddhāntaṃ darśayati dharmo sarvatantrasiddhāntaviṣayaḥ /
1072dharmiṇaḥ siṣādhāyiṣitadharmaviśiṣṭatvaṃ vāstavamityarthaḥ /
1089yadāhuḥ ekesarvo 'yamanumānānumeyavyavahāro buddhyārūḍhenaiva dharmadharmibhāvena na bahiḥsadasattvamapekṣate iti //
1096saṃbandhagrahaṇasamaye liṅgadarśanaṃ prathamam tadapekṣayā sādhyadharmiṇi liṅgadarśanaṃ dvitīyam tatsaṃbandhasmṛtivyaktihetubhāvāt smaryate 'nayeti smṛtiḥ saṃskāraḥ /
1651parasparābhāvadharmiṇorekatra samavāye nedaṃ svābhāvikaṃ nānātvaṃ kvacidapītyadvaitaprasaṅga iti bhāvaḥ /
1767na cāsya dharmidarśanamantareṇa pakṣadharmatā sidhyatīti tadupadarśanāya nāmadheyamātreṇa dharmiṇāmuddeśaḥ /
1768yadyapi ca pratilakṣaṇamuddiṣṭā eva dharmiṇaḥ tathāpi śāstrābhisaṃbandhaparādapi vākyāt samadhigamyanta ityuddeśo 'pyuktaḥ /
1882tathāpi dharmiṇaḥ pratyakṣagocaratvāt kṛtamanumānenetyata uktamarthasyeti /
2662ata eva visphāritākṣāḥ saudāminīsaṃpātāt sakṛdālocya kañcit samānadharmavantaṃ dharmiṇaṃ samandhakāre sandigdhe tasmānmānasa evaiṣa saṃśayo na tvindriyaja ityarthaḥ /
2667paśyan samānadharmāṇaṃ dharmiṇaṃ nāvadhārayati /
3334tatra dharmadharmiṇorabhedavivakṣayā hetureva sāmānyamuktaḥ /
3335sāmānyenāvinābhāvinā hetunā avacchinnaṃ dṛṣṭaṃ dharmirūpamanumānaṃ sāmānyato dṛṣṭamanumānam /
3402pūrvamanyataradarśanena sahānyataradarśanaṃ dṛṣṭāntadharmiṇi yathāpūrvaṃ pratyakṣabhūtayoriti pramāṇamātropalakṣaṇam /
3403evaṃ sādhyadharmiṇi anyataradharmadarśanena sādhanadharmadarśanenānyatarasya sādhyadharmasyānumānamanumiti darśanamiti bhavati kriyātulyatā /
3408saṃbandhaṃ kecidicchanti siddhatvād dharmadharmiṇoḥ //
3410atha dharmiṇi tasyaiva kimarthaṃ nānumeyatā //
3415tatra prasiddhaṃ tadyuktaṃ dharmiṇaṃ gamayiṣyati //iti /
3416tatra dignāgadūṣitān kalpān anyāṃśca vikalpān dignāgasamarthitaṃ ca kalpamupanyasya dūṣayatianye punariti dharmadharmibhāvānupapatteriti /
3417dharmeṇa hi dharmipratipattavyaḥ anyathā atiprasakteriti bhāvaḥ /
3503sa khalvatyantāparidṛṣṭaḥ svarūpato vā sādhyeta dṛṣṭadharmiviśeṣaṇatayā vā tatra pūrvasmin kalpe nānupalabdha iti vyāghātaḥ /
3507na tāvat svarūpeṇānumīyate yena nānupalabdha iti vyāhanyeta kiṃ tu dṛṣṭasya dharmiṇo viśeṣaṇatayā /
3509sādhyadharmiṇyasyāsmadādibhiḥ kadācidapi pratyakṣeṇānupalambhāt /
3510tajjātīyena tu dṛṣṭāntadharmiṇordṛṣṭena pratyakṣato vā mānāntarād vā sādhanadharmasya svābhāvikapratibandhagrahasaṃbhādityarthaḥ /
3512tadevaṃ vibhajateicchādayaḥ khalu dharmiṇo bhavanti mānasapratyakṣadṛṣṭāḥ teṣām ātmā viśeṣaṇam /
3521yadyapi cāyaṃ svarūpeṇātmā na prasiddhaḥ tathāpi dravyāṣṭakavyatirekādiśabdairadūraviprakarṣeṇa parāmṛṣṭaḥ śaknoti viśeṣṭuṃ dharmiṇi ca nyāyapravṛttyaṅgaḥ saṃśayam āpādayitumiti niravadyam //
3646sarvo 'yamanumānānumeyabhāvo buddhyārūḍhena dharmadharmibhāvena na bahiḥ sadasattvamapekṣate iti /
3761tathāpi yatrāvinābhūte liṅge bhavata ekasmin dharmiṇi virūddhāvyabhicāriṇī tayorapi hetutvaṃ prasajyetetyata uktamekasmāditi /
3938yogaje ca pratyakṣe siddhe tatsādhakādeva pramāṇāt tasya svargādiviṣayatvamapi siddhamiti dharmigrāhakapramāṇaviruddhaṃ mīmāṃsakānām anumānaṃ nodetumapyutsahate prāgeva tad bādhitum /
4507tadagraha ityatra tacchabdaḥ pradhānaparāmarśī pṛthivyādayaśca dharmitayā pradhānamiti ta eva parāmarṣṭavyāḥ /
4883ekasmin dharmiṇi virodhinānārthāvamarśo vimarśaḥ kiṃ sviditi jñānam /
4903tasmāt sadṛśaparimāṇadharmasya dharmiṇa upapatterityarthaḥ /
4929yathā kṛtakatvaṃ sādhyadharmiṇi śabde dṛṣṭānta dharmiṇi ca ghaṭādau samānam na cāsau nityānityatvasaṃśayahetuḥ api tvanityatvasyāyogaṃ sādhyadharmiṇi vyavacchinatti /
4957evamupalabdhyanupalabdhyavyavasthāto viśeṣāpekṣa iti padadvaye vidhīyamāna'nyataḥ smaryamāṇād viśeṣāt sadṛśadharmavati dharmiṇyanupalabhyamāne saṃśayaḥ syāt /
4958asti hi tadā viśeṣasmṛtiḥ sādhakabādhakapramāṇābhāvaśca no khalvanupalabhyamāne samānadharme dharmiṇi tadgatā vakrakoṭarādayo vā śiraḥ pāṇyādayo vā śakyagrahā iti /
5175iti sāmānyaścāsau pratyakṣaśceti dharmī tathoktaḥ /
5179aviditābhiprāyaḥ śaṅkatedharmī cediti /
5181bauddhānāṃ hi rāddhānte na rūpādidharmāśrayaḥ kaścidasti dharmī /
5183yadi tvāha bhavatu rāddhāntavyākopo na hi śāstrāśrayo vāda iti tatrāpi doṣāntaramāhadharmadharmiṇośceti /
5332na ca dharmiṇi anabhyupagate tadāśrayo 'bhyupagato bhavati /
5353sāmānyenāvagatadharmiṇi viśeṣaṇāgnimattvādinā sandigdhe agnimattvāditattvāvadhāraṇaṃ pratyayaḥ /
5422prajñāpanīyena dharmaiṇa dharmiṇo viśiṣṭasya parigrahavacanam iti sūtrārthaḥ na punardharmamātraparigrahavacanamiti /
5444dharmī ca sisādhayiṣitadharmaviśiṣṭaḥ /
5446tena siṣādhayiṣitadharmaviśiṣṭo dharmī teṣāṃ pradhānaṃ viṣayaśca /
5581sādhyasyeti dharmimātre buddhirmā bhūdityata uktaṃ dharmasyeti /
5582dharmasahitasya dharmiṇa ityarthaḥ /
5588udāhniyata ityudāharaṇaṃ dṛṣṭāntadharmī tasmin na punaḥ sa eva /
5683nāpyanutpannasya asato dharmitvāyogāditi bhāvaḥ /
5724gṛhītāvinābhāvo hi hetuḥ sādhyena tasya paricchedakaḥ sa ca dṛṣṭāntadharmiṇi hetusādhyadharmayordarśane satyavinābhāvo dṛṣṭo bhavati /
5968viśeṣaḥ prayatnānantarīyakatvaṃ dharmiviśeṣaṇam prayatnānantarīyakatvaṃ sāmānyaṃ ca heturityarthaḥ /
5986tasyārthaḥ sādhyena dharmiṇā śabdena sādharmyaṃ dṛṣṭāntasya sthālyādeḥ kṛtakatvaṃ hetuḥ /
6026na ca dharma eva dharmasya nāpi dharmāntaraṃ dharmasya kiṃ tu dharmiṇa ityarthaḥ /
6029bhāṣyamsādhyasādharmyādutpattidharmakatvāditi tad vyācaṣṭetasya dharmiṇa iti /
6129udāharaṇe dṛṣṭāntadharmiṇi /
6133kasmāt dṛṣṭena udāharaṇe pratibandhena adṛṣṭasya sādhyadharmiṇyanumeyasya siddheḥ /
6206vyāptipradarśanaviṣayo dṛṣṭāntaḥ dṛṣṭāvyāptikasya hetoḥ sādhyadharmiṇyupasaṃhāra upanaya iti mahān bheda ityarthaḥ /
6324yuktaṃ vyatirekiṇi jīvaccharīre dharmiṇi prāṇādimattvasya sādhanadharmasya darśanāt na tu yadyutpattimān ātmā abhaviṣyat na saṃsārāpavargāvupapatsyetāmityatrātmani dharmiṇi sādhanadharma utpattirasti yaddarśanataḥ saṃskārodbodhe sati liṅgaliṅgisaṃbandhasmṛtirbhavedityarthaḥ /
6325na kevalaṃ prasaṅgasādhanaṃ sādhyadharmiṇyasiddham api tvanyagatameva prasaṅgahetuḥ /
6357ekadharmisthayorityasya vyatirekamāhayathā kriyāvaditi /
6358viruddhayorityasya kālabhedena vyatirekamāhaekadharmisthayośceti /
6463dharmī dharmaviśiṣṭaḥ pakṣaḥ pratipakṣo vā karma tasya viṣayaḥ /
6464tasya dharmiṇo vāstavaṃ tādṛśatvamatādṛśatvaṃ vā karaṇasya tu karmaiva viṣayaḥ /
6530ekasya vā śabdasya dharmino 'nekanityānityaviśeṣaṇābhisaṃbandhinaḥ puruṣābhisandhibhedāt anekaśabdābhidhānam svaparaśabdābhidhānamityarthaḥ /
6886arthaḥ śabda iti śabdo dharmī /
7218dharmaviśiṣṭo hi dharmī hetorapadiśyamānasyārthaḥ /
7220sa hi dharmiṇi balabalā pramāṇena tadviparotadharmanirṇayaṃ kurvatā saṃśayakālamatipātitaḥ /
7544na ca dharmiṇāṃ pratiṣedhe kaścinnyāya iti /
7545nānumānaṃ dharmipratiṣedhe prabhavati āśrayāsiddhatvāddhetorityarthaḥ /
7615ayaṃ śabdo dharmī vīṇāṅgulisaṃyogajaśabdapūrva iti sādhyo dharmaḥ tannimittāsādhāraṇadharmavattvāt
7671aneke paryāyavantaḥ pratyayāḥ prāganu tattāśrayasya dharmiṇaḥ punaranubhavaḥ /
7962yadyucyeta mā bhūdvṛkṣarūpadharmigrahaḥ pūrvamarvāgbhāgaṃ dharmiṇaṃ vṛkṣaviśeṣamanumāya pratisandhāsyatītyata āha /
8003sāmānyatodṛṣṭe dharmiviṣayakamapi pratyakṣaṃ nāstīti bhrānataḥ pṛcchati /
8079sa eva hi dharmo vikalpyate yo vikalpyamāno dharmiṇe na bādhate yathā śabdo nityo 'nityo veti yo hyadhikaraṇaṃ dharmiṇameva bādhate nāsau dharmavikalponyāyyaḥ /
8106na hi svayamapratītau sādhyadharmiṇau parapratyāyanāya kalpete /
8190kutaściddhetostasya dharmiṇo 'bhyanujñānamaṅgīkāramarhati sarvasyaiva hetorāśrayāsiddheriti bhāvaḥ /
8192satyeva dharmiṇi tasyāvayavebhyo 'bhedo dharmaḥpa sādhya ityarthaḥ /
8985dharmiviśeṣaṇatvenopayuktānāmapi paścānniṣkṛṣyābhidhānaṃ na doṣāvahamiti bhāvaḥ /
9532atrocyate na vayaṃ dharmabhedamātreṇa dharmiṇo bhedamācakṣmahe kiṃ tu dharmabhedamātraprathā uta dharmibhedo 'pi prathata iti nirūpyatām asti hi gaurgauriti prathānugame 'pi śuṅkakapilakapotikāsu goṣu dharmibhedāvagāhinī prathā /
9533asti ca dharmamātrabhedāvagāhinī prathā dharmiṇamabhinnamākalayantī yathā śālaprānthuḥ vṛthulaviśālavakṣāḥ pralambabhujo nīlotpaladalaśyāmaḥ siṃhāsyo navāmbhodadhvanirgambhīramadhuraghoṣaścakorekṣaṇaḥ kṣatriyayuveti /
9567tīvratvadharmānvayavyatirekānuvidhāyipravṛttistīvraśabado na śabdaṃ dharmiṇamabhidhātumarhatīti yathoktamātrasyākṣepa ityarthaḥ /
9847tadiha dharmabhedasthāne 'stu saṃskārabhedaḥ kṛtamatraikena dharmiṇā /
9930na tvihekāro yakārānugata ikārayakārānugato vā 'nyaḥ kaściddharmī dṛśyate ya ittvaṃ parityajya yattvamāpadyate varṇatvaṃ tvanugatamapi na dharmi
9932na ca nivartamāna īkāro yakārasya dharmo bhavitumarhati dharmadharmiṇoḥ samānakālatvādityarthaḥ // //
9961vikāradharmitva iti /
10316catuṣṭayī ceyaṃ vikalpānāṃ sadasaddharmisaddharmāvagāhināṃ jātiḥ /
10578samānadharmaṇo dharmiṇo darśanātsaṃśayo na punaradarśanādityarthaḥ /
10584api cāyamātmaśabdābhidheyo dharmī sarvatantrasiddhaḥ kevalamasya śarīreṇaṃ saha bhedābhede vādināṃ vivāda ityāha /
10588vādyevāsau na bhavati yo dharmiṇi vipratipadyate na hi dharmiṇi vipratipadyamānasyāsti kiṃ citpramāṇaṃ sarvasya tasyāśrayāsiddherapramāṇatvāt /
10596śabdārthastrividho dharmī bhāvābhāvobhayāśrayaḥ // bhāvāśrayo yathā nīlamiti abhāvāśrayo yathā śaśaviṣāṇamiti ubhayāśrayo yathā 'mūrtamiti /
10710na hi tāttvikyanupalabdhiḥ paramārthasadāśrayā kalpitasattvasya dharmiṇo dharmo bhavitumarhatītyarthaḥ /
10831trividho 'pyayaṃ dharmalakṣaṇāvasthāpariṇāmo nityāt dharmiṇo na bhidyate iti pariṇāmānityatvaṃ dharminityatvena virudhyate /
10832avirodhāya vā dharmiṇo 'nityatvābhyupagame vaināśikapakṣoktadoṣaprasaṅga ityarthaḥ /
10840dharmaśca dharmiṇo bhinno na tu dharmisvabhāvaḥ /
10842evaṃ bhedāviśeṣe 'pi ātmanaḥ puṇyapāpayoreva dharmadharmibhāvo nātmākāśayoḥ puṇyākāśayorveti leśamātramannoktaṃ vistarastu kṣaṇabhaṅbhaṅge bhaviṣyatīti /
10853dharmotpādamantareṇāvinaśyato dharmotpādamantareṇāvinaśyato dharmisvarūpasya vikriyāyāmityarthaḥ /
11039yadi dharmopajananamātraṃ vikāraḥ sa ākāśādiṣvapītyanekāntaḥ dharmmadharmiṇośca bhedānna dharmopajananāpāyau dharmiṇi yujyete iti nānityatvānumānaṃ vikārāt /
11119etena pārthivāvayavānāṃ mahatāṃ pāthasīyairavayavaiḥ śarīrārambhaḥ pratyuktaḥ vijatīyānāmanārambhakatvasya dṛṣṭāntadharmiṇi viniścayāditi /
11560atha sāṃkhyābhimatamahattattvaviṣayaḥ tasya sattva eva vipratipattiriti kutastadgatadharmavicāraḥ sati dharmiṇi dharmāścintyante na sandigdhasattvā iti bhāvaḥ /
11966na ca sādhyadharmiṇi dṛśyamāne śabdādau vyāptisādhanādeva sādhyasiddherasādhanāṅgaṃ hetuvacanam /
12040dharmaśca dharmiṇo vastuto bhidyate /
12106dharmiṇamāśritya tatsamānadharmā dṛṭānto bhavati sphaṭikotpādavināśau ca dharmiṇau tatsamānadharmatayā kṣīradadhivināśotpādayordṛṣṭāntatvena bhavitavyam /
12107na punaḥ sphaṭikotpādavināśau dharmiṇau gṛhyete /
12500dharmigrahaṇahetorbhedāt /
12501avyaktaśca yo dharmigrahaṇe hetuḥ sāmānyamātravantaṃ dharmiṇaṃ gṛhṇāti tadvaśādavyaktagrahaṇaṃ yastu sāmānyaviśeṣavantaṃ tadvaśādvyaktagrahaṇamityarthaḥ /
12502dharmiṇaṃ tvanāśritya sve viṣaye grahaṇānāṃ tadasambhavāt vyaktatvādityarthaḥ /
12503dharmiṇamanāśrityetyavidvān śaṅkate /
12505dharmigrahaṇamāśritya nirākaroti /
13045na hi taddṛṣṭāntadharmiṇi dṛṣṭam /
13047atha dṛṣṭāntadharmiṇyadṛṣṭamapīndriyasādhanatvaṃ pakṣadharmatābalātsidhyati /
13064dharmiṇo darśanānarhvatayā bhagavatastadvirodhānupapatteḥ /
13155sādhyadharmirūpaṃ pṛcchati kiṃ punariti /
13175anityatvaṃ nāma dharmaḥ so 'sati dharmiṇi na bhavatīti /
13214trividhaḥ khalvayaṃ dharmiṇaḥ pariṇāmodharmalakṣaṇāvasthārūpaḥ tadyathāsuvarṇaṃ dharmi tasya pariṇāmo vardhamānarucakādiḥ dharmasya tu lakṣaṇapariṇāmo 'nāgatādi /
13216navapurāṇāvasthāśca varttamānalakṣaṇāśrayā lakṣaṇapariṇāmāḥ so 'yaṃ trividhaḥ pariṇāmo dharmiṇaḥ dharmalakṣaṇāvasthāśca dharmiṇo bhinnāścābhinnāśca /
13218nanu yadyupajanāpāyadharmakatvaṃ dharmiṇāṃ hantotpatteḥ prākteṣā masatvādvināśāccorddhamasatvātkathaṃ sarvanityatvasiddhirityata āha yaccopajāyate tatprāgapyupajanādasti /
13219dharmirūpeṇeti śeṣaḥ /
13221atrāpipa dharmirūpeṇeti śeṣaḥ /
13226tasmādupajanāpāyavyavasthāyai bhedaṃ dharmalakṣaṇāvasthānāṃ dharmiṇa icchatā teṣāmatityatvamabhyupetavyaṃ sāṃkhyavatsakāryābhyupagamena tu nityatvavyavasthāpane vārttikakāra āha /
13367na ca prakāśātmano ghaṭādaya evodayavyayadharmiṇaḥ parasparavyāvṛttāḥ santviti sāṃpratam /
13538kva tarhyanumānamityata āha dharmiṇyavipratipatteranumānamastīti yojanā /
13541yadi dharmiṇyavipratipattiḥ kva tarhi vivādaḥ /
13543dharmyadhikaraṇān satkāryavādināmeva vādānvibhajate tānpratīti /
14045yastu manyate avayavānāṃ dharmamātramavayavī na tvavayavebhyo 'tyantaṃ bhinno 'bhinno vā bhinnatve gavāśvavadvarmadharmibhāvānupapatteḥ /
14046abhede 'pi dharmirūpavattadanupapatteśca /
14050nāpyātyantike 'bhede dharmadharmibhāvaḥ tasmādyathātyantikabhede 'pi keṣāñcideva kāryakāraṇabhāvaḥ tathā keṣāṃ cideva dharmadharmibhāva ityeṣitavyam /
14379na khalvasti sambhavo 'sannanutpannarūpo dharmī dharmo 'syāvinaśyan pratyutpannarūpa iti /
14779yasya dharmiṇaḥ sādhyadharmeṇa svābhāvikasaṃbandhaḥ sādhako dharma upapadyataupapanno bhavati sa dharmastasya sādhyadharmasya sādhanaṃ sādhyadharthmaṇyupasaṃhviyate /
14863tatsamānadharmaṇo dharmiṇaḥ kriyāvattvopapatteḥ /
15143dharmasya sarvadā bhāvāddharmiṇo 'pi sarvadā bhāvaḥ na hyasti saṃbhavaḥ sāmānyasamavāyātiriktadharmā nityā dharmī cānitya iti // //
15154anātyantikasattāsamavāyo hyanityatā na cāsau samavāyātpṛgragdharmo na ca samavāyo 'pi dharmo 'nāśritatvātpāratantryeṇa tu nirūpaṇātkathaṃ ciddharmītyucyata iti /