Occurrences of vastu in "Nyāyavārttikatātparyaṭīkā"
Click [+] to expand the context.
108ata eva vastutattvamiti /
128ayamabhisandhiḥ na dṛṣṭaprayojanopayogivastuvijñāsā ihāpekṣābhimatā kiṃ tu niḥśreyasopayogipadārthajijñāsā /
309tadeva hi paramārthasat arthakriyāsāmarthyalakṣaṇatvād vastunaḥ /
346pramātuścetanatvādayamanayoga iti cetna priyatamasya vastuno 'nena bhūyo bhūyaḥ pramitsitatvāt /
370no khalu vikalpayamānaṃ vastvasti arthakriyāsu vopayujyate //
554evaṃ kilātra śaṅkyate sukhaduḥkhahetubhāvo vastūnāṃ svābhāviko bhavenna vā svābhāvikatve nīla iva sarvān pratyarthaḥ sukha iti karabhavanmanuṣyāṇāmapi kaṇṭakaḥ sukhaḥ syāt /
560nivedayiṣye hi kṣaṇabhaṅgādhikāre tathā sthemabhājāmapi vastunāmakramāṇāmapi kramavatsahakārikāraṇasamavadhānavaśādupajanāpāyadharmāṇaḥ kramavanto dharmā bhavantīti tadihāpi /
602paryavasānaṃ parisamāptiḥ viniyojyeti vaktavye yogyatāgrahaṇamīpsite 'pi dṛṣṭe vastuni kutaścit pratibandhāt puruṣeṇānupātte mā bhūt tattvāparisamāptiriti /
716na kevalaṃ vastuvṛttiḥ sūtrakārasyāpi saṃmatamedityata āhapṛthagupadeśācca prameyasya pramāṇādibhyaḥ /
742sa cāyaṃ kiṃsviditi vastuvimarśamātramanavadhāraṇajñānaṃ saṃśaya iti bhāṣyam /
892uttaram śuci naraśiraḥ kapālamiti bruvatā śrutismṛtītihāsapurāṇānapekṣeṇānumānamātrasahāyenātra vastuni vayā śucirūpo 'rtho vaktavyaḥ /
911labdhasvarūpaṃ hi vastu kvacit kiścinniṣidhye na tu jñānākārālīke bahiriti tṛtīye nivradayiṣyate /
912tadiha śrāvaṇatvaṃ śabdasya niṣedhatāpūrvaṃ śravaṇamindriyamatīndriya tadgrāhrātvaṃ ca vastunī anumātavye śabdopalambhalakṣaṇena kāryeṇa /
943vādajalpakathayorhi na dvayorvādiprativādinoḥ sādhane samīcīne saṃbhavataḥ vastuni viruddhadharmadvayasamāveśāmāvāt /
1301vādinoścābhrāntatve vastuno viruddhadharmadvayasamāliṅgitatvamekadā syāditi bhāvaḥ /
1563tasmāt prapañcaśca sāmānyādi ca vastusatī nāmamīcīnavijñānagocarau /
1591purovartivastugrahaṇarajatajñānādagṛhītabhedaṃ svarūpato viṣayato vā rajatārthinaṃ purovartidravye pravartayatīti cet hanta bhoḥ kimetāvatā purovartivastugocaraṃ jñānaṃ rajatagocaraṃ bhavati āhosvit tanmātragocarameva yadi rajatagocaraṃ purovartirajatatayāgṛhṇāt kathaṃ nānyathākhyātiḥ atha tanmātragocaram ko bhedāgrahasyopayogaḥ na hi vṛkṣamātradarśanaṃ niścayena śiṃśapārthinaṃ pravartayati na hi tatra śiṃśapājñānamasti /
1604tat siddham etadvivādādhyāsitaṃ rajatādivajñānaṃ purovartivastuviṣayam rajatārthinastatra niyamena pravartakatvāt /
1825nanu yadir idṛśo vigrahaḥ kasmāt punarbhāṣyakāreṇa akṣasyākṣasyeti vigṛhyata ityata āhaanyathā tu vastunirdeśa iti /
2015na caikaṃ vastu dvyātmakamiti yuktam /
2017tasmād bhinne eva vastunī saṃbaddhe sāmānādhikaraṇyena bhāsete asaṃbandhe gauraśva itivat tadanupapatteḥ /
2136tadevaṃ vastunaḥ sāntarasya grahaṇamaprāpyakāritve heturuktam //
2285viṣayasākṣātkārastadutpādaheturna viṣayajñānamātramiti cet hantar iśvarasyāpyasti tatrabhavato yogarddhisaṃpannānāṃ ca mahādhiyāṃ samastavastusākṣātmāra iti teṣāmapi sukhaduḥkhotpādapracayaḥ prasajyet asatyāṃ pratipakṣadhāraṇāyām /
2297tadyathā ḍittho 'yaṃ gaurayaṃ śuklo 'yaṃ kamaṇḍalumānayaṃ gacchatyayamiti sarvaṃ hi savikalpakaṃ viśeṣaṇaviśeṣyabhāvena vastuṣu pravartate /
2452no khalu saṃśayajñānaṃ vikalpyamānavastugocaraṃ tadrūpaṃ vastu prāpayati /
2490sāmānyaviṣayauliṅgaśabdau vastubhūtasāmānyavacca svalakṣaṇam /
2491tādṛśaṃ ca taddarśanasya kāraṇamiti nirvikalpakena prathamākṣatannipātajanmanā jātimadvastuvedanāt tatropalabdhacarasaṃbandhasya śabdasya smaraṇam /
2492tathā ca tacchabdābhidheyajātiviśiṣṭadravyāvagāhīndriyārthasannikarṣajanmā vikalpapratyayo gaurayamityevamākāro jāyata iti cet yathāhuḥ nirvikalpakabodhena dvyātmakasyāpi vastunaḥ /
2494tathā tataḥ paraṃ punarvastu dharmairjātyādibhiryayā /
2501api ca paramārthasadvastudvayavedane 'pi kuto viśeṣaṇaviśeṣyabhāvaḥ na hyaṅgulyāvekavijñānaviṣayau mitho viśeṣaṇaviśeṣyabhāvamāpadyete //
2505api ca vastuniveśe jātyādīnāmupādhīnāmekasya vastunaḥ sattvaṃ ca dravyatvaṃ ca pārthivatvaṃ ca vṛkṣatvaṃ ca śiṃśapātvaṃ copādhaya iti dūrādekopādhiviśiṣṭasya grahe sarvopādhiviśiṣṭagrahaprasaṅgaḥ /
2520asmākaṃ tu anādivikalpavāsanopādānā vikalpā yacca gṛhṇanti yacca adhyavasyanita tayorūbhayorapyanyanivṛttirūpatayā avastutvāt matāgapi na paramārthasad vastu gāhante pāramparyeṇa tu vastupratibandhāt tatra pravartayantaḥ prāpayantaśca na visaṃvādayanti lokam /
2521ato vastusabhdāvāviniveśād vikalpānāṃ na paunarūktyamasti /
2522api cālocite vastunīndriyeṇa tadanantarotpannaṃ śabdasmaraṇavyavahitavyāpāramindriyamarthaśrca na savikalpikāmapi dhiyamupajanayitumarhataḥ /
2556saṅketasamayavartyavasthāsmaraṇaṃ tūpayujyate vastunastadānīntanedānīntanāvasthābhedavata ekasyendriyajena vikalpenākalanāt /
2603tasmād viṣayabhodāt virodha iti cetna tvihāpi tadekaṃ jñānaṃ tasyaivaikasya vastunaḥ pūrvadeśakālasaṃbandhe parokṣamaparokṣaṃ vā paradeśakālasaṃbandha iti ko virodhaḥ yo 'pi kāladeśasaṃbandhabhedena viṣayabheda uktaḥ so 'pi ayuktaḥ /
2615na ca śabdapratyakṣayorvastugocaratve satyapi pratyayābhedaḥ kāraṇabhedena pārokṣyāpārokṣyabhedopapatteḥ /
2878nanu yadi svarūpato nābhidhīyetānabhidheyaṃ tarhi vastu prasajyeta /
2880sāmānyaviśeṣatadvabhdedād vastutrayam /
2881tatra tadvadvastvadhikṛtyoktamdvāvākārāviti /
2977atastadviviktavastūpalabhbhāt nāpyanayorvyatireko 'nyastadviviktād vastunaḥ /
3061api ca kālpanikamapi rūpaṃ vicāryamāṇaṃ na yathā bhinnamevamabhinnamapi na bhavati vastuno 'pi tucchatvaprasaṅgāt /
3644vastuvacanatve 'pyarthaśabdasya lakṣyāsaṃbhavād aviṣayaṃ lakṣaṇam na hi dignāgasya mate kiñcidasti vastu yannāntarīyakaṃ saddheturbhavati /
3647avyāpakaṃ ca na hi vastveva nāntarīyakamasato 'pi nāntarīyakatvāditi bhāvaḥ //
3844nanu yadodīcyena kramelakaṃ nindratoktam dhik karabhamatidīrghavakragrīvaṃ pralamboṣṭhaṃ kaṭhoratīkṣṇakaṇṭakāśinaṃ kutsitāvayavasanniveśamapasadaṃ paśūnāmiti tadupaśrutya dākṣiṇātya uttarāpathaṃ gatastādṛśaṃ vastūpalabhya nūnamasau karabha iti pratyeti tat katamadeteṣu pramāṇam na tāvadupamānaṃ sādharmyābhāvāt /
3874tadīdṛśamupamānaphalamavidvān sādṛśyaviśiṣṭavastujñānaṃ copamānaphalamiti bhrānto bhadanto dignāga ākṣipatipratyakṣeti /
4177ahamiti ca sattvadṛṣṭeḥ kṣaṇikatvanirākṛtāvasati bādhake sthiravastuviṣayatvāt /
4199nāsmākaṃ kṣaṇikavastuvādināmasti tajjagati yadavasthitaṃ vāsakena vāsyamānaṃ dṛṣṭamiti bhāvaḥ nanu tathāpyasamānakālayatā saṃbandharahitamaśakyaṃ vāsayitumiti grahaṇakavākyavivaraṇavyājenāpākarotiathāpīti /
4495dravyaśabdo vastuvacanaḥ /
4597satāmapi vastūnāmanupalambho yathā mūlakīlodakādīnāṃ pramāṇābhāvena śaśaviṣāṇādīnāṃ cānupalambho grāhyābhāvena /
4917tasmād viśeṣāpekṣayā vighṛkṣālakṣaṇayeha viśeṣayoḥ purovartivastusādṛśyāt smaraṇe satyagrahaṇaṃ lakṣaṇīyam yathā gaṅgāśabdastīraṃ saṃbaddhameva lakṣayati na tu tīramātram /
4956naudolārūḍho hi gacchan vidūre ārohapariṇāvadvastudarśane 'pi satyapi ca sādhakabādhakapramāṇābhāve viśeṣasmṛtyamāvāt naga iti vā nāga iti vā na sandigdhe /
5454vastuvyavasthāpanāya pravṛttasya tādṛśaṃ neṣṭamityarthaḥ //
5481vastu hi yādṛśaṃ svakāraṇādutpannaṃ tādṛśameva tat /
5487na ca kriyāyāṃ bhramo vā vipralambho vā tayorabhiprāyabhedatayā puruṣadharmatvāt kriyāyā vastubādhanāt puruṣābhiprāyāvagatiriti kriyādvāreṇetyuktam //
5635viśeṣātiriktaṃ na sāmānyaṃ nāma kiñcidasti tasya kalpanāmātratvād bhedasya ca vastvadhiṣṭhānatvādityabhiprāyaḥ /
5670na ca sāmānyātiriktaṃ sādṛśyaṃ vastvantaraṃ dṛṣṭamiṣṭaṃ vā /
5691na caivaṃ labdhotpattini vastuni utpadyata iti pratyayaprasaṅgaḥ /
5693tasmāt pūrvāntāvacchinnavastusattayā tatsaṃbandhena vā tasyaiva vastuno 'parāntāvacchinnā sattā vā tatsaṃbandho vā jñāpyate iti sarvaṃ ramaṇīyam //
5970na hi bhavatāmasmākamiva viśeṣātiriktamasti sāmānyaṃ vastu sad yo hetuḥ syāt /
6426nāyaṃ kathāmātraniyamo yena bṛhatkathādīnām akathātvaṃ syāt api tu yannānāpravaktṛke vicāre vasati tad vicāravastu /
6431yad vastu vicāryate ityarthābhidhānamātram na tu vicāravastvityasya vivaraṇam /
6437vastudharmāviti vibhajatevastudharmāvitīti /
6439tadanavasāyād vastunaḥ sāmānyato 'vasāya ukto bhavati /
6461na pratipakṣaviṣaya upālambho nāpi tatsādhanaviṣayaḥ tayorvastunoḥ svakāraṇādutpannayoḥ sadā tadrūpatvena puruṣadharmopālambhānāspadatvādityākṣepārthaḥ /
6504pāramārthikāt tarkasahitāt pramāṇādekasmin viṣaye sādhanopālambhayoḥ saṃbhave viruddhadharmasamāliṅgitamekadā vastu prasajyata ityarthaḥ /
6507na punarvastu niyamyata iti /
6996na hi prasajyapratiṣedho 'pi tucchaḥ api tu kasyacid vastuno 'bhāvena viśiṣṭaṃ kiñcideva vastvityarthaḥ //
7347sthānyartho guṇaśabdo yo vastutaḥ sa eva pradhānaśabdaḥ sthānārtha iti kalpayitveti yojanā /
7352vidheyaṃ vastu mañcāḥ krośantītyatra krośanaṃ vidhīyate mañcā iti tvanūdyate /
7359tadiha vidhīyamānaṃ krośanameva vastu pratiṣidhyate naiva mañcāḥ krośantīti chalavākyena /
7361tatra na vidheyasya vastunaḥ kambalasya sadbhāvaḥ pratiṣidhyate kiṃ tu tadekadeśasyānekatāyā iti mahān bheda iti siddhāntaḥ // //
7364omiti brūvato vastutvena samastabhedocchedaprasaṅgaḥ /
7628kṣaṇabhaṅgapariṇāmanirāse sati svakāraṇādutpannaṃ sthiraṃ vastu tattadvastvantarasannidhānāttattaddharmayoge sati tattadabuddhivyapadeśamanubhavati /
8002yadi hi kvacidavayavasanniveśo vāstavaḥ pūrvāparabhāgādiśabdapravṛttiheturupalabdhaḥ syāt tatastathāśabdārthaḥ pratīyeta na tu bhavatāṃ kvacideṣa vāstavaḥ vastusatāṃ paramāṇūnāmabhāgatvādityarthaḥ /
8066tathā ca kusumaparamāṇāvekasminsūtraparamāṇureko varttatta ityuktaṃ bhavati na ca vṛttirapi paramāṇubhyāmatiricyate yato bhavati varttate iti tasmānnirantarotpāda eva paramāṇvorvṛnttiriti vyavaharttavyā na punaḥ paramāṇusvarūpātiriktā kācidvṛttirasti vastusatī /
8076naikadeśena varttate na ca kārtsnyena varttate atha ca varttata iti eṣa vācoyuktiḥ yadyathābhūtaṃ vastu tattathā nirdiśyata iheti yojanā /
8081vastu vanyate yatsattatsarvamanavayavaṃ yathā vijñānaṃ saccerda nīlādyanunavāvasitamiti svabhāvahetuḥ sattāmātravyāpitvādanavayavisvasya /
8280anantāvayavatvena merusarṣapayorabhinnaparimāṇattvaprasaṅgāt mahābhūtamūlakāraṇamanavayavaṃ kalpanīyaṃ na ca dravyamanavayavaṃ vinaśyati ākāśādivaditi nityāḥ paramāṇavastrasareṇavastvanityā iti na paramāṇuḥ /
8393na ca taddarśanaṃ bhrāntaṃ nānāvastugrahādyatsvataḥ /
8394sāṃvṛtagrahaṇaṃ nānyanna ca vastugraho bhrama /
8449tasmātsaṃvideva bhagavatī vastūpagame naḥ śaraṇaṃ samuccayādivilakṣaṇaṃ dvitvādyavagāhamānā vyavasthāpikā dvitvādīnāṃ tadanusaraṇaprakāraśca yuktibahulatayā vārttikakṛtā kṛta iti mantavyam /
8477ayamabhisaṃdhiḥ na sāmānyaṃ nāma vastusad yasyāśrayo vastubhūto 'nusriyate /
8491sa ca svakāraṇādananuyojya iti vastugatiṃ prāmāṇikīṃ vidvāso nāsmāddūṣaṇādbibhyatīti /
8995vastu hi vyavasthitaṃ na vikalpyate anuṣṭhāne cānāgatotpādye vidhipratiṣedhavikalpānāmavirodhaḥ svarūpāniṣpatteriti /
9144tanubhuvanādilakṣaṇasya kāryasya kartā tannirmāṇasamarthaḥ samastavastutattvajñaḥ kleśakarmavipākāśayāparāmṛṣṭaḥ paramakāruṇikastanubhuvanādereva kāryādanumīyate iti caturtha upapādayipyate /
9196itaravastusādhakatveneti /
9399na tāvatprakpradhvaṃsābhāvayoḥ sahabhāvo 'sti tasmātpratyekameva tāvadanityatvaṃ tathā cānutpanne vastuni naṣṭe vā 'nityatvaprasaṅgaḥ /
9413api ca vartamānavastu nityamityucyate tasya bhāvo nityatā /
9422pradhānavikāratvādviśvasya vikārasya ca prakṛterananyatvātprādhanikasya kasya cidupalambhānnāstyeva tadvastu yadatyantaṃ nopalabhyata iti sāṃkhyasiddhāntastaṃ bādhata ityarthaḥ /
9423api ca yathā sato na vināśaḥ evamasato 'pi janma nāsti tathā cānupajātaviśeṣasya vastunastirobhāvo na yuktaḥ viśeṣopajanena ca kathaṃ sata utpattirviśeṣasyaiva prāgasattvāt sattve vā prāgapyanupalabdhiprasaṅga iti /
9495samastavastvavyavadhānena sāmānyānāṃ sarvasāmānyasaṃgataṃ samastaṃ vastviti manvānaḥ śaṅkate /
9497sarvārthāvyavadhāne 'pi kiṃ cideva vastu kena cideva sāmānyena saṃbaddhaṃ na sarvaṃ sarveṇetyāśayavānnirākaroti /
9618yatra yatrāśrayopalabdhistatra tatra yadvastūpalabdhiyogyaṃ sadupalabhyate tadvyāpakaṃ tena balākāvyāpakamapi śauklyaṃ mandamandāloke balākāyāmupalabhyamānāyāmapi nopalabhyate yogyatābhāvāt /
9622sarvavastuviṣayaṃ ca svābhimattaṃ vyāpakatvāvyāpakatvaṃ saṃkṣipyāha /
9744bhinnamabhedena vidvān yaścānupalabdhaviśeṣa eva nivarttate taṃ prati tasya vastunaḥ kiṃ viśeṣo 'sti nāstīti bhavanta eva praṣṭavyāḥ /
10261na hi bhedamantareṇa kiṃ cidasti vastusada yato viśeṣaṇaṃ vyāvarttayoditi bhāvaḥ /
10322api cāstu sāmānyaṃ vastusat tathā 'pi nityatvādanupakāryatayā svalakṣaṇādhāratvānupapattiḥ ādhāratvamapi hi karaṇatvameva /
10390jātimatī vyaktirvikalpagocaro nālīkamiti kasya vastunā saha sādṛśyāyānyavyāvṛtti rūpatāsthīyate /
10401adhyavasīyamānamapi svalakṣaṇaṃ na paramārthasat api tu tadapi kalpitaṃ tasmāttasya vidhiniṣedharūpatā na virudhyate vastuni hi viruddhadharmādhyāso virudhyate nāvastuni tenāsya vidhirūpaparityāgena niṣedharūpatāmupādāyālīkasya sārūpyamupapadyate /
10402yathā'ha yacca gṛhyate yaccadhyavamīyate te dve apyanyabyāvṛttī na vastuna iti /
10409tasmātsvānvayino 'nyavyāvṛttirūpasyāsamarthasyāpi sāmarthyaṃ samāropya tattadarthino vyavaharttṝn pravarttante lokavikalpāḥ pāramparyeṇa sambandhātsamarthaṃ vastu prāpayanto na visaṃvādayanti lokamiti yuktamutpaśyāmaḥ /
10489śabdavikalpayoḥ paramārthasadvastusaṃsparśāsambhavādityarthaḥ /
10625tasmādātmano deśakālāntare vastuni vikalpanaṃ vijñāne cāsaṃbhavādatyantāsatto samāropaḥ tadabhāvādātmanyeva nāsti asti cetkathamatyantāya niṣedhaḥ /
10841yathā ca bhedāviśeṣe satyapi vahnidhūmayoreva kāryakāraṇabhāvo na vahnikramelakayorvastusvabhāvaniyamāt /
11125na ca bibhāgaḥ tasya sadvitīyavastvāśrayatvāt /
11910anevaṃbhūtakramayaugapadyavyatirekavatī prakārāntare kramayaugapadye eva na bhavataḥ na hi śabdābhedena vastuno 'pyabhedaḥ /
11921yadvastu yatkāryānvayavyatirikānuvihitabhāvābhāvaṃ tadvastu tatkāryaprasavasamarthaṃ rūpaṃ ca tasya kāryeṇānukṛtānvayavyatirekamiti rūpameva samarthaṃ tacca dvitīyādikṣaṇeṣviva prathame 'pi kṣaṇe saditi dvitīyādikṣaṇajanyakāryakalāpaṃ prathama eva kṣaṇe niṣpādayet samarthasya kṣepāyogāditi nākṣaṇikasya kramavadvyāpāratā prasajyate /
12039janakatvaṃ nāma na vastusvabhāvo 'pi tu taddharmaḥ /
12040dharmaśca dharmiṇo vastuto bhidyate /
12043atra vastusvabhāvairevottaraṃ vācyam /
12301icchādveṣādayastu vastuta upajanāpāyadharmāṇo 'ntaḥkaraṇasyeti darśanaṃ tatpratiṣidhyate /
12375vāṅnyātreṇa pratiṣiddhā na vastuta ityarthaḥ /
12417dhāraṇāśākhaṃ jaigīṣavyādiproktaṃ tatkṛtā jñāteṣveva vastuṣu nāḍīcakrahṛtpuṇḍarīkakaṇṭhakūpanāsāgratā lulalāṭabrahmarandhrādiṣu smartavyānāṃ bīja rūpa saṃsthānāstrābharaṇabhṛtāṃ ca devatānāmupavikṣepaḥ samāropaḥ tathā tatra devatāḥ samāropitāstāstattadavayavagrahaṇāt smaryanta ityarthaḥ /
12476tathā hi kṣaṇavidhvaṃsivastuviṣayabuddhikṣaṇikatvasamarthanenaiva sthāyivastuviṣayabuddhikṣaṇikatvasamarthanamapi sūcitam /
12774asvavastvādānecchā svāmidānapūrvikā spṛhā /
12783saṃśayopi hi yathābasthite padārthe ayathābhāvapratipatti bhavati vyavasthitaṃ hi vastu avayavasthitatayā gṛhṇāti saṃśayaḥ evaṃ paṇḍitamānino mīmāṃsakadurdurūḍhasyābhimāna iti // //
12954kāruṇiko 'pyayamātmāntarātiśāyitamahimāpi na vastūnāṃ sāmarthyamanyathā kartuṃ pārayati /
12957ataḥ kṣetrajñānāṃ niyatimalaṅghayatā īśvareṇa nādharmaḥ śakyo 'nadhiṣṭhātum tasmātkāruṇiko 'pyayaṃ vastusvabhāvamanuvidhīyamāno dharmādharmasahakārī jagadvaicitryaṃ vidhatte tadidamuktaṃ svakṛtābhyāgamālopena pravarttamānasyeti /
12976cetano 'pyayaṃ parānugrahasvabhāvo 'pi vastusvabhāvamanurudhyamānaḥ karmāśayānurodhena jagadvaicitryaṃ vidhatte /
13197api ca yadyutpattivināśau na bhāvānāṃ vastusantau katha prekṣāvatāmabhimatotvapattikāraṇe 'nabhimatavināśakāraṇe ca tadarthināṃ pravṛttirityāha /
13339tathā hīkṣuyaṣṭerveṇuyaṣṭito hrasvatvaṃ pūrvasaṃkhyāyogihastaparimitatvamanatiśayaḥ veṇuyaṣṭerdīrghatvamatiśayaḥ parasaṃkhyāyogihastaparimitatvaṃ taccedaṃ pratiyoginirūpaṇādhīnanirūpaṇam na tu pratiyogyadhīnotpattīti na vastudharmo 'yaṃ parāparāpekṣaḥ /
13340bhinnatvaṃ ca bhedaḥ sa ca vastuviśeṣaṇaṃ notpattau vastvantaramapekṣate kiṃ tu svanirūpaṇe /
13345syādetat apekṣāmātrameva dīrghatvādayo bhaviṣyanti kṛtameṣāṃ vastusvabhāvenetyata āha /
14302tadanena krameṇa paramāṇuṣvapi buddhyā vivicyamāneṣu yāthātmyānupalabdherna bāhyavastu sthūlaṃ vā kṣodīyo vāstīti sarvā eva buddhayaḥ svākāramabāhyaṃ bāhyatayā ālambamānā mithyābhūtā iti /
15181abhūtvā bhāvalakṣaṇasya kṛtakatvasya saṃsthānavattvasya vā vastuna evābhedāt tasmādetadapyayuktam /
15249tān pratyāha parājayavastūnīti /
15264tasya vastusatastādavasthyāt /
15341idaṃ hi pratijñāvākyam anityaḥ śabda itivadasarvagataḥ śabda iti mīmāṃsakaṃ vipratipannaṃ prati nirddeśānna tu kṛtakatvāditivadudāharaṇasādharmyādasya hetulakṣaṇamasti sādhyanirdeśaḥ pratijñeti tu pratijñālakṣaṇayogātpratijñāntarameva yadyapyasya manasiviparivartate asarvatatvaṃ sādhayitvā mayā asarvagatatve satīti aindriyakatvaṃ heturviśeṣaṇīya iti tathāpyetadanena na kṛtaṃ kiṃ tvasarvagataḥ śabdo ghaṭavadityuktvaiva virataḥ parārthānumāne ca vacanagatā guṇadoṣā vicāryante na tu vacanānapekṣaṃ vastu tadidamāha asarvagataḥ śabda iti dvitīyā pratijñā heturahitā /
15393yadyapyatra vastuto heturanaikāntikastathā 'pi dṛṣṭāntasya pratijñāvirodhenaiva nigṛhyate virodhasya vākye prathamamavagateḥ /
15396atrāpyaindriyakatvānaindriyakatvayāḥ śabdato virodhaḥ pratīyate sādhanavaikalyaṃ tu vastusvabhāvālocanayeti viśeṣaḥ /
15398atrāpi vastusvabhāvālocanayā 'naindriyakatvāsiddhiḥ pratīyate śabdatastu virodha iti /