Occurrences of bīja in "Nyāyavārttikatātparyaṭīkā"
Click [+] to expand the context.
152saṃkhasya duḥkhatvopacārabījamāhasukhamiti /
232evaṃ pūrvasmin pūrvasmin janmanītyanāditayā na bījāṅkuravat parasparāpekṣiteti /
1573api ca cakṣurādīnāṃ samīcīnajñānopajananasāmarthyamiti kathamebhyo mithyājñānaṃ bhavitumarhati na hi śyāmākabījaṃ parikarmasahasreṇāpi kalamāṅkurāya kalpate /
1574doṣasahāyā locanādayo mithyāpratyayamādadhata iti cetna doṣā hi kāraṇānāṃ sāmarthya nighnanti na punaḥ kāryāntaropajananasāmarthyamādadhati na khalu bhṛṣṭaṃ kuṭajabījaṃ nyagrodhadhānāyai kalpate kiṃ tu na karoti kuṭajadhānām /
1609tad yathā vetrabījānāṃ dāvāgnidagdhānāṃ kadalīprakāṇḍajanakatvam bhasmakaduṣṭasya caudaryasya tejaso bahutarānnapānapācakatvam /
1636atha saiva duḥkhamiti anāditvācca nānyonyāśrayaṃ cakrakaṃ vā bījāṅkurasantānayoriveti /
1637saṃpratibījāpāya iva tajjānyāṅkurapravāhanivṛttiḥ mithyājñānāpāye tajjanyadoṣapravṛttijanmaduḥkhamithyājñānādipravāhanivṛttiḥ kāraṇanivṛttau kāryanivṛtteriti kathanaparaṃ bhāṣyam anubhāṣyākṣipatiyadā tu tattvajñānāditi /
1853tatra toyālocanamatha toyavikaltaḥ atha tajjātīyasya dṛṣṭacarapipāsopaśamanahetubhāvasya smṛtibījasaṃskārodbodhaḥ atha tasya smaraṇam atha liṅgaparāmarśaḥ tajjātīyaṃ cedamiti /
2573na hi nājījanat kuśūlasthaṃ bījamaṅkuramiti na samavahitakṣityādisahakārigrāmamapyasyājanakaṃ bhavati /
2712ākṣeptuḥ anuśayabījamudghāṭya dūṣayatiyattu sūtre iti /
2816anuśayabījamudghāṭayatiathāpīti /
3568nanviyamanavasthā kasmād bījāṅgurādiṣvivehāpi nābhyupeyate ityata āhana caināmanavasthāmiti /
4161tadanena śālibījāṅgurasya paramparayā śālibījāntarajananalakṣaṇāt pratisaṃdhānāt kāryakāraṇabhāvaniyamād vyavacchinatti //
4175athāsadapi pratisaṃdhānaṃ kāryavaśādāharati tathāgato naṭa iva rāmatvamātmanaḥ yadi tat kāryakāraṇabhāvanibandhanam kathamasat kathamāhāryam atha kāryakāraṇabhāvo 'pyavastusan kalpanāmātranibandhanaḥ sa tarhi tādṛśaḥ śālibījasyotpādaṃ vāstavaṃ na niyantumarhati na jātu kalpitavahnibhāvo māṇavako dahanapākayorūpayujyate /
4480bījaṃ mithyāpratyayasya samyakpratyayaviṣayo 'rthaḥ /
4735doṣasalilāvasiktāyāṃ khalvātmabhūmau dharmādharmabīje sukhaduḥkhe janayataḥ nānyathā /
4991lakṣaṇābījāntaramāhatasya cānekasyeti /
4997tadevaṃ lakṣaṇābījadvayopanyāsena asādhāraṇo dharma iti grahaṇakavākyaṃ vyākhyātam /
5032anabhyupagamabījaṃ ca kutaḥ punarevadevamavagataṃ padmapatrāvayavakriyā vibhāgadvayajaniketi vibhāgadvayakramakalpanāyāṃ pramāṇābhāvāditi cet hanta vaṃśadalavibhāgayorapi tulyam /
6030taddharmabhāvī bhavatīti tadanupapannam na hi kṛtakatvāt sthālyāderanityatvaṃ bhavati jāyate bījādivāṅkura ityata uktambhavati vidyate// //
7492na parīkṣā saṃśayamantareṇeti saṃśayabījamāha /
7678na ca samastapratisandhānapratyayamithyātve mithyāpratisaṃdhānapratyayo bhavitumarhati bījā bhāvā dityāha /
8971lohitaretaso bījasyo pahatatvaṃ yataḥ putrajanma na bhavati /
9636pradeśavatoḥ khalvāmalakayoḥ saṃyogo vyāpyavṛttitā saṃyogasyākāśādāvapi pradeśavaddravyasāmānyaṃ tenākāśādau pradeśāpacāra ityuktaṃ saṃprati sāmānyāntaraupacārabījamāha ekasya ceti /
9797na ca nirbījā bhrāntirapi saṃbhavitumarhati dīrghatvādibhramāṇāṃpa tu śabde 'sti bījamityāha /
9896asyākṣepasūtram nyūnatuḥ sū // alpena hi nyagrodhavījenārabdho nyagrodhatarurmahān tato 'timahatā vā nārikelabījenārabdho nārikelataruralpaḥ nārikelabījaireva parasparāpekṣamāṇasamairārabdhaḥ sama iti /
9905tathā hyatulyāyāḥ prakṛterivakārā vikalpyante prakṛtibhedamanuvidhīyante na jātu nyagrodhabījād nārikelapādapo bhavati bhavati ca nyagrodhabījānnyagrodhapādapa iti /
10803sarvāvasthāsu bījāvayavānāmupalabdheḥ paramāṇvavasthatve tvanupalambhaḥ syāt /
10804tasmānna bījāvayavāḥ pacyamānā aṅkurotpattau paramāṇvavasthā bhavanti /
10806paramāṇvavasthā bījāvayavā na bījatvādijātiviśeṣavantamārabdhumarhantītyuktaṃ siddhāntineti matvā darśayati /
10809pratisaṃdhānāya bījatvajātīyānavayavān lakṣitumasmābhirbījāvayavānāṃ paramāṇvanto vibhāgo niṣiddhaḥ kalpādau tvārambhe paramāṇūnāṃ na pratisaṃdhānamasti na hi pūrvasarge ye bījamārebhireva sāṃpratamapi ta evārabhante nānya iti pratisandhānaniyamaḥ api tvanyebhyo 'pi bhavantīti bhāvaḥ /
11144vipratipattibījaṃ pṛcchati /
11306atra hi yathāśruti sthānānyatva iti niyittasaptamyā nānātvasya bījaṃ sthānānyattvamuktaṃ na tvekatvasyeti /
11307ekatvasya tu bījaṃ nānāsthānatvaṃ yathoktam /
11331tadevaṃ paroktaṃ saṃśayabījaṃ dūṣayitvā bhāṣyakārīyaṃ saṃśayabījaṃ darśayitvā vārttikakāraḥ svātantryeṇa saṃśayabījamāha /
11860yathā cotpādasya purastādakhilasāmarthyarahitasyāṅkuraprāgabhāvasyopakāraṃ kiṃ cidakurvanto 'pi bījādayo 'ṅkuramārabhante tadutpādasyaiva tatprāgabhāvanivṛttirūpatvāt /
11951utpannamātrameva bījamaṅkuraṃ janayet /
11952nanūtpanno bījakṣaṇaḥ samartho janayatyevāṅkuraṃ kutaḥ samarthasyotpattiḥ samarthasyotpattiḥ pūrvasmādbījakṣaṇāt /
11953tarhi tatsantānavartināṃ sarveṣāṃ bījatvāviśeṣādaṅkurajananasāmarthyamiti kusumānantaralabdhajanmamātrameva bījamaṅkuraṃ janayet /
11955pūrvapūrvakṣitibījapavanādikṣaṇasamavadhānotpannātiśayavaduttarakṣaṇaparamparālabdhajanmā 'ntyobījakṣaṇaḥ samarthaḥ samarthakṣityādilakṣaṇasahabhūranapekṣa evāṅkurañjanayati /
11976tathā hyantakṣaṇaprāptāni kṣitipavanapāthastejobījāni samarthāni prāgbhāvaniyatāni niyatacaramotpādānāmavanijalānalāṅkurāṇāṃ kāraṇaṃ bhavadbhirabhyupeyante tānyamūni parasparānapekṣāṇi vā janayeyuḥ sāpekṣāṇi vā /
11980tatkimidānīṃ samarthabījakṣaṇajanako 'pi bījakṣaṇo 'napekṣa eva /
11982nenvevaṃ sarva eva bījakṣaṇā nirapekṣāḥ svakāryopajana iti kṛtaṃ sahakāribhiḥ /
11984tatkimayaṃ kṛṣīvalo 'pi na prekṣāvān prekṣāvān yataḥ prayatnena kusūlādavatārya bījamāvapati bhūmau parikarṣitāyāṃ kṣityādisahabhuva eva bījakṣaṇasyātiśayotpādaparamparāyā aṅkuraprasavasāmarthyāt kuśūlasthāttu sahasreṇāpi varṣairaṅkurānutpāde tatrāvapatīti /
11986atha kimayaṃ na svasaṃtānamātraprabhavaḥ samartho bījakṣaṇaḥ tathā cetkathaṃ saṃtānāntaraṃ nāpekṣeta svakārye /
11988nanūtpattāvapyasya jāgarti svasaṃtānavarttī pūrva eva nirapekṣaḥ kṣaṇa evaṃ tasya pūrvaḥ pūrvaḥ kṣaṇaḥ svasaṃtatipatita evānapekṣo jāgartyupajanana iti kuśūlanihitabīja eva syātpa kṛtī kṛṣīvalaḥ kṛtamasya kṛṣikarmaṇā duḥkhabahulena /
11990api cāntyakṣaṇaprāptaṃ bījamanapekṣya aṅkurāvanipavanapāthastejāṃsi janayetkiṃ yenaiva rūpeṇāṅkuraṃ janayati tanaiva taditarāṇyapi kiṃ vā rūpāntareṇa /
12002rūpāntareṇa bījamaṅkurāditareṣāṃ kṣityādīnāṃ janakam tathā hi bījamaṅkurasyopādānaṃ tatsārabhāgavikriyayā 'ṅkurasyotpatteḥ kṣityādiṣu tu janayitavyeṣu sahakāri pūrve tu kṣityādayaḥ kṣityādīnāṃ yathāsvamupādānāni tadvikriyayā tadutpattiriti cet /
12004ekaṃ cet kathaṃ rūpāntareṇa janakaṃ nānātve tayorbījādbhedo 'bhedo vā bhede kathaṃ bījasya janakatvaṃ tābhyāmevāṅkurādīnāmutpatteḥ /
12005abhede vā kathaṃ na bhedo bījasya bhinnatādātmyāt /
12007tasmādaṅkurādbhinne kṣityādau janayitavye tadupādānaṃ pūrvameva kṣityādisamasamayabhāvi bījenāpekṣyate /
12008evaṃ bījamapi samasamayabhāvyeva sahakārikāraṇaṃ kṣityādibhirapekṣyate nānyathā kāryabhedasiddhirityanicchatā 'pyabhyupeyam /
12020samavadhāne hetu satyutpādādeva kāryasvasamavadhānameva heturna punā rūpamapīti cet tatkimidānīṃ rāsabhāditulyatābījarūpasya /
12022atha kasmādgardabhādīnantareṇeva bījarūpaṃ vināpi nāṅkuro jāyate /
12026samavadhānamātrasya bījarūpamantareṇāpi tatra tatra bhāvāt /
12027viśeṣastu samavadhāne rūpameva bījādīnām /
12044yathā 'nyatvāviṃśeṣe 'pi kāryaṃ dhūmo hutabhuja eva na bījasyetyuktam /
12417dhāraṇāśākhaṃ jaigīṣavyādiproktaṃ tatkṛtā jñāteṣveva vastuṣu nāḍīcakrahṛtpuṇḍarīkakaṇṭhakūpanāsāgratā lulalāṭabrahmarandhrādiṣu smartavyānāṃ bīja rūpa saṃsthānāstrābharaṇabhṛtāṃ ca devatānāmupavikṣepaḥ samāropaḥ tathā tatra devatāḥ samāropitāstāstattadavayavagrahaṇāt smaryanta ityarthaḥ /
12627anāditvācca bījāṅkuravadanyonyāśrayo na kṣatimāvahatītyarthaḥ // //
12844pṛcchati kaḥ punaraṅkureṇa bījopamardārthaḥ /
12845kā punarbhaktiḥ yayā yogādupasaṃgṛhṇāti bījamaṅkura iti bhavati prayoga ityarthaḥ /
12852naupacārikaṃ prayogaṃ vyāsedhāmaḥ kārakaśabdānāṃ kintu yathā bhaviṣyannaṅkuraḥ samprati asanna bījamupamṛdgāti evaṃ bījābhāvo 'sannāṅkuraṃ karotīti brūmaḥ /
12854nanūktamupamṛdya prādurbhāvādityanenānantaryaṃ bījavināśāṅkurotpādayoḥ sūcitaṃ bījavināśānantaryāccāṅkurotpādasya bījavināśakāryatvamityata āha /
12859nanu yadi bījāvayavavyūhāntaramaṅkurotpādaheturna bījaṃ kasmādaṅkurārthinaḥ kṛṣīvalā bījamupādadataityata
12862bījāvayavopādāne avarjanīyatayā bījamāgacchadaśakyapratyākhyānamityarthaḥ // //
12866na vinaṣṭebhyo bījebhyo 'ṅkurasyāniṣpatteḥ /
12867bījavināśaścedaṅkurotpādaheturatha vinaṣṭe bīje tadavayaveṣu parasparavicchinneṣvasati teṣāṃ vyūhāntare kasmādaṅkuro na bhavati bhavati tu sati teṣāṃ vyūhe tasmādvinaṣṭebhyo 'ṅkurānutpatterasati vyūhe na bījanāśaḥ kāraṇamiti sūtrārthaḥ // //
12874na hyananvayavinaṣṭayoḥ śāliyavabījayoḥ kaścidviśeṣo 'sti yenaikasmācchālyaṅkuro nānyasmāditi /
13993sthānādbījādupaṣṭambhānniṣpandānnidhanādapi /
14643tattvādhyavasāyasaṃrakṣaṇārthaṃ jalpavitaṇḍe bījaprarohasaṃrakṣaṇārthaṃ kaṇṭakaśākhāvaraṇavat sū iti sūtram /
15029anityatvaṃ tvaniyataṃ sa yadyaprayatnānantarīyake śabde 'nyatra vā bhavet kaḥ prayatnānantarīyakattvasyānityatvaniyamavirodhaḥ evaṃ hi sa bhaved yadi nityo 'pi prayatnānantarīyako dṛśyeta na tvevamasti tasmādupalabdhisamāyā utthānameva nāsti bījābhāvādityata āha vārtikakāraḥ sarvasādhyādhyāropeṇāvyāpakatvaṃ sādhanasyetyupalabdhisamārthaḥ /
15034bhāṣyakārodāharaṇāpatitopaścodāharaṇāntarapradarśanabījam /
15059tadanenāparitoṣabījamuktam /