Occurrences of kāraṇa in "Nyāyavārttikatātparyaṭīkā"

Click [+] to expand the context.
43tathā ca pramāṇādipadārthatatvaṃ pratipadyam pratipādakaṃ ca śāstramiti śāstrapramāṇādipadārthatatvayorjñāpyajñāpakabhāvaśca pramāṇādipadārthatatvajñānaniḥśreyasayoḥ kāryakāraṇabhāvalakṣaṇaśca saṃbandhaḥ sūcito bhavati /[+]
142sa ca kāryakāraṇatadanuṣaṅginivṛttyā lakṣyate /[+]
149indriyaviṣayabuddhadīnāṃ duḥkhatvopacāre kāraṇamāhaindriyāṇīti /[+]
215na ca kāraṇāntarāṇyapīndriyādīni asyārthena gṛhītāvyabhicārāṇi na cārthenāvyabhicārāṇi /[+]
221saṃvedanasya cārthāvarubhicāritākathanena tatkāraṇānāmindriyādīnāmapi pramāṇatvamaktaṃ veditavyam /[+]
223na cārthavyabhicāriṇāmindriyādīnāṃ kathamarthāvyabhicārivijñānajanakatvamiti sāṃpratam kāraṇasvabhāniyogaparyanuyogayoraśakyatvāt /[+]
246etaduktaṃ bhavati yathāntaraṅgatayā pravṛttirbalīyasī evaṃ mūlakāraṇatayā pramāṇamapi /[+]
258tat pramāṇata ityādinā vākyena kāraṇapradarśanadvāreṇānūdyate //[+]
344ayamabhisandhi na hi pramāṇakāraṇāni prekṣāvantiḥ yenaivamālocayeyuḥjanitameva pramāṇamanyamenāsmāsu vayamihodāsmaha iti /[+]
345nāpi svakāraṇabalalabdhajanmāni pramāṇāni dirśito 'yamartho 'nyatamena cāsmāsu pramāṇena kṛtamasmābhiriti virantumarhanti /[+]
351tasmāt pratyutpannakāraṇasāmagrījanitā buddhiḥ pramā /[+]
369na ca saṃśayaviparyāsarūpopalabdhikāraṇayoḥ prasagḍaḥ arthavadityadhikārat tayośvepadarśitārthavyabhicāreṇānarthavattvāt /[+]
481kalpāntaramāhaasādhāraṇakāraṇatā vā /[+]
488kalpāntaramāha pramākāraṇeti /[+]
489pramāyā asamavāyikāraṇa khalvātmamanaḥsaṃyogaḥ /[+]
550kāryakāraṇābhyāmubhayatvam /[+]
560nivedayiṣye hi kṣaṇabhaṅgādhikāre tathā sthemabhājāmapi vastunāmakramāṇāmapi kramavatsahakārikāraṇasamavadhānavaśādupajanāpāyadharmāṇaḥ kramavanto dharmā bhavantīti tadihāpi /[+]
652dvividhaṃ pramāṇaṃ bhāvo 'bhāvaśca yathā kāraṇābhāvena kāryābhāvajñānaṃ yato dvitīyasūtrasamutyānam /[+]
711tasya āgamānumānasahakāriṇā kāraṇābhāvena kāryābhāvānumānamevātrārthe pramāṇamiti bhāvaḥ /[+]
786tannātipasaṅga iti cet hanta tarhi tatsādhanatvajñānameva pravartayati na phalajñānam jñānecchāpravṛttīnāṃ kāryakāraṇabhūtānāṃ sāmānādhikāraṇyena saṃpratipattaṃrityabhiprāyeṇāhasukhaduḥkhasādhanabhāvat sarve 'rthāścetanaṃ prayojayantīti /[+]
811nanvavayavaiścedarthaparīkṣaṇa na tarhi pramāṇaiḥ kāryakāraṇayorabhedābhāvādityata āhakimuktaṃ bhavatīti /[+]
813api tu svakāraṇatatpramāṇasūcanena /[+]
845vakṣyati hyanumānādhikāre yathānaupadhikaḥ saṃbandho hetusādhyayoranumānāṅgam na tu kāryakāraṇabhāvādiravyāpakatvādatiprasaṅgacceti /[+]
865na hi śravaṇendriyādanyadasti śabdagrahaṇakāraṇam /[+]
866na hi śravaṇendriyādanyadastita śabdagrahaṇakāraṇam /[+]
1030nanu yathā tantavaḥ paṭasya samavācikāraṇaṃ kiṃ tathaivaite pratijñādayo vākyasya no khalu rāganaguṇā varṇāḥ samavāyikāraṇatāṃ pratipadyanta ityāha vākyaikadeśā iti /[+]
1031avayavā ivāvayavāḥ na punaḥ samavāyikāraṇam yathā hyavayavāḥ samudāyina ekasminnavayavini kārye dhārayitavye ca evamekasmin vivakṣitārthapratipādane pratijñādayo 'vayavā vākyasya samudāyasya samudāyina iti /[+]
1051evaṃ ca yadā padārthapratyāyana eva padānubhavo na kāraṇam tadā vākyārthajñāne nānāpadārthasmaraṇākāṅkṣāyogyatāsannidhānāvadhāraṇādivyavahite kaiva katheti /[+]
1189karmakāraṇakamapūrvaṃ dharmādharmāviti yāvat kārye kāraṇatvopacārāt /[+]
1199nanvanekaṃ yāgādibrahmahatyādikriyārūpaṃ kāraṇamastaṃ kṛtamapūrvairityata uktamavasthitam /[+]
1203na hyavasthitāt kāraṇādanavasthitaṃ kāryamityata uktamanityam /[+]
1209atha pṛthivyādyeva kāraṇa janmavaicitrye kasmānna bhavatītyāśayavān pṛcchatikiṃ kāraṇamiti kasmāt kāraṇādityarthaḥ /[+]
1419vidyamānakāraṇe api sukhaduḥkhe 'śakto 'dviṣaśca bhu/jano na sukhaduḥkhatayā manute /[+]
1426no khalūtpannatattvasākṣātkāraḥ samucchinnavāsanāviparyāsajñānastatkāryadoṣatatkāryapravṛttīnaṃ nivṛttyai prayatate kāraṇanivṛttyaivāyatnalabhyatvāt kāryanivṛtteḥ /[+]
1439kāraṇocchedāt kāryocchedo 'bhimataḥ /[+]
1440na cāsau duḥkhādīnāṃ mithyājñānāntānāmapradarśite kāryakāraṇabhāve sidhyati /[+]
1443sa ca yogyatayā kāryakāraṇabhāvaḥ /[+]
1444kāryeṇa kāraṇaṃ yuktam kāraṇena ca kāryamiti /[+]
1445ataḥ siddhe kāryakāraṇabhāve uttarottarāpāye tadanantarābhāvādapavarga ityanena yogena kāraṇocchedakrameṇa kāryocchedakramapratipādanenāpavargaḥ pratipādyate /[+]
1446atra cottaratvaṃ pāṭhāpekṣayā kāraṇasya /[+]
1448mithyājñāne kāraṇe tatkāryāḥ doṣāḥ /[+]
1453evanivṛttyā anyanivṛttyaiva kāryakāraṇabhāva ākṣipta iti nāsau sūtre darśanīyaḥ /[+]
1466itaretarayogenāpi kāryakāraṇabhāvaḥ sūcanīya eva /[+]
1548na hi viṣayatvaṃ nāma kāraṇatvaṃ yenāsati na syāt kiṃ tu svakāraṇadhīnaḥ sāmarthyātiśayaḥ /[+]
1562tadviṣayaṃ ca jñānaṃ mithyājñānamityapi na saṃbhavati tasya sarvopākhyārahitasya kenacit sārūpyābhāvāt tatkāraṇakatvācca bhrānteḥ kāraṇābhāve kāryābhāvasya sulabhatvāt /[+]
1569na ca kāraṇatvenālambanatvam rūpādivijñānānāṃ rūpādivaccakṣurādyapi kāraṇamiti cakṣurādyālambanatvaprasaṅgāt /[+]
1574doṣasahāyā locanādayo mithyāpratyayamādadhata iti cetna doṣā hi kāraṇānāṃ sāmarthya nighnanti na punaḥ kāryāntaropajananasāmarthyamādadhati na khalu bhṛṣṭaṃ kuṭajabījaṃ nyagrodhadhānāyai kalpate kiṃ tu na karoti kuṭajadhānām /[+]
1608dṛṣṭaṃ ca duṣṭānāmapi kāraṇānāmautsargikakāryapratibandhena kāryāntarotpādakatvam /[+]
1618evaṃ mithyājñānasya svarūpaṃ darśayitvā mithyājñānadoṣapravṛttitajanmaduḥkhānāṃ kāryakāraṇabhāvo doṣādīnāṃ svarūpaṃ coktam etasmāt ityādinā tāpa ityantena bhāṣyeṇa /[+]
1628naiṣāṃ svarūpamapi tu kāryakāraṇabhāva ityarthaḥ /[+]
1631duḥkhajanmapravṛttidoṣāḥ viṣayatvena tāvanmithyājñānasya kāraṇam /[+]
1632evamasati janmani mithyājñānasyānutpattaraviṣayo 'pi janma mithyājñānasya kāraṇam /[+]
1633evaṃ vinā pravṛttiṃ janmābhāvāt janmadvādeṇa pravṛtterapi mithyājñānakāraṇatvam /[+]
1637saṃpratibījāpāya iva tajjānyāṅkurapravāhanivṛttiḥ mithyājñānāpāye tajjanyadoṣapravṛttijanmaduḥkhamithyājñānādipravāhanivṛttiḥ kāraṇanivṛttau kāryanivṛtteriti kathanaparaṃ bhāṣyam anubhāṣyākṣipatiyadā tu tattvajñānāditi /[+]
1659tatra pūrvamanupajātavirodhitvāt ki bādhatām anāgatasyāprāptatvena bādhitumaśakyatvāt svakāraṇabalādāsādyamānajanmanaścotpattivirodhasya cāśakyātvāt tadevamutpannamuttaramupajātavirodhitayā pūrvabādhātmakaṃ sannānupakṛdya pūrvamutpattumarhatīti bādhate /[+]
1705yadi hi janmanaḥ pravṛttiḥ kāraṇaṃ syāt tato janmanivṛttyai tannivṛttirarthyeta /[+]
1857na ca vyāptismṛtivicchinnamālocanaṃ vā vikalpo vā na liṅgaparāmarśajñānaheturiti vācyam tadudbodhitasaṃskāradvāreṇa vyāpsmiraṇe ca parāmarśe ca tasya tadānīmasato 'pi kāraṇatvāt /[+]
1861kā punariyaṃ pipāsopaśamanaśaktistoyasya yā anumānagocaraḥ na tāvat mīmāṃsakavadatīndriyā śaktiryusmābhirabhyupeyate kiṃ tu kāraṇānāṃ svarūpaṃ vā sahakārisākalyaṃ vā /[+]
1944tasmāt kāraṇabhāvānnānumānamasti /[+]
1947tadetadbhāṣyam anubhāṣyāvyākhyāne kāraṇamāhakiṃ punaretānīti //[+]
2058pratyakṣajñānakāraṇābhidhānapravṛttestadekadeśaṃ vadannakuśalaḥ sūtrakāraḥ syādityarthaḥ /[+]
2059kāraṇāntarāṇi darśayatitadyatheti /[+]
2068pratyakṣalakṣaṇakaraṇapravṛtto hi sūtrakāraḥ tadeva brūyāt yadasyāsādhāraṇaṃ kāraṇam /[+]
2069na tu sadapi sādhāraṇamasya kāraṇam /[+]
2072asādhāraṇaṃ kāraṇaṃ cet pratyakṣalakṣaṇāyopādeyaṃ hanta anyadapyasyāsādhāraṇamasti kāraṇamiti tadapyupādeyamiti codayatiindriyamanaḥ saṃyogastarhīti /[+]
2091yadevāsādhāraṇaṃ tad vyapadeśabhāgbhavati kāraṇatvena jñānaṃ vyapadiśyate ityarthaḥ /[+]
2234yogyo hi tādṛśa indriyakṣaṇaḥ svakāraṇādupajātaḥ pariṇato vārthakṣaṇaśrca yayoraprāptayoreva grahaṇagrāhyabhāvaḥ /[+]
2249yogyatayaiva hi kāraṇāni svakāryaṃ kurvanti prāptistu svarūpyogyatāprayuktāṃ vyāptimupajīvati na tvasyāḥ svābhāvikaṃ vyāpakatvamiti bhāvaḥ /[+]
2270avāntarasāmagrībhede 'pīndriyārthamanaskārajatvāt jñānajātīyatvamiti cetna kiñcitkāraṇābhede 'pi kāryabhedasyānākasmikatvopapatteḥ /[+]
2271tadarthatvācca kāraṇabhedānusaraṇaprayāsasya /[+]
2274api copādānābhedaśrca kutaśrcit kāraṇabhedāt kāryabhedaśceti ko virodhaḥ ata evāsmākamabhede apyupādānasya piṭharasyauṣṇyāparākhyasya ca vahinasaṃyogasya pūrvarūpādipradhvaṃsānāṃ kāraṇānāṃ bhedād bhinnajātīyā jāyante gandharūparasasparśā iti siddhāntaḥ /[+]
2277asatyapīndriyārthasannikarṣe jñānamātrādeva sukhaduḥkhayoḥ svapnāntike darśanāt yatrāpīndriyārthasannikarṣastatrāpi jñānamastīti tadeva sukhaduḥkhayoḥ kāraṇaṃ kluptasāmarthyāt /[+]
2288api ca caramabhāvi kāraṇaṃ gṛhītvā pūrvabhāvināmakaraṇatvāpādane tantvādīnāmapi paṭādīn pratyakāraṇatvaprasaṅgaḥ /[+]
2290tatsahitasya tu tatkāraṇatvaṃ sannikarṣasyāpyālocanasahitasyeti samānam /[+]
2426atha vā pratyakṣāvyabhicāra evānumānādyavyabhicāre kāraṇam /[+]
2485tadeva hi paramārthasadvijñānasya kāraṇam na tu sāmānyam /[+]
2491tādṛśaṃ ca taddarśanasya kāraṇamiti nirvikalpakena prathamākṣatannipātajanmanā jātimadvastuvedanāt tatropalabdhacarasaṃbandhasya śabdasya smaraṇam /[+]
2504na caikavijñānasamārūḍhayorjñāpyajñāpakabhāvo vā kāryakāraṇabhāvo vā saṃbhavī samānakālayoḥ tayorūbhayorapi paurvāparyaniyamāt /[+]
2511tasmāt svabhāva eva svakāraṇādhīnajanmā dravyasya sa tādṛśo yena bahūnāmupādhīnāmupakarotīti vācyam /[+]
2568na ca prāgavasthāsmaraṇasāpekṣatayā nendriyārthasannikarṣaḥ kāraṇaṃ vikalpasyeti sāṃpratam /[+]
2581athānvayavyatirekanibandhanaḥ kāryakāraṇabhāvo na samānaviṣayatvamanuvidhīyate ityucyetra tadasmākamapi samānam /[+]
2615na ca śabdapratyakṣayorvastugocaratve satyapi pratyayābhedaḥ kāraṇabhedena pārokṣyāpārokṣyabhedopapatteḥ /[+]
2636nanvavicārakamindriyajñānaṃ kathaṃ viśeṣaṇaviśeṣyādi sakalaṃ saṃkalayet hanta bhoḥ kiṃ mānasamapi jñānaṃ saṃkalayitumarhati saṃkalayati manasastatkāraṇasya sarvaviṣayatvāt iti cet yadi pūrvakaṃ vijñānaṃ manaḥ kathaṃ tasya sarvaviṣayatā asmākaṃ tu manaḥ sarvaviṣayamapi acetanatayā na vicārakam /[+]
2671anavadhāraṇaśabdo 'yaṃ saṃśayajñānavācakaḥ svakāraṇendriyārthasannikarṣe prayukta upacāreṇa /[+]
2680nanu smaraṇavyavahitavyāpāramasya kāraṇaṃ nendriyamityata āhatasya hīti /[+]
2735nanu yugapajjñānānutpatterjñānakāraṇaṃ manoḥ astītyavagamyate na punarasyendriyatvamapi tabhdāvānavagame ca nendriyārthasannikarṣajaṃ sukhādijñānaṃ śakyaṃ vaktumityata āhatantrāntareti /[+]
2809tasya vicārāsahatayā paramārthasattvābhāvena saṃvṛtisato vijñānaṃ prati kāraṇabhāvābhāvāt /[+]
2831yato bhavati jñānaṃ sa grāhyo 'rthaḥ kāraṇam grāhakaṃ ca vijñānaṃ kāryam /[+]
2833tatsamānakālayostu kāryakāraṇabhāvābhāvāt /[+]
2836kṣaṇikatvād bhāvānāṃ kāraṇasaya nāśaḥ kāryasyotpāda ityekaḥ kālaḥ tathāpi kāraṇasya grāhyatā bhinnakālasyāpi svasadṛśajñānajanakameva tasya tajānaṃ grāhyatvam[+]
2850sa cet kāraṇaṃ vinaṣṭasya pratyakṣateti tathā ca vartamānābhamavartamānaṃ gocarayati mithyātvamapratyakṣatvaṃ ca syāditi bhāvaḥ /[+]
2863avyabhicārāya viṣayakāraṇatvamāhaviṣayasvarūpānuvidhāyīti /[+]
2953bubhutsāpyanumānajñānotpattau kāraṇamiti darśayituṃ bubhutsāvata ityuktam /[+]
2966yathāha kāryakāraṇabhāvād vā svabhāvād vā niyāmakāt /[+]
2972kāryakāraṇabhāvaścedam /[+]
2998yadi na tannimittaṃ kasmāt vināpi vahni kvacid dhūmo nopalabhyate athāsau sarvathā vahnisahitaḥ tathā satyādrendhanavat kathaṃ vahnirapi na kāraṇam kāraṇaṃ cet kathaṃ tadantareṇa dhūmabhāvaśaṅkā akāraṇasya hi kāryasya nityaṃ sattvamasattvaṃ vā syāt anapekṣatvāt na kādācitkatvam /[+]
3009tena tadabhāve 'pi tajjātīya eva kāraṇabhedajanmā kadācit kādācitko dhūmaḥ syāditi anivṛttireva śaṅkāyāḥ /[+]
3012tasmāt anantaramevetyavadhāraṇābhāvāt naivaṃrūpaṃ kāryakāraṇabhāvāvadhāraṇaṃ yuktam /[+]
3016api cāstu tadutpattiniścayaḥ tathāpi kasmāt kāraṇamantareṇa na kāryaṃ bhavati tathā ca satyanapekṣatayā kādācitkatvavihatiriti cetyathāha[+]
3021sa ca yo vā sa vā bhavatu kṛtaṃ kāryakāraṇabhāvāvadhāraṇāyāsena /[+]
3023api ca kāryāt kāraṇamanumīyamānaṃ tataḥ pūrvamevānumīyeta na tu vartamānakālam /[+]
3026tatkālaṃ tu na tasya kāraṇam /[+]
3031na cānayorasti kā kāraṇabhāvaḥ tādātmyaṃ vā /[+]
3032yadyucyeta tatpūrvebhyo rūparasagandhasparśakṣaṇebhyo rasakṣaṇo jāyate sa svakāraṇaṃ pūrvarūpakṣaṇamanumāpayan yādṛśā tena janitaḥ tādṛśamevānumāpayati /[+]
3033sa cānumāpakarasakṣaṇasamānakālarūpakṣaṇāntarajanaka eva svakāraṇam iti tādṛśameva gamayati /[+]
3042tadasvabhāvabhūtaḥ kathaṃ tadanumānaniveśī tadavacchedakatvādita cet nanu naitāvatāpyasya tulyakālasya rūpasya kāraṇabhāva iti kathaṃ kāryaṃ hetorgamyeta viśiṣṭena kāraṇasvabhāvenāsvabhāvo 'pi asāvākṣipyate viśeṣaṇatayeti cet nanvākṣipyate jñāpyata ityanarthāntaram /[+]
3043sa kiṃ kāraṇānumiteḥ prāgathānumitisamaye paścād vā na tāvat prāk na hi sattāmātreṇa kāraṇaṃ tad gamayatyatiprasaṅgāt kiṃ tu svajñānena /[+]
3046ubhayośca jñānayoḥ sahabhavatoḥ savyetaraviṣāṇavat kāryakāraṇabhāvābhāvāt /[+]
3047tathā ca rasāt kāryāt tatkāraṇaṃ rūpamanumātavyam /[+]
3048tathā ca kāraṇāt kāryānumānaṃ tādātmyatadutpattibhyāmanyata iti nābhyāmeva pratibandhasiddhiḥ /[+]
3051na ca lakṣaṇānurodhena lakṣyasyānyathākaraṇaṃ yuktaṃ parīkṣakāraṇam /[+]
3057api cādyatanasya saviturūdayasya hyastanena saviturūdayena candrodayasya ca samānakālasya samudravṛddhyā madhyanakṣatradṛṣṭyā cāṣṭamāstamayodayasya na kāryakāraṇabhāvaḥ tādātmyaṃ vā atha ca dṛṣṭo gamyagamakabhāvaḥ /[+]
3080yaśca vaiṣeśikaiḥ catuṣprakāraḥ saṃbandha ucyate asyedaṃ kāryaṃ kāraṇaṃ saṃbandhyekāryasamavāyi virodhi ceti laiṅgikam vai sū // //[+]
3117yadyucyeta na bhāvasvabhāvāḥ paryanuyojyāḥ tasmādanyatvāviśeṣe 'pi kiñcideva kāraṇaṃ kāryañca kiñciditi /[+]
3118nanveṣa svabhāvānāmanuyogo bhinnānāmakāryakāraṇabhūtānāmapi svabhāvapratibandhe tulya eva /[+]
3127tattadasādhāraṇakāraṇāpekṣayo tu tatpramāṇavyapadeśe atrāpi bhūyodarśanam asādhāraṇamiti pramāṇāntaraṃ jātam /[+]
3190anyathā karmanāmadheyeṣūdbhidādiśabdeṣu na kāraṇavibhaktiḥ śrūyeta udbhidā yajeta darśamaurṇamāsābhyāṃ yajetetyādi /[+]
3216tena ca jñānena svakāraṇaṃ viśeṣitam pratyakṣasūtre yata ityadhyāhārāt /[+]
3217tasmādihāpi svakāraṇaviśeṣakaṃ smṛteranyad vijñānamadhikṛtam /[+]
3218na ca saṃskāraḥ pratyakṣapūrvo 'pi tādṛśajñānakāraṇamiti na tasya prasaṅga ityarthaḥ /[+]
3285pūrvaṃ kāraṇaṃ kāryāt /[+]
3298pūrvaśabdena kāraṇabhighāyinā pratisaṃbandhitayā kāryamapyupakṣiptam /[+]
3299ato dvayorapyupakṣiptayoḥ kāraṇasyopayogādanumānabhāveneti yocanā /[+]
3301yadyapi kāraṇamātraṃ vyabhicārati kāryotpādam tathāpi yādṛśaṃ na vyabhicarati tatra nipuṇena pratipatrā bhavitavyam /[+]
3303rasādrūpānumāne tu vaināśikānāmāpāditaṃ kāraṇāt kāryānumānamasmābhiḥ /[+]
3304api cāntyatantusaṃyogānantaraṃ paṭo jāyate tatrāpi śakyaṃ kāraṇāt kāryānumānam /[+]
3309api ca badhiro murajamukhamabhihatya svapāṇinābhighātādeva śabdakāraṇāt tatkāryaṃ śabdaṃ niḥśaṅkamanumimīte /[+]
3310evamanyānyapi kāraṇāt kāryānumānāni ūhanīyanīti //[+]
3319kāraṇasya hi kāryāt pūrvakālatā śakyā niścetum kāryeṇa liṅgena /[+]
3324atrāpi kāryeṇa saviturdeśāntaraprāptyā tatkāraṇasya vrajyāyā anumānāt /[+]
3338tadidamuktamakāryakāraṇabhṛteneti /[+]
3436kāryakāraṇabhāvamālambateastviti /[+]
3438dhūmena hi vahniranumīyate na ca kāryasattā nimittakāraṇasattāyā vyāptā /[+]
3440nāpyasamavāyikāraṇasattayā na hi yadā yadā saṃyogastadā karma /[+]
3441tasmāt samavāyikāraṇāvinābhāvaḥ kāryasya vaktavyaḥ /[+]
3485tatra ca pṛthivyādiniṣedhāt nabho 'sya samavāyikāraṇam /[+]
3554iha buddhinimittatvaṃ kāraṇatvam /[+]
3556satyupalabdhikāraṇāntarasamavadhāne sarvatropalabhyatā vyāpakatvam /[+]
3557tacceha pratyayakāraṇe ātmāni ca samavāye cāvilakṣaṇamiti /[+]
3590tribhyo hi kāraṇebhyaḥ kāryaṃ bhāvarūpaṃ jāyate /[+]
3591kāryakāraṇasamavāyasya ca kāryakāraṇe samavāyikāraṇe vaktavye kāryāt prāg jātasya ca samavāyasya na kāryaṃ kāraṇam /[+]
3592na ca nimittakāraṇamātrādasya janmeti sāṃpratam bhāvotpādasya sarvatra kāraṇatrayapūrvakatvaniyamāt /[+]
3593tasmāt samavāyasya samavāyyasamavāyikāraṇābhāvat na kāryāt prāg utpāda iti suṣṭhūktamtathāpi kasyeti vācyamiti /[+]
3596na ca paṭaturīsaṃyogavat samavāyasya paścāt kāryakāraṇasamavāya iti yuktam /[+]
3597saṃyogajasya saṃyogasya kāraṇatrayasaṃbhavād asya tu samavāyāntaramantareṇa kāraṇatrayāyogāt /[+]
3981tasya vacanāt kāryāt kāraṇaṃ vivakṣā anumīyate /[+]
3982tasyāśca kāraṇamarthajñānam /[+]
4147tadetadanupapannam bhinnakartṛkatvād vyatirekasyopādhisaṃbhavena svābhāvikapratibandhavijñānavaikalyāt asti hi devadattayajñadattavijñānānāṃ bhinnakartṛkatvamakāryakāraṇabhāvaśca tatra kimakāryakāraṇabhāvāt pratisandhānasya vyatireka uta bhinnakartṛkatvāditi sandigdhavyatirekatvādasādhanāṅgaṃ pratisandhānamityāśayavāṃścodayatikāryakāraṇabhāvāditi /[+]
4161tadanena śālibījāṅgurasya paramparayā śālibījāntarajananalakṣaṇāt pratisaṃdhānāt kāryakāraṇabhāvaniyamād vyavacchinatti //[+]
4162nanviyaṃ pūrvāparapratyayasaṃhitā smṛtirapi kāryakāraṇabhāvādevopapatsyate kṛtamekena kartretyata āhasā ca smṛtirbhavatpakṣe 'nupapannā /[+]
4169na cedaṃ satyapi bhede kāryakāraṇabhāvāt pratisaṃdhānaṃ bhavitumarhati /[+]
4170na hi yatra sphuṭataraḥ kāryakāraṇabhāvaḥ tantupaṭayorghaṭakapālayorvā dṛśyate tatra pratisaṃdhānaṃ bhavati ye tantavaḥ sa eva paṭa iti vā yo ghaṭākṣaṇaḥ sa eva kapālakṣaṇa iti vā /[+]
4171vastutaḥ kāryakāraṇabhūtānāmagṛhītabhedānāṃ pratisaṃdhānahetubhāvaḥ sabhāgeṣu kṣaṇeṣu tathā darśanāditi cet tanna āmalakaphalasyaikasyāpanayane tatraiva sthāne āmalakāntarāvasthāpane bhavati pratisaṃdhānam /[+]
4172na ca tayorāmalakayorasti kāryakāraṇabhāvaḥ /[+]
4173pūrvāparapratyayayoḥ smṛtyā sahaikaviṣayatvaṃ kartari kāryakāraṇabhāvanibandhanaṃ na karmaṇīti cet hanta nairātmyasākṣātkārasātmībhāve 'pyasti vijñānānāṃ kāryakāraṇabhāva iti tannibandhanaṃ pratisaṃdhānaṃ pūrvavadeva prasajyeta /[+]
4175athāsadapi pratisaṃdhānaṃ kāryavaśādāharati tathāgato naṭa iva rāmatvamātmanaḥ yadi tat kāryakāraṇabhāvanibandhanam kathamasat kathamāhāryam atha kāryakāraṇabhāvo 'pyavastusan kalpanāmātranibandhanaḥ sa tarhi tādṛśaḥ śālibījasyotpādaṃ vāstavaṃ na niyantumarhati na jātu kalpitavahnibhāvo māṇavako dahanapākayorūpayujyate /[+]
4216ito 'pyasatyātmani vijñānamātrāt kāryakāraṇabhāvena smṛtirnotpadyate ityāhaitaśceti /[+]
4280ātmānaṃ lakṣayitvātmano duḥkhanidānānāmindriyādīnāṃ sarveṣāṃ sākṣāt pāramparyeṇa ca śarīramāśritya tannidānatvamiti tadevāsya duḥkhamūlakāraṇamityanantaraṃ śarīraṃ lakṣayituṃ sūtramceṣṭetyādi /[+]
4327api ca yadā ceṣṭendriyārthasya samavāyena śarīratvam hanta bho indriyasamavāyikāraṇeṣu paramāṇuṣu samastam etadastīti teṣāmapi śarīratvaprasaṅga ityāhasamasteti /[+]
4378evaṃ sā tadanyakriyākāraṇātiriktakaraṇaniṣpādyā tadanvayavyatirekānanuvidhāne sati kāryatvāt /[+]
4394sāṃkhyānāṃ kila rāddhānte kāraṇātmakaṃ kāryam /[+]
4395tacca kāraṇamindriyāṇāmahaṅkāra eva ityaikātmyamekakāraṇakatvam /[+]
4409samavāyikāraṇaṃ svāśrayapratyāsatti vāpekṣata iti bhāvaḥ /[+]
4562pradhānaṃ tu kālpanikaṃ nopalabhyam tathāpi rūpādīnāṃ mūlakāraṇaṃ pradhānamityasti sāṃkhyānāṃ vyapadeśaḥ /[+]
4589yasya dravyasya yāvān saṃyogapracayo 'samavāyikāraṇaṃ sa tāvānutpannamātra eva tajjanakaḥ tasya kṣepāyogāt /[+]
4853anādiḥ khalu kāryakāraṇapravāharūpā buddhīnāṃ santatiḥ /[+]
4858sa hi antyaḥ kṣaṇaḥ kiñcidārabhate na vā ārambhe nāntya iti na kāryakāraṇapravāhanivṛttiḥ pravāhaśca santāna iti na santānanivṛttiḥ /[+]
4904mahatvadīrghatvasāmānyadharmayogastu sannapi na saṃśayakāraṇam asādṛśye tadyoge 'pi saṃśayābhāvāditi bhāvaḥ /[+]
5010sadanityaṃ dravyavatkāryāṃ kāraṇaṃ sāmānyaviśeṣavaditi dravyaguṇakarmaṇāmaviśeṣaḥ //[+]
5018ayamarthaḥ yadyapi vibhāgajatvaṃ na dravyādau kvacid dṛṣṭam tathāpi tadvyatirekaḥ pratyekaṃ dravyādau dṛṣṭa iti vibhāgajatvena sadādyaviśeṣavān śabdo dravyakarmabhyā vyāvartamānaḥ kiṃ guṇaḥ guṇakarmabhyāṃ vyāvartamānaḥ kiṃ dravyam guṇadravyābhyāṃ vyāvartamānaḥ kiṃ karmeti vyatirekamukhena tattat smārayan asādhāraṇo dharmo bhavati saṃśayakāraṇamiti /[+]
5028na cānyadasya kāraṇaṃ saṃbhavati /[+]
5029tasmād vaṃśadalakriyājanito dalayorvibhāgaḥ kāryaikārthasamavetaḥ tadavaruddhākāśapradeśavibhāgasyāsamavāyikāraṇameṣitavyaḥ /[+]
5031pariharatianabhyupagatavibhāgajavibhāgasyaitad vibhāgajatvam evaṃ saṃśayakāraṇaṃ bhavati /[+]
5045pāṭyamāne hi vaṃśe śabdotpattau vaṃśadalayormitho vibhāgo nimittakāraṇam /[+]
5046vaṃśadalāvaruddhākāśavibhāgastvasyāsamavāyikāraṇam na tu bheryākāśasaṃyogavat vaṃśadalākāśasaṃyogo 'samavāyikāraṇaṃ bhavitumarhati /[+]
5047tathā hi prayogaḥ yo 'yaṃ vaṃśadalavibhāganimittaḥ śabdaḥ sa nimittasamānajātīyāsamavāyikāraṇajanyaḥ tadasādhāraṇanimittajanyaśabdatvāt /[+]
5048yo yaḥ śabdo yadasādhāraṇanimittajanmā sa sarvastajjātīyāsamavāyikāraṇajanyaḥ yathā bherīdaṇḍasaṃyoganimittaḥ śabdo bheryākāśasaṃyogāsamavāyikāraṇakaḥ /[+]
5051tadevaṃ vaṃśadalavibhāgalabdhajanmanā vaṃśadalākāśavibhāgenāsamavāyikāraṇena janitaḥ śabdaḥ /[+]
5052tadevaṃ vibhāgajavibhāgāsamavāyikāraṇakatvaṃ śabdasya tadapi yadyapyaṅgulyākāśavibhāgajahastākāśavibhāgāsamavāyikāraṇe kāyākāśavibhāge 'sti tathāpi kāraṇamātravibhāgajavibhāgāsamavāyikāraṇakatvāditi hetuḥ bhāṣyakāreṇa vibhāgajatvāt ityanena sūcitaḥ /[+]
5054sa hi kāraṇākāraṇavibhāgapūrvako na tu kāraṇamātravibhāgapūrvakaḥ /[+]
5065saṃprati samānaśabdaparyālocanayāpyanekapadamasādhāraṇe vartate lakṣaṇayaivetyāhasamānadharmasya saṃśayakāraṇatvena upayogād veti /[+]
5067tatra dvayasyāpi samānaśabdena śrutyarthābhyāmupāttasya samānasya dharmasyāsamānasya ca samānasya saṃśayakāraṇatvenopayogāditi yojanā /[+]
5076asādhāraṇasya saṃśayakāraṇatve vyāvṛttiḥ prayojiketi manvānaścodayatiyadyaneketi /[+]
5081sa cet saṃśayasya kāraṇam hanta samānadharmopapattireva sarvatra saṃśayakāraṇamiti kṛtam anekagrahaṇenetyarthaḥ /[+]
5118yadi ca pañcarūpo 'pi hetuḥ saṃśayakāraṇaṃ sarvamevānumānamiti sarvamapramāṇaṃ syādityarthaḥ /[+]
5138yadyapi viruddhā pratipattirjñānaṃ vipratipattiḥ tathāpi tasyā vādiprativādigatāyā atyantaparokṣatvāt saṃśayakāraṇatvānupapatteḥ svakāryaṃ pravādaṃ lakṣayatītyarthaḥ /[+]
5139atra bhāṣyakāraḥ upalabdhyavyavasthāyā anupalabdhavyavasthāyāśca pṛthak saṃśayakāraṇatvaṃ matvā samānadharmopapatterityanena gatārthatāṃ pariharannāha smapurvaḥ samāno 'nekaścetyādi /[+]
5142tasmāt nopalabdhyanupalabdhyavyavasthe pṛthak saṃśayakāraṇe iti /[+]
5144nanu yadi nāsita bhedaḥ tat kimidānī sarveṣāṃ jñātṛsthatvāviśeṣaṇa trayāṇāmapi saṃśayakāraṇānāṃ samānānekavipratipattīnāmabhedaḥ tathā ca pṛthagupādānavaiyarthyamityata āhasamānānekadharmayoriti /[+]
5150sarvasādhāraṇī sā cediṣṭā saṃśayakāraṇam /[+]
5152yacca vārttikakāreṇa sarvato vyāvṛttyā asādhāraṇasya saṃśayakāraṇatvamuktam tatrāpi tadabhāvasya sādhāraṇasya saṃśayahetutve kimāyātamasādhāraṇasya yathāhuḥ[+]
5156vipratipattirapi viruddhahetudvayasamutthā ekasmin saṃśayakāraṇam viruddhahetusamavāyaścāsādhāraṇa eva /[+]
5159na vayaṃ sarvatra sādhāraṇamapajānīmahe anvayavyatirekavyabhicāravaktṛgatatvabhedamātramādriyamāṇāḥ kāraṇabhedena trividhaṃ saṃśayamācakṣmahe ityarthaḥ //[+]
5161sādhakabādhakapramāṇābhāvarahitaṃ trayamapi na saṃśayakāraṇamityuktamityarthaḥ /[+]
5162api caitayoḥ pṛthak saṃśayakāraṇatve 'tiprasaṅgāt niścayapūrvaṃ na pravarteta lokaḥ tathā ca lokavirodha iti darśayatiupalabdhyanupalabdhyordvaividhyācceti /[+]
5164na cānabhyāsadaśānne upalabdhyanupalabdhyavyavasthayāṃ saṃśaya iti vācyam anabhyāsadaśāpanne hi dūrād vahnijñāne upalabdhyavyavasthāyā api na nāgo vā nago veti saṃśerate kiṃ tu kiṃśukakusumanicayo vā uṣarbudho veti tatra samānadharmopapattireva kāraṇamitarasahitā /[+]
5167sāmagrībhedena bhede trevidhyaṃ saṃśayasya sāmagrīniveśikāraṇabhedena tu pañcavidhaḥ api tvanekavidha etyarthaḥ //[+]
5199tasmāt parasparavyavacchedamanaprekṣya saṃśayakāraṇakathanaparametat sūtram /[+]
5200tathā cānyānyapi saṃśayakāraṇāni santīti tānyapi vaktavyāni /[+]
5205evaṃ saṃśayakāraṇāvadhāraṇādarthāt saṃśayabhedāvadhāraṇamityuktam /[+]
5206saṃprati kāraṇaviśeṣaṇatvena saṃśayasvarūpamevocyata ityahasvarūpanirdeśo veti /[+]
5299prākṛteṣu ca dehādiṣu tatkāraṇeṣu mahadahaṅkārapañcatanmātrabhūtasūkṣmeṣu viśeṣo 'tiśaya ityarthaḥ /[+]
5305pakṣastāvad yathā vivādādhyāsitamupalabdhimatkāraṇamutpattimattvād tastrādivaditi /[+]
5457api tvanumānaḥ kāraṇato vikārāt //[+]
5459na hi vyavaṅgayaṃ vya/jakaṃ kāraṇamanuvidhīyate /[+]
5461mahati tu kāraṇe mahān śabda iti /[+]
5462tasmāt kāraṇato vikārāt kāryaḥ śabdaḥ yathā mahadbhiḥ sthūlapiṇḍairārabdho 'vayavī mahāniti /[+]
5481vastu hi yādṛśaṃ svakāraṇādutpannaṃ tādṛśameva tat /[+]
5713prāṇādinā ca svakāraṇaṃ prayatnecchādyupalakṣayatiyadubhayapakṣasaṃpratipannaṃ nirātmakaṃ ghaṭādi tatsarvamaprāṇādimad dṛṣṭam iti vyatyāsena yojanā /[+]
5714prāṇādikāraṇecchādikāraṇarahitaṃ yadityarthaḥ /[+]
5716necchādisamavāyikāraṇarahitam /[+]
5717yaścāsau icchādisamavāyikāraṇaṃ pṛthivyādivilakṣaṇo dravyāṇāṃ navamaḥ sa ātmetyucyate ityarthaḥ /[+]
5750prāṇādayo hicchādyanvayavyatirekānuvidhāyibhāvābhāvatayā icchādikāryāḥ akṣaṇikatve ca vyavasthite kāryaṃ samavāyikāraṇāpekṣamitīcchādīnāṃ samavāyikāraṇena bhavitavyam kāryatvād ghaṭādivat śarīrendriyādīnāṃ ca samavāyikāraṇatvaniṣedhe sati yad icchādīnāṃ samavāyikāraṇaṃ pariśiṣyate tad dravyamātmeti ca kṣetrajña iti ca jīva iti cākhyāyate /[+]
5753anena prāṇādilakṣaṇakāryābhāvena ghaṭādau nairātmyalakṣaṇakāraṇābhāvasya vyāptiravadhāritā /[+]
5754so 'yaṃ jīvaccharīre kāryasyābhāvo vyāpako nivartamānaḥ svavyāpyaṃ tatkāraṇābhāvamādāya nivartate iti siddhaṃ jīvaccharīre prāṇakāraṇam sa cātmeti /[+]
5759sāmānyatastāvadicchādīnā kāryatvenānvayavyatirekiṇā hetunā samavāyikāraṇavattvamunamitam /[+]
5760ubhayasiddhaśca ghaṭādāvicchādikāraṇābhāvaḥ /[+]
5761ye 'pi hi nairātmyavādino buddhiṃ vā bhūtapatiṇāmabhedaṃ vā icchādikāraṇamācakṣate te 'pi ghaṭādau na tadātiṣṭhante /[+]
5764so 'yaṃ jīvaccharīre kāryābhāvo vyāvartamānaḥ kāraṇābhāvaṃ vyāvartayati /[+]
5765na ca kāryeṇaiva kāraṇamanumīyatāṃ jīvaccharīre kiṃ vyatirekiṇā[+]
5767iti vācyam kāraṇamātrasya tataḥ siddherityuktam /[+]
5769yadi hi pṛthivyādisamavāyikāraṇā icchādayo bhaveyuḥ ghaṭādiṣvapi prasajyeran /[+]
5770tasmād ghaṭādiṣvicchādikāryanivṛttyā dravyāṣṭakātiriktakāraṇanivṛttirvyāptā dṛṣṭetīcchādayaḥ śarīre dṛśyamānā vyāpikāṃ svanivṛttiṃ nivartayanto vyāpyadravyāṣṭakātiriktakāraṇābhāvanivṛttimukhena navamaṃ dravyaṃ sādhayanti /[+]
5771na caiṣāṃ buddhireva samavāyikāraṇam dravyasyaiva samavāyikāraṇatvaniyamād buddheścādravyatvāt /[+]
5772yathā ca bhūtānāṃ pariṇatibhedo na kāraṇaṃ tathā hi tṛtīye upapādayiṣyate /[+]
5978tasyāpi hi prāgasataḥ savakāraṇena samavāya iti janma nāstīti na tadviśeṣaṇayoga ityarthaḥ /[+]
5988tasmāt kāraṇat prayojakāt taddharmabhāvī tasyaiva sādhyasya śabdasya yo dharmo dharmāntaram yena viśiṣṭaḥ śabdaḥ siṣādhayiṣito 'nityatvena tadanityatvaṃ taddharmaḥ /[+]
6073yathā ca sa eva sādhyo viśiṣṭaḥ pratyayabhedabheditveneti pratyayaḥ kāraṇam tadetat sādhyasādhanavattvaṃ dṛṣṭāntasya bauddharāddhānte 'vyāpakam sthālyādau dṛṣṭānte kṛtakatvānityatvarūpasādhyasādhanavattvavaikalyāt /[+]
6219kāraṇopapattyeti vyācaṣṭesaṃbhavatyasmin kāraṇaṃ pramāṇamiti /[+]
6220atra ca kāraṇamityasya vyākhyānaṃ pramāṇamiti /[+]
6231svakṛtasya karmaṇa ityādinā pūrvasya kāraṇamityantena saṃsāro darśitaḥ /[+]
6234ata evānte bhāṣyakāra upasaṃjahārayatra kāraṇam anupapadyamānaṃ paśyati tat nānujānātīti //[+]
6246yadyapi saṃśayajijñāse apyavijñātatattve 'rthe pravartete tathāpi na kāraṇopapattita iti tayorvyavaccheda iti /[+]
6278yadyapi kāraṇopapattita ityetasmādayamartho 'pi gamyata eva tathāpi kāraṇopapatterevaivaṃrūpatvaṃ nāvijñātatattvagrahaṇamantareṇa bhavati /[+]
6279tathā hi adhigataparicchedātmāpyūhaḥ kāraṇasyopapattyā saṃbhavena jāyate kāraṇasaṃbhave kāryasya abhāvāt /[+]
6282ata uktaṃ kāraṇopapattita iti /[+]
6461na pratipakṣaviṣaya upālambho nāpi tatsādhanaviṣayaḥ tayorvastunoḥ svakāraṇādutpannayoḥ sadā tadrūpatvena puruṣadharmopālambhānāspadatvādityākṣepārthaḥ /[+]
6536yatheṣṭaviniyogayogyatvameva mameti pratyayakāraṇatvam nānyat /[+]
6650tatkāraṇatvamiti cet cakṣurādīnāmapi jñānakāraṇānāṃ viṣayatvaprasaṅgaḥ /[+]
6675tanna kāraṇābhāsād bhavitumarhati /[+]
6716kaścit codakaṃ pṛcchatikiṃ kāraṇam tatpratyāyanāditi /[+]
6749na hi daivamilitaṃ kāraṇam mā bhūd gardabho 'pi dhūmasya kāraṇamiti bhāvaḥ /[+]
6921kāraṇabhedabheditvameva tu viśeṣaṇaṃ samarthamavyabhicārāditi /[+]
7105kāraṇatvaṃ tattvānupalabdhervyatirekeṇa deśayatiyasmāditi /[+]
7118yasmin sati bhavatyeva tat kāraṇam samūhe sati ca bhavatyeva naikaikasmin tattmāt naikaikaṃ kāraṇamiti bhāvaḥ /[+]
7119pariharatisamūhaḥ kāraṇamitīti /[+]
7120na hyakāraṇānāṃ samūhaḥ kāraṇaṃ bhavitumarhati atiprasaṅgāt /[+]
7122tasmāt samūhina evānyonyasamavadhānavantaḥ kāraṇam /[+]
7123tathā ca pratyakṣasyopapannaṃ saṃśayakāraṇatvam /[+]
7124na ca yasmin sati bhavatyeva tat kāraṇam api tu yasmin satyeva na tvasatīti lakṣaṇabhaṅgabhaṅge vakṣyāma iti //[+]
7164nāpi karma saṃyogavibhāgāsamavāyikāraṇatvābhāvāt /[+]
7442na niścayo 'niścayasya janakaḥ kāraṇānurūpatvātkāryasyerthaḥ /[+]
7443na samānadharmādhyavasāyādeveti saṃśayalakṣaṇoktakāraṇamātropalakṣaṇaparam /[+]
7455yadi nirviśeṣaṇaṃ samānadharmopapattyādi saṃśayakāraṇamucyeta tataḥ paścādakaraṇātpūrvamapi na kuryādityasaṃśayaḥ pūrvaṃ vā karaṇāttpaścādapi kuryādityatyantasaṃśayaḥ na tvasau nirviśeṣaṇaḥ saṃśayakāraṇamiti nāsaṃśayo nātyantasaṃśaya ityarthaḥ /[+]
7458yadapyetat sārūpyābhāvāda dhyavasāyasaṃśayayoḥ kāryakāraṇayoriti /[+]
7461yadi hi kāryakāraṇayorutpattiḥ sārūpyaṃ tadativyāpakaṃ cāvyāpakaṃ ca /[+]
7462nityānāmapi kāraṇatvāt /[+]
7464api tu kāryakāraṇadharmānvayavyatirekapara ityāha /[+]
7465kāraṇasadbhāvāditi /[+]
7469nāsau pṛthakkāraṇamapi tu samānadharmopapattyādiparikaratayetyarthaḥ /[+]
7482ārthena hi krameṇa saṃśayaparīkṣāyāmuktenoddeśakramo bādhitaḥ pramāṇādiṣu tu tadbādhakāraṇābhāvād uddeśakramānurodhena prameyādibhyaḥ prāk pramāṇānyeva parīkṣitāni tatrāpi prathamaṃ pramāṇasāmānyalakṣaṇaparīkṣā tatpūrvakatvādviśeṣalakṣaṇānām /[+]
7554yathā pradhānaṃ nāstīti jagatkāraṇasya sukhaduḥkhamohātmakatvaṃ pradhānatvaṃ tatpratiṣidhyate na yunarjagatkāraṇaṃ tasyānyādṛśasyābhyupagamāditi /[+]
7619saṃyoginā hi vahninā viśiṣṭo dhūmo 'numīyate na kāraṇena astīti varttamānāvabhāsānupapatteriti // //[+]
7628kṣaṇabhaṅgapariṇāmanirāse sati svakāraṇādutpannaṃ sthiraṃ vastu tattadvastvantarasannidhānāttattaddharmayoge sati tattadabuddhivyapadeśamanubhavati /[+]
7693odhayasyādhārasamānakālatvamanubhavasiddhaṃ tenādhāreṇa kāraṇenu kāryakālaṃ sthātavyam /[+]
7717gurutvapratibandhe kāraṇamiti prakṛtodāharaṇābhiprāyam /[+]
7807pratyakṣalakṣaṇaṃ cānena sūtreṇocyate pratyakṣasvarūpaṃ vā na tāvatpratyakṣakāraṇamityāha /[+]
7809pratyakṣakāraṇāmityarthaḥ /[+]
7810kāraṇe sati kāryaṃ lakṣyate jñānamiti /[+]
7814lakṣaṇapakṣa eva siddhānto 'bhimataḥ kāraṇapakṣābhyupagamaḥ prauḍhivādena draṣṭavyaḥ /[+]
7815sakalapratyakṣavyāpakamasādhāraṇaṃ kāraṇamavadhāryate /[+]
7816na hīdṛśamanyatkāraṇamātmamanaḥ saṃyogo vā indriyamanaḥ saṃyogo vā pratyakṣasyāsti pūrvasya sādhāraṇatvād uttarasya cāvyāpakatvāditi /[+]
7817samādhānāntaramāha arthato vetyādinā manaḥsannikarṣo 'pi kāraṇamityantena // //[+]
7821sarvaṃ hi kāraṇajātaṃ kāryopajananāya parasparasamavadhānamapekṣate anyathāpa yatra tatra sthitebhyo 'pi kāraṇebhyaḥ kāryamupajāyeta /[+]
7834tadevaṃ dvābhyāṃ sūtrābhyāṃ pūrvapakṣite sati bhāvamātreṇa indriyārthasannikarṣādīnāmanena kāraṇatvamuktamiti manyamānaḥ pārśvasthaḥ pratyavatiṣṭhate /[+]
7836na sati bhāvamātreṇa kāraṇatvamākāśādīnāmapi kāraṇatvamataṅgāt /[+]
7837tādṛśaścātmamanaḥ saṃyoga indriyātmasaṃyogaśceti na kāraṇaṃ yuktamityarthaḥ /[+]
7840nānvayamātrātkāraṇatvaniścayaḥ apitvanvayavyatirekābhyāṃ na ca digādāvasti vyatirekaḥ nityatvavibhutvābhyāmavarjanīyaḥ sannidhiḥ sendriyaśarīravartyātmamanaḥ saṃyogastvanvayavyatirekāvadhṛtasāmarthyaḥ suptasya jñānānutpādāt /[+]
7843yeca sati bhāvāt kāraṇabhāvaṃ varṇayanti pūrvapakṣiṇaśca siddhāntino vā asati na bhavatīti daivād āgato vyatireko /[+]
7858tadāśrayaśca dravyajātīyaḥ samavāyikāraṇatvādākāśavat /[+]
7880īdṛśaṃ hi talliṅgaṃ yadanyārthamapi manaso jñānakāraṇatvaṃ pratipādayatīti /[+]
7881na hi jñānaṃ svatantraṃ yena svakāraṇaṃ mano nāpekṣeta nāpi cakṣurādi svatantraṃ jñānajanane yena manojñānakaraṇaṃ na syādityāha /[+]
7909eva kāraṇaṃ jñānasya na tvātmamanaḥsannikarṣa[+]
7910indriyamanaḥsanikarṣo vā jñānakāraṇamanenoktamiti manvāno deśayati //[+]
7925aprāptaṃ ca mano na tatra bhogaṃ ca bhogaviṣayau sukhaduḥkhe ca tayoḥ kāraṇaṃ ca jñānaṃ janayitumarhati nūnaṃ tatprāptihetormanaḥkarmaṇaḥ kāraṇamadṛṣṭaṃ vaktavyam /[+]
7926anyathāsya sarvadravyaguṇakarmakāraṇatā na syāt /[+]
7933nanviyaṃ trisūtrī indripayārthasannikarṣasya prādhānyamāha na punaḥ saṃyogāntarasya kāraṇatvaṃ pratyācaṣṭa ityata āha /[+]
7935kāraṇatvaṃ pratiṣidhyata ityabhimānaḥ pūrvapakṣiṇa ityarthaḥ /[+]
7952kāryasyaikasya kāraṇānāṃ tadekaṃ kāryaṃ kartu parasparapratyāsattibharvati /[+]
7954kāryāṇāṃ caikasāmagrījanmanāṃ parasparapratyāmattiḥ yathā rūparasagandhasparśānāṃ kāryakāraṇayorvā yathā agnidhūmayoḥ yeṣāṃ tu na kāryakānaparaṇabhāvo naikakāryatvaṃ vā naikakāraṇatvaṃ vā teṣāṃ kuto niyamavatī pratyāsattirityarthaḥ /[+]
8040uttarabhāṣyaṃ na kāraṇata iti /[+]
8053na hyasya kāraṇavyatirekeṇeti /[+]
8162api ca ekaṃ vijñānamanekai rūpacakṣurālokamanaskāraiḥ kathaṃ sambadhyate sambadhyamānaṃ vā na vāstavaḥ kaścitkāryakāraṇabhāvo nāmāsti sambandhaḥ /[+]
8168ko virodho na hi kāryakāraṇayostādātmyaṃ yena kāraṇasvabhāvānurodhaḥkāryasya bhavediti cet /[+]
8203pūrva kāraṇamavivakṣityā avayavaśabdasya parāparaśabdadattsambandhiśabdatāmātraṃ gṛhītvoktaṃ samprati kāraṇatvaṃ vivakṣittyocyata ittyayaunaraktyam /[+]
8217yathā daṇḍādyanekaṃ kāraṇamiti /[+]
8218daṇḍavemādyanekaṃ kāraṇaṃ ghaṭapaṭādīnāṃ kāryāṇām /[+]
8227yadā hi paṭaḥ pāṭyate tadā yeṣāmavayavānāmavasthitānāṃ saṃyogānāṃ paṭākhyaṃ sādhāraṇaṃ kāryaṃ tasya sādhāraṇasya kāryadravyasya paṭasya ca tadasamavāyikāraṇānāṃ ca saṃyogānāṃ keṣāṃ cidvināśottarakālamarddhapaṭārambhe teṣāmanapekṣāṇāṃ kāraṇatvaṃ vibhāgastu karmajanyastatra katipayasaṃyogavināśadvāreṇa sādhāraṇapaṭādikāryavināśamātre vyāpriyate na tu vibhagāpekṣo 'rddhapaṭe janayitavye saṃyogaḥ kāraṇamityarthaḥ /[+]
8248ādigrahaṇenāvirbhāvasaṃsthānādaya ucyante te ca kāraṇavyāpārātpūrvaṃ nāsanniti janmāpi teṣāmapūrvamityarthaḥ /[+]
8271mahābhūtānāṃ hi mūlakāraṇaṃ paramāṇavaḥ paramasūkṣmāsteṣāmapratyakṣatve mānasānuvyavasāyagamyaṃ paramasūkṣmaviṣayaṃ me pratyakṣamiti tadabhāvaścātmani saṃyuktaviśeṣaṇena manaḥsannikarṣeṇa pratyakṣavirodha ityarthaḥ /[+]
8280anantāvayavatvena merusarṣapayorabhinnaparimāṇattvaprasaṅgāt mahābhūtamūlakāraṇamanavayavaṃ kalpanīyaṃ na ca dravyamanavayavaṃ vinaśyati ākāśādivaditi nityāḥ paramāṇavastrasareṇavastvanityā iti na paramāṇuḥ /[+]
8293kāryāgrahaṇena kāryābhāvastataḥ kāraṇasya gurutvasyābhāva ityarthaḥ /[+]
8295tathā 'pi kutaḥ pratyakṣavirodha ityata āha kāraṇarūpādaya iti /[+]
8310dravyasamāhāra iti kāryakāraṇadravyasamāhāro mṛtkaṇamṛccūrṇaśarkarākapālakumbhasamāhāra ityarthaḥ /[+]
8311nanu samāhāraḥ kumbhasya kāraṇaṃ tacca jñāteyadgurutvamevetyata āha /[+]
8328veda punaritiptaṃ kāraṇaṃ pramāṇam /[+]
8366yastu manyate senā vanamiti vyapadeśāya tañjjarnitāya vā vijñānāya bahutvasaṃkhyāṃ kathaṃ citkāraṇaṃ sambhavati yastvayamaindriyakaḥ pratyayaḥ pratyekamagṛhītaikatveṣu vṛkṣeṣānutpannāṣekṣābuddherdrāgityekaghatavanāvagāhī jāyate tatra kāraṇābhāvena bahutvasyānutpādānna bahutvasaṃkhyālambana iti na parituṣyati taṃ pratyāha /[+]
8379atrāntare vārttikakāra āha smako vā virodho bahavaḥ saṃjātātiśayāḥ pṛthakbhaveyuḥ kāraṇaṃ buddheryadi nānmendriyādivaditi /[+]
8491sa ca svakāraṇādananuyojya iti vastugatiṃ prāmāṇikīṃ vidvāso nāsmāddūṣaṇādbibhyatīti /[+]
8508tantūnāṃ nīlapītalohitādirūpaṃ paṭasya tu citraṃ tatra nīlādīnāṃ samavāyikāraṇaṃ tantavaḥ citraspavaya tu paṭaḥ /[+]
8510viśeṣavattvaṃ ca vaiyadhikaraṇyena pratīyamāyanatvaṃ tena ca bhinnakāraṇatvaṃ tena ca bhinnasamavāyikāraṇatvaṃ sādhyata iti na siddhasādhanaṃ nāpyanaikāntikatvamiti /[+]
8523atra ca nadīpūramayūravāśite śeṣavata udāharaṇe pipīlikāṇḍasañcaraṇaṃ cāciramutpastyamānasya varṣasya na kāryaṃ na hyanāgataṃ kāraṇaṃ bhavati pūrvotpannasya /[+]
8524na ca nāsāvakratvādayo 'pyanāgatena maraṇena kriyante tathā sati putro 'pi pituḥ kāraṇaṃ syāditi sarvamavadātam /[+]
8525kāryakāraṇabhāvavyavasthāpanaṃ laukikaṃ bhavetu /[+]
8526niyamavān khalu prāgbhāvaḥ kāraṇatvasya vyavasthāpako niyamavāṃśca paścādbhāvaḥ kāryatvasya vyavasthāpakaḥ nāsāvakratvādayo maraṇasya yatkāraṇaṃ tasya pūrvakāryāṇīti pratyāsattyā 'nayā maraṇamanumāpayanti /[+]
8527na ca vipīlikāṇḍasañcaraṇaṃ varṣasya kāraṇamanupalabdhasāmarthyāt /[+]
8529varṣamūlakāraṇasya tu mahābhūtasaṃkṣobhasya pipīlikāṇḍasañcaraṇaṃ pūrvakāryaṃ kvathyamānāḥ khalu pipīlikā bhaumenoṣmaṇā svānyaṇḍāni bhūmiṣṭhānyupariṣṭānnayanti /[+]
8530tasmātpipīlikāṇḍasañcāreṇa varṣakāraṇamanumāya yadi varṣakāraṇātkāryarṃ vaṣamanumimate anumātāraḥ tadā pūrvavadudāharaṇam /[+]
8531atha kāryakāraṇabhāvamabuddhaiva tadā kāryakāraṇabhāvābhāvena sāmānyatodṛṣṭasyodāharaṇamiti mantavyam /[+]
8544kāraṇāntaravaikalyaṃ viṣayasyāyogyatvamabhāvo vā viṣayasyeti trīṇyanupalabdhikāraṇānīti /[+]
8553tayośca kālapiṇḍasaṃyogayoḥ pratyakṣatva na lokasiddhaṃ te ete paratvāpatve kālapiṇḍasaṃyogādutpadyamāne kālakāraṇaviśiṣṭamātmānaṃ kāryatayā gamayataḥ /[+]
8558api cāpakāśātmānau na parāparavyatikarakāraṇam asādhāraṇaguṇayogitvāt pṛthivyādivat /[+]
8559tasmātparāparavyatikarakāraṇe kalpanīye /[+]
8579kāryakāraṇaviśeṣāpekṣa[+]
8581kāryasya parāparādeḥ pratyayasya ca yaḥ kāraṇaviśeṣobahutarālpatarātītatapanaparispandāvacchinnakālapiṇḍasaṃyogastadapekṣaḥ kāla eko 'pi parāparādipratyayahetuḥ parāparatvalakṣaṇaguṇotpādanadvāreṇeti varttate kāraṇavyaṅgyaḥ kālaḥ tasya niṣpannatayā vyaktisādhanatvopapatteḥ /[+]
8589na ca vartamānapatanamasiddhaṃ yena na kālaṃ vyaña jyāt taddvayostādavasthyāt api tu kriyāvyaṅgyatā tadasattve kasyedaṃ kāraṇaṃ gurutvaṃ kasya ca phalaṃ kārakaṃ kasya ca phalaṃ bhūmisaṃyogaḥ kāryaḥ /[+]
8949syāde tatiṣṭeścoditatvādanapekṣeyaṃ sādhayati putrakāraṇamiti kimasyāḥ karmakartṛvaiguṇyaṃ kariṣyatītyata āha /[+]
8951dṛṣṭasahakāryadṛṣṭaṃ kāraṇaṃ na kevalaṃ tato dṛṣṭavaiguṇyādupapannamabhavanaṃ phalasyetyarthaḥ /[+]
9024api ceyaṃ pravṛttiḥ prayatnāparanāmā icchādveṣayonirasati kāraṇe na svajñānamātrādudetumarhati /[+]
9032na ca phalāgocarecchā anyacca tadupāye svakāryaṃ prayatnaṃ janayitumarhati iti prayatnayorekaviṣayatayā kāryakāraṇayoḥ sampratipatteḥ /[+]
9119ki kāraṇam /[+]
9141na ca dṛṣṭakāraṇamātranibandhanaṃ tasya dṛṣṭavyabhicāratvāt /[+]
9142tasmāddṛṣṭasahāyamadṛṣṭamasya vaicitryasya kāraṇaṃ taccāpūrvamiti ca dharmādharmāviti cākhyāyate /[+]
9281yatra na kāryakāraṇayorgamyagamakabhāvaḥ tatsāmānyatodṛṣṭamiti // //[+]
9373saṃśayakāraṇaṃ vipratipattiṃ darśayan jaranmīmāṅkānāṃ matamāha /[+]
9443kāryasyātmalābhaḥ svakāraṇasambandhitvaṃ tasya hetuḥ samavāyaḥ /[+]
9444samavāyo hi samavetatvaṃ bhavati samavāyaḥ kāraṇaviśiṣṭakāryatvamiti /[+]
9445nimittakāraṇabhedānuvidhānamutpattidharmakatvaṃ gamyagamakayorabhedavivakṣayā // //[+]
9448nimittakāraṇāni bherīdaṇḍasaṃyogādayaḥ /[+]
9451yathā hi kāraṇabhedena bhedo dṛśyate evaṃ vyañjakabhedenāpi maṇikṛpāṇadarpaṇādivyajyamānasya mukhasya bhedo dṛṣṭaḥ tasmāt saṃśaya iti /[+]
9454kriyākāraṇaguṇasamavāyāditi /[+]
9456nāyaṃ nirapekṣārtha iti/yadyapiva samavāyikāraṇaṃ patane kattravye gurutvamapekṣate tathā 'pi caramabhāvinimittāntaraṃ nāpekṣata iti nirapekṣaśabdāsyārthaḥ /[+]
9461nāntyaḥ śabdāntaramārabhate na kevalamasau svakāraṇaṃ śabdaṃ nāśayati kintu so 'pi svakāraṇena śabdena nāśyate tadidamanayoḥ kāryakāraṇavirodhitvam /[+]
9494kāryāṇāṃ tu samānadeśānāmapi samānendriyagrāhyāṇāmapi rūpādīnāṃ saṃkhyādīnāṃ ca dṛṣṭaḥ kāraṇaniyama iti śabdānāmapi niyatakāraṇatayotpattiniyama upapadyata iti bhāvaḥ /[+]
9517atra copacāreṇa prayogeṇa tatkāraṇaṃ śabdabhedapratyayamupalakṣayati /[+]
9572svakāraṇātkhalu vyañjakācchabdajñānamutpannaṃ tīvraṃ mandaṃ ceti /[+]
9639tasyārthaḥ/ tattvabhāktayornānātvasya vibhāgādavyabhicāraḥ saṃtānānumānaviśeṣaṇāt kāraṇadravyasya pradeśaśabdenābhidhānā diti sūtrairevānaikāntikatvaparihārādasminnarthe sūtraṃ na śrūyate ityayuktamiti /[+]
9641na hi kāraṇadravyasya pradeśaśabdenābhidhānāditi sūtramākāśādīnāṃ niṣpradeśatvaṃ sākṣād brūtaityarthaḥ /[+]
9647sato 'nupalabdhikāraṇābhāva iti /[+]
9690upalabdhasya hi śabdasyāsatyanupalabdhikāraṇe prāgūrddhaṃ coccāraṇādanupalabhyamānasyānityasya sadharmā nānya ātmādirdṛṣṭo 'nitya iti /[+]
9699tathā 'pi kriyāguṇādibhirvyabhicārasteṣāmapi hi samavāyikāraṇaṃ pradeśa ityata uktam /[+]
9737yuktā tu kāraṇasāmānyāttatpratyayasyāvyāvṛttiriti gośabdabuddheḥ kāraṇamālambaṃna gośabdastasya sāmānyaṃ gatvamotvaṃ gośabdatvamiti yāvat /[+]
9740yathā hi gobuddhiṣubhinnāsvapi parasparaṃ gobuddhirgobuddhirityanugatāvabhāsinī prathā gobuddhitvasāmānyopadhānā svakāraṇabhūtā gobuddhīrālambate evaṃ gośabdo gośabda iti ṣuddhirapi gośabdatvopadhānā gośabdavyaktīrna punargośabdavyaktimekāmanekadeśakālavyāpinīm /[+]
9752kāraṇadravyavibhāga /[+]
9758yadā kramelakaṃviṣāṇitvādaśvatvena sādhayati tadā 'sya na viṣāṇaṃ nāpi tatsambandhaḥ yathā viṣāṇitvaṃ kramelake 'siddhaṃ tathā 'numānena vināśakāraṇopalabdhau tadanupalabdhirasiddheti /[+]
9766śabdasya nityasyāśravaṇamanupapannam aśravaṇakāraṇānupapatteriti brūmaḥ /[+]
9772etaduktaṃ bhavati ghanataradravyasaṃyuktaṃ nabho na śabdasamavāyikāraṇatāṃ pratipadyate tataśca sannapyasamavāyikāraṇaṃ śabdo na śabdāntaramārabhate tasya va svakāraṇaṃ tatkāraṇasya tasmādvināśo bhavatīti draṣṭavyam /[+]
9780kāraṇatve tu dhaṇṭāsthasya saṃtānavṛtteryuktaṃ yattāratamādibhedena kāraṇabhedātkāryabheda iti /[+]
9784ghaṇṭāsthaṃ cābhivyaktikāraṇaṃ kathamanyatra vattramānamiti /[+]
9799yāni khalu dīrghāṇi vaṃśaprabhṛtīni eṣāmavayavo vā 'pacayaḥ samānajātīyopacaya ihāpyaviratabhṛtau śabdasaṃtāne vivṛtakāraṇaniṣpanne samasti samānajātīyopacaya iti tatsādharmyād dīrghatvabhrama eva śabdasaṃtāna eva tāro mahānityucyate tatrāpyasti samānajātīyopacayo 'sti ca sphuṭataratvaṃ mahānapi sphuṭataro 'yamapi tatheti mahānityucyate /[+]
9805śabde tvanitye 'npayasminnanyasmin kriyamāṇe saṃtānavṛttinā kāraṇena tadbhedātkāryatvātkādācitkatvācca śrutibhedopapattiriti vaiṣamyamityarthaḥ /[+]
9806tacca kāraṇamiti /[+]
9807nimittakāraṇamityarthaḥ /[+]
9817na khalu kāraṇavināśe kāryocchedo mā bhūtkulālādinivṛttāvapi ghaṭādinivṛttirityarthaḥ /[+]
9825pratyakṣeṇa śabdavināśakāraṇānupalabdheścāvasthāne śabdasya śabdopalabdherapi nityatvaprasaṅgaḥ /[+]
9826na hi tasyā api vināśakāraṇaṃ pratyakṣeṇopalabhyata iti tadanena vināśakāraṇānupalabdhirityasyānaikāntikatvamudbhāvitam // //[+]
9844mandatareṇa vā mandatamenavā kāraṇaśabdenetyarthaḥ /[+]
9848na ca saṃskārabhedeṣu dharmabhedāḥ kalpanīyāḥ saṃskārabhedamātrādeva kāraṇātkāryabhedopapattau tadgatadharmabhedakalpanāvaiyarthyāditi bhāvaḥ/yasya ca vaiśeṣikasyaikaḥ saṃskārastasyeṣoḥ pātaḥ prāpnoti saṃskārasya hīṣormūrtadravyasaṃyogo vināśako 'vināśako vā vināśakaśced[+]
9850dvitīye tu kalpe kṛtakasyāpi saṃskārasya vināśakāraṇābhāvenāvināśānna kadā cidapi pātaḥ syāt prayogaśca iṣvādivegaḥ kṣaṇikaḥ vegatvāt ghaṭādigatavegavaditi // //[+]
9866bhinnakāraṇayośceti /[+]
9867yadi hīkāravikāro yakāraḥ syād yakāraprayogāyekāramupādadānāstatkāraṇaṃ vivṛtakaraṇaṃ pūrvamupādadīran /[+]
9881pariṇāmo vetyāpātataḥ kāryakāraṇabhāvo veti paramārthaḥ /[+]
9882na jātu kṣīraṃ tadavayavā vā dadhirūpeṇa pariṇamante na hyavayavā avayavisvabhāvāḥ tasmātkāryakāraṇabhāva eva tāttvika iti /[+]
10182kāryavyaṅnyaṃ hikāraṇānāṃ sāmarthyaṃ kārya eva nākārye /[+]
10189apratītasya gamakatve sarvadaiva vyaktyavagatiprasaṅgaḥ kāraṇasya nityatvāt /[+]
10315kāryakāraṇayoḥ sāmānādhikaraṇyena pratipatteḥ /[+]
10572saṃśayakāraṇaṃ coktaṃ vyapadeśasyeti /[+]
10623sa ca samāropaḥ kva citsvakāraṇaprabhavaḥ kva citpratiṣidhyate yathendriyādidoṣādutpannarajatajñānasya śuktikāyāṃ nedaṃ rajatamiti /[+]
10672kāryaṃ kāraṇaṃ veti /[+]
10673yadi viṣāṇamavayavastadā kāraṇaṃ yadi tu keśanakhāditulyatvenānārambhakatvānnāvayavastadā kāryaṃ tasmāttatprabhavatīti /[+]
10677viśeṣapratiṣedhaḥ kāryakāraṇabhāvalakṣaṇasambandhapratiṣedha iti /[+]
10755akāryakāraṇabhūtānāṃ ceti /[+]
10756yathā hi kālākṣīṃ gāmīkṣitavataḥ svastimatyāṃ gavi bhavati pratisaṃdhānaṃ na caitayorasti kāryakāraṇabhāva ityarthaḥ /[+]
10770siddhāntabhāṣyaṃ saṃdigdhatvādahetuḥ ananyathāsiddhāvanvayavyatirekau kāraṇatvāmātre pramāṇaṃ na tu kartā na cetanaścetanaṃ karaṇamityatretyarthaḥ // //[+]
10829sadeva kāryaṃ kāraṇena vyajyate na tvasat kriyataityarthaḥ /[+]
10841yathā ca bhedāviśeṣe satyapi vahnidhūmayoreva kāryakāraṇabhāvo na vahnikramelakayorvastusvabhāvaniyamāt /[+]
10865vaināśikasyāpi viśarārūṇāṃ bhāvānāṃ na svarūpahiṃsā kāraṇajanyeti vilakṣaṇotpādo hiṃseti vaktavyaṃ tatra kāraṇavyāpārasambhavāt tathā ca tatrāpi hiṃsābhāktīti bhāktatvasyobhayatrāpyaviśeṣād yasminpakṣe kṛtahānamakṛtābhyāgamadoṣo nāsti sa pakṣo 'bhyupetavyaḥ /[+]
10920vinaṣṭe 'pyekasminnadhiṣṭhāne yo 'vinaṣṭo 'vaśiṣyate tena pratyayamātraṃ kāraṇasyeva bhavati /[+]
10932na smṛt sū // smṛtirātmānaṃ kāraṇatvenāvagamapet[+]
10934na tāvatkāraṇatvena tasyāḥ saṃskārakāraṇatvāt /[+]
10941mānasānuvyavasāyajanitasaṃskārakāraṇāsu catasṛṣvapi smṛtiṣu nārthamātraṃ viṣayo 'pi tu jñānajñātṛjñeyāni sarva eva viṣayāḥ caturṣu vākyeṣu ekatra jñānaṃ kriyā kārakānniṣkṛṣṭā yathā amuṣmin mama jñānamabhūditi agṛhyamāṇo 'pyarthaḥ smṛtisannidhāpanādamuṣminnityucyate kārakādaniṣkṛṣṭāpyekatra pūrvāparībhūtabhāvanāpradhānā jñānakriyāgamyate ajñāsiṣamahamamumarthamiti /[+]
10986na ca tatra mana eva karaṇamātmani vṛttivirodhāditi tadanyasya karaṇatve tajjñānāyāpīndriyāntaramupāsanīyamityanavasthā anindriyajatve tu matāvapi saṃskārādyeva kāraṇamastīti kṛtaṃ manaseti bhāvaḥ /[+]
10988yathā kāraṇasattayā kāryaṃ janitaṃ kāraṇaṃ jñāyate evaṃ manaḥsattayā manoliṅgajñānaṃ janitaṃ mano jñāpayati /[+]
11036dṛṣṭaśabdena viśeṣito vyavasthāpitaḥ kāryakāraṇabhāvo na śakyo vyudasitumityarthaḥ /[+]
11051ayaṇam sū // na pūrvābhyastanubandha eva pravṛttikāraṇam /[+]
11079abhyupetyādṛṣṭakāraṇatvaṃ rāgādīnāṃ parihṛtaṃ paramārthatastu tanmayatvādrāga ityarthaḥ /[+]
11089// api ca manuṣyatvena tulyatve 'pi prajñāmedhāprakarṣanikarṣabhedadarśanāt prāgbhavīyābhyāsakalpanā adyatve 'pi hi śāstrābhyāsastadgocaraprajñāmabhivardhayannanvayavyatirekābhyāmanubhūyate so 'yamiha janmanyakṛtaśāstrābhyāsasya tadviṣayaḥ prajñāmedhātiśayaḥ prāgbhavīyābhyāsātiśayaṃ svakāraṇamavagamayati janasya tiryagādijātiśatavyavadhānaparimlānaprāgbhavīyasaṃskārasya prajñāmedhānikarṣa iti kalpanīyaṃ tasmānnityasyātmanaḥ karmāvidyānibandhano 'nādireṣo ' nekavidhaśarīraparigrahaparityāgapravāho 'pavargānta iti siddham // //[+]
11103na kāraṇaṃ kāryasyātmā tatkathamekātmakamityata āha /[+]
11104ekātmakamityekasvabhāvaṃ svo bhāvo bhavitṝṇāṃ jātiḥ ekajātīyasamavāyikāraṇatve hi tattdekajātīyaṃ syād nānyathetyarthaḥ /[+]
11112pṛthivyudakābhyāmārabhyamāṇamagandhaṃ kāraṇagandhasyaikasyānārambhakatvāt /[+]
11121yadi punarekaikaṃ kāraṇaṃ syāt tataḥ kiṃ bhavedityata āha /[+]
11122ekakāraṇatve tviti /[+]
11123nityaṃ nirapekṣamekaṃ kāraṇamiti satatotpattiḥ kāryasya bhavet /[+]
11124kāraṇavināśāttadvibhāgādvā dravyaṃ vinaśyati na caikasya kāraṇasya nityasya vināśo 'sti /[+]
11127vināśakāraṇābhāpavātkṛtakanityatvaprasaṅgarūpamasahāyamekamavayavini na rūpamārabhata iti nīrūpo 'vayavī tathā ca rūpasaṃskārābhāvenāvayavī nopalabhyetetyarthaḥ // // // //[+]
11143āvyaktikatvaṃ tvavyaktasya mūlakāraṇatvāduktam /[+]
11145kutaḥ saṃśaya iti vipratipattimāha kāraṇe kāryopacārāt /[+]
11199nanu yathāśrutaṃ mahattvādyupalabdhikāraṇamasti cākṣuṣasya raśmeriti kasmādayaṃ nopalabhyata ityata āha /[+]
11311nānāsthānatvaṃ ca nānāsthānāni yasyetyanyapadārthaḥ sthānānyatvādanyaḥ na tu dharmadvayaṃ sākṣātsaṃśayakāraṇamityekatarasyaikānekasādhāraṇyaṃ vācyam /[+]
11480kāryasya vyavasthitaguṇasya darśanāt kāraṇamapi vyavasthitaguṇamanumapite /[+]
11488tasya kāraṇaṃ pramāṇaṃ nāsti tadbādhakasyaiva pramāṇasyoktatvāt /[+]
11544śabdaguṇatvameva dikkālayoriti ceda nāmni vivādaḥ dikkālayorhi śabdaguṇatve satyasādhāraṇayogitvena na parāparavyatikarakāraṇatvaṃ pṛthivyādivadbhavitumarhatīti /[+]
11545tathā ca śabdaguṇaṃ parāparapratyayakāraṇaṃ cākāśameveti nāmni vivādaḥ /[+]
11546dikkālau tu parāparavyatikarakāraṇe kalpanīyau tena vyatiriktāvityarthaḥ /[+]
11608ākṣepturvacanaṃ mamāpyevaṃ kasmānneti samādhāturvacanaṃ na kāraṇabhede dṛṣṭatvāditi /[+]
11609kāraṇabhedehi sati ekasya karturyugapadanekaṃ kāryaṃ dṛṣṭam /[+]
11673antaḥkāraṇasya buddheḥ pratyayānāmabhede buddhistaṃ pratyayamupalabhate iti virodha iti // //[+]
11686abhinno hi śarīropacayahetuḥ pratidinamupayujyamāno 'nnapānapracathoyathā pākajotpattāvauṣṇyāpekṣo vahnisaṃyogo bāhyaḥ pratyayaḥ kāraṇaṃ paṭe ttu rāgotpattau kuṅkumadravyasaṃyogaḥ sāṃpratiko viśiṣṭa ityarthaḥ // //[+]
11709utpattivināśakāraṇaṃ jñāpakamavayavopacayāpacayau na kṣaṇikapakṣe yujyete /[+]
11711upacayāpacayātpattivināśakāraṇopalabdheriti /[+]
11712upacayāpacayau ca tāvutpattivināśakāraṇe ceti karmadhārayaḥ /[+]
11713utpattivināśakāraṇopalabdherityasya vyākhyānāntaramāha /[+]
11714athavā kāraṇamiti /[+]
11715samavāyikāraṇaṃ hi kāryātpūrvaṃ ca kāryakāle ceti lokasiddhaṃ taccaitatkṣaṇikatve 'nupapannamityarthaḥ /[+]
11722śaṅkate siddhaḥ kāryakāraṇabhāvaḥ kṣaṇikeṣvapīti /[+]
11723kāryasyānādhāratvaprasaṅgena na hi kṣaṇikatve kāryakāraṇabhāvo na sidhyati /[+]
11724satu siddhaḥ kṣaṇikatvapakṣe 'pīti kāraṇavināśasamakālatvena kāryotpādasya kāryakāraṇayoḥ samānakālatvādityarthaḥ /[+]
11727etāvatā prayāsena tvayā kāryakāraṇabhāvaḥ kṣaṇikānāṃ samarthyate na cāyamakṣaṇikatve heturapi tvādhārādheyabhāvaḥ sa cāśakyasādhanaḥ ko nu khalvayaṃ kāraṇavināśaḥ kāraṇābhāvo vā vināśakāraṇasānnidhyaṃ vā /[+]
11728pūrvasminpakṣe kāryakāraṇayoḥ kutaḥ samānakālatā /[+]
11729uttarasminnapyutpannasya paścādvināśakāraṇamānnidhye 'pi kutaḥ sataḥ kṣaṇikatā /[+]
11731kāryasya ca tadaivotpadyamānatve kāryakāraṇabhāvābhāvaḥ savyadakṣiṇaśṛṅgavaditi bhāvaḥ /[+]
11734ye avayavakarmaṇī lāsollāsau na tayoḥpa kāryakāraṇabhāvaḥ /[+]
11735yattvavayavikarmana tatra yaugapadyaṃ nāpi kāryakāraṇabhāva ekatvādityarthaḥ /[+]
11737vidhārakaḥ prayatnastulādhārasya tadapekṣaḥ saṃyogaḥ sayuktaṃsaṃyogo gurutvaṃ ca tatsaṃyuktāvayavāntaravartikāraṇamunnatestulāvayavasya[+]
11738anavaterapi dravyaṃ gurutvavatsuvarṇādi parimayimāṇaṃ tatsaṃyogānugṛhīto rajjutulāsaṃyogaḥ kāraṇam // //[+]
11794āśrayagrahaṇaṃ copalakṣaṇaṃ tenāsamavāyikāraṇanimittakāraṇavināśenāpi yathāsambhavamunnetavyamiti /[+]
11801tādṛśasyāpi karmaṇaḥ kṣaṇikatvasyāsmābhiḥ tathā hi dravyasya vinaśyattā karmotpāda ityekaḥ kālaḥ/aya dravyasya vināśaḥ na ca kāraṇotpādasamaye kāryotpāda iti dravyavināśānantaraṃ karmanāśa iti siddhaṃ kṣaṇadvayāvasthānaṃ karmaṇa iti /[+]
11804ayamabhisaṃdhiḥ svakāraṇādayaṃ bhāvo vinaśvaro jāyate 'vinaśvaro vā vinaśvaraśced vināśaṃ prati na hetumapekṣeta na hi nīlaṃ svakāraṇādutpannaṃ nīlatve hetumapekṣate tasyaiva tādrūpyat /[+]
11807api cāyaṃ vināśo bhāvaspaya kāraṇairāthīyamāno bhāvādbhinno 'bhinno vā jāyate /[+]
11809na ca bhāvābhāvayoḥ kāraṇabhede sati sambhavatyabhedaḥ /[+]
11810tantusaṃyogabhedebhyo hi po jāyate tantuvibhāgādvā tantuvināśādvā paṭābhāva iti kāraṇabhedaḥ /[+]
11821tasmādvināśakāraṇābhāvādutpannamātra evabhāvo vinaśyatītisiddhaḥ kṣaṇabhaṅga iti /[+]
11832nanvevaṃ vināśārhāścedbhāvāḥ svakāraṇādutpannāḥ hantodayānantaramevāpavṛjyeran nāpavṛjyante vināśārhā api paṭādayastantuvināśādvā tantuvibhāgādvā svakāraṇādhīnajanmano vinaṅkṣyanti /[+]
11837tasmādvinaśvarāṇāmutpatteḥ svakāraṇānna vināśakāraṇāpekṣā bhāvānāmiti yuktam /[+]
11846na tu doṣabhayena sphuṭatarapramāṇabādhitaṃ kāraṇatvaṃ vināśasya śakyamaṅgīkartumiti bhāvaḥ /[+]
11855yadapyakāraṇatve kāraṇamuktaṃ bhāvādbhinnaścedabhāvo janyetā bhāvatādavasthyamiti /[+]
11858na hi svato 'nyasyāṅkuraspaya vahnirna kāraṇamityanyatvāviśeṣādbhasmano 'pi na kāraṇamiti /[+]
11859svabhāvabhedena tu kāryakāraṇabhāvaniyamasamarthanaṃ parasparaparihārasthitiniyame 'pi tulyam /[+]
11866upajanāpāyadharmatayā bhāvābhedo vināśasya tato na sadasadrūpatayā dvairāśyaṃ viśvasyeti cet ko 'yamupajano yadi svakāraṇasamavāyaḥ sattāsamavāyo vā so 'bhāve nāsti /[+]
11917tathā hi yatra yatprakārapratiṣedhena yaditaraprakāravyavasthāniyamastatra na prakārāntarasambhavaḥ yathā nīlaprakārapratiṣedhenānīlaprakāravyavasthāyāṃ pīte asti catayoranyataraprakāraniṣedhe 'nyataravyavasthāniyamo niṣidhyamānaprakārāviṣayīkṛte sarvatra kāryakāraṇe iti viruddhopalabdhiḥ /[+]
11937bhāve satyanutpādātkāryasya vyabhicāreṇa caramabhāvinimittasahakārisamavadhāne sati bhāvādeva sahakārisamavadhānasyaiva caramabhāvino vyabhicāreṇa kāraṇatvāvadhāraṇāt /[+]
11959tanmātratvādeva ca kāraṇatāyāḥ /[+]
11962na ca svakāraṇalabdhasannidhayo bhāvāḥ prekṣāvantaḥ śakyamidamasmāsvekenāpi kartuṃ kṛtaṃ naḥ sarveṣāṃ sannidhānenetyālocya nivartitumīśate /[+]
11963na casvakāraṇabhedamātraṃ kāryabhedahetuḥ api tu sāmagrībhedaḥ tasminsati kāryabhedopalabdheḥ abhinnābhedasāmagrīti na kāryabhedaprasaṅgaḥ /[+]
11976tathā hyantakṣaṇaprāptāni kṣitipavanapāthastejobījāni samarthāni prāgbhāvaniyatāni niyatacaramotpādānāmavanijalānalāṅkurāṇāṃ kāraṇaṃ bhavadbhirabhyupeyante tānyamūni parasparānapekṣāṇi vā janayeyuḥ sāpekṣāṇi vā /[+]
11992na khalu bhavatāṃ kāraṇābhede bhedavatkārya bhavitumarhati /[+]
11994yathoktaṃ bhavadbhireva ayameva hi bhedo bhedaheturvā yadviruddhadharmādhyāsaḥ kāraṇabhedaśceti /[+]
11997svakāraṇādāsāditaḥ kaścideva svabhāvabheda ekastādṛśo yasmānnānākāryāṇi jāyante tasmānnākasmikatvaṃ kāryanānātvasya nāpyatiprasaṅgaḥ tādṛśasya tasyāsārvātrikatvāt /[+]
11998na ca kāryakāraṇayorabhedo yena kāraṇabhedābhedāvanupatetāṃ kāryabhedābhedau /[+]
12008evaṃ bījamapi samasamayabhāvyeva sahakārikāraṇaṃ kṣityādibhirapekṣyate nānyathā kāryabhedasiddhirityanicchatā 'pyabhyupeyam /[+]
12023tatsamavadhānasya tatkāraṇatvāditi cet /[+]
12024tatsamabadhāne kāraṇe kathaṃ tanniveśi rūpamapi na kāraṇam /[+]
12028tasmādya thobhayādhīnanirūpaṇā vyāptirayogavyavacchedena vyāpake nirūpyate vyāpye bhāva eva vyāpakasya nābhāva iti vyāpye punaranyayogavyavacchedena vyāpaka eva bhāvo vyāpyasya nānyatreti evaṃ kāryakāraṇabhāvo 'pyubhayādhīnanirūpaṇo 'pi kāraṇe ayogavyavacchedena nirūpyate /[+]
12029kāryotpādasya purastādbhāva eva kāraṇasya nābhāva iti /[+]
12031kāraṇa eva sati bhāvo nānyasminniti anubhavānusārānniścīyate /[+]
12070na khalu tasyeva tatkāraṇasyāpyupakārakāḥ sahakāriṇo bhavitumarhanti /[+]
12075loṣṭaśyenādestulyagurutvavatāṃ dravyāṇāmekasya gurutvaprayatnakṣepāḥ kāraṇam /[+]
12096yadi tu sarvaṃ kāryaṃ sadeva kāraṇavyāpārātprāgapi vyarthaḥ kāraṇavyāpāraḥ abhivyakterapi kāryāyāḥ sattvāt /[+]
12101vināśotpādavattvātsamānadharmātsaṃśayaḥ dadhikṣīrayorvināśotpādāvakāraṇau dṛṣṭau kumbhasya cotpādavināśau sakāraṇakau tadiha sphaṭike vināśotpādau sakāraṇau niṣkāraṇau veti saṃdehaḥ /[+]
12102tadyadi sakāraṇāveveti pramāṇato niścīyate tato vināśakāraṇānupalabdheḥ sphaṭikasya kumbhavadvināśo nāstīti niścīyate /[+]
12104na punaryathā vināśakāraṇāprāvāditi /[+]
12196asatīndriyamanaḥsannikarṣe vyabhicāriṇāṃ kāraṇatvakalpanāyāṃ vinigamanāhetorabhāvāditi bhāvaḥ // //[+]
12216deśayati yadi kāraṇasyeti /[+]
12258prātibhavaditi smṛtyutpādasva purastātpraṇidhānādīnāṃ smṛtikāraṇānāmasaṃvadanādātmamanaḥ saṃyogātsaṃskārāpekṣāt smṛtīnāṃ yugapadutpādaprasaṅgaḥ // //[+]
12294niṣpradeśatve 'pyātmanaḥ saṃskārasyāpyavṛttitvamupapāditaṃ tena śabdavatsahakārikāraṇasya sannidhānāsannidhāne kalpete evetyarthaḥ // //[+]
12404smṛtikāraṇānāmiti /[+]
12421api ca smṛtikāraṇānāṃ nāsamāveśo vivakṣitaḥ nena saṃskāreṇa smṛtihetūnāṃ sarveṣāmeva praṇidhānādīnāṃ samāveśa eva /[+]
12466pratikṣaṇa karmaṇo 'rthasyāpūrvasyotpattau satyāṃ tatkāryātā buddherayugapadutpattau kāraṇakramānuvidhānātkāryakramasya pratyakṣabuddherviṣayakāraṇatvāt /[+]
12467ekaikaścāsau viṣayaḥ kramotpādavānkāraṇamiti kramavatīnāṃ buddhīnāṃ sarvāsāmeva siddhaṃ pratyarthaikāniyatatvam /[+]
12475yadyapi śakyaṃ vaktuṃ sparśādibuddhirekaiva tāvantaṃ kālamavasthitā vyavadhānādinār 'thasannikarṣavināśādvinaṅkṣyati nimittakāraṇavināśo 'pi kāryavināśaheturdṛṣṭo 'pekṣābuddhivināśād dvitvavināśavaditi tathā 'pi kṣaṇikatve hetvantarādeva siddhe buddhīnāmabhyuccayamātratayaitad draṣṭavyam /[+]
12484na cātmamātraṃ kāraṇaṃ mā bhūdātmano nityatvena smṛtyutpādo 'pi nityaḥ tasmātsmṛtyutpādo 'pi liṅgaṃ buddhyavasthāna ityata āha /[+]
12519na kāraṇānucchedātcetanāyāḥ śarīramasyāḥ kāraṇaṃ taccānucchinnaṃ saṃskārasya tu kāraṇasyoccheda iti draṣṭavyam // //[+]
12583dṛṣṭānāṃ sevādikarmaṇāṃ vyabhicārādgrāmādilābhe 'dṛṣṭaṃ kāraṇaṃ kalpanīyam /[+]
12584yathāhuḥ/ taccaiva tatra kāraṇaṃ śabdaśceti dṛṣṭaṃ sevādica kāraṇam /[+]
12588tasya vā karmaṇaḥ sahakāriṇaḥ kāraṇasya garīyasā karmāntareṇa pratibandhātphalasyānārambhaḥ /[+]
12602nanu mātāpitarau na sākṣāt śarīrotpattau kāraṇamityata āha mātāpitṛśabdena lohitaretasī iti /[+]
12701nanu sadakāraṇaṃ nityamiti kathaṃ sakāraṇa śarīre nityaṃ bhavedityata āha /[+]
12716na ca paramāṇuśyāmatāpyakāraṇā pārthivarūpatvāt lohitādirūpavadityanumānena tasyāpi pākajatvābhyupagamāditi bhāvaḥ/yathā śruti vā sūtrārthaḥ /[+]
12785ekiyonayo hi rūpādayo na caiṣāmekatvaṃ yadi punastatra rūpādīnāṃ parasparabhedasiddhaye kaścitkāraṇabheda āsthīyate sa rāgādiṣvapi samāna iti bhāvaḥ /[+]
12826nanu bhavatu śarīraṃ pṛthivyādi ca vyaktaṃ mahattvānekadravyavattvarūpaviśeṣebhyaḥ tanmūlakāraṇaṃ paramāṇavaḥ kathaṃ vyaktā ityata āha /[+]
12833ata evādyāpyasata eva janma dṛśyate na sataḥ tatkasya hetoḥ abhāvastasyā kāraṇamiti /[+]
12853tadidamāha api tvasataḥ kāraṇādutpattirna yukteti /[+]
12856ananyaprayuktamānantaryaṃ kāryakāraṇabhāvasādhanam idantu vyūhānantaryaprayuktamiti nābhāvasya kāraṇatvaṃ gamayitumarhatītyarthaḥ /[+]
12867bījavināśaścedaṅkurotpādaheturatha vinaṣṭe bīje tadavayaveṣu parasparavicchinneṣvasati teṣāṃ vyūhāntare kasmādaṅkuro na bhavati bhavati tu sati teṣāṃ vyūhe tasmādvinaṣṭebhyo 'ṅkurānutpatterasati vyūhe na bījanāśaḥ kāraṇamiti sūtrārthaḥ // //[+]
12872abhāvaścedaṅkurotpādakāraṇaṃ syāt /[+]
12876api ca kāraṇānāṃ śaktibhedātkāryāṇi bhinnaśaktiyuktāni /[+]
12877yadā tu kāraṇānāmabhedastadā kutastacchektīnāṃ bhedaḥ tathā ca kāryāṇi bhinnaśaktīni na syurityāha /[+]
12881api ca prāgabhāvānāmanāditvena kāryotpādasyāpyanāditvaprasaṅgaḥ bhāvarūpakāraṇasahakāritvaṃ tvabhāvasya na niṣidhyate asmadabhimatasyopākhyeyasya /[+]
12889athāpara āha iśvaraḥ kāraṇaṃ puruṣakarmāphalyadarśanāt sū mā mūdayaṃ nāmarūpaprapañcaḥ śūnyatopādāno 'pi tu brahmopādānobhaviṣyati brahmaivahi prapañcarūpeṇa pariṇamate mṛttikeva ghaṭaśarāvodañcanādibhāvena /[+]
12896sā cāsti brahmaṇīti brahmaśvaraḥ kāraṇaṃ jagataḥ /[+]
12898sā ceyaṃ śrutiścetanasya jagatkāraṇatāmāha /[+]
12901cetayenaivaṃ niṣphalaṃ karmārabheda niṣphalaṃ vidvān pravarttamānaḥ kathaṃ cetano nāmadva tasmātpurūṣakarmāphalyadarśanādīśvaraḥ kāraṇamityarthaḥ // //[+]
12913nimittaṃ tu syādīśvaro jagataḥ sa cedanapekṣa eva jagatkāraṇamityucyate tatredamupatiṣṭhate /[+]
12916īśvaraścetkāraṇaṃ bhavediti /[+]
12919tathā ca tatkāraṇāni neśvareṇa prayujyantaityanekānto vakṣyamāṇo heturityarthaḥ // //[+]
12923paramāṇūpādānasya jagataḥ puruṣakarmāpekṣa īśvaro nimittakāraṇaṃ yacca tenāpekṣaṇīyaṃ puruṣakarma tadapīśvaranimittakameva /[+]
12925tasmādīśvarakāritatvātpuruṣakārasya tatsahāya īśvaro nimittakāraṇaṃ jagata ityasya pakṣasya nirākaraṇe puruṣakarmābhāve phalāniṣpatterityahetuḥ /[+]
12995nanvidameva buddhimatkāraṇādhiṣṭhitāḥ paramāṇavaḥ pravarttanta iti /[+]
13032kāraṇaṃ cedavyāpakaṃ kāryasya hanta hatā tarhi vyāpyavyāpakasaṃkathā /[+]
13041kāryaṃ jñānaṃ svakāraṇaṃ śarīrādinātivarttate nityaṃ tu tadativarttamānamapi sāhityopalambhaṃ na viruṇaddhi tasmādyathā 'nityaḥ śabdaḥ utpattimatvāt ghaṭavaditi prayukte kaścitsādhyadṛṣṭāntayordharmavaicitryātpratyavatiṣṭheta yadi ghaṭasādharmyādutpattimattvādanityaḥ śabdaḥ hanta tasmādeva rūpādimatā tena bhāvyam na cedayaṃ ghaṭasādharmyeṇa rūpādimān evamanityo 'pi mābhūdityevaṃ ca pratyavatiṣṭhamāna utkarṣasamajātivādī parājīyate evamevevādyutkarṣasamajātivāditayā parājetavyaḥ sādharmyamātreṇāprayojakena pratyavasthānāt /[+]
13054prasidhyetsanniveśāderekakāraṇatā kutaḥ /[+]
13073na hi kāraṇaṃ kāryānanuvihitabhāvābhāvamanyo vaktumarhatyasvīkāt /[+]
13189tathā ca teṣāmutpattivināśakāraṇopalabdherna nityatvaṃ bhūnityatve 'pīti siddhāntamāha /[+]
13190notpattivināśakāraṇopalabdheriti // //[+]
13196notpattitatkāraṇopalabdheriti /[+]
13197api ca yadyutpattivināśau na bhāvānāṃ vastusantau katha prekṣāvatāmabhimatotvapattikāraṇe 'nabhimatavināśakāraṇe ca tadarthināṃ pravṛttirityāha /[+]
13198utpattivināśakāraṇeti /[+]
13288no khalu nīlaṃ svakāraṇādupajātaṃ jātu kāraṇasahasrairapi śakyaṃ pītaṃ karttumiti vināśasvabhāvakatvamakāmenāpi anityānāmeṣitatyam /[+]
13321anityo 'pi na vināśasvabhāvo bhāvaḥ kiṃ tu svakāraṇādayaṃ satsvabhāvo jātaḥ kāraṇāntarāttu vinaśyati /[+]
13370na ca niṣedhyaniṣedhādhikaraṇagrahaṇakāraṇako vyāvṛttigrahaḥ svakāraṇena samasamayotpādo bhavitumarhati /[+]
13371tādṛśoḥ savyetaraviṣāṇavatkāryakāraṇabhāvābhāvāt /[+]
13407saṃkhyaikāntāsiddhiḥ kāraṇānupapattyupapattibhyām sū //[+]
13418tasmātsarvajanasaṃvedanasiddho 'yaṃ bhedapratyayo na kāraṇamukhanirīkṣaṇena yukto nirākartum /[+]
13419api tu spaṣṭadṛṣṭātkāryādbhedapratyayalakṣaṇāttādṛśaṃ tatkāraṇaṃ kalpanīyaṃ yādṛśena tatkāraṇena prapañcapratyayo 'pratyūhamutpadyeta /[+]
13434sādhyātsādhanasya bhedena ca saṃkhyāntaraikāntā apyapahṛtārthā ityuktam // //nyā sū // // // // atra pūrvapakṣavādyāha na kāraṇāvayavabhāvāt sū //[+]
13435tadvyācaṣṭe kāraṇasya sādhyāvayavabhāvāt /[+]
13520kāraṇasya hi pradhānasya lakṣaṇaṃ mahān lakṣyate hi mahatā pradhānamiti /[+]
13522paścādbhavatīti kevalakāraṇāvasthāyāḥ paścāditi // //[+]
13526sū buddhisiddhaṃ tu tadasaditi // // tadasadbhāvi kāryamanenaiva kāraṇena janyate nānyenetyanumānād buddhisiddhamevetyarthaḥ /[+]
13527athāsatkāryapakṣe tantava eva paṭasyopādānaṃ na vīraṇādītyayaṃ niyamo na syāditi brūṣe tadayuktam asattvāviśeṣe 'pi svakāraṇādutpannaṃ kiṃ cideva citkāryaṃ janayituṃ samarthaṃ nānyadityayaṃ svabhāvaviśeṣādupapadyata iti /[+]
13528api ca satkāryapakṣe pradhānopādānatvādviśvasya tasya cābhedāpavatkāraṇātmakatvācca kāryajātasya sarvaṃ sarvātmakamitīdamihanedamidamidānīṃ nedamidamevaṃnedamiti niyamo na syāt kasya citkutaścidvivekahetorabhāvāt /[+]
13531sattve cāsattve ca samāne yasya kāraṇamasti tadutpadyata iti guḍajihvikā /[+]
13532paramārthatastvasattve kāraṇasāmarthyaniyamādutpattiniyamaḥ kalpate sarvātmanā sarvasya sattvave tu na niyamaheturastītyuktaprāpayam /[+]
13547kāryaṃ kāraṇādbhinnābhinnamityarthaḥ /[+]
13551kāraṇavyāpārāt prāgityarthaḥ /[+]
13553śaktiviśeṣāvasthitā iti kāraṇavyāpārāt prāgiti śeṣaḥ /[+]
13579svakāraṇasamavāyaḥ sattāsamavāyo vā utpattiḥ /[+]
13729asti ca bālakasyāpi phalotpādanayogyatā tadātmanaḥ phalaṃ prati samavāyikāraṇatvāt /[+]
13906saṃkalpādyapekṣaṃ karma rāgādikāraṇamiti /[+]
13907yajjātīyasya janmano yatkarma kāraṇaṃ tajjanmocitāmeva mithyājñānavāsanāmabhivyanaktīti taddvāreṇa rāgādīnāṃ kāraṇaṃ bhavati /[+]
13910yathā mithyājñānasahāyaṃ karma rāgādihetuḥ evaṃ tatsahāyaṃ phalaheturiti caramadehasya tatvajñānavataḥ sadapi karma phalakāraṇaṃ na syādityarthaḥ /[+]
14023na vidyāvidyādvaividhyaṃ saṃśayasya kāraṇamiti // //[+]
14050nāpyātyantike 'bhede dharmadharmibhāvaḥ tasmādyathātyantikabhede 'pi keṣāñcideva kāryakāraṇabhāvaḥ tathā keṣāṃ cideva dharmadharmibhāva ityeṣitavyam /[+]
14082avayavo 'syāstītyavayavī avayavaśca kāraṇaṃ tadvānavayavī kāryamiti kāryakāraṇabhāvābhyupagamaḥ kuto bhavati /[+]
14109iṣyata evāsmābhiryathā 'vayavasamavetaiḥ sitaharitalohitādibhirasamavāyikāraṇairavayavini citraṃ rūpamārabhyata iti /[+]
14180antarbahiriti vacanaṃ kāryasya kāraṇāntaravacanamiti kāraṇāntaraṃ kāraṇaviśeṣaḥ tasya vacanamityarthaḥ /[+]
14181upetya paramāṇoravayavānna tadvibhāgasyākāśaṃ kāraṇamiti ākāśavyatibhedādityākāśahetukaṃ vyatibhedaṃ vibhāgamāha /[+]
14182na cākāśaṃ vibhajyamānayordravyāntarayorvibhāgasya kāraṇamapi tu karmetyarthaḥ /[+]
14260nanu kāryakāraṇe iti /[+]
14331yannāstiśaśaviṣāṇādi yathā cakāryakāraṇabhāvena[+]
14366vijñānasya hi bāhyor 'tho grāhyo bhavannirākārasya sattāmātreṇa vā bhavet kāraṇatvena vā ekasāmagryadhīnatvena vā jñānāhitaphalādhāratvena vā /[+]
14369ata eva na kāraṇatvena viṣayabhāvaḥ /[+]
14370api ca cakṣurādayo 'pi vijñānasya kāraṇamiti viṣayā rūpavijñānasya prasajyeran varttamānāvabhāsi ca vijñānaṃ na bhavet /[+]
14380svakāraṇādātmānātmaprakāśanaśaktiyuktamutpadyate jñānaṃ tādṛśaṃ yena kaścidevāsya viṣayo na sarvamiti cet /[+]
14452svakāraṇādutpannasya kasya cidvijñānasya kaścideva viṣayo nānyaḥ /[+]
14792kāraṇamātravibhāgapūrvakaḥ śabdo vibhāgajastu vibhāgaḥ kāraṇākāraṇavibhāgapūrvakaḥ iti siddhaṃ kāraṇamātravibhāgapūrvakatvamasādhāraṇamityarthaḥ // //[+]
14846dṛṣṭāntasya kāraṇānapadeśātpratyavasthānācca pratidṛṣṭāntena prasaṅgapratidṛṣṭāntasamau sū //[+]
14847dṛṣṭāntasya kāraṇaṃ pramāṇaṃ tasyānapadeśātprasaṅgapasamaḥ sādhyasamo hi dṛṣṭānte sādhyavaddhetvādyavayavaṃ prasañjayati /[+]
14865yastu manyate kāryotpādaikyavyaṅnyameva kāraṇaṃ na dṛṣṭakāryakāraṇasādharmyavyaṅnyamapīti tasya dūṣaṇānyāha yadi ceti /[+]
14877tadaśrāvātkāraṇābhāvādanityatvasya kāryasyābhāve nityatvaṃ prāptam /[+]
14881tathā bhāvāpadutpannasya kāraṇopapatterna kāraṇapratiṣedhaḥ /[+]
14886kāraṇopapatteriti prayatnānantarīyakatvasya pratiṣedha ityarthaḥ /[+]
14887yaduktaṃ kāraṇābhāvādanityatvasya kāryasyābhāve nityatvaṃ prāptamiti tatrāha vārtikakāraḥ /[+]
14893apare tu prāgutpatteḥ kāraṇābhāvādityukte arthāpattisamaiveyaṃ jātiriti matvā 'syā uttaramāhuḥ yadaivaṃmucyeta prayatnānantarīyakatvādanityaḥ śabda iti tadarthādaprayatnānantarīyakatve nityatvamuktaṃ bhavatītyarthāpattitaḥ pratipakṣasiddherarthāpattisamaiveyaṃ jātirityabhimānaḥ /[+]
14902yathā 'nutpannāstantavo na paṭasya kāraṇaṃ tathā śabdotpatteḥ prāganutpannaṃ prayatnānantarīyakatvaṃ nānityatvasya kāraṇamiti sādharmyeṇa pratyavasthānamityasti sāmānyalakṣaṇamityarthaḥ /[+]
14906yathā hi viśeṣadarśanaṃ niścayasya kāraṇamastīti niścayotpattireva sādharmyadarśanamātramasti saṃśayasya kāraṇamiti saṃśayenāpi bhavitavyamityarthaḥ /[+]
14912na sāmānyadarśanamātraṃ saṃśayasya kāraṇamapi tu viśeṣādarśanasahitaṃ viśeṣadarśane tu tadrahitaṃ na kāraṇamiti sūtrārthaḥ /[+]
14916nityaṃ saṃśayakāraṇatvānabhyupagamātsādharmyasyetyarthaḥ // //[+]
15017yadyanityatvakāraṇaṃ prayatnānantarīyakatvamupapadyate tadasti śabdasyetyanityaḥ śabda iti /[+]
15021upapattikāraṇābhyanujñānādapratiṣedhaḥ sū //[+]
15022vādyabhimatasya sādhanasyopapattau yatkāraṇaṃ tasvaya prativādinā 'bhyanujñānāditi bhāvaḥ /[+]
15026anityatvakāraṇasyeti /[+]
15043kāraṇāntarādapi taddharmoyapatterapratiṣedhaḥ sū tadvyācaṣṭe /[+]
15045kāraṇataḥ prayatnācchabdasyotpattiniyamo vidhīyate varṇānāmanityatvaṃva sādhayitum /[+]
15046na tu kāryasya kāraṇaniyamaḥ prayatnādeva sarvaḥ śabdo jāyate na tu vāyusaṃyogādvṛkṣabhaṅgāditi niyama ucyate yenāvyāpakatvaṃ hetoḥ syāditi /[+]
15047sūtrārthastu kāraṇāntarādapi jñāpakāntarādapi taddharmopapatteḥ sādhyadharmopapatterapratiṣedha iti /[+]
15049sādhyāntarāṇāṃ śākhābhaṅgajaśabdānāṃ kāraṇamanityatvajñāpakaṃ na pratiṣidhyate /[+]
15050yadyapakṣīkṛtānāmapi kāraṇāntarādanityatvaṃ bhavati kāmaṃ bhavatvityarthaḥ /[+]
15051nāpi śabdasya sādhyasyānityatve kāraṇāntaraṃ pratayayabhedabheditvādi pratiṣidhyate /[+]
15068tasmādudakādivadāvaraṇādirasyānupalambhakāraṇaṃ bhavatītyata āha /[+]
15069gṛhyeta caitadasyāgrahaṇakāraṇamiti /[+]
15103na santyāvaraṇādīni śabdasyāgrahakāraṇānīti /[+]
15187kāryānyatve prayatnāhetutvamanupalabdhikāraṇopapatteḥ sū //[+]
15189anupalabdhikāraṇasyāvaraṇāderupapatterabhivyaktihetutvaṃ syād evaṃ tu nāstīti vyatirekaparaṃ draṣṭavyam /[+]
15191yatra prayatnānantaramityatra yatratatrayorvyatyāsaḥ tatra prayatnānantaramabhivyaktiryatrānupalabdhikāraṇaṃ vyavadhānamupapadyata iti /[+]
15192kasmādanupalabdhikāraṇopapatteḥ prayatnābhivyaṅgyatvamityata āha /[+]
15197anupalabdhikāraṇopapatterityasya vyatirekapradhānatāmāha /[+]
15513atidrutoccāritamityevamādinā kāraṇena tadavijñātārtham/asya nigrahasthānatvamāha /[+]
15578pratijñādīnāṃ kramaniyamakāraṇaṃ praśnapūrvakaṃ darśayati /[+]
15615na hi dhānyeṣvalūneṣu dātramavraścanaṃ bhavati tasmādanapekṣitakāraṇādanavasthāprasaṅgācca puruṣasya nigraha iti sthitam // //[+]