Occurrences of sādhana in "Nyāyavārttikatātparyaṭīkā"

Click [+] to expand the context.
151buddhayastu sākṣād duḥkhasādhanānīti duḥkhatvenopacaryante /[+]
153sādhanapāratantyaṃ kṣayitvaṃ kāma iti duḥkhahetavaḥ sakalasukhānasaṅginaḥ tasmāt sukhamapi duḥkhānuṣaṅgi /[+]
154uktaprakāraduḥkhahānasādhanamāhatasya hāniriti /[+]
192seyaṃ śreyaḥsādhanatānumānasahitā pramāṇato 'rthapratipattirviniścatiḥ samarthapravṛttinimittamuktā /[+]
201na ca phalajñānaṃ parīkṣyate prekṣāvaddhiḥ tasya yādṛśatādṛśasyāpīṣṭatvādiṣṭalakṣaṇatvācca phalasya tatsādhanatvaṃ te parīkṣante /[+]
291yatra dvayorbahūnāṃ vā saṃpalvaḥ pramāṇānāṃ tatraikaikasyāpyasti pratipattisādhanatvaṃ pramāṇasyeti kathayituṃ saṃplavāvasare 'pi pramāṇenetyaṅktam /[+]
365upalabdhisādhanamiti vṛddhāḥ /[+]
434pradhānakriyāsādhane hetau avāntarakriyāviśeṣayukte kārakaśabdaḥ pravartate /[+]
446tat pramāṇamupalabdhisādhanaṃ sākṣāt na pramātṛprameye iti siddham //[+]
447satyapi copalabdhisādhanatve pramātṛprameyayorūpabdhiheturityatrāprasaṅga sādhākatamāsādhakatamayoḥ sādhakatame kāryasaṃpratyayāt sātiśayatvenodbhūtattvāt tasyetyāhasādhakatamatvād veti /[+]
501tacca sukhaduḥkhasādhanatvam /[+]
502sukhasādhanaṃ khalūpādeyatvena duḥkhasādhanaṃ ca heyatvenārthye /[+]
783tathāpi sukhaduḥkhāptitahānyoreva kartuḥ pravṛttiprasaṅgo na tatsādhane na hyanyadvijānāti icchati ca karoti cānyaditi ghaṭate atiprasaṅgāt /[+]
784na ca phalaṃ puruṣapravṛttigocaraḥ tatsādhanaṃ tu tadgocaraḥ /[+]
785tatsādhanatvavijñānāt tatsādhana eva pravartate /[+]
786tannātipasaṅga iti cet hanta tarhi tatsādhanatvajñānameva pravartayati na phalajñānam jñānecchāpravṛttīnāṃ kāryakāraṇabhūtānāṃ sāmānādhikāraṇyena saṃpratipattaṃrityabhiprāyeṇāhasukhaduḥkhasādhanabhāvat sarve 'rthāścetanaṃ prayojayantīti /[+]
789etaduktu bhavati toyamupalabhya tajjātīyasyāpekṣisādhanāṃ dṛṣṭacarīmanusmarati /[+]
841evaṃ ca siddhaḥ pakṣe 'pi vyabhicāraḥ sādhanadharmasyetyanaikāntikatvam /[+]
854uṣṇe tejovayavini kṛtakatvasya darśanād anaikāntikamapakṣadharmo vā kṛtakatvamiti cetna anumānena sāmānyato 'vadhṛtavyāptinā tasyānauṣṇyāsādhanāt /[+]
857anyathā tadgatasādhyadharmasandehe tatropalabhyamānaḥ sādhanadharmaḥ sandigdhabyatirekivādanaikāntikaḥ syāt /[+]
858sandigdhasādhyadharme dṛṣṭānta iva sādhanadharmaḥ /[+]
922pratyakṣamapyanumeyaviruddhasādhanādanumānasya pratipakṣa iti satpratipakṣatayānvayavyatirekādisampannasyānumānasya na pratyakṣeṇa tadviruddhārthopasaṃhāriṇā samāveśa iti na bādhyabādhakabhāva iyabhiprāyeṇa codayatipratyakṣavirodhyapīti /[+]
943vādajalpakathayorhi na dvayorvādiprativādinoḥ sādhane samīcīne saṃbhavataḥ vastuni viruddhadharmadvayasamāveśāmāvāt /[+]
951tathā vitaṇḍacate vyāhanyate 'nayā pratipakṣasādhanamiti vyutpattyā parapakṣopaghātena pāriśeṣyāt svapakṣasiddhirasyāḥ prayojanaṃ pratīyate /[+]
957avayavavyutpattyāpi parasādhanāvidhātaḥ pratīyate /[+]
962parasādhanadūṣaṇenāsya pāriśeṣyāt svapakṣaḥ sidhyatu mā vā saitsīt sa tu svapakṣaseddhacaiva prayojanena pratipakṣasādhanamāhantīti bhāvaḥ /[+]
975eṣa sādhanavādī jñāpayatiahaṃ vaitaṇḍiko jāne anena pañcāvayavena sādhānāvākyenedaṃ sādhyaṃ jñāpyata iti caturvargaḥ /[+]
1027tathā hi yadi ghaṭo nāma na sarvatantrasiddhāntasiddhaḥ kimāśrayā avayavī vā paramāṇusamūho vā jñānākāro vā pradhānapariṇāmo vā brahmapariṇāmo vā tadvivarto veti pratitantrasiddhāntāḥ pravartante kathaṃ ca pratitantrasiddhāntāśrayo vādajalpavitaṇḍāḥ pravartante kimāśrayaśca nyāyaḥ syāt tathā yadyadhikāraṇasiddhānto na bhavet kathaṃ sādhyasāmānyavyāptaṃ sādhanasāmānyamiti sāṇanaviśeṣat sādhyaviśeṣo gamyeta tasmādasti prameyasyāpi siddhāntasya pṛthagupādanaprayojanam /[+]
1080niṣpāditakriye karmaṇi sādhanasya sādhananyāyātipātāditi /[+]
1167na ca pramāṇaviṣaye cet tarkaḥ pravartate kṛtamasya pramāṇānujñayā nanvayameva niścāyakaḥ kasmānna bhavatīti sāmpratam tasya prasaṅgatayā pāratantryeṇa svayamasādhanatvāt /[+]
1229ekasyāpi śāstrakartuḥ pūrvapakṣottarapakṣasādhanadūṣaṇapratipādako vacanasamūho vādaḥ syāditi nānāpravaktṛka ityuktam /[+]
1230siddhāntabhedānavidhānena hi dvāvapi svasiddhāntānurūpaṃ sādhanaṃ dūṣaṇaṃ cāhaturityarthaḥ /[+]
1231pratyadhikaraṇetyādi bhāṣyamanubhāṣyācaṣṭepratyadhikaraṇamasya sādhanam /[+]
1232adhikriyata ityadhikaraṇaṃ sādhyam tadadhikṛtya sādhanapravṛtteḥ /[+]
1233pratyadhikāraṇa sādhanaṃ yasmin vāde sa tathoktaḥ /[+]
1234asyaivārthaṃ niṣkarṣṭuṃ pṛcchatikimuktaṃ bhavati niṣkarṣatiubhābhyāṃ vādiprativādibhyāṃ svasvasādhye sādhanaṃ vaktavyam /[+]
1235tathā ca nānāpravaktṛkatvena tulyatve 'pi vādasya vitaṇḍāyāḥ pratyadhikaraṇasādhanatvena bhadeḥ siddho bhavati /[+]
1236vitaṇḍāyāḥ pratipakṣasthāpanāhīnatayā pratyadhikāraṇasādhanatvābhāvāt /[+]
1237tathāpi jalpādabhedo vādasya asti hi jalpasya pratyadhikaraṇasādhanavatvaṃ ca nānāpravaktṛkatvaṃ ceti /[+]
1248sādhanopālambhagrahaṇasya śabdaviṣayatvādavidodha ityarthaḥ //[+]
1285yadi vāde hetvābhāsāḥ prayujyeran tato nigrahasthānatvena codyeran na tu teṣāmasti prayogo 'pramāṇatvāt pramāṇatarkasādhanopālambhatvācca vādasya /[+]
1337tatra kimaviśeṣeṇa sādhyasādhanetikartavyatāsu pravartayantu āhosvit sādhanetikartavyatāmātre tatra yadi sādhyāṃśo 'pi pravartanāgocaraḥ tadā śyenādisādhyāyā hiṃsāyā vihitatvena nānarthavatvam /[+]
1338atha sādhyāṃśaṃ rāgataḥ prāptamanūdya sādhanetikartavyate eva vidharayete tataḥ śyenādisādhyāyā hiṃsāyā avihitatvena na hiṃsyāt sarvā bhūtāni iti pratiṣadhādanarthatvam /[+]
1350viśuddhenārjanena homasādhanasya dravyasya prāptiḥ svāgatam /[+]
1396atha pariniṣpannadhyānopāyaḥ sākṣātkāravatīṃ pratipadya caturthau pratītiṃ nirmuktasakalakleśajālaḥ apravartamāno dharmādharmasādhaneṣu nirūddhānāgatadharmādharmaprabandhotpādo bhūtendriyavijayī prajñājyotirjovanneva mukta ityucyate /[+]
1606tathā caitat tasmāt yathā yaccoktamanavabhāsamāmā śuktiranālambanamiti tatra kiṃ śuktikātvasya rajatamiti jñānaṃ pratyanālambanatvaṃ sādhyate āhosvid dravyamātrasya sitabhāsvarasya purovartinaḥ tatra pūrvasmin kalpe siddhasādhanam /[+]
1709kasmāt punarūpacāra ityata āhajanmasādhanatvāt /[+]
1753yatraikaṃ tatretaraditi vā yatra yasminnimitte satīti vā yatrādhāra iti vā yatropalabdhisādhane satīti vyākhyeyam /[+]
1902bhāvasādhanaścet pramāṇaśabdaḥ phalamasyārtho na tu phalaṃ svaviṣaye karaṇam tadvyāpārasya tajjanakenaiva kṛtatvāt /[+]
2131rūpopabhogatṛṣṇā hi tatsādhanaṃ kṛṣṇasāramapi viṣayīkaroti /[+]
2139yaccoktamaprāpyakāritve sādhanaṃ pṛthutaragrahaṇāditi tadvibhajatepṛthutareti /[+]
2412anumānādīna tu svajñānena pramāsādhanāni /[+]
2472arthasāmarthyalabdhajanmāraśrca vivādādhyāsitā vikalpā iti prasaṅgasādhanaviruddhavyāptopalabdhiḥ /[+]
2548tathā ca prasaṅgasādhanasya sandigdhavyatirekitā /[+]
3327sādhyadharmāvinābhāvinā viśeṣaṇena sādhanadharmeṇa viśiṣyamāṇo dharmo gamyate gamakatvena /[+]
3359deśāntaraprāptau sādhanāntaramāhadeśāntareti /[+]
3403evaṃ sādhyadharmiṇi anyataradharmadarśanena sādhanadharmadarśanenānyatarasya sādhyadharmasyānumānamanumiti darśanamiti bhavati kriyātulyatā /[+]
3497tasmād ātmatantratāsādhanamicchādīnāṃ pariśeṣodāharaṇaṃ draṣṭavayam /[+]
3510tajjātīyena tu dṛṣṭāntadharmiṇordṛṣṭena pratyakṣato vā mānāntarād vā sādhanadharmasya svābhāvikapratibandhagrahasaṃbhādityarthaḥ /[+]
3514sādhanadharmaṃ tadvartinaṃ darśayatiicchādīnāṃ guṇatvamiti /[+]
3759saṃbandho 'vinābhāvaḥ sādhanasya sādhyena /[+]
3804sūtraṃ paṭhatiprasiddhasādharmyāt sādhyasādhanamupamānam /[+]
3806siddhiḥ sādhanam /[+]
3811sādharmyaṃ cāprasiddhaṃ na sādhyasāghanāyālamiti sādharmyaprasiddhirapi draṣṭavyā /[+]
3814sādhyasādhanapadavyākhyānamprajñāpanīyasya gavayaśabdavācyatayā pratyakṣadṛśyamānagosādṛśyasya gavayatvasāmānyaviśeṣavataḥ piṇḍasya prajñāpanamupamānam /[+]
3818sādhyasādhanamityucyamāne pratyakṣādisādhaneṣu sukhaduḥkhasādhaneṣu prasaṅgaḥ /[+]
3820yadyapi prasiddhasārmyamupamānamityucyamāne pramāṇaviśeṣābhidhāyyupamānapadasāmānādhikaraṇyāt karaṇatvalābhaḥ tathāpi tadābhāsanirākaraṇāya sādhyasādhanapadopādānam /[+]
3824bhāṣyakāreṇa hi saṃjñitayā gavayapratipattiḥ phalaṃ sādhyasādhanapadavācyamuktā ākṣiptaprayojyavyāpāratvāt /[+]
3826etadeva sādhyasādhanapadārthatayā vārttikakāro vyācaṣṭesamākhyāsaṃbandhapratipattirūpamānārthaḥ phalam /[+]
3828tasya sādhanaṃ siddhiḥ pratipattiriti /[+]
4046evamapi śabdadvaividhyasādhane mā bhūdapakṣadhargateti pravaktṛpadena pūrayatidṛṣṭādṛṣṭārthapravaktṛkatvāditi /[+]
4078samādhattena sūtrārthāparijñānāditi na prameyapadaṃ prameyamātre pravartate kiṃ tu yat tattvato jñāyamānamapavargasādhanaṃ tasmin taccātmādyeva nānyaditi yukto 'nyayogavyavaccheda ityarthaḥ /[+]
4095bhāṣyamsarvasya sukhaduḥkhasādhanasya draṣṭā sarvasya sukhaduḥkhasya bhoktā yataḥ sukhaduḥkhasādhanaṃ sarvam sarvaṃ ca sukhaduḥkhaṃ jānāti ataḥ sarvajñaḥ /[+]
4131vakṣyati hyetat sarvaṃ jñāturjñānasādhanopapatteḥ //[+]
4154codaka āhanāsādhanāditi /[+]
4336na ca viśeṣalakṣaṇamakṛte sāmānyalakṣaṇe śakyamiti bhāṣyakāraḥ prathamamindriyāṇāṃ sāmānyalakṣaṇaṃ nirvedopayuktamāhabhogasādhanānīti /[+]
4337anena yaccharīrasaṃyuktaṃ satkārakadoṣavyatiriktaṃ sākṣātpratītisādhanaṃ tadindriyamiti sāmānyalakṣaṇaṃ sūcitam /[+]
4338sākṣātpratītisādhanamindriyamiti vaktavye bhogasādhanābhidhānaṃ nirvedopayogīti /[+]
4339pāramparyeṇa ca bhogasādhanatvaṃ ghrāṇādīnām sākṣānmanasa eva tatsādhanatvāt sukhaduḥkhasākṣātkārasya bhogatvāt //[+]
4355tasmāt svasvaviṣayopalabdhisādhanatvameva samānāsamānajātīyavyavacchedakatayā lakṣaṇam /[+]
4359avayavārthage 'pi ca gandhādyupalabdhisādhane sannikarṣādau ghrāṇādiśabdāprayogāt avayavārthānvitaṃ ghrāṇatvādyeva ghrāṇādiśabdapravṛttinimittam /[+]
4363na ca sannikarṣeṇa gandhopalabdhisādhanena ca vyabhicāraḥ indriyasāmānyalakṣaṇayuktasya gandhopalabdhisādhanatvaṃ na sannikarṣasyāsti /[+]
4367tasyāpi tvaksthāne indriye sparśopalabdhisādhane eva upacāra iti //[+]
4372uttarambhūtaguṇaviśeṣagrahaṇasādhanatvam ghrāṇenaiva hi pṛthivyā yo guṇaviśeṣo gandhaḥ sa gṛhyate na rasanādinā /[+]
4517samānaṃ dharmasādhanam /[+]
4520brahmacārigṛhasthavānaprasthayatīnāmaviśeṣeṇaiva daśa dharmasādhanam /[+]
4521teṣāṃ dharmasādhanatvamekaṃ cāturāśramyamiti prakṛtigatā vibhaktirāha /[+]
4550na ca parakīya sādhanadoṣodabhāvanamātrāt svapakṣasiddhiriti siddhāntinaṃ sādhanaṃ pṛcchatiatha rūpādibhyo 'rthāntare dravye kiṃ pramāṇamiti /[+]
4650buddhirjñānasādhanamiti /[+]
4679tadidamapimanaḥ smṛtyādisādhanatayā bhāvyamānaṃ nirvedāya kalpata iti saddhim// //[+]
4808śāstreṇa hi mokṣasādhane lokaḥ pravartanīyaḥ /[+]
4810iṣṭārthī ca pravartate tatsādhane /[+]
5131tat kimidānīṃ satpratipakṣatayā kṛtakatvamasādhanameva śabdānityatve tathā ca bahu vyāhataṃ bhavatītyāśayavān pṛcchatiyadā punarevaṃbhūtāviti /[+]
5134siddhamapi śravaṇatvamanumānasikatādyanityadharmasādhāraṇatayā savyabhicāraṃ sannityatvasya sādhanaṃ na bhavitumarhatoti /[+]
5211tatra mukhyaṃ sukhaduḥkhāpitaparihārau gauṇaṃ tu tatsādhanam /[+]
5223uttaramsukhaduḥkhasādhanānāmiti /[+]
5234na ca prasiddhataratayā na prayojanaṃ lakṣaṇīyam iti yuktam kathamasya prayuktau sādhanatvam kva ca prayojayati kathaṃ ca vyāpakamiti sarvasya parīkṣakapravedanīyatvāt /[+]
5256pratipakṣā iti pratipakṣāsādhanāni /[+]
5263yathā ākṣeptroktaṃ tattadakṣaramanūdya dūṣayatiasiddhasādhanārtho veti /[+]
5264na khalvasiddhaḥ sādhyena sādhanasyāvinābhāvo dṛṣṭāntena sādhyate ityarthaḥ// //[+]
5328kriyāsādhana iti pradhānakriyāsādhane /[+]
5331yāvadabhyupagataṃ nyāyyasya sādhanaṃ nyāya iti tāvabhyupagataṃ bhavati prameyasādhanaṃ pramāṇamiti /[+]
5355tasya pravarttikā utpādikā jijñāsā pratyayasādhanānusaraṇadvāreṇa pratyāsattiḥ saṃśayatattvajñānayorviśeṣagatā na tu svarūpagatā saṃśayānantarayā jijñāsayā saṃśayasya vyavadhānāt /[+]
5372sādhanādeva gamyate prāpyate prāptaṃ ca jñāyata ityarthaḥ /[+]
5416api tvanupapadyamānaṃ sādhana siddhiryasya tadapyasādhyam /[+]
5419na kṛtakatvādi siddhaṃ nāpyanupapadyamānasādhanam /[+]
5445tathā ca na sākṣāt tatpratyāyanāya te vibhavantīti tadarthaṃ sādhane vyāpriyante /[+]
5511pariharatiayamapyarthaḥ sādhanādevagamyate /[+]
5519tatsādhanamanviṣyamāṇamapi tadānīmiṣṭameva /[+]
5522tataśca saṃśayaviṣaya iṣyamāṇo jijñāsyamānaśca sādhya eva bhavati na sādhanādirityarthaḥ //[+]
5533sa hi sidhyantaṃ sādhyaṃ vādī tasminniyaṃ sādhanā samavetā /[+]
5534yastu tasyāpi prayojakastṛtīyasthānapatito na tasmin sādhanā samavaitīti /[+]
5548avāntarasaṃgati pradarśayan pratijñāvacanasya sādhanāṅgatvamapi darśayatihetoravasaraprāptasyeti /[+]
5565tasya sāmānyalakṣaṇaṃ sādhyasādhanamiti sādhyate 'neneti vyutpattyā yadyapi pārārthyāpannaṃ kṛtakatvādikamartham āha tathāpi tasya vacanātmakahetusāmānadhikaraṇyānupapatterviṣayi kṛtakatvādityādikaṃ vacanamupalakṣayati /[+]
5569upanayādapi sādhanaṃ na parāṅgatayā gamyate kiṃ tu prātipadikārthapradhānatayā svaniṣṭhamiti na tatrāpi prasaṅgaḥ /[+]
5570hetvābhāsāśca na sādhanamiti sādhanapadenaiva nirākṛtāḥ /[+]
5580sādhyasādhanapadavyākhyānaṃ sādhyasya dharmasyeti /[+]
5585sādhyasādhanamityatra ca sādhyagrahaṇenābādhitaviṣayatvāsatpratipakṣatve sūcite tadviparītasya sādhanānarhatvāditi //[+]
5604sādhyasādhanamiti ca padena sannidhāpitamiti tadeva dvitīyam avadhāraṇaṃ sphuṭīkarotiatrāpi ceti /[+]
5613etat kila hetulakṣaṇa bhadanto dūṣayāṃbabhūva sādhanaṃ yadi sārdhmyaṃ na vākyāṃśaḥ na hyarthaḥ pañcāvayavavākyasyāvayavaḥ /[+]
5614yadi sādhanasādharmyayoratyantābhedo yadi vā sāmānyaviśeṣabhāvena kathañcid bhedaḥ ubhayathāpi na pañcamī sādhanasāmānādhikaraṇyena prathamāprasaṅgāt /[+]
5617sādhanaṃ hi vākyarūpu sādharmyādarthādutthitaṃ yataḥ /[+]
5621sādhanatvādasaṃbhavaḥ //[+]
5622arthasamutthānāmapi jñānavivakṣādīnāmaprasaṅgaḥ asādhanatvāditi /[+]
5623na tatrāpi dvidhā doṣāt sākṣād vā sādhanaṃ pāramparyeṇa vā yadi pāramparyeṇa vaktṛjñānaṃ tarhi sākṣāt sādharmyasamutthaṃ pāramparyeṇa ca śrotuḥ sādhyavijñānasādhanaṃ hetuḥ syāt /[+]
5624atha sākṣāt sādhanam tarhi śrotṛjñānaṃ pāramparyeṇa sādharmyasamutthaṃ sākṣāt sādhanaṃ hetuḥ syāt /[+]
5631yadyarthātmakaṃ sādharmyameva sādhanamucyate tadaitad dūṣaṇamityarthaḥ /[+]
5632yadi punararthātmakasya sādharmyasyārthātmakameva sādhanaṃ sāmānyamucyate tatrāhaatha punariti /[+]
5636doṣāntaramāhasādhyasādhaneti /[+]
5637yadā hi sādhyasādhanaṃ nāmodāharaṇasādharmyādatiriktaṃ nāsti kiṃ tu śabdamātramavaśiṣyate tadodāharaṇasādharmyanenābhidheyatvena viśeṣaṇīyam /[+]
5646uktaṃ yathā hetupadasannidhau sādhanapadaṃ hetupade pravartate na copanayaprasaṅgaḥ tasya prātipadikārthamātrapradhānatvena hetubhāvāprakāśakatvāditi //[+]
5648sādharmyasya liṅsya kṛtakatvādihetupadavācyasya vyabhicāritvādiyogādudāharaṇaviśeṣaṇayogo na punaḥ sādhyasādhanapadavācyasya kṛtakatvādityāderhetuvacanasyetyarthaḥ /[+]
5886ayatnānityanityāśca prameyatvādisādhanāḥ //[+]
6004atra ca sādhyasādharmyagrahaṇena sādhanavikalamanudāharaṇaṃ bhavatītyuktaṃ bhavati /[+]
6038etaduktaṃ bhavati yatra ghaṭādau sādhyadharmābhāvaprayuktaḥ sādhanadharmābhāvaḥ sa ghaṭādirvaidharmyadṛṣṭāntaḥ /[+]
6042sādhanadharmābhāvaprayuktatvaṃ ca sādhyadharmābhāvasyoktam taccāyuktam /[+]
6043anvayavyatirekiṇihetau satyapi vaidharmye sādharmyodāharaṇamevocitam tatra tatpūrvakatvād vaidharmyapratīteḥ ṛjumārgeṇa sidhyato 'rthasya vakreṇa sādhanāyogāt /[+]
6094atra kecit āhuḥ hetuvacanādeva sodāharaṇāt sādhyasiddherasādhanāṅgamupanaya iti /[+]
6097tadanena vyutpannāvyutpannatayā pareṣāmaniyatapratipattisādhanatvāt svapratipattyanusāreṇa pare bodhayitavyāḥ /[+]
6103yadyapi sādhanatayā kṛtakatvamuktam pratijñānantaraṃ pratipattra sādhanasyaivāpekṣitatvat tathāpi tannāsiddhaṃ tatra sādhanatvena vyavatiṣṭhata iti svasiddhimākṣipati sāmarthyāditi bhāva /[+]
6106sādhanatvaparaśca kṛtakatvāditi sāmarthyāt /[+]
6108asyāpi sādhanasāmarthyādākṣepāt avyāptasya sādhanatvāyogāt tadvidhasyāpi prameyatvādeḥ śabdanityatvādau sādhanatvabhrameṇa prayogo 'siddhepi tulya iti vyāptipradarśanārthodāharaṇaprayogavaddhetoḥ siddhatvapratipādanāya upanayasyapi prayoga iti ramaṇīyam // //[+]
6130sādhyasādhanayoḥ pratibandhaṃ saṃdṛśya samyag dṛṣṭvā liṅgasya pratīteḥ //[+]
6144taduttarakālaṃ hi sādhanākāṅkṣāyāṃ pratijñāmāśritya hetupadaṃ pravartate /[+]
6154atra kecit āhuḥ nigamanamasādhanāṅgam /[+]
6196taccopamānaṃ na sarvathā sādhyasādhanabhāvamāśritya pravartate /[+]
6197sādhye śabde sādhanasya kṛtakatvasya sthālīgatasya yaḥ sarvathābhāvaḥ sthālītvādyekārthasamavāyaḥ tamāśritya na pravartate /[+]
6240syādetatyadi na tarkastattvaniścayasādhanamapi tu pramāṇameva hanta bhoḥ kimarthaṃ tarhi vāde pramāṇatarkasādhanetyuktamityata āhaso 'yaṃ tarka iti /[+]
6324yuktaṃ vyatirekiṇi jīvaccharīre dharmiṇi prāṇādimattvasya sādhanadharmasya darśanāt na tu yadyutpattimān ātmā abhaviṣyat na saṃsārāpavargāvupapatsyetāmityatrātmani dharmiṇi sādhanadharma utpattirasti yaddarśanataḥ saṃskārodbodhe sati liṅgaliṅgisaṃbandhasmṛtirbhavedityarthaḥ /[+]
6325na kevalaṃ prasaṅgasādhanaṃ sādhyadharmiṇyasiddham api tvanyagatameva prasaṅgahetuḥ /[+]
6331vimṛyaḥ //// atra pakṣapratipakṣayoḥ karmatayā na nirṇayasādhanatvamityanupapattyā sādhanopālambhau vādasūtragatau lakṣaṇīyaviti tāveva tāvad bhāṣyakṛd vibhajatesthāpanā sādhanam pratiṣedhaḥ sādhanasya upālambhaḥ /[+]
6332lakṣaṇānibandhanaṃ saṃbandhamāhatau sādhanopālambhāviti /[+]
6337tameva sādhanopālambhayoḥ parasparānubandhaṃ darśayatitayoranyatarasyeti /[+]
6338yasya sādhanasya vā upālambhasya vāvasthānam tasya sādhanasya vā upālambhasya vā yo 'rthaḥ pakṣaḥ pratipakṣo vā tasyāvadhāraṇamityarthaḥ //[+]
6351vādinaḥ sādhanasya saṃbhavaḥ prativādina upālambhasya asaṃbhavaḥ /[+]
6352evaṃ prativādinaḥ sādhanasya saṃbhavo vādina upālambhasyāsaṃbhava iti /[+]
6368nanu bhavatu pakṣaśabdalakṣitasya sādhanasya nirṇayaṃ prati karaṇatvam pratipakṣalakṣitasya tu taddūṣaṇasya na sākṣātsādhakatvamityata āhapratipakṣācceti hetutvaṃ pāramparyeṇetyarthaḥ /[+]
6370sādhanadūṣaṇābhyāmityarthaḥ //[+]
6388saṃhatya ca pramāṇairiti sādhanadūṣaṇasamādhānairityarthaḥ /[+]
6390śāstre tu nirṇaya eva na tu tatra śāstrātiriktaṃ sādhanāntaramāśrīyata ityarthaḥ //[+]
6400pṛcchatietasminniti prathamaṃ sādhanam dvitīyaṃ dūṣaṇam tṛtīyaṃ samādhānam /[+]
6406taṃ nivartyaṃ vādinaḥ sādhanaṃ dūṣaṇena nivartya prativādī svapakṣe sādhanaṃ bravīti /[+]
6442pramāṇatarkasādhanolambhapadasya tātparyamāhaasyeti /[+]
6445yadyapi vitaṇḍāyāmapi pakṣapratipakṣaparigraho 'sti tathāpi pratipakṣasādhanaṃ nāsti tasyāḥ sthāpanāhīnatvāt /[+]
6446yadyapi ca jalpe 'pi pakṣapratipakṣasādhanamasti tathāpi na pramāṇamūlairavayavaistarkeṇa ca sādhanopālambhāviti jalpavitaṇḍabhyāṃ pramāṇatarkasādhanopālambhagrahaṇena vyavacchedaḥ /[+]
6451tathā ca tarkasyāpi sādhanopālambhahetubhāvaḥ siddho bhavatītyarthaḥ /[+]
6452vikalpyākṣipatisādhanam upālambhaścāsminniti /[+]
6457karaṇasādhanapakṣaṃ kakṣīkṛtya tāvat samādhattena anyārthatvāditi /[+]
6459yadā tu bhāvasādhanau tadā pṛcchatiathaitāviti /[+]
6461na pratipakṣaviṣaya upālambho nāpi tatsādhanaviṣayaḥ tayorvastunoḥ svakāraṇādutpannayoḥ sadā tadrūpatvena puruṣadharmopālambhānāspadatvādityākṣepārthaḥ /[+]
6469tasmādaupacārikaḥ sādhanasyopālambho na mukhyaḥ /[+]
6474yaduktaṃ pramāṇatarkasādhanopālambhagrahaṇaṃ vādasya jalpavitaṇḍābhyāṃ viśeṣaṇārthamiti tatra prakāraṃ pṛcchatiatheti /[+]
6477niyamamāhapramāṇatarkasādhanopālambha eva vādaḥ /[+]
6479chalādisādhanopālambhatvaṃ vādasya vyavacchidyate tathā ca jalpavitaṇḍābhyāṃ vyavacchedaḥ /[+]
6481etāvataiva pramāṇatarkasādhanopālambhatā vādasya vītarāgakathātvena tattvanirṇayāvasānatvāt /[+]
6504pāramārthikāt tarkasahitāt pramāṇādekasmin viṣaye sādhanopālambhayoḥ saṃbhave viruddhadharmasamāliṅgitamekadā vastu prasajyata ityarthaḥ /[+]
6506vāde 'bhiprāyo niyamyate vādiprativādinoḥ prāmāṇikadhiyā sādhanopālambhau tābhyāṃ prayoktavyau nāprāmāṇikadhiyā jalpavitaṇḍayoriva /[+]
6512sādhanoktaṃ prakāraṃ dūṣaṇe 'pyatidiśatidūṣaṇamapyevam /[+]
6514na hi pañcāvayavopapannatvaṃ pramāṇaṃ ca tadanugrāhakaṃ ca tarkamantareṇa bhavatīti pañcāvayavopapannatvādeva pramāṇatarkapratilambhe sādhanopālambhayorvyatiṣaṅgajñāpanāyāvaśyaṃ sādhanopālambhagrahaṇaṃ tāvat kartavyam anyathaikaḥ svasthānasthita eva śabdasyānityatvaṃ prati pañcāvayavopapannaṃ vākyaṃ prayuṅkte aparo 'pi tādṛśaḥ śabdanityatā prati tādṛśameva vākyaṃ prayuṅkte iti so 'pi vādaḥ prasajyeta /[+]
6515sādhanopālambhaviśeṣaṇāya ca pramāṇatarkagrahaṇaṃ kṛtamiti bhāvaḥ /[+]
6517pramāṇatarkasādhanopālambha iti ca dvitīya ityarthaḥ /[+]
6568te sādhanadūṣaṇaiḥ svaparaśabdāḥ saṃbadhyante[+]
6569iti sūtre hi niyameva svapakṣe sādhanaṃ parapakṣe dūṣaṇamuktam tathā cottarapakṣe dūṣaṇīya eveti uttarapakṣavādināpi dūṣaṇīyaḥ /[+]
6626yāvat pakṣaviṣayaṃ sādhanaṃ na prayujyate tāvadyadyadhikaraṇapratyāyanaṃ tataḥ sādhanaprayogāt prāgadhikaraṇapratyāyanamastīti vādavaiyarthaṃ sādhanadūṣaṇaprayogo 'narthakaḥ /[+]
6658yadyapi pramāṇayogāyogau prameyasya ca pramātuśca sādhanāsaṃbandhe kartṛtvānupapatteḥ tathāpi prameyasya prādhānyāt tatraivābhidhānapratyayāviti prameyadharmāvucyete vyaktyavyaktī na tu pramātṛdharmāviti /[+]
6663sādhanaṃ sādhanābhāso dūṣaṇaṃ dūṣaṇābhāsa iti caturvidhaṃ vākyam /[+]
6667na ca yuktāyuktatvaviśeṣaṇe caturvidhavākyasaṃgraho bhavati sādhanābhāsasaṃbandhinaḥ pakṣasya yuktatvābhāvāt dūṣaṇābhāsaṃbandhinaśca pratipakṣasyāyuktatvābhāvādityarthaḥ /[+]
6668atha na sādhanādiyogo 'pi tu sādhyadharma eva sādhanānapekṣo yuktāyuktatvamiti śaṅkateatha punariti /[+]
6683na cānyo 'rthaśabdasya viṣayaḥ saṃbhavati na hi siddhirdhanaṃ vā svaparapakṣayoḥ sādhanaṃ vā nivṛttirvā saṃbhavatītyarthaḥ /[+]
6689avācakapadaprayogāt sādhanadūṣaṇābhāsavādinaśca vāditvena lokasiddhasyāvāditvāpādanāt siddhyasiddhiśabdayośca vādatvāpādanārthatvādityarthaḥ //[+]
6695te sādhanadūṣaṇaiḥ ityatra pṛthagukte sādhanadūṣaṇe /[+]
6697sādhanadūṣaṇairiti /[+]
6699api ca yuktāyuktārthābhyāmabhede sādhanadūṣaṇapadamanarthakaṃ te ityanenaiva yuktāyuktatvāvamarṣiṇā gatārthatvādityāhayuktāyuktatvaśabdābhyāṃ ceti /[+]
6700atha na paryāyatā api tu sāmānyaviśeṣabhāvaḥ yuktāyuktatve sāmānyam sādhanadūṣaṇe ca viśeṣa iti śaṅkateatha manyase iti /[+]
6704na khalu yogo nāma bauddhānāṃ sādhyasādhanavṛttirdūṣyadūṣaṇavṛttirvā kaścidastītyarthaḥ /[+]
6705api ca sāṃvṛto 'pi yogaḥ sādhyasādhanajñānādhīnanirūpaṇatayā nānirūpite sādhye nirūpito bhavati nirūpaṇaṃ ca nirṇaya iti yoganirūpaṇāt prāk sādhyanirṇayāt kṛtaṃ yoganirūpaṇena sādhyanirṇayārtheneti /[+]
6706yuktāyuktatvena karaṇenādhikaraṇapratyāyanamiti vyāghāta ityāhasādhaneneti /[+]
6712na tu vyavacchedasya paricchedasya sādhane iti //[+]
6719na khalvādhyātmikaśaktisaṃpannaḥ samāhitaḥ samagre sādhanaprayoge sati santamarthaṃ na pratipadyata iti saṃbhavatītyarthaḥ /[+]
6752pariharatisādhaneti /[+]
6753vītarāgau hi vādiprativādināveva vādasvarūpajñānaṃ ca tatparīkṣāṃ ca kartuṃ śaknutaḥ tat kimatra prāśnikaiḥ sādhanaprayogaḥ pakṣaviṣayaḥ dūṣaṇaprayogaḥ sthāpanāviṣayaḥ iti vādasvarūpam /[+]
6754sādhanadūṣaṇatadābhāsānāṃ parito jñānaṃ parīkṣā /[+]
6760na hi priyāpriyavacasaḥ sākṣāt pāramparyeṇa vā siddhyasiddhyarthatā nāpi sādhanadūṣaṇayuktāyuktatvaviśeṣaṇasaṃbandhaḥ tasmādevaṃvādī nottarārhaḥ /[+]
6772nigrahasthānaniyamasya pramāṇatarkasādhanopālambhābhiprāyaniyamasya ca jalpe 'bhāvāt bhāve vā vādajalpayorabhedaprasaṅgāt vādalakṣaṇasya ca jalpavyāpakatvena vyabhicāraprasaṅgād yathoktopapanna ityetadanupapannamityarthaḥ /[+]
6775na hyasau sūtrapadaśravaṇamātrāt pratīyate api tu tadarthe pratīte tasyānyataḥ siddhau satyāṃ gamyata iti pramāṇatarkasādhanopālambha ityetadatidiśyata iti uktamātropalakṣaṇaparam /[+]
6776tena pramāṇatarkasādhanopālambha pañcāvayavopapannaḥ siddhāntāviruddhaḥ pakṣapratipakṣaparigraha ityetasya vādapadavarjaṃ samastasya lakṣaṇasyātideśaḥ /[+]
6780na niyamārthe pade ityupalakṣaṇam na pramāṇatarkasādhanopālambhapadalabhyo 'bhiprāyaniyama[+]
6789atra bhāṣyakāreṇa chalādīnāṃ niṣedhārthatayā sādhanāṅgabhāvamākṣipya parapakṣavighātena svapakṣarakṣaṇādaṅgabhāva iti darśitam /[+]
6798siddhāntina uttaraṃ sādhaneti /[+]
6799vāde tāvad yadyapi na sādhanavidhātasamarthāni tathāpi teṣāṃ tattvam avidvān ebhirahaṃ sādhanaṃ vihaniṣyāmītyanayā buddhyā upahṛtaḥ vyāmohitaḥ pravartate /[+]
6803nanu jalpavitaṇḍayoḥ prayogāt sādhanamaṅgaṃ vā syādata āhana punariti /[+]
6804nanu yadi na sādhanamaṅgaṃ vā kasmāt tarhi jalpavitaṇḍayoreṣāṃ prayoga ityata āhasādhusādhanopādāne ceti /[+]
6805sādhusādhanopādāne ca vādinā kṛte pareṇa prativādinā jigīṣuṇākulitabuddhirdrāk pāramārthikamuttaramapratipadyamānaścchalādīni prayuṅkte /[+]
6817tasya sthāpanā sādhanam /[+]
6931viśeṣaṇaśabdaḥ tantreṇa viśeṣaṇe viśeṣye ca karmakaraṇasādhanatayā prayukto vartate /[+]
7001vaidharmye vyāpyavyāpakabhāvasya vaiparītyāditi vaidharmyavyabhicāramāhadṛṣṭānte sparśavattvamanityatvaṃ ca dharmau na sādhyasādhanabhūtau gṛhyete /[+]
7084utpattimattvaṃ hyanyatarāsiddhamapi śakyasādhanamiti pratijñārthaṃ vyāhanti samūhe bhāvaśabdaprayogāditi tu ubhayasiddhameva pratijñārthaṃ vyāhantītyetāvatā bheda ityarthaḥ// //[+]
7156sādhyena vyabhicāro mā bhūdityata āhasādhanadharma iti hetvābhāsasāmānyalakṣaṇayoge sati etallakṣaṇamiti na vyabhicāra iti bhāvaḥ /[+]
7391dvedhā khalvārambhaviṣaye 'nārambho bhavati dūṣyaṃ vā paroktaṃ sādhanaṃ vipratiṣedhahetuṃ vā na pratipadyate /[+]
7392seyaṃ parārthottarāsaṃpratipattiḥ uttaragrahaṇaṃ sādhanamapyupalakṣayati /[+]
7393svārthottarāpratipattisatu sādhanapratiṣedhahetū parakīyau pratipadya tat pratiṣeddhuṃ svakīyamuttaraṃ na pratipadyata ityarthaḥ /[+]
7394codayatisvayaṃ prayukte vastutaḥ samarthe sādhane katham[+]
7397samarthasādhanajñānaṃ sādhanapratipattirna sādhanamātrajñānamityarthaḥ // //[+]
7425yathāgnihotraṃ juhoti yavāgūṃ pacatītyatrāgnihotrātprāgbhāvo yavāgūpākasya tasyāgnihotrasādhanatvāt /[+]
7483tatra sāmānyalakṣaṇamupalabdhisādhanaṃ pramāṇamiti taccopalabdhisādhanatvaṃ pratyakṣādīnāmeveti pratyakṣādīnāmityuktam /[+]
7695na ca vipratipattimātrādanubhavaḥ śakyo 'pavadituṃ kṣaṇabhaṅgasādhanāni ca nirākariṣyante /[+]
7723yatpradhānakriyāsādhanamavāntarakriyāviśeṣayuktamiti /[+]
7727viśeṣalakṣaṇaparaṃ bhāṣyaṃ yat kriyāsādhanaṃ svatantramiti tadvyācaṣṭe yadā tu viśeṣa iti /[+]
7729kriyāsādhanakityetāvadevāstu kriyāviśeṣayuktamiti vā kṛtabhubhayopādānenetyata āha /[+]
7753yadāpi sasādhanā tadāpi kimebhireva pratyakṣādibhirāho pramāṇāntareṇa /[+]
7760tasmādasādhanā pramāṇopalabdhiḥ evaṃ cet kṛtaṃ prameyasādhanaiḥ pramāṇaiḥ pramāṇavadasādhanaivāstu prameyopalabdhiriti pūrvaḥ pakṣaḥ /[+]
7765kiṃñcitpunarajñātameva buddhisādhanaṃ yathā cakṣurādi tatra pūrvaṃ svajñāne cakṣurādyapekṣaṃ cakṣurādi tu jñānānapekṣameva jñānasādhanamitikvānavasthā bubhutsapā ca tadapi śakyajñānaṃ sāca kadācidevakvaciditi tadarthaṃ pramāṇāntarapekṣāyāmanavasthetivācyam /[+]
7780svasattayā ca jñānaṃ prati karaṇam anyaccāsya jñānamanyā sattā na ca tatsamavetā jñānakriyā kiṃ tvātmasamavetā tasmāj jñeyatvaṃ jñānasādhanatvaṃ ca manaso na doṣamarhatīti /[+]
7800kevalaṃ prakāśakatvaṃ sajātīyāntarānapekṣatve sādhye vikalpanīyaṃ kimatyantasajātīyamāho sajātīyamātraṃ yadyatyantasajātīyaṃ tataḥ siddhasādhanaṃ na hi cakṣurādi pramāṇaṃ svagrahaṇe cakṣurādyantaramapekṣate atha kathañcitsajātīyaṃ tadapekṣatvamālokasyāpyasti tasyāpi cakṣurādyapekṣatvāttataśca sādhyahīno dṛṣṭāntaḥ viruddhaśca heturviṣayajñānamapi viṣayajñānena na gṛhyate kintu jñānaviṣayeṇa jñāneneti nātyantasajātīyamiti tadanenābhiprāyeṇa vārtikakṛtoktamanekānta ityayaṃ doṣo na bhavati /[+]
8102yadyanubhūtāvasitaṃ nīlamanavayavatvena sādhyate tataḥ siddhasādhanaṃ no khalu rūpaviśeṣo nīlādirasmākramapi sāvayavo guṇatvāt /[+]
8110na ca prasaṅgasādhane 'pyetadbhavitumarhati /[+]
8150yatpunaryadanekavṛtti tannānā anekavṛttiścāvayavyabhyupagata iti prasaṅgasādhanaṃ svabhāvahetuḥ nānātvābhāvādanekavṛttitvābhāva iti prasaṅgaviparyayo vyāpakānupalabdhiriti /[+]
8510viśeṣavattvaṃ ca vaiyadhikaraṇyena pratīyamāyanatvaṃ tena ca bhinnakāraṇatvaṃ tena ca bhinnasamavāyikāraṇatvaṃ sādhyata iti na siddhasādhanaṃ nāpyanaikāntikatvamiti /[+]
8548sādhanārtho hīyate /[+]
8549na hi parābhimato 'bhāvaḥ sarvasāmarthyarahitaḥ sādhanaṃ kasya cidbhavati asmadabhimatastvabhāvaḥ paratantrobhāvādhikaraṇa eva nānadhikaraṇo nāpyabhāvādhikaraṇa ityarthaḥ /[+]
8664atyaddhiḥ sū // yathā gaurevaṃ gavaya ityatideśavākyārthasmṛtisahakāri sārūpyadarśanaṃ sādhyasya gavayo 'yamiti saṃjñāsaṃjñisambandhasya sādhanamupamānaṃ taccedaṃ nopapadyate vikalpānupapatteḥ /[+]
8684kiṃ tarhi prasiddhasādharmyāddhetoḥ sādhyasādhanabhāvamāśrityoddiśyeti /[+]
8950iṣṭeḥ karaṇasādhanatveneti /[+]
8976mantrādisādhanānāṃ putrakāmeṣṭyādīnāṃ karmaṇāmityarthaḥ /[+]
8977nanu yadi nirapekṣā neṣṭiḥ sādhanaṃ stāṃstarhyanapekṣamāṇau pitarāveva samyak saṃyujyamānau putrasya janakau kṛtamatra putrakāmeṣṭhyā ata eva mlecchādīnāmapi putrajanmopapadyata ityata āha /[+]
8982tathā karmāntarapratibandhena karmakartṛsādhanāvaiguṇye 'pi phalānutpapādaḥ samarthito bhavati /[+]
8983aihikaphaleṣu tu kārīryādiṣu sādhanavaiguṇyaṃ parihāraḥ /[+]
9038ata eva prayojanalakṣaṇaṃ vyācakṣāṇenoktaṃ vārttikakṛtā idaṃ sukhasādhanamiti vuddhā sukhāvāptaye yatate idaṃ duḥkhasādhana miti cāvagamya duḥkhahānāyeti //[+]
9058kartrapekṣitopāyatāṃ jñāpayadvidhiḥ tadeva tatsādhanadravyādyavāptipravṛttimanujānāti /[+]
9059etaduktaṃ bhavati ye hi dravyārjananiyamavidhayo brāhmaṇasya pratigahādinetyevamādayaḥ te ca rāgato dhanārjane pravṛttānāṃ brāhmaṇānāṃ laukikānekopāyaprayuktau satyāṃ niyamaparāḥ puruṣārthā na kratvarthāḥ kratuvidhayastu dhanasādhanāste 'nūditāḥ paryavasyantopa 'pi na dhanārjjaṃnaṃ tanniyamaṃ vā prayujjate puruṣārthatvenaiva tasya prayuktatvāt kevalamanujānanti tasmāttadevāgnihotrādivākyamaprāpte 'gnihotrādau vidhiranyataḥ prāpte sādhdhane 'nujñeti siddham /[+]
9120uttaraṃva na sādhanamantareṇeti /[+]
9298na hi yadanaikāntikaṃ tat sarvaṃ nāsti prameyatvādīnāṃ nityatvasādhane anaikāntikānāṃ satvāt /[+]
9326na ca kalpanā 'pi sarvopākhyārahitaṃ gocarayitumarhatītyuktaṃ viparītakhyātisādhanāvasare /[+]
9693anityatvasādhanamāha /[+]
9704 // // tadevaṃ svapakṣasādhanamutkvā vipratipattinimittaṃ parapakṣasādhanamupanyasya nirākaroti /[+]
9899yadi ca nyūnasamādhikopalabdheriti sādhanaṃ tadā dvividhasya hetorabhāvād[+]
9924sādhanapakṣe dūṣaṇaṃ vyabhicārāditi // //[+]
10103pratītivasiddhamanujānāti kriyā ca tatsādhanaṃ cati /[+]
10242sattāyāḥ pradhānasādhanavācineti /[+]
10243pradhānaṃ sādhanaṃ vyañjakatayā bhavitṛdravyaṃ tadvācī khalu sacchabdaḥ mattāśabdastu dravyopasarjanabhāvavācī na tasya dravyavācinā sāmānādhikaraṇyamityarthaḥ /[+]
10248jātiśabda iti sadādiśabdeṣu svayaṃ prakḷptā yā vacanavyaktistāṃ pratiṣedhati tatra cāsmākaṃ siddhasādhanamityarthaḥ /[+]
10448taddharmāṇāṃ tadbhāvikatvasādhanaṃ ca nirākṛtaṃ tasya ca bhāvābhāvasādhāraṇyamupapāditaṃ tadvistarādvibhyato 'pi bahutaravistare patitāḥ sma ityāstāmetannāstikamānopamarddanamiti /[+]
10604pūrvasmin siddhāsādhanaṃ mā bhūdātmavikalpo bāhyanīlādyupādānaḥ kiṃ naḥ chinnam /[+]
10688na vyapadeśamātraṃ dehādyavyatiriktātmasadbhāvasādhanamasmābhiruktaṃ yenānaikāntikaṃ bhavet /[+]
10698kaḥ sādhanārtha iti /[+]
10699kaḥ sādhanaśabdasyārthaḥ /[+]
10703kaḥ sādhanārtho 'nupalabdheriti /[+]
10704asatyāstucchāyā anupalabdheḥ kaḥ sādhanatvarūpo 'rtha ityarthaḥ /[+]
10747siddhasādhananivṛttyarthaṃ śarīrādivyatiriktaviṣaya iti /[+]
10760atha vā kṛtamavyavasthānena svātantryameva kevalamastu caitanyasādhanamityāha /[+]
10764pṛthivyādinityatvasādhana iti /[+]
10772viṣayavyavasthānaṃ ca viruddhamindriyādīnāmacaitanyasya sādhanādityāha /[+]
11017aniṣṭo viṣayo maraṇādistasya sādhanamahivnayāghrādistasyopanipātaḥ sannidhānaṃ tasminsati vyāghrādijihāsoraśakyahānametaditi buddhirbhayaṃ sā hi kasyāpi janayati /[+]
11033dṛṣṭo hi nirālambano bālaḥ skhalanmāturaṅkātpatanasyāniṣṭasādhanatvamanusmṛtyedaṃ ca patanamiti parāmṛṣya tasyāniṣṭasādhanatvamanuprāya rudanmāturmaṅgalyabhuraḥ sūtraṃ vikṣipya hastau vepamāna upādadānaḥ tasyānayā ceṣṭavayā bhayaśokāvanumīyete ityarthaḥ // //[+]
11084nanu saguṇadravyotpattivaditi sādhanapakṣe mā bhūdanaikāntikāpādanapakṣe tu ko doṣa ityata āha vārtikakāraḥ /[+]
11092parīkṣopayoginirvedasādhanatvamāha /[+]
11110paroktasādhanamanyathāsiddhamuktvā bādhakamuktaṃ bhāṣyakṛtā tadanubhāṣya vārtikakāro vyācaṣṭe /[+]
11241tathāpi manasānaikāntikamata uktaṃ niyataspaya sādhanāṅgasyeti /[+]
11242asādhāraṇasya sādhanāṅgatve satīti /[+]
11243manasastu sādhāraṇasya sādhanāṅgasya rūpopalabdhau nimittatvam /[+]
11244sādhanaṃ samudāyastadaṅgamavayavaḥ /[+]
11386pūrvapakṣiṇaḥ samādhānaṃ nāsādhanāditi // //[+]
11414yaccharīrasaṃyuktaṃ saṃskārakadoṣavyatiriktaṃ sākṣātpratītisādhanaṃ tadindriyamiti hīndriyalakṣaṇaṃ na caitadasti hastādiṣu /[+]
11537na cātmasādhanaṃ karaṇamastīti manastu liṅgavadātmani karaṇaṃ na kevalamityuktam /[+]
11566atha tu nityatvasādhanāni pratisandhānādīni na buddhinityatvasyeśate tato vṛttaya eva buddhayo na tu tadatiriktaṃ buddhitattvaṃ sidhyatīti sidhyati buddhirupalabdhirjñānamityanarthāntaramiti buddherlakṣaṇaṃ tathā cāspaya lakṣaṇe saṅgatiḥ[+]
11569sādhanaṃ ca pracakṣate /[+]
11599pratyabhijñānasvarūpāvadhāraṇe ca sati viruddho hetvābhāso buddhyanityatvasādhanāditi /[+]
11640na kevalaṃ sādhanābhāvo bādhakaṃ cātrāstītyāha vikalpānupapatteśceti /[+]
11695na ca tādṛśaṃ kṣaṇikatvaṃ naiyāyikāṃnāṃ kvacidapi saṃmatamiti na siddhasādhanamityarthaḥ /[+]
11702nirākaroti nāsādhanāditi /[+]
11703ekāntaniścayaṃ vinā na sādhanaṃ dūṣaṇaṃ tu sandehāpādanenāpīti so 'yaṃ sādhanadūṣaṇayorviśeṣa ityarthaḥ // //[+]
11706athāvaśryaṃ sādhanaṃ vaktavyamiti /[+]
11727etāvatā prayāsena tvayā kāryakāraṇabhāvaḥ kṣaṇikānāṃ samarthyate na cāyamakṣaṇikatve heturapi tvādhārādheyabhāvaḥ sa cāśakyasādhanaḥ ko nu khalvayaṃ kāraṇavināśaḥ kāraṇābhāvo vā vināśakāraṇasānnidhyaṃ vā /[+]
11751asādhanaṃ bhūsvabhāvaḥ /[+]
11761na kevalaṃ pṛthivyādilakṣaṇena virudhyate api tu śītoṣṇasparśabhedena nānātvasya sādhanena pūrvoktanāpītyāha /[+]
11966na ca sādhyadharmiṇi dṛśyamāne śabdādau vyāptisādhanādeva sādhyasiddherasādhanāṅgaṃ hetuvacanam /[+]
11968śakyaṃ hi śaṅkituṃ pareṇādṛśyamāmanānāṃ sattvamakṣaṇikād na vyāvarttitaṃ tvayeti sattvamanaikāntikaṃ kṣaṇikatvasādhana iti /[+]
11972asatyapi śaśaviṣāṇādau yatsaddṛśyamadṛśyaṃ vā tatsarvaṃ kṣaṇikamiti yathā sarvopasaṃhāravatī vyāptiḥ na ca śaśaviṣāṇādayo 'pi bhavanti kṣaṇikāḥ evaṃ satyapi vivādāspadī bhūte śabdādau vyāptisiddhavapi na sidhyati kṣaṇikatā tenāvaśyaṃ darśayitavyameteṣāṃ kṣaṇikatvasādhanāya sattvamiti nāsādhanāṅgatā hetuvacanasyeti /[+]
12052tathā hi sattvaṃ kṛtakattvaṃ vā traipalokyavyāvṛttatayā 'nanugataṃ deśataḥ kālato vā na sādhanaṃ tasyāśakyāvinābhāvajñānatayā liṅgabhāvābhāvāt /[+]
12087abhrāntatvaṃ cāsya kṣaṇikatvasādhananirākaraṇena draṣṭavyam /[+]
12165ghrāṇādisādhanasyeti bhāṣya vyācaṣṭe /[+]
12167tathā ca manturmatisādhanaṃ yattanmanaḥ karaṇam /[+]
12323tadevaṃ bhūtacaitanyasādhanaṃ dūṣayitvā tebhyo 'nyasya caitanye sādhanamāha /[+]
12387acaitanye tu śarīrādīnāṃ dehādyatiriktasya ca puruṣasya caitanye puruṣaḥ svātantryātkartā tatprayojyatayā śarīrādīni tatsādhanānīti tatsādhanasya svakṛtakarmaphalopabhoga iti na śāstravyākopaḥ nāpi prekṣāvatpravṛttivirodha[+]
12450evaṃ jātamātrasya sukhādisādhanasmaraṇaṃ dharmādharmābhyāṃ draṣṭavyam /[+]
12545bāhyakaraṇapratyakṣāpratyakṣaśarīraguṇavaidharmyaṃ mānasapratyakṣatvamanvayavyatireki tu cetanāyāḥ śarīraguṇatvasādhanaṃ na bhavati /[+]
12546api tu tadanyaguṇatvasādhanamityarthaḥ /[+]
12552na sādhanamiti /[+]
12553prasaṅgo hi na sādhanaṃ hetobhāvāt /[+]
12554yathāhurasti prasaṅgo na prasaṅgasādhanamiti /[+]
12781asahiṣṇutā duḥkhasya duḥkha sādhanānāṃ ceti /[+]
12793mohādviṣayasya sukhasādhanatvānusmṛtiḥ duḥkhasādhanatānusmṛtiśca saṅkalpaḥ /[+]
12856ananyaprayuktamānantaryaṃ kāryakāraṇabhāvasādhanam idantu vyūhānantaryaprayuktamiti nābhāvasya kāraṇatvaṃ gamayitumarhatītyarthaḥ /[+]
13022na caitāvatā vaināśikānāṃ karmaṇā cetanena mīmāṃsakānāṃ kṣetrajñena cetanena cetanakarttṛtvasiddheḥ pṛthivyādīnāṃ siddhasādhanaṃ caitanye 'pi teṣāmupādānānabhijñatvāt /[+]
13023tajjñatve vā sa evāsmākamīśvaraḥ īdṛśamastu siddhasādhanaṃ ko he kleśaṃ vinā na vāñchitasiddhimicchet /[+]
13046atha rūpādyupalabdheḥ kriyātvena cakṣurādyanumānapi kathaṃ na hi cchidādayaḥ kriyā indriyādisādhanāḥ tāsāṃ kuṭhārādisādhanatvāt /[+]
13047atha dṛṣṭāntadharmiṇyadṛṣṭamapīndriyasādhanatvaṃ pakṣadharmatābalātsidhyati /[+]
13061na cāvijñātānāmindriyamanasāṃ jñānotpādasādhanānāmanadhiṣṭhānasya ca vatsavṛddhinimittasyāpyecatanasya kṣīrasya svātantryeṇa prakṛteḥ vane viṭapādīnāṃ ca vinā prayatnamutpādasya darśanādvyabhicāra iti sāṃpratam /[+]
13065anyathā sarvānumānocchedaprasaṅgāt śṛṅgasya tu śaśāśirovartino vatsādigatasyeva darśanārhasyānupalabdhinirākṛtasya sādhanānarhatvāt /[+]
13096na sarvajñapūrvakāḥ kṣityādayaḥ prameyatvasatvādibhyaḥ ghaṭādivadityanumānāni santi pratipakṣasādhanānīti satpratipakṣatayā prakṛtamanumānābhāsam /[+]
13103buddhivadicchāprayatnāvapi tasya nityau sakartṛkatvasādhanāntargatau veditavyau jñānacikīrṣāprayatnasamavāyalakṣaṇatvāt kartṛtvasya teṣāṃ ca parasparāvinābhāvādanyatarasiddhāvitarayoḥ siddheḥ /[+]
13172tataścākāśādīnāṃ nityatve 'pi nāsmatpakṣakṣatiriti tadetatsiddhasādhanena dūṣayati /[+]
13408anavayavena sarvaṃ cedekaṃ dvedhā tredhā caturdhā ceti pratijñārthaḥ tadatiriktaṃ sādhanaṃ vācyam /[+]
13409na hi sādhyameva sādhanaṃ bhavati /[+]
13410tathā ca sādhanasya tadatirekānna sekhyaikāntasiddhiḥ na ca kiṃ cidapi svasaṃvedanamasti jñānapradīpādīnāmapi parasaṃvedyatvāt /[+]
13425'anyonyasaṃśrayādbhedo na pramāntarasādhanaḥ /[+]
13434sādhyātsādhanasya bhedena ca saṃkhyāntaraikāntā apyapahṛtārthā ityuktam // //nyā sū // // // // atra pūrvapakṣavādyāha na kāraṇāvayavabhāvāt sū //[+]
13436ekasya dvayādīnāṃ vā kaścidekadeśaḥ sādhanaṃ tathā ca na saṃkhyāntaraṃ na ca sādhanabhāva ityarthaḥ // //[+]
13440avayavabhāvāditi yadi sādhyasya kaścidavayavo bhavenna saṃkhyaikāntaḥ syāditi sarvamekamityetasminpratijñārthe na kiṃ cidapavṛjyate vyāvarttate yatastatsādhanaṃ syādityarthaḥ /[+]
13554atra siddhasādhanaṃ vayamapi bramahe svavyāpārātpaṭotpattinimittātprāk tantavaḥ śaktiviśeṣāvacchinnā aiveti /[+]
13555pareṣāṃ satkāryasādhanamupanyasyati /[+]
13612tasmānmāṃsārthīva kaṇṭakānuddhṛttya māṃsamaśnannānarthaṃ kaṇṭakajanyamāpnotītyevaṃ prekṣāvān duḥkhamuddhṛttyendriyādisādhanaṃ sukhaṃ bhokṣyate santi ca vividhaduḥkhaparivarjanahetavo dṛṣṭāḥ paridṛṣṭasāmarthyā anvayavyatirekābhyāmityabhiprāyavān pūrvapakṣī guḍajivhikayā saṃśayāna iva pṛcchati /[+]
13639yasmādidaṃ me sukhasādhanamiti vedayan prārthayate sukhasādhanam /[+]
13730tena yadyapi jātamātrasya phalasādhanānuṣṭhānayogyatā nāsti tathā 'pi phalotpādaṃ prati yogyatā 'sti phalena ca prayojanaṃ na tatsādhanenetyata āha phalasya sādhanāni hi prayatnaviṣayo na phalamiti /[+]
13754api ca mā bhūtpratyakṣavidhānaṃ śrutau sasādhanāpavargābhidhānāni cāturāśramyābhidhānāni ca pratyakṣāṇyupalabhyante vacanāni tānyapūrvatvādvidhānāni apavargasya sasādhanasya cāturāśramyasya ca bhaviṣyantītyāha /[+]
13757karmaparityāgamapavargasādhanaṃ sūcayati /[+]
13759sūcitaṃ karmatyāgamapavargasādhanaṃ śrutyantareṇa viśadayati /[+]
13842śaṅkate karmavaiphalyeti/vaiphalye śāstrasya karmaṇāṃ phalasādhanatāpratipādakasyāprāmāṇyaprasaṅga[+]
13901yajñasādhanatvāditi /[+]
14083na ca prasaṅgasādhanaṃ nāma kiṃ cidasti pramāṇam /[+]
14086dṛṣṭāntaśca vādiprativādinoravivādaviṣaya iti tatsādhanaṃ vyartham /[+]
14285tena yudacyate prasaṅgasādhanaṃ paraiḥ yannirayavaṃ tanna ṣaṭkena saṃyuktaṃ yathā vijñānaṃ tathā ca paramāṇuriti vyāpakaviruddhopalabdhiriti tannirastam /[+]
14601kiṃ samādhiviśeṣa eva tattvajñānasādhanam /[+]
14604tadarthaṃ yamaniyamābhyāmātmasaṃskāro yogaccādhyātmavidhyupāyaiḥ sū samānamāśramiṇāṃ dharmasādhanam /[+]
14610ete 'pi tattvajñānakramotpādakrameṇāpamargasādhanamityarthaḥ // //[+]
14703sādhusādhananirākaraṇārthaṃ veti /[+]
14704atattvaviṣayatvena paramārthato 'sādhvapi sādhanamahnāya dūṣaṇasyāpratibhāsanātsādhvityuktam /[+]
14708asādhusādhaneti tattvaviṣayamapi sādhanamasādhviti viditavān vādakāle cāpratibhayāsādhuttvopapādanaṃ na sphurati /[+]
14709asādhyetaditi smarannevāsau jātiṃ prayuṅkte tadidamuktamanabhijñatayā sādhanadośasyeti /[+]
14710atha vā jānannapi jātiṃ prayuṅkto tasya sādhanasya doṣapradarśanārthaṃ prasaṅgavyājena madīyaṃ tāvaddūṣaṇābhāsam evaṃ tvadīyamapi sādhanābhāsaṃ yadi tvatsādhanaṃ samyak tadā madīyamapi samyak syāditiprasaṅgaḥ tadvyājena sādhanaṃ dūṣayatītyarthaḥ /[+]
14716etena buddhābuddhā veti vikalpāsambhavenānaikāntike sādhane prayukte pañcānāṃ sādharmyasamavaidharmyasamavikalpasamasādhyasamasaṃśayasamānāṃ jātīnāṃ prayogaḥ pratyuktaḥ /[+]
14718pūrvasya yuktasya sādhanasya yuktamuttaram /[+]
14719aparasyāyuktasya sādhanasyāyuktamuttaramiti /[+]
14730ye punaḥ sādharmyasama ityādau samaśabdastasya sādhanavādijātivādinostulyārthatvād yādṛśo vādī tādṛśaḥ prativādyapi sādharmyeṇa dvau samāviti manyante tānpratyāha na ca vādiprativādinostulyatā sumārthaḥ prativādī jātivādī vivakṣitaḥ // //[+]
14738atra ca sādhanamābhāsamuttaraṃ ca na jātiḥ vibhutvasyākriyatvepana svabhāvataḥ pratibandhāt /[+]
14741idaṃ tu samyaksādhanamuttaraṃ tvābhāsamiti /[+]
14768sādhyadṛṣṭāntayordharmavaicitryātsvarūpeṇā sādhyāsādhanatvaprasaṅgajanane varṇyāvarṇyasamau /[+]
14779yasya dharmiṇaḥ sādhyadharmeṇa svābhāvikasaṃbandhaḥ sādhako dharma upapadyataupapanno bhavati sa dharmastasya sādhyadharmasya sādhanaṃ sādhyadharthmaṇyupasaṃhviyate /[+]
14820cetsādhyasādhane nāsti sādhyasādhanabhāvaḥ tasya bhedādhiṣṭhānatvādityapi draṣṭavyam /[+]
14822nanu prāptyaprāptisamayormilitayoḥ sādhanapratiṣedhasyaikatvāt kathaṃ prāptyaprāptisamau bhinnāvityata āha /[+]
14824sādhanapratiṣedhasyaikatve 'pi prāpya vā 'prāpya veti vikalpabhedādbhedavivakṣetyarthaḥ /[+]
14850bhāṣyaṃ sādhanasyāpi /[+]
14851dṛṣṭāntagatasyānityatvaspaya sādhanaṃ pramāṇaṃ vācyamiti /[+]
14922atha dvitīyasādhanapravṛttau prathamasya sādhanasya kiṃ bhavatītyata āha /[+]
14927evamānityasādhanavādinaṃ pratyuttaraṃ darśayitvā nityasādhanavādinaṃ pratyāha /[+]
14929tadevaṃ sādharmyeṇa prakaraṇasamadvayamuktaṃ tathā vaidharmyeṇa prakaraṇasamadvayaṃ nityānityasādhanavādināveva pratyāha /[+]
14936prakaraṇasame hi svapakṣaniścayena mayā vādipakṣasādhanaṃ dūṣaṇīyamiti buddhyā pravarttate /[+]
14937sādharmyasamasaṃśayasamayostu vādisādhanena sāmyamātrāpādanena taddūṣaṇaṃ[+]
14939iha tu sāmyamātrāpādanaṃ na sādhanena kiṃ tu dūṣaṇairityetāvatā samārthaḥ prayogaḥ sama iti boddhavyam // //[+]
14944dvayoḥ sādhanayostadānīmagṛhyamāṇaviśeṣayoḥ ko 'yamabhimānaḥ prativādino yanmayāsvapakṣasādhanenaiva vādinaḥ sādhanaṃ dūṣaṇīyamiti /[+]
14945samānabalayoścedayamātmīyātsādhanātsvapakṣasiddhipamicchati ato 'nicchannapi vādināpi sādhanātsiddhimabhyupagamayitavyaḥ /[+]
14946anyathā svasādhanātsādhyasiddhimupajīvya vyaktamiyaṃ rājaṅkulasthitiriti /[+]
14948pratipakṣātpratipakṣasādhanātprakaraṇasya prakriyamāṇasya sādhyasyeti yāvat /[+]
14949siddheḥ samānāt svasādhanāt pratiṣedhasya prativādisādhanasya svasādhyasiddhidvāreṇa parakīyasādhanapratiṣedhasyānupapattiḥ /[+]
14951phalataḥ parakīyasādhanasya samānātsvasādhanātprakriyāsiddhiṃ svasādhyasiddhiṃ bruvatā pratipakṣātprakriyāsiddhiruktā bhavati prativādinā /[+]
14954svasādhyanirṇayena parasādhyavighaṭanabuddhyā prativādinā sādhanaṃ prayujyamānaṃ prakaraṇasamajātyuttaraṃ bhavati /[+]
14955satpratipakṣatayā vādinaḥ sādhanamaniścāyakaṃ karomīti buddhyā pratipakṣasādhanaṃ prayuñjāno na jātivādī saduttaravāditvāt /[+]
15018prakaraṇasamāyāṃ jātau pakṣapratipakṣasādhanayoḥ samānabalatve 'pi prativādi svāsādhanāsvapakṣasiddhpavayā vādisādhanadūṣaṇe pravarttate upapattisamāyāṃ tu svasādhanenaiveti viśeṣaḥ // //[+]
15022vādyabhimatasya sādhanasyopapattau yatkāraṇaṃ tasvaya prativādinā 'bhyanujñānāditi bhāvaḥ /[+]
15028nanu yadvṛttayogaprāthamyayoḥ sādhanadharmo viṣayo na tu sādhyadharmaḥ sa hi tadvṛttayogasya viṣayaḥ evaṃ prayujyate yo yaḥ prayatnānantarīyakaḥ sa sarvo 'nityaḥ anena hi prayatnānantarīyakatvamanityādanyato vyāvarttitam /[+]
15029anityatvaṃ tvaniyataṃ sa yadyaprayatnānantarīyake śabde 'nyatra vā bhavet kaḥ prayatnānantarīyakattvasyānityatvaniyamavirodhaḥ evaṃ hi sa bhaved yadi nityo 'pi prayatnānantarīyako dṛśyeta na tvevamasti tasmādupalabdhisamāyā utthānameva nāsti bījābhāvādityata āha vārtikakāraḥ sarvasādhyādhyāropeṇāvyāpakatvaṃ sādhanasyetyupalabdhisamārthaḥ /[+]
15030yadyapi varṇātmakaḥ śabdo 'ni tyatvena sādhyatayā vivakṣitaḥ prakaraṇādanityaḥ śabdaḥ prayatnānantarīyakatvād ghaṭavaditi tathā 'pi śabdamātramanena pakṣīkṛtamityāropya bhāgāsiddhatvāropaṇaṃ sādhanasyetyupalabdhisamārthaḥ /[+]
15132dṛṣṭānte ca sādhyasādhanabhāvena prajñātasya dharmasya hetutvāttasya cobhayathābhāvānnāviśeṣaḥ sū //[+]
15138atra śaṅkate nāsādhanāditi /[+]
15173yena tu kāryasamā jātiranyathaivoktā tadyathā 'nityaḥ śabdaḥ kṛtakatvād ghaṭavadityukte anyad mṛtpiṇḍādikāryatvaṃ ghaṭasya anyacca vivakṣāprayatnavāyupreraṇābhighātakāryatvaṃ śabdasya tasmācchabdakṛtakatvasya ghaṭādikṛtakatvādbhedānna sādhanaṃ kṛtakattvamanityatvasyeti /[+]
15177'sādhyenānugamātkāryasāmānyenāpi sādhane /[+]
15179tadanena yadīśvarasādhananirālaraṇāyoktamtanugirisāgarādīnāmanyatkāryatvam anyacca prāsādāṭṭālagopurādīnā miti tadapi jātyuttaramenetyuktaṃ bhavati /[+]
15208tadevaṃ jātyuttaravādinaṃ prati sādhanavādinā sarvatraiva samyak samādhānaṃ svasādhanasya vaktavyam /[+]
15211yadi punarvādyapi jātivādinaṃ prati sādhanābhāsena pratayavatiṣṭhate tataḥ ṣaṭpakṣyāṃ satyāṃ na tattvanirṇayāvasānā kathā bhavediti śiṣyahitaḥ sūtrakāraḥ samādhānābhāsavādinaṃ prati ṣaṭpakṣīmavatārayati /[+]
15225pratiṣedho jātivādinastasya vipratiṣedho mūlasādhanavādinastasmiṃstulyo doṣa iti jātivādinaḥ pratyavasthānamityarthaḥ // //[+]
15227atha pañcamaṃ pakṣaṃ sādhanavādinaścaturthapakṣavādinaṃ prati matānujñāpāpādanamāha /[+]
15230seyaṃ matānujñā tṛtīye pakṣe pañcamapakṣavādino 'pi sādhana vādina iti jātivādī ṣaṣṭhapakṣasthita āha /[+]
15232svapakṣaṇe lakṣyate tadutthānatvājjātiḥ svapakṣalakṣaṇā anaikāntikatvodbhāvanalakṣaṇā tāmabhyupetya anuddhūtya pratiṣedhe 'pi jātilakṣaṇe samāno 'naikāntikatvadoṣa ityupapadyamānaṃ svapakṣe 'pi doṣaṃ parapakṣe jātivādipakṣe sādhanavādyupasaṃharati /[+]
15236seyaṃ ṣaṭpakṣī samānadoṣāpādanenānirṇāyakatvātpaunaruktyācca na tattvanirṇayāya paryāptā tasmātsamādhānābhāsena jātivādinaṃ prati na pratyavastheyaṃ kiṃ tu samyak sādhanena tathā ca ṣaṭrapakṣī upahatānāvatarati /[+]
15238yadi tvasya kadā citsamyaksādhanavādino 'pi pratibhākṣayātsamādhānaṃ na sphurati tato 'tyantaparājayādvaraṃ saṃśayo 'pīti nyāyena samādhānābhāsenāpi pratyavastheyamevetyāśayavānāha /[+]
15248tatra ya evamāhuḥ sarvo 'yaṃ sādhanadūṣaṇaprakāro buddhyārūḍho na vāstava iti /[+]
15251kālpanikatve kalpanāyāḥ sarvatra sulabhatvātsādhanadūṣaṇavyavasthā na syāditi bhāvaḥ /[+]
15254ya āhurasādhanāṅgaṃ vacanamadoṣodbhāvanaṃ dvayornigrahasthānatvamanyattu na yuktamiti tān pratyāha /[+]
15256sāmānyavivakṣāyāṃ pratijñāhānyādayo dvārviśatirapi na bhidyante tattvasādhanāṅgaṃ vacanamadoṣodbhāvanamiti bhavadbhiḥ saṃgṛhītamṛṣiṇā ca vipratipattyapratipattibhyāmiti na kaścidviśeṣaḥ /[+]
15259yathā pakṣoddeśena sādhanaṃ pravartamānaṃ pakṣasya evaṃ taduddeśena dūṣaṇāni pravartamānāni pakṣasyaiveti /[+]
15265evaṃ sādhanamapi yatrāsamarthaṃ tatra prayujyamānaṃ na svato duṣyati yatra tu samarthaṃ tatsādhayatyeva tasmātkartureva doṣa ityāha /[+]
15293sādhane jātyuttare datte tasya jātitvamanudbhāvayaṃstattvavādyapi nigṛhyataityarthaḥ // //[+]
15300anityaḥ śabda aindriyakatvād ghaṭavaditi sādhane prayukte prativādinā cānaikāntikatve sāmānyenodbhāvite tṛtīyasthānapatito vādyāha /[+]
15331'tasmādaindriyaka tvasya nityānityapakṣavṛttervyabhicārādasādhanāṅgasyopādānānnigraho na pratipakṣadharmasyābhyanujñānāditi /[+]
15336etadvyācaṣṭe pratijñāto mīmāṃsakaṃ prati vaiśeṣikeṇānityaḥ śabdaḥ iti tasya sādhanamainrdiyakatvāddhaṭavaditi evamuktasya pratiṣedho mīmāṃsakena kriyate pratidṛṣṭāntena hetuvyabhicāraḥ tamāha sāmānyamaindriyakaṃ nityamiti /[+]
15348sādhanasāmarthyāprajñānāt /[+]
15349anityaḥ śabda aindriyakatvād ghaṭavadityetāvavaduktvā nirākāṅkṣo vādī na tvasarvagatatve satīti sādhanaṃ viśeṣitavān na cāviśiṣṭaṃ sādhanamatrārthe 'samarthaṃ viśiṣṭaṃ tu samarthaṃ tasya sāmarthyamaparijñāyāviśiṣṭe tadāropyāviśiṣṭasādhanaṃ prayuktavān /[+]
15356yatpunarucyate paraiḥ atyantāsambaddhametad yatpratijñā pratijñāsādhanāyeti yo hi prāk pratijñāmuktvā hetūdāharaṇādikaṃ vaktuṃ jānāti sa kathaṃ cidanukramaṃ sādhanasya jānātyeva jānan kathamavi kalāntaḥkaraṇaḥ pratijñāmeva pratijñānasādhanāyopādadīteti /[+]
15382śramaṇā garbhiṃṇīti śramaṇā brahmacāriṇī nāntarvatnī bhavitumarhati jitendrayasyopasthasaṃyamo hi brahmacaryaṃ nacāsādhanāṅgasya pratijñāyā vacanādeva nigṛhīta iti kṛtaṃ virodhodbhāvanena niṣpāditakriye karmaṇi aviśeṣābhidhāyino dūṣaṇasya dūṣaṇanyāyātipātāditi sāṃpratam /[+]
15383pratijñāyāḥ sādhanāṅgatvasya prathama evādhyāye darśitatvāt /[+]
15389na ca kalpitasya hetoḥ sādhanāṅgateti tatra tatra niveditam /[+]
15396atrāpyaindriyakatvānaindriyakatvayāḥ śabdato virodhaḥ pratīyate sādhanavaikalyaṃ tu vastusvabhāvālocanayeti viśeṣaḥ /[+]
15403tadevaṃ sādhanavādino virodhaṃ nigrahasthānamabhidhāyottaravādino 'pi nigrahasthānamanenaiva saṃgṛhītamityāha parapakṣasiddhena gotavādineti /[+]
15407siddhāntaviruddhaṃ ca sādhanaṃ viruddhamityāha /[+]
15435na caitadudāharaṇaṃ sādhanavikalamityāha dṛṣṭaṃ ceti /[+]
15456hetuḥ sādhanam arthaḥ sādhyaḥ tau hetvarthau nidarśayati vyāpyavyāpakabhāveneti /[+]
15458vārttikaṃ sādhanāntaropādāne pūrvasyeti /[+]
15459dattottarāvasara eva vādini yadi prativādī hetvarthaṃ vyabhicārayati vādīca tṛtīyapadake sthito hetuṃ viśeṣayati tadā sādhanāntaropādānānnigṛhyatāmutānaikāntikasādhanopādānāt /[+]
15460na tāvadanaikāntikasādhanādasya nigraho hetuviśeṣaṇenanapava samāhitatvāditi /[+]
15465hetutaḥ sādhyasiddhau prakṛtāyāṃ vādī sādhanaṃ brūyād nityaḥ śabdo 'sparśatvāditi /[+]
15492yathā ca sādhanavādinor 'thāntaraṃ nigrahasthānamevamuttaravādino 'pi draṣṭavyam // //[+]
15495atra yadā drāviḍaḥ svabhāṣayā tadbhāṣānabhijñamāryaṃ prati śabdanityatvaṃ pratipādayati tadā tannirarthakaṃ nigrahasthānaṃ sa khalvāryabhāṣāṃ jānannasāmarthyapracchādanāya tadbhāṣānabhijñatayā vā svabhāṣayā sādhanaṃ prayuktavān so 'yaṃ pūrvasminkalpe vipratipattyā nigṛhyate uttarasmiṃstvapratipattyā /[+]
15496vastutaḥ sādhanasāmarthye 'pi mūkavadāryapratipādakaśabdāpratītestatpratipādanārambhavaiyarthyāt /[+]
15504sādhanānupādānāditi /[+]
15505parapratipādakaṃ pañcāvayavaṃ vākyaṃ sādhanaṃ tattena nopāttaṃ tasya svasamayena pratipādakatve 'pyāryān pratyapratipādakatvādityarthaḥ // //[+]
15543tatra prathamaṃ sādhyanirddeśo 'pekṣitaḥ parairna tu sādhananirddeśaḥ tatra yadyayaṃ prathamaṃ sādhanameva prayuñjīta kathamapokṣitaṃ brūyād anapekṣitābhidhāyī ca kathaṃ pratipādako nāma /[+]
15586pratijñādīnāṃ pañcāvayavānāṃ militānāṃ sādhanatvamupapāditam /[+]
15587nyūnatve sādhanatvaṃ nāsti tadabhāve na sādhyasiddhiḥ na hi sāmagrīniṣpādyaṃ kāryaṃ sāmagryekadeśādbhavatītyarthaḥ /[+]
15594pratijñāyāḥ sādhanāṅgatvamuktamityarthaḥ /[+]
15601tatra kathametatsādhyaṃ sidhyatīti jijñāsā tatraikenaiva sādhanena sādhyasiddheḥ sādhanāntarābhidhānamanarthakamiti /[+]
15602niṣpāditakriye karmaṇi aviśeṣābhidhāyinaḥ sādhanasya sādhananyāyātipātāt /[+]
15603yatra tu prativādinaḥ pariṣado vā jijñāsā bhavati kati sādhanānisaṃbhavantyasminsādhya iti tatra yāvanti sādhanāni tāvanti sarvāṇyeva vācyāni anyatarābhidhāne nigrahaprasaṅgāditi nādhikaṃ nigrahasthānamiti ya āhustanmatamupanyasyati /[+]
15624anapekṣitābhidhānātsādhanasya viṣayaḥ sādhyo 'rtho na siddhaḥ tasyāparijñanānnigṛhyate /[+]
15644syādetad na prativādinā sarvaṃ dūṣaṇīyam anyatamāvayavadūṣaṇenaiva sādhanasya dūṣitatvena doṣāntarābhidhānavaiyarthyāt /[+]
15673iyaṃ cāpratibhā samyaksādhanopanyāse draṣṭavyā sādhanābhāsopanyāse tu paryanuyojyopekṣaṇam // //[+]
15675sādhanasya dūṣaṇasya copanyāsamabhyupagamya tadavasthaḥ pratīyamāna eva prativādino dārḍhyaṃ sabhyānāṃ vā kaṭhoratvamavagamyākasmātkāryaṃ vyāsajyābhyupagatāṃ kathāṃ vyavacchinatti tatra vikṣepo nāma nigrahasthānam /[+]
15705etattu na tāvadvādinodbhāvanīyaṃ na hyasau svasvasādhanāvadyamanunmatta udbhāvayati nāpi prativādinā na hyanunmatta ātmānamātmanā nigṛhṇāti /[+]
15708sādhanābhāsavādinā 'pi vādinā sphuratā prativādī stambhito yataḥ samyaksādhanopanyāso vihitaḥ /[+]
15709prativādina uttarāpratipattirapratibhā sādhanābhāsopanyāse ca uttarāpratipattiḥ paryanuyojyopekṣaṇamiti viśeṣaḥ /[+]
15711yatra prativādī tūṣṇīṃbhavati tatra tūṣṇīmbhāvenaiva vādina uttarānarhatāṃ darśaya nnasya sādhanābhāsavāditāṃ sūcayati yatrāsya doṣodbhāvanaṃ samyagdoṣamanuktvā karoti tatrāpyasau duṣṭamuttaraṃ dadattatsādhanadoṣameva sūcayati /[+]
15712upadiśanti hi vṛddhāḥ duṣṭe hi sādhane dṛṣṭottaraṃ deyamiti /[+]
15715sādhanasya hi samyañcaṃ doṣaṃ jānan tameva brūyāt /[+]
15727'asādhanāṅgaṃ vacanamadoṣodbhāvanaṃ tayoḥ /[+]
15777kiṃ punarlakṣaṇāntarayogāddhetvābhāsānigrahasthānatāmāpadyante yathā pramāṇāni prameyatvaṃ teṣāmeva pratyakṣādīnāmupalabdhisādhanatvena lakṣyamāṇānāṃ pramāṇatvaṃ pramāvyāpyatayā prameyatvaṃ lakṣaṇāntareṇa pramāṇāni prameyatvamāpadyanta iti śaṅkāyāḥ sambhavādata āha bhagavān sūtrakāraḥ yathoktā iti /[+]