Occurrences of lakṣaṇa in "Madhyamakāloka"
Click [+] to expand the context.
13trayāṇāṃ svabhāvānāṃ parikalpitaparatantrapariniṣpannānāṃ kramaśaḥ lakṣaṇata utpattitaḥ paramārthataḥ niḥsvabhāvatāṃ sandhāya sarvadharmā niḥsvabhāvā uktāḥ tena niḥsvabhāvatvādanutpannā tata ādiśāntāḥ tena prakṛtiparinirvṛtāḥ /
17parikalpitasya lakṣaṇaniḥsvabhāvatvāt sarvadharmānutpādādayo deśitāḥ na tu paramārthataḥ /
22abhāvāya tāvad nīrūpatayā na kathamapi svarūpopadarśanena vijñānajanakatvaṃ yujyate janakatve sati vastutvaprasaṅgaḥ arthakriyāsamarthyatvād vastulakṣaṇasya /
52bhāvānāṃ virodho dvidhā vyavasthāpyate tadyathā sahānavasthānalakṣaṇaḥ parasparaparihāralakṣaṇaśca /
75tadyathā kalpanāpoḍhamabhrāntamiti pratyakṣalakṣaṇam /
139yacca sarvābhilāpavirahalakṣaṇaṃ tanna kiñcid gamyaṃ gamakaṃ vā yathā aśvaśṛṅgam /
140yathoktasādhyasādhane api sarvābhilāpavirahalakṣaṇe /
143yadyubhe abhāvasvabhāvatvena tādātmyalakṣaṇāpanne eveti manyase cet tadapyuktam tadātmano bhāve vyavasthitatvāt /
173yato hi cakṣurvijñānasamaṅgī nīlaṃ vijānāti no tu nīlam ityādinā tāvannīlādayo bhāvāḥ kalpānāpoḍhalakṣaṇena pratyakṣapramāṇena jñāyanta iti pratipāditam naiva hi gaganotpalavartīni nīlādīni cakṣurvijñānenānubhūyanta iti /
183yadyevaṃ manyate yatsaṃvṛtau pramāṇādīnāmabhyupagamānnaiva eṣāṃ sarveṣāṃ dūṣaṇānāmavakāśo yujyata iti cet tadā saṃvṛtau bhāvābhyugama evāṅgīkṛtaḥ syāt yato hi yāni pramāṇādīni saṃvṛtāvabhyupetāni tāni niścayena sarvābhilāpavidhuralakṣaṇaśaśaśṛṅgādibhyo vyāvṛttasvabhāvānyeva vyāhatāni syuḥ /
185vayaṃ tu yat sarvasāmarthyavirahalakṣaṇaśaśaśṛṅgādiviparītaṃ tadeva vastu ityabhidadhmahe /
217ato nāsti vivādaḥ tathā sāṃvṛtikānāṃ vastusāmānyalakṣaṇāmāṃ yā nairātmyarupā dharmatā sāsti paramārthataḥ /
232evaṃ bhinnābhinnatvasya anyo 'nyaparihārasthitalakṣaṇatvena ekasya pratiṣedhe 'parasya vidhānaṃ na bhavettadā asattvameva /
253atha apūrvotpādābhāvādanutpādo 'bhidhīyate tadapi nāniṣṭasādhakam saṃsāre 'pūrvasattvānabhyupagamāt sarvadā ca pūrvavinaṣṭānāṃ sajātīyotpatteḥ atha bālapṛthagjanaparikalpitasya svalakṣaṇato 'nutpādādanutpāda ucyate tadāpi nāsti virodhaḥ kalpitasya svabhāvata utpettaranabhyupagamāt /
257yadi svabhāvetarakriyālakṣaṇaviyogād anupāda iti tadāpi nāsti doṣaḥ sarvabhāveṣu kriyāyā abhāvāt /
260api ca anyairanekasūtraiścāpi virodhaḥ saṃllakṣyate tathā hi āryasandhinirmocanasūtre hyuktaṃ ato lakṣaṇaniḥsvabhāvatāmabhisandhāya mayā sarvadharmaṇāmanutpādḥparikīrtitaḥ /
261parikalpitasvabhāve hi lakṣaṇaniḥsvabhāvatā vyavasthāpyate /
305āryasandhinirmocane cāpi śūnyatālakṣaṇamudbhāvitaṃ
306paratantralakṣaṇaṃ maitreya pariniṣpannalakṣaṇaṃ ca saṃkleśo vyavadānaṃ ca /
307sarvathātyantaviyuktaṃ parikalpitalakṣaṇaṃ yattanna tenopalabhyata idaṃ śūnyatālakṣanamuktaṃ bhavati /
311ekameva yānaṃ paramārthato mahāyānalakṣaṇaṃ nāvaśiṣṭamiti yad bhavatābhihitaṃ tadapi yuktyāgamābhyāṃ viruddham vipratipattināṃ sandarśanāt /
320ityevamaprameyapratipattyālambanāt sattvānāṃ chandalakṣaṇo hetuviśeṣo 'numīyate phalaviśeṣo 'pihetuviśeṣākṣiptavāttasya /
322sattvānāmayaṃ śraddhāviśeṣo 'pi gotraviśeṣeṇāvinābhūtaḥ ato nānāgotratvāt sattvānāṃ tulyajātīyagotrakairvidhīyamānapratipattiviśeṣānurūpaṃ phalalakṣaṇayānamapi nānā bhavatīti yuktibhirnānāyānataiva niścīyate /
329dharmadhātulakṣaṇatayā yānānāṃ bhedābhāvād ekameva yānamiti tadabhiprāyaḥ /
347katipayeṣu sūtreṣu tathāgatagarbhāḥ sarve sattvāḥ iti yaduktaṃ tadapi tathatālakṣaṇāyāstathatāyā abhiprāyeṇa vyapadiṣṭam /
382ato yāni ca yāvanti ca paramārthamadhikṛtya anutpādīni lakṣaṇāni nirdiṣṭāni tāni sarvāṇi nītārthatvena grahītavyāni ato viparītāni neyārthāniti /
383āryākṣayamatinirdiśasūtre tāvanneyanītārthalakṣaṇaṃ nirdiṣṭam tathāhi
423yacca kālatraye 'pyanupapannaṃ tannāma lakṣaṇaṃ nimittaṃ prajñaptamiti vā na bhavati yato hi tat sattvānāṃ grahaṇārthaṃ nāmamātrasaṃketamātravyavahāramātrasaṃvṛtimātrābhidheyamātraprajñaptimātrebhyo 'tiriktaṃ nāsti /
430māyādito 'bhinno yo hi paratantrasvabhāvaḥ sa eva nityānityādibhiḥ paramārthata upacaritaḥ sa eva ca parikalpitasvabhāvaḥ so 'pi yathā parikalpyate tathā lakṣaṇenāsiddhatvāllakṣaṇaniḥsvabhāvatāyāṃ vyavasthāpyate /
432yato hi tasminneva parikalpitaḥ sa lakṣaṇairupacaryate /
433ata eva yathā anityādibhiḥ parikalpitāḥ sarve dharmāḥ paramārthato lakṣaṇaśūnyatvena anutpannāḥ ata eva cāniruddhāḥ ata eva ādiśāntāḥ ata eva hi prakṛtiparinirvṛtāḥ āryasandhinirmocane 'pi yathoktam
434ye tāvat svalakṣaṇenāsantaste 'nutpannāḥ ye hyanutpannāste 'niruddhāḥ ye cāniruddhāsta ādiśāntā ādiśāntā ye hyādiśāntāste prakṛtiparinirvṛtā iti /
435ata evāhaṃ lakṣaṇaniḥsvabhavātābhisandhāya sarve dharmā anutpannāḥ iti yadupadiśāmi tadapi yathāśabdamarthaparikalpanaṃ nirākaroti /
471nirvikalpamanānārthametattattasya lakṣaṇam //
568mithyāsvabhāvenopagrahaṇād yastasyātmatvenāvabhāsaḥ sa kathaṃ samyag bhāva iti bhavet tattvānyatvayoḥ parasparahārasthitalakṣaṇatvāt /
656dharmadhāturhi dvābhyāmantābhyāṃ vinirmuktaḥ sarvadharmanisvabhāvalakṣaṇaḥ niṣprapañca iti vacanīyaḥ /
672idaṃ tāvat sūtrasya tātparyam utpādabhaṅgayoḥ sthitilakṣaṇe ca madhye paramārthato 'sattvāccittaṃ tāvanmadhyārahitaṃ sat pravartate pratibudhyate cetyucyate /
701ayaṃ tāvat sūtrārthaḥ iyaṃ hi pudgaladharmanairātmyalakṣaṇā tathataiva paramārthaśabdavācyā paramasya jñānasya gocaratvātyuktimattvācca saiva svayaṃ parameti /
713yaśca mahāmate bhāvābnāmastitvaṃ nābhyupaiti bhāvalakṣaṇaviviktatvād yaśca buddhaśrāvakapratyekabuddhānāṃ rāgadveṣamohānnābhyupaiti bhāvalakṣaṇavinirmuktatvād vidyante neti /
730maitreya paratantrapariniṣpannalakṣaṇayoḥ parikalpitasaṃkleśavyavadānalakṣaṇaṃ yaccātyantaviviktaṃ tannālambanīkriyate sarvaśūnyatālakṣaṇatvāttasya' iti yaduktaṃ tadapyanena nirākṛtaṃ bhavati ityuktam /
731tatrāpi rāgādayo ye saṃkleśātmakasaṃvṛtisvabhāvānāṃ paratantralakṣaṇānāṃ samyaktayā saṃkliṣṭakaraṇena saṃsāre niyojanena pratipakṣe ca yathākramaṃ vidhyanabhūtābhūtatvādinā cāropyante te teṣāṃ kṛte parikalpitalakṣaṇānyeva /
732yogisaṃvṛtau aviparyastapariniṣpattyā tāvat pariniṣpannalakṣaṇam /
733ataḥ pariniṣpannalakṣaṇayuktāni bodhipakṣānukūlavyavadānānyapi vipakṣātyantapratighātarupeṇa parinirvāṇe ca niyojanādinā samyaktayā vastudharmatāyāmāropitāni tānyapi teṣāṃ parikalpitalakṣaṇameva /
758tatra ye cāpi saṃkleśahetavo vā vyavadānahetavo vā dharmāste sarve svabhāvataḥ śūnyāḥ niḥsattvanirjīvaniḥpudgalanirātmakamāyāvanniḥsvalakṣaṇatvebhyaḥ /
762yadi punaḥ parikalpitalakṣaṇaśūnyaḥ ko 'pi dharmaḥ syāt tadāsminneva sūtre
763mañjuśrīḥ advayā sarve dharmāḥ arthānniḥsvalakṣaṇā advaidhīkārā anāmikā animittā amanaścittavijñāptikā anutpannā aniruddhā ahetukā asañcārā asanudācārā anakṣarā anirghoṣasvarāḥ santi /
771atrāryajñānagocarāṇāṃ sarvadharmāṇāṃ yo hi nairātmyalakṣaṇo dharmadhatuḥ sa eva bhāvaśabdena vivakṣayā vastvabhiniveśaśālināṃ bhayasthānaṃ parihartukāmena tathā deśitam /
775tadyathā mahāmate kumbhakāra ekasmānmṛtparamāṇurāśervivadhāni bhāṇḍāni karoti hastaśilpadaṇḍodakasūtraprayatnaprayogād evameva mahāmate tathāgatāstadeva dharmanairātyaṃ sarvavikalpalakṣaṇavinivṛttaṃ vividhaiḥ prajñopāyakauśalyayogairrgarbhopadeśena vā nairāmyopadeśena vā kumbhakāravaccitraiḥ padavyañcanaparyāyairdeśayante /
778tathatā tāvat sarvasvabhāvātītalakṣaṇā ato nāntyubhayasvabhāvāpītthamevāvabudhyate /
784atastaditthaṃ saṃskṛtāsaṃskṛtayorvastutvagrāhastāvad antagrāha iti athavā śrāvakapratyekabuddhanāṃ yad gocaraṃ tatsvalakṣaṇaṃ vastitvatyabhyupagacchātāṃ bālānāṃ kevalaṃ santrāsapadavivarjanārthameva āryajñānagocaraṃ vastusadityabhihitam /
785buddhabodhiattvānām atyantalokottarajñānasya viṣayastu pāramārthikaṃ vastusvalakṣaṇaṃ sarvathāsat sarvadharmānutpādānirodhaviṣayakatvāt sadasatpakṣavirahitameva taditi /
786sūtre 'upuktam kiṃ lokottarajñānam śrāvakapratyekabuddhānāṃ svasāmānyalakṣaṇapatitāśayānāṃ yo hyabhiniveśaḥ /
787kimatyantalokottarajñānam buddhabodhisattvānāṃ nirābhāsadharpravicayena anutpādānirodhadarśanāt sadasatyakṣavivarjitaṃ taditi / śrāvakādayastāvat tathyasaṃvṛtisaṃgṛhītaṃ skandhamātraṃ svasāmānyalakṣaṇākareṇa bhāvayanti ataḥ pudgalanairātmyamātragṛhītatvātteṣāṃ tajjñānaṃ vastuviṣayakamiti vyavahriyate na tu paramārthatayā /
788yadi buddhabodhisattvānāṃ jñānasya viṣayaḥ paramārthalakṣaṇena sahaikībhūtaṃ tadā kathaṃ tajjñānaṃ satpakṣavivarjitaṃ syāt ata eva hi bālānāṃ santrāsapadavivarjanārtham āryajñānagocaraṃ vastusadityupadiṣṭam na tu paramārthato vastu svalakṣaṇasaditi kathanārtham /
789yadyevaṃ nāsti tadā buddhāṃ bodhisattvāśca sadvikalpasambaddhā na bhavantīti yathā bālānāṃ santrāapadavivarjanārthamityuktam na tu paramārthato vastusaditi pratipādanārtham tathā bhagavatāpi sūtrāntareṣu deśitam tathā hi āryakaṅkāvatārasūtre kimidaṃ bhagavan sattvānāṃ tvayā nāstyasidṛṣṭiṃ vinivārya vastusvabhāvābhiniveśena āryajñānagocaraviṣāabhiniveśānnāstitvadṛṣṭiḥ punarnāstitvadṛṣṭiḥ punarnipātyate viviktadharmopadeśābhāvaśca kriyate āryajñānasvabhāvavastudeśanayā bhagavānāha na mayā mahamate viviktadharmopadeśābhāvaḥ kriyate na ca na cāstītvadṛṣṭirnipātyate āryavastusvabhāvanirdeśenaḥ kintu uttrāsapadavivārjanārthaṃ sattvānāṃ mahāmate mayā anādikālabhāvasvabhāvalakṣaṇābhiniviṣṭānāmāryajñānavastusvabhāvābhiniveśālakṣaṇadṛṣṭyā viviktadharmopadeśaḥ kriyate na mayā māhamate bhāvasvabhāvopadeśaḥ kriyate /
791ato yadāryajñānagocaraviṣayo vastusvalakṣaṇatvena nirdiṣṭa nirdiṣṭaḥ sa tāvad bhagavata upāyenaiva deśanāmātram /
855evaṃ hi anyavyaktinirapekṣaḥ san yaśca svayamevātmanābhivyajyate sa pratītilakṣaṇaḥ /
869ataśca svatīkṣṇaprajñākhaḍgena tāmāsaktiṃ chittvā kaścana tādātmyalakṣaṇo vā tadutpattikṣaṇo vā sammbandhaḥ satyāsatyayoranyoparihārasthitalakṣaṇatvāt tādārmyavirodhaḥ asato 'pi na kutaścidapyutpattibhyupeyate /
872ityevamavaśyaṃ kalpanābhinnasya asatsvabhāvākārāvabhāsasya svīkāraṇāt tallakṣaṇānvita evābhyupagantavyaḥ /
883yadi tadupalabdhilakṣaṇaprāptasyānupalabdhirevāsattvena sādhyate /
884tadā yato hi kāraṇāt svenānupalambhaḥ tasmin apravṛttijñānāṃ sarveṣāṃ strīpurusāṇāṃ cittasantatau pravartamānā yā cittapravṛtiḥ sā tāvānnaiva arvāgdarśināmupalabdhilakṣaṇaprāptāḥ apareṣāṃ hi nivṛttyupalabdhirapyaniyatā /
925āryaparamārthasaṃvṛtisatyanirdeśasūtre tāvaduktaṃ paramārthato 'tyantābhāvaśca saṃvṛtyā ca mārgaṃ bhāvayatīti kathanavat yadarthāntaraviviktapākṣikena pratyakṣeṇa parigṛhya taditaraśūnyapratyakṣeṇa tāvadavabudhyate ityādikaṃ yaduktaṃ tadapi naiva yujyate itaretaraśūnyatvādasya nayasya na tu lakṣaṇaśūnyatvāditi /
926lakṣanaśūnyatve u sarve dharmāstāvat paramārthato niḥsvabhāvatvenaivābhyupagamyante yatasteṣāṃ svasāmānyalakṣaṇāni paramārthato yathā vyavasthitāni tebhyastacchūnyatvāt /
934yā khalu sarvadharmalakṣaṇaśūnyatā yā ca tasyāḥ svasāmānyakakṣaṇavyavasthā sā upalabdhilakṣaṇaprāptāpi satī yogibhiḥ paramārthatayā anupalabdhākāraiva /
939vidvāṃsaḥ kalpanāpoḍhamabhrāntamiti pratyakṣalakṣaṇaṃ samudīrayanti /
957asvīkaraṇaṃ hi nāma prāṅgalakṣaṇam /
983idaṃ tāvad vyavahārikapramāṇalakṣaṇamityapi kathyate /
984pramāṇasya tāvat sarvāṇi lakṣaṇāni tattvapravṛtyarthameva bhavanti anyathā vyarthānyeva tāni syuriti /
985pramāṇalakṣaṇaśāstrāṇyanadhīyānāsu gopālakāṅganāsu evamupadeśābhāve 'pi dhūmādiliṅgadarśanato 'gnyādīnāṃ jñānamutpadyata eva /
997ata eva sādhyadharmaṃ tadanukūladharmiṇaṃ cāvagantuṃ pakṣalakṣaṇavelāyāmeva yuktividbhirviśeṣeṇa svadharma ityabhidhīyate /
1026atha pramāṇameva prasaṅgasādhanamiti cettadā kimiva tatra āśrayāsiddhādayo doṣā na pravartante yukttibalena āgantuśīleṣu doṣeṣu prekṣāvadbhiḥ svataḥ svapakṣataḥ siddhirnaiva yuktimatī atha bāhyārthādīn niṣeddhukāmānāṃ vidyata eva vastubhūto buddhilakṣaṇo dharmī yatastenaiva bāhyārtheṣu pradhānādiṣu cotpattiniṣedhaḥ sādhayate ataḥ āśrayāsiddhādayo doṣāstatra na pravartanta iti cettadā ekānekasvabhāvaviyuktatvakramayaupadyavyāptārthakriyāsāmarthyavirahitatvādo hetavastadā aprasiddhataddharmatvadharmiṇi abhīṣṭasādhyadharmaṃ sādhayiṣyantyeva /
1086ata eva vidvadbhiḥ pakṣadharmastadaṃśena vyāpto hetuḥ iti sāmānyena hetulakṣaṇaṃ nirdiṣṭam /
1105tadā kimiti praśne lakṣaṇaśūnyateyamiti /
1113evameva dīpakādau adṛḍhalakṣaṇe vastuni paricchinne sati dṛḍhākāraviviktataiva tāvat paricchidyate yato na vyavahāre vyavacchedaḥ ataḥparicchedānupapattireva tatra /
1114yo yathā parichidyate yatra ca tathā paricchedo nāsti sa abhāva eva tāavat parasparaparihārasthitalakṣaṇo viradho vyavasthāpyate /
1116nāstyāsanne deśe 'gni avikalaśīlasparśadityādisthaleṣu sa virodhadhastāvat sahānavasthānalakṣaṇo vyavasthāpyate /
1119paramārthavastusvabhāvena sahānavasthānalakṣaṇavirodhasya sākṣātkāri jñānaṃ paramārthavastusvabhāve na kathañcit pravartate arvāgdarśināṃ darśanamārge 'pravṛtatvāt /
1120sahānavasthānalakṣaṇo virodhastāvat sāṃvṛtika eva vastūnāṃ svayameva vinaśyamānatvānnānyakāraṇaiḥ /
1125tathāpyagnyādayaḥ śītādīn kramaśo niḥsāmarthalakṣaṇān anityān prakarṣatamān utpādayantyata eva te hyagnyādayo viruddhā iti kevalaṃ vyavahriyanta eva /
1142tairthikaparikalpitatāni pramāṇādīnī tathātāyā ananukūlatvāt parītyājyānītī sanyakpramāṇalakṣaṇapratipādakasya śāstrasya praṇayanaṃ kṛtamiti /
1143itthaṃ katipaye tairthikāḥ piṇḍātmādikaṃ mithyāvastutattvaṃ sisādhayiṣayā sarvajñatāvirāgitākarmaphalasambandhādīnāṃ sāṃvṛtikīṃ vyavasthāṃ nirākartuṃ pramāṇānāṃ viparītalakṣaṇāni kurvanti /
1144ataḥ sudhiyastāvattanniṣidhya pudgaladharmanairātmyatathatāyāṃ praveśānukūlāṃ sāṃvṛtikīṃ karmaphalasambandhādivyāvasthāṃ pratiṣṭhāpayituṃ pratyakṣādīnāṃ viśuddhāni pramāṇalakṣaṇāni viracitavantaḥ /
1146ato vayaṃ paramārthānukulāni viśuddhapramāṇalakṣaṇānyeva tāvanmanyāmahe /
1160ata eva bhagavadbhireva tāvat sarvadharmalakṣaṇarahitatā parijñātā /
1162atastena lakṣaṇābhāvatāyāmabhisaṃbudhyate /
1163āryaprajñāpāramitāyāmapi yaduta pratyakṣalakṣaṇaṃ sarvākārajñānam alakṣaṇe abhisambuddhatvāttathāgatānām iti yaduktaṃ tattathaiva /
1174yathā sarve jāgatikadharmā yathāvatpravicayāgnerindhanāni bhavanti sa ca mithyendhanāni bhasmīkṛtya svayamapyupaśāntaḥ praśāntavikalpalakṣaṇamuttamaṃ nirvāṇamavabodhayatīti /
1183yato hyanena tāvat sadasadubhayadharmāṇāṃ paramārthatvasādhane hetorasambhavatvavocyate yuktijñaiḥ na tu niḥsvabhāvatādisāmānyadharmāṇāṃ lakṣaṇasādhane sambhavatvamiti yadi tathaiva syāttadā paraparikalpitānāmīśvarādīnāmapi niḥsvabhāvatvasādhane kathaṃ nāma te sarve codyā nābatariṣyantītī
1191api ca yadā ko 'pi kadācidapi svalakṣaṇatayā bhāvatvena paramārthato naiva sidhyati tadā vastulakṣaṇasya tathābhūtatvāt tadabhāvo 'pyasiddha eva paramārthatastatra sadasadubhayadharmatvena kasyāpi hetorasambhavāt /
1202na ca nityānityayoranyoparihārasthitalakṣaṇatvāt tṛtīīnā kācana gatiḥ /
1276viṣayatvābhāvādevendriyaṃ na gṛhyata iti cennaitāvatā tadaviṣāyatvam viṣayalakṣaṇasya satvāt /
1295yadi pratyakṣaṃ kalpanāsvabhāvaṃ tadā na tat svalakṣaṇaviṣayakam kalpanāyāḥ samānyalakṣaṇaviṣayatvāt /
1340api ca yā khalu upalabdhilakṣaṇaprāptasyānupalabdhiḥ sā samupalabdhiphalā īdṛśonānvayena yā karyakāraṇabhāvasiddhiḥ tatrāpi paramārthataḥ sandehaḥ /
1342upalabdhilakṣaṇaprāptasyānupalabdhyā deśāntarāt tadāgamanasya pūrvato vā tatsattvasya niṣedhaḥ kriyate nānyaphalasyeti /
1402pramāṇalakṣaṇaśāstrāṇāṃ praṇayanamapi nirarthakaṃ syāt mohanivartanaphalatvāteṣām tattvajñānārthameva taiḥ sarveṣāṃ mohāvakāśo dūrīkriyata iti /
1403lakṣaṇakārairlakṣaṇeṣu parasparavirodho bhinnasiddhāntapraveśo vā na kariṣyate tattvasyaikasvabhāvatvāt /
1410ataḥ avisaṃvādi jñānaṃ pramāṇamiti yaduktaṃ tat pramāṇasādhāraṇalakṣaṇam /
1448parasparaparihārasthitalakṣaṇadharmasya itarapratiṣedhakatvād anyatrāsiddhatvācca anubhayapakṣakalpanamapi naiva yuktīmat /
1454api ca vyaktamapyanābhāsitaṃ saditaralakṣaṇatvād itarābhyāmabhivyaktipariṇāmābhyāṃ prabhāvitatvāt parikalpitameva /
1459yasya paricchedakāle yo vicchedyo na bhavati tadabhāvastena saha parasparaparihārasthitalakṣaṇo bhavati /
1460ye parasparaparihārasthitalakṣaṇāste ekasmin dharmiṇi naiva yuktarupāḥ yathā ekasmiścitte mūrttamūrttatvaviśeṣaṇāni /
1472dugdhādīnāṃ śatadhā vināśe 'pi yā hi dadhyādirupeṇa upalabdhilakṣaṇaprāptiḥ sā nāstyupalabdhibādhikā /
1516ato parasparaparihārasthitalakṣaṇo virodhāntaro na sidhyatīti cet asanneva tadā sa iti /
1542arthakriyāsāmarthyalakṣaṇatvād vastunaḥ /
1552kriyā yā vastvabhinnatvenobhayasvabhāvā sā vinaśya yadi svasvabhāvopahatalakṣaṇā bhavati tadā vastvapi tadabhinnatayā svasvabhāvohatameva bhavati /
1606phalataḥ antimakālalakṣaṇasya kṣaṇasyāpi svarūpatāhāniḥ syāt /
1701atha pratyayairvastu abhivyajyata eveti cettadā ki sā abhivyaktiḥ svalakṣaṇopacayasvabhāvā vā tadāvaraṇasaṃkṣayātmiokā vā indriyaiḥ sukṛtā vā tadviṣayakavijñānotpattilakṣaṇā veti vicāraḥ samupajāyante /
1703yadā anupacayasvabhāvaḥ svato vinaśya abhivyañcakapratyayairutpadyate tadā ekasyāparasyānupacayasvabhāvasyotpādavaśāt svalakṣaṇopacayo bhavatīti cet na tatpūrvasvabhāvo yadi na nirudhyeta tadā dvau parasparāvirudhau upacayāpacayasvabhāvau niryuktitayā ekasminneva svīkāryau syātām /
1726atastamin viṣaye vijñānotpādalakṣaṇamapi na saṅgataṃ syāt /
1738itthaṃ tāvadaśeṣasāmarthyaśūnyatvameva abhāvalakṣaṇam /
1747tatra svabhāvatvena gṛhītalakṣaṇaviśeṣasyātmanaḥ sattvābhidhānamayuktam asadvastunyapi sarvasāmarthyaviyogasvabhāvasya grahaṇāt /
1752evameva nityānityāni tāvat parasparaparihārasthitalakṣaṇāni /
1782yaśca parasparaparihārasthitalakṣaṇo dharmaḥ sa tadviruddhadharmiṇi kathaṃ nāma yuktaḥ syāt yathā amūrtadhārmāntarbhūtaṃ tāvadākāśaṃ kathaṃ nāma mūrtaṃ syāditi /
1783utpattyākhyo hi prasiddhaḥ satsvabhāvastāvad asatsvabhāvaparihārasthitalakṣaṇatvāt kathaṃ hi nāma paramārthato 'bhāvena samprayuktaḥ syāt /
1809bhinnadharmiṇi viruddhalakṣaṇasyāviruddhatve 'pi ekasmin dharmiṇi naiva krameṇāpi tad bhavituṃ śakroti /
1928abhrāntatvaṃ hi pratyakṣalakṣaṇam /
1944vayaṃ tu yattāvat sarvasāmarthyavirahalakṣaṇebhyaḥ śaśaśṛṅgādibhyo vinivṛttaṃ tadeva vastviti kathayāmaḥ /
2025hetubhedastrāvat phalasya bhedako na bhaviṣyatītyevaṃvidhasya prasaṅgasya ko hyarthaḥ yadi khaṇḍaśo notpādayatītyarthastadā vastusvabhāvasya niraṃśatvād aśaṃtaścotpādasyāsvīkṛtatvāt kathaṃ nāma prasaṅgaḥ syāt tallakṣaṇasyānupapannātvāditi /
2029yaścānekavijātīyanivṛttilakṣaṇasya phalaviśeṣasyābhilāpaḥ so 'pyasambaddha eva yato hi ye viśeṣātmakatvena viśeṣaphalamutpādayanti te yadi vijātīyanivṛttyaiva sajātīyalakṣaṇotpattito 'pi nivartante tadā tebhya utpadyaṃ sajātīyaṃ phalaṃ vijātīyaṃ ca naiva parasparanivṛttaṃ syād bhitranivṛttihetorabhāvāt /
2040api ca yadi vastuṣu paramārthataḥ svabhavadvayam ekaścotpādakalakṣaṇaḥ aparaśca svabhāvalakṣaṇastadā nivṛtte 'pyasmin svabhāvenaivotpādakalakṣaṇastāvannivartata ityuttaraṃ khalu samīcīnaṃ syāditi /
2096yadyutpādaka eva svabhāvaḥ syāttadā pūrvāvasthātaḥ svabhāvasya bhinnalakṣaṇatvādekatvahānireva syāditi /
2139anyathā yadyevaṃ na syāt tadā tanniṣedhāya bhavatāmapi arthakriyāsāmarthyaviyogalakṣaṇo hetustāvat kathaṃ siddho bhaviṣyatīti codanā kathaṃ na syāt /
2153tathaivānumānajñānamapi yaddhi sāmānye tāvad vastulakṣaṇe samāropākāram tadapi vastutathatāyā yathāvajjñānasvabhāvatvāt tadviṣayakaṃ bhavatīti pramāṇasadbhāvādanaikāntika eva hetuḥ /
2157ekastvaṃ vānekatvaṃ vā sarveṣvākāreṣu vyāptam parasparaparihārasthitalakṣaṇatvāttayoḥ /
2162paricchedo yadi naiva viccinnastadā sa nāstyeva parasparaparihārasthitalakṣaṇatvāttayoḥ /
2163ye tāvat parasparaparihārasthitalakṣaṇāste sarvatra vyāpinaḥ ye hi sarvatra vyāpinaste skandhādyanyāpoḍhāḥ mūrtāmūrtatvādiviśeṣavaditi /
2177ye sarvābhilāpavigatalakṣaṇāste na kathañcanāpi bodhyā bodhakāśca aśvaśṛṅgavat yathoktāḥ sarve sādhyasādhakādayo 'bhilāparahitalakṣaṇātmakāḥ /
2191bhavatāmabhilāpalakṣaṇarahitāḥ sarva bhāvā na manāgapi bodhyanta ityādiprayogeṣu vidyata eva sādhyasādhakayorniṣedhasvabhāvaḥ ataḥ kīdṛśastāvadayaṃ bodhakabhāvaḥ /
2207yāni hi sambandhodbhūtāni lakṣaṇāni tānyapi kalpanātmakānyeva kāryakāraṇeyoryugapatsambhavā bhāvāt /
2216tadātmakalakṣaṇasambandho 'pi naiva samīcīnaḥ dvayāśritatvāttasya /
2244evaṃ yathā ekānekasvabhāvalakṣaṇo hetustāvannairātmyaṃ sādhayati tadvadabhāvadharmini dharmivyāvṛttisādhakatvād viruddho 'yaṃ heturiti yaduktaṃ tattu atyantaṃ pramāṇānabhijñatāmātrameva /
2256dṛśayate na ca tannāsti tathā cotpādalakṣaṇam //
2260anena khalu hetunā sarvāsāṃ vyavasthānāṃ vilopa eva syāditi yatkathanaṃ tadapi naiva yuktam yato hi prasaṅgastāvadayaṃ yadi satyābhiniveśaparityāgārthamucyate tadā saharṣamucyatām kintu tathābhyupagamya naiva prasaṅgaḥ prayuktaḥ tallakṣaṇasyaivanabhyupagamāt /
2324tadā kimiti cet ābhāsanirābhāsalakṣanatvād bodhisattvaiḥ sarve dharmā māyāsvapnādivannirdeṣṭavyāḥ /
2325vyavahāre tāvad vastūnam ābhāsalakṣaṇam paramārthe tu nirābhāsalakṣaṇamiti sūtreārtho 'bhivyajyate /
2436tattvānyatvayostāvat parasparaparihārasthitalakṣaṇatvāt tattvānyatvavirodha iti pūrvameva nirdiṣṭam /
2513aniścitameva tasya lakṣaṇam /
2526tāni sarvāṇi calasvabhāvāni vastūni māyādivat prakṛtyā niḥsvabhāvalakṣaṇarahitāni paramārthasvabhāvāni ceti /
2549yattāvadidaṃ gauṇāṃ paramārthamityuktaṃ tadapyasambaddhameva dharmapudgalanairātmyalakṣaṇāyāstathātāyā yuktisaṅgatatvāt /
2554tatra yena kāraṇena paramārthatattvalakṣaṇabhāvanayā yogibhiraśeṣasaṃkleśān parihatya uttarottaraprajñādiviśeguṇāṃścadhigamya mahārthatvaṃ prasādhyate tena parama śbdaprayogaḥ sarvathā yujyata eva /
2558paramārthalakṣaṇe yajjñānātmakamityuktaṃ tadapyaśeṣasampadādhārabhūtameva /
2564saṃvṛtiparamārthayorekatvamiti yaduktaṃ tatra bhagavān paramārthalakṣaṇaṃ saṃskāralakṣaṇena saha tattvato nānyaṃ nānanyamiti svayamevoktavān /
2566yaduta yadi paramārthalakṣaṇam saṃskārebhyo nānyaṃ abhinna syāttadā sarve bālapṛthagjanāḥ satyadarśinaḥ syuḥ /
2568yathā ca saṃskārāḥ saṃkleśalakṣaṇāstathaiva paramārtho 'pi saṃkleśalakṣaṇaḥ syāt /
2569tathā ca yathā paramārthaḥ sarvasaṃskāreṣvabhinnastathā saṃskāralakṣaṇanyapiabhinnāni syuḥ kintu saṃskāralakṣaṇāni bhinnāni phalataḥ paramārtho naivānanyaḥ /
2575api ca paramārthalakṣaṇaṃ yadi saṃskāralakṣaṇebhyo bhinnaṃ syāttadā na syāt paramārthaḥ saṃskārāṇāṃ sāmānyalakṣaṇam na ca paramārthalakṣaṇaṃ saṃskārāṇāṃ nairātmyaṃ niḥsvabhāvatā vā syāt nāpi saṃkleśavyavadānayoḥ pṛthaglakṣaṇaṃ sidhyet /
2576phalataḥ śakhasyaṃ śuklatvamiva paramārthalakṣaṇam saṃskārebhyastattvānyatvabhyāmanirvacanīyameveti /
2578paramārthalakṣaṇe tu niḥsvabhāvatvena tattvānyatvābhyaṃ vastu nābhidhātuṃ śakyate /
2580jñānātmakaparamartho 'pi saṃvṛtyā saha tathatālakṣaṇe paramārthākāre ekatvena svīkriyata eva /
2630yaccāryāṇāṃ paramajñānagocaraṃ vastūnāmaviparītaṃ svalakṣaṇaṃ tadapi naiva saditi yuktyagamābhyāṃ pūrvaṃ pratipaditameva /
2631yā ca saṃkleśavyavadānavyavsthā sāpi naivāviparītasvalakṣaṇasamāśritā /
2638sarve tāvad dharmā dharmadhātulakṣaṇāyāṃ niḥsvabhāvatāyāṃ samarasatvena tathātākāratayā naiva viśeṣotpattirityato 'nutpattirabhyupagamyate tathāpi naiva tatra siddhasādhanamiti /
2640yadyapyutpattikriyālakṣaṇarahitatvād īśvarādito 'nutpannātvād vānutpattiḥ svīkriyante tathāpi naiva tanmātratayaiveti api tu yathā pūrvamuktaṃ tathātvenaivāsvīkriyante /
2719yacca parinirvāṇaṃ yāni ca trīṇi yānānyupadiṣṭāni tatsarvaṃ tathāgatānāmupāyamātram ekayānāvabodhena anuttarasamyaksaṃbodheradhigamāt / ata eva ekayānanirdeśastāvadābhiprāyika iti vacanasya dharmadhātulakṣaṇe sarvayānānāṃ samatvādekayānamiti kathanaṃ tāvannāstyāryasaddharmapuṇḍarīkādyanukūlamiti niyataṃ vidvadbhiravadhāryam naiva tadabhiprāyavaśāduktamiti jñeyam /
2747tathā hi śravako mūḍho lakṣaṇena pravāhyate //
2755taraṅgopamayā tāvad dharmalakṣaṇaṃ prati abhiniveśavaśāt parinirvāṇaṃ na prāpyata iti saṅketitam /
2790sarve sattvāstathāgatagarbhā iti yaduktaṃ tena sarve 'pyanuttarasamyaksaṃbodhipadaprāptiyogyā evopadarśitāḥ yato hi tathāgataśbdo dharmadhātuḥ pudgaladharmanairātmyalakṣaṇaḥ prakṛtyā prabhāsvaraścetyeteṣvartheṣvabhyupagamyate /