Occurrences of tvad in "Mahābhāratatātparyanirṇaya"
Click [+] to expand the context.
8jñānapradāya vibudhāsurasaukhyaduḥkhasatkāraṇāya vitatāya namo namaste // //
106tvaṃ ca rudra mahābāho mohaśāstrāṇi kāraya // //
123tvāmārādhya tathā ṇsambho grahīṣyāmi varaṃ sadā /
125svāgamaiḥ kalpitaistvaṃ ca janān madvimukhān kuru /
228niśśeṣadharmakartāpyabhaktaste narake hare /
230dharmo bhavatyadharmo'pi kṛto bhaktaistavācyuta /
432tasmai devādidevāya namaste śārṅgadhāriṇe // //
483jñānaṃ te'haṃ savijñānamidaṃ vakṣyāmyaśeṣataḥ /
492pitāsi lokasya carācarasya tvamasya pūjyaśca gururgarīyān /
493na tvatsamo'styabhyadhikaḥ kuto'nyo lokatraye'pyapratimaprabhāva // //
520iṣṭo'si me dṛḍhamiti tato vakṣyāmi te hitam // //
522māmevaiṣyasi satyaṃ te pratijāne priyo'si me // //
536ahaṃ brahmā cādya īśaḥ prajānāṃ tasmājjātastvaṃ ca mattaḥ prasūtaḥ /
638tvayyāyattamidaṃ sarvaṃ sarvalokasya bhārata // //
649sahasraguṇamapyetat tvayi sambhāvayāmyaham // //
653yādṛśāni ca karmāṇi bhīma tvamasi tādṛśaḥ // //
654asmin yuddhe bhīmasena tvayi bhāraḥ samāhitaḥ /
666anujñāto rauhiṇeyāt tvayā caivāparājita /
668anveṣa rauhiṇeyaṃ ca tvāṃ ca bhīmāparājitam /
733tvaṃ no jagaccitravicitrasarganissīmaśaktiḥ kuru sanniketam // //
796tathā hayagrīva udāravikramastvayā hatā brahmapurātanena // //
807tvameka īśaḥ paramaḥ svatantrastvamādiranto jagato niyoktā /
810tvadājñayaivākhilamambujodbhavā vitenire'gryāṃścaramāṃśca ye'nye // //
814tvadājñayā svānanubhūya bhogānupaiti so'pi tvaritastvadantikam // //
815tvayā purā karṇapuṭād vinirmitau mahāsurau tau madhukaiṭabhākhyau /
816prabhañjanāveśavaśāt tavājñayā baloddhatāvāṇsu jale vyavardhatām // //
817tvadājñayā brahmavarādavadhyau cikrīḍiṣāsambhavayā mukhodgatān /
818svayambhuvo vedagaṇānahārṣatāṃ tadābhavastvaṃ hayaśīrṣa īśvaraḥ // //
822vaśe tavaitad dvayamapyato vayaṃ nivedayāmaḥ pitureva te'khilam // //
901sa āha cainaṃ paramaṃ vacaste karomi nātrāsti vicāraṇā me /
914balānna te kaścidupaiti kanyakāṃ tadicchubhiste na ca dharṣaṇeti // //
956sutatrayaṃ te pradadāmi rāghavaṃ raṇe sthitaṃ draṣṭumihāgato'smyaham // //
959śṛṇuṣva rāma tvamihoditaṃ mayā dhanurdvayaṃ pūrvamabhūnmahādbhutam /
971jagāma kailāsamamuṣya tad dhanustvayā prabhagnaṃ kila lokasannidhau // //
974yadīdamāgṛhya vikarṣasi tvaṃ tadā harirnātra vicāryamasti /
980alaṃ balaṃ te jagato'khilād varaṃ paro'si nārāyaṇa eva nānyathā /
1010pūrvaṃ kṣīrābdhijātā kathamapi tapasaivāpsarastvaṃ prayātā t āṃ netuṃ tat tamo'ndhaṃ kamalajaniruvācāśu rāmābhiṣekam /
1011bhūtvā dāsī vilumpa svagatimapi tataḥ karmaṇā prāpsyase tvaṃ setyuktā mantharāsīt tadanu kṛtavatyeva caitat kukarma // //
1022bhūyobhūyo'rthayantaṃ dviguṇitaśaradāṃ saptake tvabhyatīte kartaitat te vaco'haṃ sudṛḍhamṛtamidaṃ me vaco nātra śaṅkā // //
1064sa tvāṇsu kāryamavamṛśya jagāma tīre kṣetraṃ nadīnadapateḥ śravaṇaṃ dharitryāḥ /
1068śakyo na te raghuvareṇa hi vigraho'tra jānāmi saṃ sparśamasya śarasya pūrvam // //
1073devemamāṇsu parigṛhya ca dehi me tvaṃ krīḍāmṛgaṃ tviti tayodita eva rāmaḥ /
1139nainaṃ jaghāna viditākhilalokaceṣṭo'pyenaṃ sa āha yudhi vāṃ na mayā viviktau // //
1156sanne'tha vālini jagāma ca tasya pārśvaṃ prāhainamārdravacasā yadi vāñchasi tvam /
1157ujjīvayiṣya iti naicchadasau tvadagre ko nāma necchati mṛtiṃ puruṣottameti // //
1163na vismṛtiste raghuvaryakārye kāryā kathañcit sa hi no'bhipūjyaḥ /
1164na cet svayaṃ kartumabhīṣṭamadya te dhruvaṃ balenāpi hi kārayāmi // //
1167harīśvarājñāpraṇidhānapūrvakaṃ hanūmatā te prahitā hivānarāḥ /
1171yadi pramatto'si madīyakārye nayāmyahaṃ tvendrasutasya mārgam /
1180na kaścidīśastvadṛte'sti sādhane samastakāryapravarasya me'sya // //
1181atastvameva pratiyāhi dakṣiṇāṃ diśaṃ samādāya madaṅgulīyakam /
1190durāsado'sāvaticaṇḍaṇsāsano haniṣyati tvāmapi kiṃ madādikān /
1204vaco mamaitad yadi cādareṇa grāhyaṃ bhaved vastadatipriyaṃ me /
1209nirīkṣya te sāgaramapradhṛṣyamapārameyaṃ sahasā viṣaṇṇāḥ /
1233tvameka evātra paraṃ samarthaḥ kuruṣva caitat paripāhi vānarān // //
1245jijñāsubhirnijabalaṃ tava bhakṣametu yadyat tvamicchasi tadityamaroditāyāḥ /
1306idaṃ samīkṣya baddhavat sthitaṃ kapīndramāṇsu te /
1314raghūttamasya mārutiṃ kulakṣaye taveśvaram // //
1318viriñciśarvapūrvakāḥ kimu tvamalpasārakaḥ // //
1361 bhā pu liiitaṃ tvāṃ vayaṃ jaḍadhiyo na vidāma bhūman kūṭasthamādipuruṣaṃ jagatāmadhīśam /
1362tvaṃ sattvataḥ suragaṇān rajaso manuṣyāṃ stārtīyato'suragaṇānabhitastathāsrāḥ // //
1400prakāṇsabāhvantara āha cainaṃ kimebhiratra praharāyudhaṃ te // //
1472kapipravīrāṃśca nihatya sarvān pratoṣaye tvāmahamadya suṣṭhu // //
1476uvāca rāmaṃ rajanīcaro'sau hato janasthānagataḥ pitā tvayā // //
1477kenāpyupāyena dhanurdharāṇāṃ varaḥ phalaṃ tasya dadāmi te'dya /
1500sa labdhasañjñaḥ praśaśaṃ sa mārutiṃ tvayā samo nāsti pumān hi kaścit /
1502atyalpametad yadupāttajīvitaḥ punastvamityukta uvāca rāvaṇaḥ /
1503gṛhāṇa matto'pi samudyataṃ tvaṃ muṣṭiprahāraṃ tviti taṃ pupotha // //
1548uvāca cainaṃ rajanīcarendraḥ parājito'smyadya hi jīvati tvayi /
1551amoghavīryeṇa hirāghaveṇa tvayā virodhaścarito batādya // //
1554itīrito rāvaṇa āha durnayo'pyahaṃ tvayāvyo hi kimanyathā tvayā // //
1555caranti rājāna utākramaṃ kvacit tvayopamān bandhujanān balādhikān /
1565vicūrṇit āṃśca rākṣasāstanau niśācarasya te /
1628tamāha viṣṇurna bhuvi prajātimupaihi sevāṃ tava cānyathāham /
1631uraṅgapāṇsena tadā tvameva sametya sarvānapi mocayasva // //
1633tava priyārthaṃ garuḍaiṣa eva kṛtastavādeśa imaṃ kuruṣva // //
1657giristasmāt samāhāryaṃ tvayauṣadhacatuṣṭayam // //
1679pitāmahāstreṇa nihanmi durmatiṃ tavājñayā ṇsakrajitaṃ sabāndhavam /
1681na soḍhumīśo'si yadi tvametadastraṃ tadāhaṃ śaramātrakeṇa /
1782jitaṃ jitaṃ te'jita lokabhāvana prapannapālāya natāḥ sma te vayam // //
1783tvameka īśo'sya nacādirantastaveḍya kālena tathaiva deśataḥ /
1784guṇā hyagaṇyāstava te'pyanantāḥ pratyekaśaścādivināṇsavarjitāḥ // //
1785nacodbhavo naiva tiraskṛtiste kvacid guṇānāṃ parataḥ svato vā /
1786tvameka ādyaḥ paramaḥ svatantro bhṛtyāstavāhaṃ śivapūrvakāṃśca ye // //
1789ye ye ca muktāstvatha ye ca baddhāḥ sarve taveśeśa vaśe sadaiva /
1790vayaṃ sadā tvadguṇapūgamuccaiḥ sarve vadanto'pi na pāragāminaḥ // //
1791kimeṣa īdṛgguṇakasya te prabho rakṣovadho'śeṣasuraprapālanam /
1792ananyasādhyaṃ hi tathāpi tad dvayaṃ kṛtaṃ tvayā tasya namonamaste // //
1794varaṃ madīyaṃ tvagaṇayya rakṣo hataṃ tvayā tena raṇāya mehi // //
1799uvāca ca tvadvaśago'smi sarvadā prasīda me tvadviṣayaṃ manaḥ kuru // //
1800athendramukhyāṃśca tamūcire surāstvayāvitāḥ smo'dya niśācarād vayam /
1801tathaiva sarvāpada eva nastvaṃ prapāhi sarve bhavadīyakāḥ sma // //
1843etādṛśaṃ me sahabhojanaṃ te mayā pradattaṃ hanuman sadaiva /
1845ko nvīśa te pādasarojabhājāṃ sudurlabho'rtheṣu caturṣvapīha /
1847tvameva sākṣāt paramasvatantrastvameva sākṣādakhiloruśaktiḥ /
1848tvameva cāgaṇyaguṇārṇavaḥ sadā ramāviriñcādibhirapyaśeṣaiḥ // //
1850guṇāṃ stvadīyān paripūrṇasaukhyajñānātmakastvaṃ hi sadātiśuddhaḥ // //
1851yaste kathāsevaka eva sarvadā sadāratistvayyacalaikabhaktiḥ /
1853pravarddhatāṃ bhaktiralaṃ kṣaṇekṣaṇe tvayīśa me hrāsavivarjitā sadā /
1854anugrahaste mayi caivameva niraupadhau tau mama sarvakāmaḥ // //
1953vaiśeṣyamātmabhavanasya hi kāṅkṣamāṇāstvāmarthayanti vibudhāḥ sahitā vidhātrā // //
1955putrastaveśa kamalaprabhavastathāhaṃ pautrastu pautrakavaco yadapi hyayogyam /
1957yatkāryasādhanakṛte vibudhārthitastvaṃ prāduścakartha nijarūpamaśeṣameva /
1969yadyatra praviśet kaściddhanmi tveti vaco bruvan /
1989tavāhamakṣagocaraḥ sadā bhavāmi nānyathā // //
1990tvayā sadā mahat tapaḥ sukāryamuttamottamam /
1991tadeva me mahat priyaṃ ciraṃ tapastvayā kṛtam // //
1998tavepsitaṃ na kiñcana kvacit kutaścideva vā /
2002vidhehi pādapaṅkaje taveśa bhaktimuttamām // //
2005namo namo namo namo nato'smi te sadā padam /
2006samastasadguṇocchritaṃ namāmi te padaṃ punaḥ // //
2052āruroha vibhurambaraṃ śanaiste ca divyavapuṣo'bhavaṃ stadā // //
2054tvadājñayā mayā dattaṃ sthānaṃ daśarathasya hi // //
2056anarhāyāstvayājñaptā kaikeyyā api sadgatiḥ /
2058tathāpi sā yadāveśāccakāra tvayyaśobhanam /
2061paścād bhaktimatī yasmāt tvayi sā yuktameva tat // //
2063sītārthaṃ ye'pyanindaṃ stvāṃ te'pi yātā mahat tamaḥ // //
2064prāyaśo rākṣasāṃścaiva tvayi kṛṣṇatvamāgate /
2067atha ye tvatpadāmbhojamakarandaikalipsavaḥ /
2068tvayā sahāgatāsteṣāṃ vidhehi sthānamuttamam // //
2069ahaṃ bhavaḥ sureśādyāḥ kiṅkarāḥ sma taveśvara /
2073jagadgurutvamādiṣṭaṃ mayā te kamalodbhava /
2075atastvayā pradeyā hi lokā eṣāṃ madājñayā /
2076hṛdi sthitaṃ ca jānāsi tvamevaikaḥ sadā mama // //
2090tairdattamātmahaste te rakṣāyai pītamāṇsu tat /
2158śṛṇu nārada vakṣyāmi yāvatte matigocaram /
2254tatte samāsataḥ proktaṃ jñātvā muktiṃ gamiṣyasi /
2269śakre vihīne ditijaiḥ parājite purā vayaṃ tvāṃ śaraṇaṃ gatāḥ sma // //
2270tvadājñayā balinā sandadhānā varād girīśasya parairacālyam /
2272tadā tvayā nityabalatvahetuto yo'nantanāmā garuḍastadaṃ sake /
2273utpāṭya caikena kareṇa mandaro nidhāpitastaṃ sa saha tvayāvahat // //
2275vyacūrṇayat tānakhilān punaśca te tvadīkṣayā pūrvavadutthitāḥ prabho // //
2276punaśca vāmena kareṇa vīśvare nidhāya taṃ skandhagatastvamasya /
2278kṛtaśca kadrvāstanayo'tra vāsukirnetraṃ tvayā kaśyapajaḥ sa nāgarāṭ/ mamanthurabdhiṃ sahitāstvayā surāḥ sahāsurā divyapayo ghṛt ādhikam // //
2280śrāntāṃśca te'to vibudhāstu pucchaṃ tvayā sametā jagṛhustvadāṇsrayāḥ // //
2281athātibhārādaviśat sukāñcano giriḥ sa pātālamatha tvameva /
2284uparyadhaścātmani netragotrayostvayā pareṇāviśatā samedhitāḥ /
2286śrānteṣu teṣveka urukrama tvaṃ sudhārasāptyai mudito hyamathnāḥ /
2287tadā jagadgrāsi viṣaṃ samutthitaṃ tvadājñayā vāyuradhāt kare nije // //
2292atha tvadājñāṃ purato nidhāya nidhāya pātre tapanīyarūpe /
2297atha tvayābdhau tu vimathyamāne surābhavat tāmasurā avāpuḥ /
2306muktaṃ tvayā ṇsaktimatāpi daityān satyacyutān kārayatā vadhāya // //
2313samaṃ sudhāyāḥ kalaśaṃ vibhajya nipāyayāsmāniti vañcitāstvayā // //
2314dharmacchalaṃ pāpajaneṣu dharma iti tvayā jñāpayituṃ tadoktam /
2325kṣiptaḥ kabandho'sya śubhodasāgare tvayā sthito'dyāpi hi tatra sāmṛtaḥ // //
2326athāsurāḥ pratyapatannudāyudhāḥ samastaśaste ca hatāstvayā raṇe /
2329athendirā vakṣasi te samāsthitā tvatkaṇṭhagaṃ kaustubhamāsa dhātā // //
2330yathāvibhāgaṃ ca sureṣu dattāstvayā tathānye'pi hi tatra jātāḥ /
2331itthaṃ tvayā sādhvamṛtaṃ sureṣu dattaṃ hi mokṣasya nidarśanāya // //
2337tvadājñayā tasya varo'bjajena dattaḥ sa āviśya śivaṃ cakāra /
2338kadāgamāṃ stasya kuyuktibādhān nahi tvadanyaścarituṃ samarthaḥ // //
2343ṛte bhavantaṃ nahi taṃ nihantā tvameka evākhilaśaktipūrṇaḥ /
2357nāmnā ca sā satyavatīti tasyāṃ tavātmajo'haṃ bhavitāsmyajo'pi // //
2455tadvaṃ śajaḥ kururnāma pratīpo'bhūt tadanvaye // //
2473datto varaśca tenāsya tvatpratīpābhibhūtikṛt /
2479mahābhiṣaṅ nāma nareśvarastvaṃ bhūtvā punaḥ śantanunāmadheyaḥ /
2481śānto bhavatyeva mayoditastvaṃ tanutvamāpto'si tataśca śantanuḥ /
2486uvāca bhūmau nṛpatirbhavāśu śapto yathā tvaṃ hi purā mayaiva // //
2507ūcustathaināmudare vayaṃ te jāyemahi kṣipramasmān hana tvam // //
2514uvāca sā taṃ natu māṃ sutaste kāsīti pṛcchennatu māṃ nivārayet /
2520kanīyase sā hyavadat sutaste nānyaḥ patiḥ śantanureva me vṛtaḥ // //
2526kāsi tvaṃ hetunā kena haṃ si putrān nṛśaṃ savat // //
2527rūpaṃ suravarastrīṇāṃ tava tena na pāpakam /
2552ayaṃ sutaste paramāstravettā samarpito vīryabalopapannaḥ // //
2554tanūrmadīye praṇidhāya tat tvaṃ t ān mā ṇsuco'nena ca modamānaḥ // //
2599yasyai varaṃ viṣṇuradāt purāhaṃ sutastava syāmiti yā vasoḥ sutā /
2606tathaiva me santatito bhayaṃ te vyaitūrdhvaretāḥ satataṃ bhavāni // //
2653bhīṣmo yathā tvāṃ gṛhṇīyāt tathā kuryāmitīritam /
2670sa kruddhaḥ preṣayāmāsa nihanmi tvāṃ sabāndhavam /
2674aparīkṣakasya te rāṣṭraṃ kathamityeva narmakṛt // //
2714tathāpi te vākyamahaṃ kariṣye sāṃ vatsaraṃ sā caratu vrataṃ ca // //
2730uktveti kṛṣṇaṃ punareva ca snuṣāmāha tvayākṣṇorhi nimīlanaṃ purā /
2731kṛtaṃ tataste suta āsa cāndhastataḥ punaḥ kṛṣṇamupāsva bhaktitaḥ // //
2824stutvā dharāsuravarākramaṇāt pareśa khinnā yato hi vimukhāstava te'tipāpāḥ // //
2849athāsasādāśu sa kālanemistvadājñayā yasya varaṃ dadau purā /
2851tamāpatantaṃ prasamīkṣya mārutastvadājñayā dattavarastvayaiva /
2852hantavya ityasmaradāṇsu hi tvāṃ tadāvirāsīstvamanantapauruṣaḥ // //
2855tato'surāste nihatā aśeṣāstvayā tribhāgā nihatāṃścaturtham /
2858śikṣāmavāpya dvijapuṅgavānāṃ tvadbhaktirapyeṣu hikācana syāt // //
2860tvadbhaktileśābhiyutaḥ sukarmā vrajenna pāpāṃ tu gatiṃ kathañcit /
2861daityeśvarāṇāṃ ca tamo'ndhameva tvayaiva klṛptaṃ nanu satyakāma // //
2862dharmasya mithyātvabhayād vayaṃ tvāmathāpivā daityaśubhāptibhīṣā /
2863samprārthayāmo ditijān sukarmaṇastvadbhaktitaścyāvayituṃ ca śīghram // //
2865tavaiva sevārthamamuṣya putro jāto'suraḥ kālanemiḥ sa īśa // //
2866yastvatpriyārthaṃ na hato hi vāyunā bhavatprasādāt paramīśitāpi /
2876hatau purā yau madhukaiṭabhākhyau tvayaiva haṃ so ḍibhakaśca jātau /
2878anye'pi bhūmāvasurāḥ prajātāstvayā hatā ye suradaityasaṅgare /
2879anye tathaivāndhatamaḥ prapedire kāryā tathaiṣāṃ ca tamogatistvayā // //
2880vyāsāvatāre nihatastvayāyaḥ kaliḥ suśāstroktibhireva cādya /
2881śrutvā tvaduktīḥ puruṣeṣu tiṣṭhannīṣaccakāreva manastvayīśa // //
2882rāmātmanā ye nihatāṃśca rākṣasā dṛṣṭvā balaṃ te'pi tadā tavādya /
2883samaṃ tavānyaṃ nahi cintayanti supāpino'pīśa tathā hanūmataḥ // //
2885ye keśava tvadbahumānayuktāstathaiva vāyau nahi te tamo'ndham /
2886yogyāḥ praveṣṭuṃ tadato hi mārgāccālyāstvayā janayitvaiva bhūmau // //
2889hatau ca yau rāvaṇakumbhakarṇau tvayā tvadīyau pratihārapālau /
2890mahāsurāveśayutau hi śāpāt tvayaiva tāvadya vimocanīyau // //
2891yau tau tavārī ha tayoḥ praviṣṭau daityau tu tāvandhatamaḥ praveśyau /
2892yau tau tvadīyau bhavadīyaveśma tvayā punaḥ prāpaṇīyau pareśa // //
2893āviśya yo balimañjaścakāra pratīpamasmāsu tathā tvayīśa /
2896vidrāvito yo bahuśastvayaiva rāmasvarūpeṇa bhṛgūdvahena // //
2905atastvayā bhuvyavatīrya devakāryāṇi kāryāṇyakhilāni deva /
2906tvameva deveśa gatiḥ surāṇāṃ brahmeśaśakrenduyamādikānām // //
2907tvameva nityoditapūrṇaṇsaktistvameva nityoditapūrṇaciddhanaḥ /
2909tvameva nityoditapūrṇasatsukhastvāddṛṅ nakaścit kuta eva te'dhikaḥ // //
2912sa merumāpyāha caturmukhaṃ prabhuryatra tvayokto'smi hi tatra sarvathā /
2920tat tvaṃ bhavasvāśu ca devakīsutastathaiva yo droṇanāmā vasuḥ saḥ /
2921svabhāryayā dharayā tvatpitṛtvaṃ prāptuṃ tapastepa udāramānasaḥ // //
2925tvāmeva tasmāt prathamaṃ pradarśya tatra svarūpaṃ hi tato vrajaṃ vraja // //
2954mṛtyustavāsyā bhavitāṣṭamaḥ suto mūḍheti cokto jagṛhe kṛpāṇām /
2991na te surānṛte samaḥ sureṣu kecideva ca /
2993atastavādhikaṃ suraṃ kamāhvaye tvadājñayā // //
3006ayuktamuktavāṃ stato bhavāṃ stathāpi te vacaḥ /
3053ataśca te śvaśuro naiva yogyo dātuṃ putraṃ vāyumupaihi tat prabhum // //
3092uvāca cāryā tava mṛtyuratra kvacit prajāto hi vṛthaiva pāpa /
3093anāgasīṃ māṃ vinihantumicchasyaśakyakārye tava codyamo'yam // //
3146śeṣastava bhrātṛsuto'bhijātastasmānnāsau sutadānāya yogyaḥ // //
3196tavaiva bhūyāsamahaṃ sutetā vidhatsva kuntīṃ mama mantradātrīm // //
3198ityūcivāṃ saṃ patimāha yādavī dadyāṃ tvadarthe tu sakṛtphalāya // //
3199uvāca mādryai sutadaṃ manuṃ ca punaḥ phalaṃ te na bhaviṣyatīti /
3207ato virodhaṃ ca madātmajānāṃ kuryādeṣetyeva bhīt āṃ na māṃ tvam /
3231ūce nanda suto'yaṃ tava viṣṇornāvamo guṇaiḥ sarvaiḥ /
3333saṃ skārataḥ prathamameva susaṅgamo no bhūyāt taveti paramāpsarasaḥ purā yāḥ // //
3371tvatto jagat sakalamāvirabhūdagaṇyadhāmnastvameva paripāsi samastamante /
3372atsi tvayaiva jagato'sya hi bandhamokṣau na tvatsamo'sti kuhacit paripūrṇaṇsakte // //
3373kṣantavyameva bhavatā mama bālyamīśa tvatsaṃ śrayo'smi hi sadetyabhivandito'jaḥ /
3374kṣāntaṃ sadaiva bhavatastava śikṣaṇāya pūjāpahāravidhirityavadad rameśaḥ // //
3476yotsyāva tena nṛpatipriyakāmyayā vāṃ rāmo'bhiyuddhyatu balī saha muṣṭikena // //
3529sarve'pi te patimavāpya hariṃ purābhitaptā hi bhojapatinā mumurdunitāntam /
3552loke'pratītabalapauruṣasārarūpastvaṃ hyeka eṣyabhavato balavīryasāram /
3553jñātvā sute natu mayā pratipādite hi kaṃ sasya vīryarahitena hatastvayā saḥ // //
3572tvaṃ jīrṇabastasadṛśo na mayeha vadhyaḥ siṃ ho hi siṃ hamabhiyāti na vai sṛgālam // //
3603bhūyaścamūmabhivinetumudārakarmā bārhadrathaṃ tvamucadakṣayapauruṣo'jaḥ // //
3722prītiṃ parāṃ tvayi kariṣyati vāsudevaḥ sākaṃ samastayadubhiḥ sahitaḥ surādyaiḥ // //
3724yāsyeva rājavara tatphalavaiparītyamitthaṃ vaco nigaditaṃ tava kārṣṇamadya // //
3727etanniśamya vacanaṃ sa tu yādavo'sya jñātvā mano'sya kaluṣaṃ tava naiva putrāḥ /
3739nāhaṃ manuṣya iti kutraca vo'stu buddhirbrahmaiva nirmalatamaṃ pravadanti māṃ hi // //
3747sampūjya vāripatirāha vimucya nandaṃ nāyaṃ sutastava pumān paramaḥ sa eṣaḥ // //
3786ātmā vidyā ṇsastrametāvadasti teṣāṃ madhye rucitaṃ tvaṃ gṛhāṇa /
3787uktaḥ sa itthaṃ pravicintya vipro jagāda kastvadgrahaṇe samarthaḥ // //
3788sarveśitā sarvaparaḥ svatantrastvameva ko'nyaḥ sadṛśastaveśa /
3789svāmyaṃ tavecchan pratiyātyadho hi yasmānnacotthātumalaṃ kadācit // //
3790sarvottamasyeśa tavoccaśastraiḥ kāryaṃ kimasmākamanudbalānām /
3795sakhā tavāsmīti tadodito'pi jagāda vākyaṃ drupado'tidarpāt // //
3817papracchurenaṃ sahitāḥ kumārāḥ ko'sīti so'pyāha pitāmaho vaḥ /
3863kiṃ tvaṃ na cālayasi māṃ rudhirapraseke prāpte'pi pāvanavirodhini ko'si ceti /
3865jātyāsmi sūta uta te tanayo'smi satyaṃ tenāsmi vipra iti bhārgavavaṃ śajo'ham /
3866agre'bruvaṃ bhavata īśa nahi tvadanyo mātā pitā gurutaro jagato'pi mukhyaḥ // //
3869athāha rāmastamasatyavāco na te sakāṇse mama vāsayogyatā /
3870tathāpi te naiva vṛthā madīyā bhaktirbhavejjeṣyasi sarvaśatrūn // //
3871aspardhamānaṃ na kathañcana tvāṃ jetā kaścit spardhamānastu yāsi /
3873parābhūtiṃ nātra vicāryamasti pramādī tvaṃ bhavitā cāstrasaṅghe // //
3884dṛṣṭvā viśeṣaṃ tamamuṣya pārtho droṇāyoce tvadvaro me mṛṣāsīt /
3939athābravīd vāyurenaṃ na rāma tvayā hantuṃ śakyate māgadho'yam /
3940vṛthā nate bāhubalaṃ prayojyamamoghaṃ te yad balaṃ tadvadastram // //
4029surendra ājñayāvadannṛpān va īśvaro hi saḥ // //
4066athāha bhīṣmakaṃ prabhuḥ svayaṃ varaḥ kila tvayā /
4067abhīpsitaḥ sutākṛte śubhāya te bhavenna saḥ // //
4068iyaṃ ramā tavātmajā babhūva tāṃ harernaca /
4070hitāya caitadīritaṃ tavānyathā na cintaya /
4124sa cūrṇamāyasaṃ tvadan dadarśa cābdataḥ śivam /
4143tavaiva śiṣya eṣa cātibhaktimān hi śaṅkare /
4145tameṣa yāmi śāsanāt tavopanīya satvaram /
4164kuṭhārasammito hyasau tavaiva yāvaneśvaraḥ /
4167tadanyaśatrupīḍanāt tvameva tasya rakṣakaḥ // //
4168tavākhilairajeyatā ṇsivaprasādato'sti hi /
4228ariṃ bhaviṣyayāvanaṃ dahatvayaṃ taveśvara // //
4342prajātamabjajāṅkajastavāntako'yamityapi // //
4361uvāca kārṣṇiramba te kuceṣṭitaṃ kathaṃ nviti // //
4417janārdanasya te hareḥ sadāviyoginī yataḥ // //
4427na te'styagocaraṃ kvacit tathāpi cājñayā vade /
4611sarvavittvaṃ tato bhīme pradarśayitumīśvaraḥ /
4684yuvayoḥ sama ityuktvā drauṇiretau nyavārayat /
4721āyojanāt puramupa na tvā jeṣyati kaścana // //
4767nahyarājñā bhavet sakhyaṃ tavetīdaṃ kṛtaṃ mayā // //
4768na vipradharmo yad yuddhamatastvaṃ na mayā dhṛtaḥ /
4769śiṣyairetat kāritaṃ me tava sakhyamabhīpsatā // //
4770ataḥ sakhyārthamevādya tvadrājyārddho hṛto mayā /
4771gaṅgāyā dakṣiṇe kūle tvaṃ rājaivottare tvaham /
4820atastvayaikadehatvamicchāmo devi janmasu /
4822caturjanma bhaved bhūmau tvāṃ nānyo mārutād vrajet // //
4824atastvayaikadehānno nānya āpnotiḥ mārutāt // //
4843na tvaṃ yāsyasi tā devī mārutastvaccharīragaḥ /
4844yāsyati tvaṃ sadā mūrchāṃ gato naiva vibuddhyase // //
4871matpālite yoṣitaṃ tvaṃ vṛthā ṇsapasi durmate // //
4873asyāṃśca bhartā bhavasi tvāmevaiṣā variṣyati // //
4884śaśāpa mānuṣeṣu tvaṃ kṣipraṃ jātaḥ parābhavam /
4885śakrānnaratanoryāsi yasmai tvaṃ tu mṛṣāvadaḥ // //
4889svaloke prāpsyasi svārthe varo'yaṃ te mṛṣā bhavet // //
4896dīrghakālaṃ manuṣyeṣu tatastvaṃ sthitimāpsyasi // //
4948rājyaṃ mahacca samavāpsyati dharmasūnustvatto'thavānujabalāt prasabhaṃ vayaṃ tu /
4950nātmārthamasti mama duḥkhamathātiśuddhalokaprasiddhayaśasastava kīrtināṇsaḥ /
4952evaṃ svaputravacanaṃ sa niśamya rājā provāca nānuguṇametadaho manaste /
4954te hi svabāhubalato'khilabhūpabhūtiṃ mayyākṛṣanti naca vaḥ pratiṣedhakāste /
4955tasmācchamaṃ vraja śubhāya kulasya tāta kṣemāya no bhavati vo balavadvirodhaḥ // //
4960provāca putramapi te balino na pārthāḥ śakyāḥ purāt tanaya yāpayituṃ kathañcit // //
4972vatsyantu vāraṇavate bhavatu sma rāṣṭraṃ teṣāṃ tadeva mama nāgapuraṃ tvadarthe // //
4973evaṃ svaputraparipālanato yaśaste bhūyād vinaśyati paraprasavātipuṣṭau /
4974jāte bale tava virodhakṛtaśca te syuḥ svārthaṃ hi tāvadanuyāntyapi kevalaṃ tvām // //
4983bhaktāṃśca te hi nitarāmariśaṅkhapāṇau tvaccoditāḥ samupayānti tamutsavaṃ drāk // //
5005yuṣmāsu dharmadhṛtimatsu sadā nivatsya ityūcivāṃ samamumāhuraho subhadram // //
5018tasyā adācca giriśo yadi putrakaistvaṃ yuktā na yāsi mṛtimeṣa varastaveti // //
5043vyāsasvarūpa iha cetya paraśva eva māṃ te pradāsyati tadā prakaroṣi me'rthyam // //
5075sthūlaṃ hi sadma pṛthivīsahitaṃ tvarakṣa uddhṛtya vahnimukhatastadu caikadoṣṇā /
5077dharmasya te suniyaterbalataśca bodho bhūyāt suyodhanajanasya tato bhayaṃ me /
5078mātrā sahaiva vasa phalgunapūrvakaistvamānītameva paribhuṅkṣva natu vrajethāḥ // //
5088anyatra yāma iti pūrvamudāhṛtaṃ me naitat priye tava manogatamāsa tena /
5090arthe tavādya tanusantyajanādahaṃ syāṃ loke satīpracarite tadṛte tvadhaśca /
5103ityukta āha sa na te sutavadhyayāhaṃ pāpo bhavāni tava hanta mano'tidhīram // //
5110kaṣṭaṃ tvayā kṛtamaho balameva yasya sarve śritā vayamamuṃ ca nihaṃ si bhīmam // //
5112so'yaṃ tvayādya niśicārimukhāya mātaḥ prasthāpyate vada mamāśu kayaiva buddhyā // //
5163hantāsmi vo hyupagatānudakāntamasyā nadyāṃśca martyacaraṇāya niṣiddhakāle /
5164itthaṃ vadantamamumāha surendrasūnurgandharva nāstraviduṣāṃ bhayamasti te'dya // //
5165sarvaṃ hi phenavadidaṃ bahulaṃ balaṃ te nārthapradaṃ bhavati cāstravidi prayuktam /
5179dāsyāmi divyaturagāniti so'rjunāya vācaṃ nigadya divamāruhadapyaguste // //
5226tvaṃ phalguno harihayo dvijasattapo vā mūrtaṃ na me pramukhataḥ sthitimanya īṣṭe /
5227yo vāsmi ko'pi yadi te kṣamamadya bāṇān muñcānyathehi raṇatastviti pārtha āha // //
5245putrīkṛte tava sutena tu lakṣavedha ukto narendrasamitau sa kṛto'pyanena // //
5248pārthārthameva hi mayaiṣa kṛtaḥ prayatnastvaṃ phalguno'nya utavādya karaṃ sutāyāḥ /
5256eṣāṃ śriyaśca nikhilā apicaikadehāḥ putrī tavaiva na tato'tra viruddhatā hi/ ityuktavatyapi yadā drupadaścakāra saṃ vādinīṃ na dhiyamenamathāha kṛṣṇaḥ // //
5257divyaṃ hi darśanamidaṃ tava dattamadya paśyāśu pāṇḍutanayān divi saṃ sthitāṃ stvam /
5258etāṃ ca te duhitaraṃ saha taiḥ pṛthaksthāṃ tallakṣaṇaiḥ saha tataḥ kuru te yatheṣṭam // //
5279bhūriśravaḥ prabhṛtibhiśca sahaiva hantuṃ pāñcālarājamaguretya purīṃ punaste // //
5291bhadraṃ mṛt ā nahi pṛthāsahitāḥ sma pārthāsteṣāṃ pravṛttimapi me vada sarvaśastvam // //
5302evaṃ kṛtaṃ tava bhavet kulavṛddhaye hi dharmāya cobhayavināṇsakaro'nyathā syāḥ // //
5334eko'hameva nṛpatīn pratiyodhayiṣya etairmayi pratijite'pi na te'styakīrtiḥ /
5335ekaṃ ca te'nujamime yadi pauruṣeṇa gṛhṇīyuratra tava kīrtirupaiti nāṇsam // //
5343na jñātametadapi ho halinā tadetajjñātaṃ tvayā bhava tato mama bhṛtya eva // //
5344evaṃ vidhaṃ sukuśalaṃ bahuyuddhaśauṇḍaṃ na tvāṃ haniṣya uta te pitureva pūrvam /
5346bāhvorbalādabhihṛtaṃ hi mayāṅgarājyaṃ tat tvaṃ gṛhāṇa yudhi karmakaraśca me syāḥ // //
5365tatrārddharājyamanubhuṅkṣva sahānujaistvaṃ kośārddhameva ca gṛhāṇa purā hiśakraḥ /
5367tvaṃ vīra śakrasama eva tatastavaiva yogyaṃ puraṃ tadata āṇsvabhiṣecayāmi /
5388kīrtirhi vo'nugamanāt pituratyayena naśyenna ityanusaradhvamihāmbikeyam // //
5406sa kīcakādīṃśca mamardda bhīmastasyaiva te balato nityabhīt āḥ // //
5481maṇistvayyāste darśayetyeva bhītastadākrūro'darśayad ratnamasmai // //
5532etyākāṇsānnāradaḥ kṛṣṇamāha sarvottamastvaṃ tvādṛśo nāsti kaścit /
5536kūrmo dṛṣṭo viṣṇupadyāṃ mayoktastvamuttamo nāsti samastaveti /
5559pratyakṣaṃ vo vīryamasyāpi kuntyā yudhe'rthitaḥ keśavo vīryamasyai /
5566evaṃ vidhānyadbhutānīha kṛṣṇe dṛṣṭāni vaḥ śatasāhasraśaśca /
5575dātāsmyahaṃ pārijātaṃ taruṃ ta ityeva tatrāthāgamad vāsavo'pi /
5635nārāyaṇaṃ tatra śuśrūṣamāṇāḥ prāpyāpsarastvaṃ rājakuleṣu jātāḥ /
5739evaṃ hi tāsāṃ śāpamokṣaḥ pradatto yadākhilā vo yugapat samprakarṣet /
5755nāsmanmate rocate tvanmataṃ tu sarveṣāṃ naḥ pūjyamevāstu tena /
5760ṛte pitrorvipṛthoḥ sātyakervā subhadrāṃ te pradadānīti satyam // //
5770yate tīrthānācaran bāndhavāṃ stvamadrākṣīrnaḥ kaccidiṣṭān sma pārthān /
5812jñātavyametasya mataṃ purastāddharervirodhe na jayo bhaved vaḥ /
5819bhūyastarāṃ māninastasya sā syājjñātā ca vo vipṛthoḥ pārthatāsya // //
5823anudrutyainaṃ yadi ca syāt parājayo hānirdṛḍhaṃ yaśaso vo bhaveta // //
5850pārthaḥ kīdṛk te'nnamiṣṭaṃ vadeti sa cāvādīd vahnirahaṃ vanārthī // //
5852balahrāsastava bhūyāditi sma śaptvaiva te tāṃśca daduḥ purā mama // //
5854yadā vanaṃ khāṇḍavaṃ hi tvamatsi tadā balaṃ te bhavatīti so'bravīt // //
5855śakrasyedaṃ khāṇḍavaṃ tena vighnaṃ karotyasau tena vāṃ prārthayāmi /
5903prāṇopakṛt pratyupakāramāṇsu kiṃ te karomīti sa pārthamāha /
5940parāṇsarātmajo harirhariṃ yadā tvadīkṣayat /
5943itīrite'rjuno'bravīdahaṃ hi pāmi te sutān // //
5951itīrito'vadaddharistavātra śakyate nu kim // //
6002yattad dṛṣṭaṃ tvayā pārtha tatra muktairajādibhiḥ /
6014madvaśā eva sarve'pi tvaṃ cānye ca dhanañjaya /
6016tasmānna vismayaḥ kāryo na darpaśca tvayānagha // //
6018māmevaiṣyasi satyaṃ te pratijāne priyo'si me /
6025antarikṣaṃ tvayā proktaṃ lakṣayojanamucchritam /
6053upāsyate sadā viṣṇurityādyuktaṃ tvayānagha /
6069praṇamya keśavaṃ vacaḥ sa āha māgadhena te /
6072yiyakṣurugrarūpiṇaṃ trilocanaṃ tvayi sthite // //
6086surāṃ śako'pi te pitā vinā hirājasūyataḥ /
6092tadādhikastriśaṅkujo bhaviṣyatu tvadityatha /
6095ataḥ sukārya eva te yudhiṣṭhira kratūttamaḥ /
6101kva rājasūyamadya te jarāsute tu jīvati /
6104sthite tu te jarāsute na setsyati kratūttamaḥ // //
6121sa eka eva tādṛśastvayā vicintya yātyatām // //
6136makhaśca setsyate dhruvaṃ jagacca te vaśe bhavet // //
6142manonibho bhavān sadā na vo vināsmyataḥ pumān // //
6144sakāṇsamātmahetutaḥ prayātayāmi vo vibho // //
6158bhayaṃ na kāryameva te mayā hataḥ sa neti ha /
6166sametya māgadhāṃ stu te śivoruliṅgamityalam /
6168svaśīrṣato'pi cādṛtaṃ jarāsutena te girim /
6180ityukta ūce nahi vipraśatrurahaṃ kuto vo mama śatrutā bhavet // //
6184icchasyare vedapathaṃ vihāya taṃ tvāṃ balācchāstumihāgatā vayam // //
6185vimokṣayāmaḥ svajanān yadi tvaṃ na mocayasyadya nigṛhya ca tvām /
6189nirāyudhaḥ sāyudho vā yuṣmadiṣṭāyudhena vā /
6194nirāyudhaḥ sāyudho vā tvadabhīṣṭāyudhena vā /
6235tayorgade te'śanisannikāṇse cūrṇikṛte dehamahādṛḍhimnā /
6266nakulasyādānmadrarājo hi pūrvaṃ svīyāṃ kanyāṃ sā tathaiṣāpyuṣā hi/ ekā pūrvaṃ te aśvinoścaiva bhāryā yamau remāte yaduṣā aśvibhāryā /
6293itīrito'khilaprabhurjagāda satyamasti te /
6294samastasādhanonnatirmahacca vīryamasti te // //
6298dadāti te hyatispṛdhā na vadhya eṣa te'dya ca // //
6299savarmakuṇḍalatvato na vadhya eṣa yat tvayā /
6300tato vṛkodaro diśaṃ prayātu te pituḥ priyām // //
6308prayāhi ca tvaṃ dhanadaprapālitāṃ diśaṃ dvīpān sapta cāṇseṣadikṣu /
6310ratho hi divyo'mbaragastavāsti divyāni cāstrāṇi dhanuśca divyam /
6349ūce taṃ bhagavān vyāso jitaṃ sarvaṃ tvayārihan /
6352viriñcaḥ sarvajit pūrvaṃ dvitīyastvamihābhavaḥ /
6359vijeṣyasi yadā kṛṣṇavirodhaste tadā dhanuḥ /
6382brūhi te samarakāraṇaṃ tviti prāha dehi karamityathārjunaḥ // //
6383so'pyadāt karamamuṣya vāsavo madgurustava piteti sādaram /
6384naiva jetumiha śakṣyasi tvamityāvadaddharivarāstratejasā // //
6514kiṃ te vaireṇa rājendra balibhirbhrātṛbhiḥ punaḥ // //
6518sarvathā naiva jīveyamiti satyaṃ bravīmi te // //
6524yāntāṃ śriyaṃ pradīptāṃ tvaṃ pāṇḍaveṣu prapaśyasi /
6525tāmakleśata ādāsye krīḍannakṣaistvadantike // //
6533kumantritaṃ vo na mamaitadiṣṭaṃ svabāhuvīryāptamahāṇsriyo hi te // //
6534tvayāpi nirjitya diśo makhāgryāḥ kāryāḥ spṛdho mā guṇavattamaistaiḥ /
6537mṛtamevādya māṃ viddhi pāṇḍavaistvaṃ sukhī bhava // //
6538yadi majjīvitārthī tvamānayāśviha pāṇḍavān /
6542ataḥ svadharma evāyaṃ tavāpi syāt phalaṃ mahat /
6543ityukto mā phalaṃ me'stu tavaivāstviti so'bravīt // //
6551nyavārayat taṃ viduro mahat te pāpaṃ kulasyāpi vināṇsako'yam /
6552samudyamo nātra vicāryamasti kṛthā na tasmādayaśaśca te syāt // //
6574itīha doṣasañcayastathāca te piturvacaḥ /
6629yudhiṣṭhiro duḥkhahetustavaiko yadyenamanye na gururna eṣaḥ /
6630iti brūyurathavā bhīmapārthāveko'pivā bhīma ihotsṛje tvām // //
6633balajyaiṣṭhye yadi vaḥ saṃ śayaḥ syāduttiṣṭhadhvaṃ sarva evādya vīrāḥ /
6634mṛdgāmi vaḥ pādatalena sarvān sahānubandhān yaśca māṃ yoddhukāmaḥ // //
6637bhīṣmo droṇo vidurādyāḥ kṣamasva sarvaṃ tvayoktaṃ satyamityeva hastau /
6646tavorumenaṃ gadayoruvegayā bibhetsya ityeva punaḥ suyodhanaḥ /
6659ityukto'bhyagamat pārthān svavāsāṃ syatha te daduḥ // //
6698krīḍase'rbhakavat tvaṃ hi kiṃ jitaṃ kiṃ jitaṃ tviti /
6703tat kṛtaṃ tava putrāṇāṃ khyāpayadbhiraśiṣṭatām // //
6706toṣayasva varaiścaināmanyathā te sutān mṛt ān /
6707viddhi bhīmena niṣpiṣṭān mātra te saṃ śayo bhavet // //
6710tathāpi yadi kṛṣṇāṃ tvaṃ na mocayasi te sutān /
6757natu bhīmād rakṣituṃ vaḥ śaktaḥ satyaṃ bravīmyaham // //
6761ūruṃ tavānyaṃ ca raṇe vibhetsya ityuktvāsau nirgato'satsabhāyāḥ // //
6805jñātaṃ pratīpo'si mamātmajānāṃ na me tvayā kāryamihāsti kiñcit /
6816vyāso'bhigamyāvadadāmbikeyaṃ nivārayāśveva sutaṃ taveti // //
6820tāṃ cet karotyeṣa sutastavāsya bhadraṃ tadā syācchapsyati tvanyathā saḥ // //
6829śaśāpa cainaṃ munirugratejāstavorubhedāya bhavet suyuddham /
6830ityūcivān dhṛtarāṣṭrānato'pi yayau na ced rājyadastvaṃ tatheti /
6833vane vasanto'tha pṛthāsutāste vārtāṃ svakīyāṃ prāpayāmāsurāṇsu /
6880vadhyastvayā nahi tato'yamayaṃ ca bāṇaṇscakrāyudhasya dayito nitarāmamoghaḥ /
6927naiva kṣamā kujanatāsu nṛpasya dharmastāṃ tvaṃ vṛthaiva dhṛtavānasi sarvakālam /
6943kutarkamāṇsritya harerapi tvamasvātantryaṃ sādhayasīti coktvā // //
7009akṣadyūtaṃ nikṛtiḥ pāpameva kṛtaṃ tvayā garhitaṃ saubalena /
7015tvaṃ dharmanityaścāgrajaśceti rājan ṛte'nujñāṃ na mayā tat kṛtaṃ ca /
7016dātāsyanujñāṃ yadi tān nihatya tvayyeva rājyaṃ sthāpayāmyadya samyak // //
7020mā mitrāṇāṃ t āpakastvaṃ bhavethāstathāmitrāṇāṃ nandakaścaiva rājan /
7027evañca te kīrtidharmau mahāntau prāpyau rājan vāsudevaprasādāt // //
7029trayodaśābdasyānte'haṃ kuryāmeva tvadīritam // //
7054bhīṣmadroṇādikān sarvān taṃ tvaṃ vada dhanañjaye // //
7073tamavidhyo yatastvaṃ hi tad yuddhyasva mayā saha // //
7084avarāṇāṃ varaṃ matto yeṣāṃ tvaṃ samprayacchasi /
7085ajeyatvaṃ prasādāt te vijeyāḥ syurmayāpi te // //
7099indro'rjunaṃ samāgamya prāha prīto'smi te'nagha /
7100rudradehasthitaṃ brahma viṣṇvākhyaṃ toṣitaṃ tvayā /
7112saṃ vatsaraṃ ṣaṇḍharūpī carasva na ṣaṇḍhatā te bhavatīti dhṛṣṇuḥ // //
7119tvāmārādhya tathā ṇsambho grahīṣyāmi varaṃ sadā /
7128tvaṃ ca rudra mahābāho mohaśāstrāṇi kāraya // //
7131ahaṃ tvāṃ pūjayiṣyāmi lokasammohanotsukaḥ /
7149śarvaṃ prati tavāhaṃ tu kuryāṃ dvādaśavatsaram // //
7182tataḥ kṛṣṇaḥ sutavaraṃ tvatta ādāsya ityajaḥ /
7189ityato'sau mayā datta iva deva tvadājñayā // //
7190dāso'smi tava deveśa pāhi māṃ śaraṇāgatam /
7221tasmin kāle keśavo vainateyamāruṃ hyāyād yatra te yuddasaṃ sthāḥ /
7235kṛṣṇaḥ prahasyāha tavāyudhāni dāsyāmyahaṃ li ṅgabhūtāni cājau /
7265tvayā nakāryaṃ mama kiñca bhadre mayārīṇāṃ mānabhaṅgārthameva /
7292ājñāpayad vo nṛpatiḥ sma yannaḥ kumārakaḥ pragṛhīto bhavadbhiḥ /
7294ājñāpayāmāsa va ugrasena ityuktameva tu niśamya kurupravīrāḥ /
7376svabāhuvīryeṇa nihatya śatrūnāpsyanti rājyaṃ ta itīrite'munā /
7382atītya śarvaśvaśuraṃ giriṃ te suvarṇakūṭaṃ niṣadhaṃ giriṃ ca /
7442adya tvayaiva gantavyo vidhūyākhilarākṣasān // //
7517ṣaṣṭhe kāle yastvayāsāditaḥ syāt sa te vaśaṃ yātu balādhiko'pi /
7518yadā gṛhītaṃ puruṣaṃ nihantuṃ na śakṣyase yadi sa tvadgṛhītaḥ /
7519śakto'pi nātmānamabhipramocayet tadāsya syāt tvattapo'gryaṃ balaṃ ca // //
7520sarvadevamunīnāṃ yat tapastvāṃ samupāṇsritam /
7525smṛtiśca matprasādena sarvadā te bhaviṣyati // //
7584naivācaro yatnamato nijānāṃ mahad duḥkhaṃ hṛdaye prārpayastvam // //
7663samīpamāgatya pṛthāsutānāṃ paribhūtaṃ vaḥ kulaṃ śakrabhṛtyaiḥ /
7687tvaṃ divyaḥ puruṣo vīraḥ sṛṣṭo'smābhiḥ pratoṣit āt /
7689asmākaṃ pakṣabhūtastvaṃ devānāṃ caiva pāṇḍavāḥ // //
7690idānīṃ sarvadevānāṃ varāt tvaṃ vijito raṇe /
7694bhīṣmādīṃśca vayaṃ sarvānāviśāma jayāya te /
7695tapasā varddhayiṣyāmastvāṃ karṇādīṃśca sarvaśaḥ // //
7704bhṛtyaistavaiva pārthairyanmocito'si parantapa /
7706kimu tvaṃ rājaśārdūla taduttiṣṭha sthiro bhava // //
7728kṣatriyāṇāṃ tu kimuta prasabhaṃ tena te papuḥ // //
7743yadyekaḥ syānnakulo'stvityathāha tuṣṭo dharmaḥ kathametat kṛtaṃ te /
7744atiprītirbhīmasene tavāsti balī cāsau rājyahetustava syāt // //
7784yaśastavābhivarddhayet samāhvayādya taṃ nṛpa // //
7792tvayi sthitastvamityasau sadābhidhīyate hariḥ // //
7886uvāca na virodhasta utpādyo dharmasūnunā /
7901jagāma kimu te putrāḥ śakyā hantumiti sma ha // //
7921samaṃ kariṣye yuvayorekatrāhaṃ nirāyudhaḥ /
7979rājyaṃ tadā tvamāgaccha viduro vā na cennaca /
8029vaicitravīrya svakulasya vṛddhyai pradehi rājyaṃ tava satsutāya /
8030yaśaśca dharmaṃ paramaṃ prasādaṃ mama tvamāpnoṣi tadaiva rājan /
8078naca śokastvayā kāryo bandhūnāṃ nidhanekṣayā /
8095ityukto vāsaviḥ prāha vyāptaṃ te darśayeśa me // //
8136yāvat tvaṃ yotsyase tāvanna yotsyāmīti nirgate // //
8170tamāha bhīṣmaste'jeyā devāste dharaṇīṃ gatāḥ /
8177ājñāpayati vaḥ sarvān prādurbhāvāya bhūtale /
8243sasādino'śvān sa tu rākṣaso'sṛjat te pārthaputrasya ca sādino'hanan /
8400samāhvayāmāsurathārjunaṃ te prātarhutāṇsasya diśaṃ raṇāya /
8423dṛṣṭvaiva tad dhāritamacyutena pārthaḥ kimarthaṃ vidhṛtaṃ tvayeti /
8452bhindhi vyūhamimaṃ t āta vayaṃ tvāmanuyāmahe // //
8507amoghā cānyathā seyaṃ gadā tava bhaviṣyati // //
8511duryodhano droṇamupetya dīnamuvāca hā pārtha upekṣitastvayā // //
8517vivyādha pārtho'pi tamugravegaiḥ śarairna te tasya ca varmabhedam /
8521sa drauṇikarṇapramukhairdhanañjayo yuyodha te cainamavārayañcharaiḥ /
8605tat pāhi pārthaṃ yuyudhānameva ca tvaṃ bhīma gatvā yadi jīvatastau // //
8609rakṣyastvamevātra mato mamādya droṇo hyayaṃ yatate tvāṃ gṛhītum // //
8613yadi priyaṃ kartumihecchasi tvaṃ mama prayāhyāṇsu ca pārthasātyakī /
8624dāsye na te mārgamahaṃ kathañcit paśyāstravīryaṃ mama divyamadbhutam // //
8626uvāca cāhaṃ pitṛvanmānaye tvāṃ sadā mṛdustvāṃ prati nānyathā kvacit // //
8634śakto'pyahaṃ tvāṃ na nihanmi gauravādityeva sujñāpayituṃ tadasya // //
8680tvāṃ tu kuṇḍalavarmabhyāṃ śaknuyāṃ hantumañjasā // //
8683evaṃ t ānyapakṛṣyāhaṃ hanyāṃ tvāmiti vedayan /
8744jānāsi matpratijñāṃ tvaṃ tvatpratijñāmahaṃ tathā /
8746pratijñāto vadhaścāsya tvayāpi madanujñayā /
8747atastvayā mayā vāyaṃ hantavyaḥ sūtanandanaḥ // //
8749tvadīyo'haṃ yatastena matkṛtaṃ tvatkṛtaṃ bhavet // //
8750na tvatkṛtaṃ matkṛtaṃ syād gururmama yato bhavān /
8753yaccābhimanyuryuṣmābhirekaḥ sambhūya pātitaḥ // //
8754atastvāṃ nihaniṣyāmi tvatputraṃ ca tavāgrataḥ /
8768naitacchiraḥ pātaya bhūtale tvamitīritaḥ pāṇsupatāstratejasā /
8771śiro nikṛttaṃ bhuvi pātayed yastavāsya bhūyācca śiraḥ sahasradhā // //
8802duryodhano droṇamāha saindhavastvadupekṣayā /
8804pratijñā ca parityaktā pāṇḍavasnehatastvayā /
8808matputraśca tvayā vācyaḥ pāñcālān naiva śeṣayeḥ /
8826nirāyudho'hamiti māṃ tvamāttha puruṣaṃ vacaḥ /
8827nirāyudhaḥ padaivāhaṃ tvāṃ hantumaśakaṃ tadā // //
8830muṣṭinā tvadvadhāyāhaṃ samartha iti kiṃ vade /
8831tasmānmayā rakṣitastvamiti jñāpayituṃ prabhuḥ /
8842yadi tvayā tadā muktā ṇsaktistvāṃ sā haniṣyati /
8854evaṃ tvaccūrṇane śakto matkāmāt tvaṃ hi jīvasi /
8866drauṇistamāhālamalaṃ na vatsa putrastātaṃ yodhayasvādya māṃ tvam // //
8867ityukta ūce na pitā mama tvaṃ sakhā pituryadyapi śatrusaṃ śrayāt /
8868ariśca me'sīti tamāha yadyariṃ māṃ manyase tadvadahaṃ karomi te // //
8917tvadarthaṃ nihitā ṇsaktirvimuktāsmin hi rākṣase // //
8921tanmā ṇsucastvaṃ rājendra diṣṭyā jīvati phalgunaḥ /
8935bhīmaṃ tvayaiva hantavyo raṇe'haṃ prītimicchatā /
8938hanyāṃ naivānyathā yuddhe tat te śuśrūṣaṇaṃ bhavet /
8976tasya bhīmo ratheṣāṃ ca gṛhītvā na tavedṛśam /
9094yantā natādṛṅ mama yādṛśo hariḥ śalyo yadi syāt tvadariṃ nihanyām // //
9107kākagomāyudharmā tvaṃ haṃ sasiṃ hopamaṃ raṇe /
9120yasyārtha eva samarastvamiyaṃ ca senāṃ taṃ tvaṃ yamasya sadanaṃ prayiyāsumadya /
9121bhīmena pīḍitamamuṃ paripāhi śīghraṃ kiṃ te yudhiṣṭhiramimaṃ hi mudhābhipīḍya // //
9132kāryā tvayaiva puruhūtasutasya jiṃ hvāṃ mā tena pātaya marutsuta sūtasūnoḥ // //
9185dhṛṣṭadyumnastaṃ sa ūce supāpaṃ haniṣye tvāmadya yuddhe gurughnam // //
9187ayaṃ tava piturhantā vadiṣyati tavottaram // //
9279saṃ śaptakān sūtajaṃ kauravāṃśca yotsye'hamekastvamupaihi bhūpam // //
9287athavā bhīma evainaṃ nivṛtte tvayi pātayet /
9288tvaṃ tu kuntyā vṛthā sūtaḥ klībo mithyāpratiśrutaḥ // //
9307tvaṃ nṛśaṃ so'kṛtajñaśca nirvīryaḥ paruṣaṃ vadaḥ /
9308tvattaḥ sukhaṃ nāsti kiñcinna māṃ garhitumarhasi // //
9310yo yuddhyate sarvavīrairadyāpi tvaṃ tu nindakaḥ // //
9326āhāstu rājā bhīmastvaṃ yuvā māṃ jahi ca svayam /
9331bhaktyā samastādhipatiṃ śaśaṃ satustvayā samaḥ ko nu hare hito naḥ // //
9357yaste manyo ityato nārasiṃ haṃ somaṃ tasmai cārpayacchoṇit ākhyam /
9407ahaṃ vainaṃ gadayā pothayāmi tvaṃ vā jahīmaṃ samupāttavīryaḥ /
9414dṛṣṭaṃ hi bhīmasya balaṃ tvayādya tathaiva pārthasya yathā jitā vayam /
9418hitārthametat tava vākyamīritaṃ gṛhāṇa me naiva bhayādudīritam /
9419ahaṃ hyavadhyo mama caiva mātulo na śaṅkituṃ me vacanaṃ tvamarhasi // //
9555tamāha dharmajo rājā yastvaṃ kṛṣṇe samāgate /
9560na kurūṇāṃ kule jātastvaṃ yo bhīto hyapo'viśaḥ // //
9567ityukta āha dharmātmā varmādyaṃ ca dadāmi te /
9568cdivṛṇīṣva prativīraṃ ca pañcānāṃ yaṃ tvamicchasi // //
9569hatvaikaṃ tvaṃ bhuṅkṣva rājyamanye yāma vayaṃ vanam /
9570hate vā tvayi tenaiva bhuñjīmaścākhilāṃ bhuvam /
9576athāha nārāyaṇa ādidevo yudhiṣṭhiraṃ kaṣṭamidaṃ kṛtaṃ tvayā /
9578sa niścayād vaścaturo nihanyāt sahārjunān bhīmasenaḥ kathañcit /
9593ūrū tavāhaṃ hi yathāpratijñaṃ bhetsyāmi naivātra vicāraṇīyam // //
9623kṛtā pratijñā ca vṛkodareṇa bhetsye tavorū iti yuktipūrvam /
9652tvayaiva pāpe nihitā hi pārthāḥ pāpādhikastvaṃ hi sadaika eva // //
9653ityūcivāṃ saṃ prajagāda kṛṣṇo na tvatsamaḥ pāpatamaḥ kadācit /
9654bhīṣmādihatyāpi tavaiva pāpaṃ yadanvayustvāmatipāpaniścayam /
9658nisargataḥ pāpatamastvamanyān dharmasthitān pāpapathe nidhāya /
9673iti tat kārayitveśa āha moghaṃ tavākhilam // //
9719tadicchayaiva nirdiṣṭo dāsye mārgaṃ tavādya ca /
9777pṛṣṭenoktaṃ tvayā hīnāṃ kṛtvā duryodhanāya gām /
9778dātuṃ tvadāyudhaṃ me'dyetyevamukte tmanoditam /
9802nivartanāsamarthastvaṃ dehi naisargikaṃ maṇim /
9809tāta muktaṃ drauṇināpi tvamevāstraṃ nivartaya /
9812vācā nivartayāstraṃ te ityukto drauṇirabravīt // //
9813pakṣapātādicchasi tvaṃ bhāgineyasya santatim /
9815vāsudevaḥ punaḥ prāha yadi hantavya eva te /
9818evaṃ tvadastranihataṃ garbhamujjīvayāmyaham // //
9821durmate paśya me vīryaṃ yat te śakyaṃ kuruṣva tat /
9822ujjīvayāmyahaṃ garbhaṃ yatataḥ śaktito'pi te // //
9825jānāmi te matiṃ duṣṭāṃ jighāṃ soḥ pārthasantatim /
9828yathaiva tenaiva narādhirūḍho gamyastava syānnaca bhūmibhāgaḥ // //
9832tvayā saha syānmama saṅgamo vibho yatheṣṭataḥ syānnaca me'tra vighnaḥ // //
9863tamāha kṛṣṇo na hato'dya bhīmo naca tvayānyairapi śakyate'sau /
9864hantuṃ svabuddhiḥ prathitā tvayādya pāpā hi te buddhiradyāpi rājan // //
9872kulanāṇsakaraḥ pāpaḥ śāpayogyastava hyaham /
9877adharmataḥ kathaṃ bhīma sutaṃ me tvaṃ nijaghnivān // //
9889ityuktā taṃ punaḥ prāha kathaṃ te naraśoṇitam /
9891dantāntaraṃ na me prāpa śoṇitaṃ tat sutasya te /
9896ghnatā putraśataṃ yaṣṭimātraṃ corvaritaṃ tvayā // //
9916śaśāpa yādaveśānaṃ tvayāsmatkulanāṇsanam /
9917yat kṛtaṃ tat tava kulaṃ gacchatvanyonyataḥ kṣayam // //
9936yudhiṣṭhiraṃ garhayāmāsa viprāstvāṃ garhayantīti supāpaśīlam // //
9951hā mātastava dhṛtyaiva vayaṃ sarve bhṛśaṃ hatāḥ /
9958tasmin kruddhe nṛpaṃ prāhurviprāstvatto'pi tattvavit /
9970bhīṣmo hyāha hariṃ pārthā bodhanīyāstvayaiva hi /
9972ityukto bhagavānāha tvatkīrtyai tvayi saṃ sthitaḥ /
9981cdvivṛthā karmākṛtiḥ kvāpi nirāṇsīstvaṃ sadaiva ca /
10062icchasyayaṃ te trividho hi vedyo dharmārthayuktaḥ paramo mato'tra /
10138ārabhya mama tatra tvaṃ balādākramya tiṣṭhasi /
10139tato mayā kṛto rāṣṭraviplavaste narādhipa // //
10142hriyate balavadbhirhi rājyāṇsā te kutastadā // //
10144iti te saṃ śayo mā bhūd rājā kālasya kāraṇam // //
10147vāsudevasahāyeṣu tejo yuṣmāsu me nahi /
10148kva rājāsāvṛte yuṣmān yo mayā nābhibhūyate // //
10152mocaye tvartavacanād yadāsmatsantateḥ param /
10157tāvanna te bhavecchaktiḥ pravṛttasyāpi bhūtale // //
10159kṣemakāt parataḥ pūrtiṃ śaktiste yāsyati dhruvam // //
10160na draṣṭavyaṃ bhūtalaṃ te kuta eva spṛśerbhuvam /
10260ārebhire'śvamedhaṃ te munibhirbrahmavādibhiḥ // //
10273yoddhukāmo'rghyamādāya tvayādyābhigato hyaham /
10274na prīye pauruṣaṃ dhik te yanmedhyāṇsvo na vāritaḥ // //
10316pṛṣṭastaṃ keśavaḥ prāha bhrātā te dīrghapiṇḍikaḥ /
10375ūcustapo no'stu vane'rpayitvā rājyaṃ makhānte tvayi dharmalabdham // //
10405bhava tvaṃ nakulastāvad yāvad dharmādikān surān /
10458uvāca jīvitāṇsā te nanu rājan mahīyasī /
10462hṛtaṃ kṣetraṃ dhanaṃ yasya kiṃ bhīmena kṛtaṃ tvayi // //
10464upakārāya bhīmena tava dveṣaṃ tyajātra tat // //
10465vimucya dveṣakāmau tvaṃ vane tīrthaniṣevakaḥ /
10471anujñāṃ vanavāsāya tvattaḥ prāpyaiva sarvathā /
10476puraskṛtya yuyutsuṃ tvaṃ kuru rājyamakaṇṭakam /
10477cdlviiivayameva tvadarthāya kurmaḥ sarve tapo vane // //
10503dehi vittaṃ paramataḥ kiṃ tvāmeṣo'bhiyācate // //
10511yudhiṣṭhirārjunau bhaktiṃ nitarāṃ tvayi cakratuḥ /
10512nātihṛṣṭastvadājñāyāṃ bhīmastanmā krudho'tra ca // //
10521dharmato rakṣitā yūyamasmatpūrvairmahātmabhiḥ /
10522nacāhaṃ paramasnehād yuṣmābhiḥ sukṛpālubhiḥ /
10524iṣṭaṃ ca yajñaiḥ pūrtaiśca caritaṃ yuṣmadāṇsrayāt /
10530prāyastenāpi mandena na yuṣmāsvaśivaṃ kṛtam // //
10660cidānandaikadehe hi dvirūpe iva te yataḥ /
10661ekaivātaḥ kṛṣṇavat te duṣṭān mohayatastathā // //
10729cdliiti śruterna te pāpād dehāṃ statyajurūrjitāḥ // //
10750sahasraguṇamapyetat tvayi sambhāvayāmyaham // //
10767sarveṣāmuttaraṃ lokamaindraṃ prāpyedameva te /
10774kiṃ te taiḥ svakṛtaṃ karma bhujyate'tra nacāparaiḥ // //
10789kṣaṇaṃ tiṣṭha mahārāja sannidhānabalāt tava /
10791ke yūyamiti papraccha dīnadhvaniviśaṅkitaḥ /
10794āha dūtaṃ yatheṣṭaṃ tvaṃ gaccha nāhamito vraje // //
10801dharmād viśiṣṭā hi sadānṛśaṃ satā dṛṣṭā casā tvayyadhikā triśo mayā // //
10802cdliiśakro'pyuvācainamidaṃ mṛṣā te pradarśitaṃ droṇakṛte mṛṣāgiraḥ /
10803kṛcchrādidaṃ te kathitaṃ nacātivisrambha āsīt tava kṛṣṇavākye // //
10811na te nṛpādyāpi hi mānuṣo gato bhāvastato dveṣṭi suyodhanādīn /
10825cdliiiyuṣmaccaturdehagatasya vāyorvāyupriyā bhīmatanostathaiva /
10826bhogāya sṛṣṭā puruṣottamena yuṣmatpriyārthaṃ bhavat āṃ ca dāraiḥ // //
10830yūyaṃ ca sarve maruto viśeṣasaṃ yogahīnāḥ svaśarīrasaṃ sthāḥ // //
10841catuḥ sahasraṃ triśatottaraṃ te saṃ vatsarāṇāmanubhūya divyān /
10857tāṃ su te kīrtim maghavan mahitvā ityādisūktāni ca tatpramāṇam // //
10914śaivaṃ tapaste vipulaṃ vidhāya jagadvimohorjitaśaktimasmāt /
11165rāma rāma mahābāho māyā te sudurāsadā /
11166vāda sādada ko loke pādāveva tavāsajet /
11173vāsudeva parāmṛta jñānamūrte namo'stu te /