Occurrences of lakṣaṇa in "Śāstradīpikā"
Click [+] to expand the context.
137prathamaṃ tāvat ko dharmaḥ kathaṃlakṣaṇakaḥ ityetadvayamanena sūtreṇa śrutyarthābhyāṃ nirūpyate yo dharmaḥ sa yodanālakṣaṇaḥ codanaiva tasya lakṣaṇaṃ pramāṇam /
138codanā ca tasya lakṣaṇameveti śrutyā pramāṇavidhāvarthāccodanāgamya evāgnihotrādidharmo nātallakṣaṇaścaityavandanādiriti svarūpamapi siddhyati /
139tathā yaścodanālakṣaṇaḥ sa dharma iti svarūpavidhāvarthatpramāṇasiddhirveditavyā //
140kaścitvāha kāryarūpo vedārtho na siddharūpa ityetadanena sūtreṇocyate codanālakṣaṇaśabdena kāryamucyate dharmaśabdena vedārtha iti /
172atha 'vedārthaḥ sa kāryarūpa eve'ti tato 'yo dharmaḥ sa codanālakṣaṇaḥ' iti vatanavyaktiḥ syāt tatrārthaśabdo 'bhyudayavācī kasya viśeṣaṇaṃ yadyupādeyasya codanālakṣaṇapadārthasya tataḥ sarvasya vedārthasya kāryatvamarthatvaṃ ca vidhīyate iti śyenādiniyogānāmapyarthatvaṃ syāt ////
180atha pūrvasūtrādvedārthaparaṃ dharmapadamanuyujya codanālakṣaṇo vedārthaḥ ityekaṃ vākyam artho dharmaḥ ityaparaṃ vākyam /
182apratijñātasya ca dharmasya lakṣaṇamasaṃgatam ////
213nendriyajatvaṃ pratyakṣalakṣaṇamapitu kalpanāpoḍhatvamiticet sutarāṃ dharmasyāpratyakṣatvaṃ phalasādhanarūpasyāvikalpagrahaṇasaṃbhavāt /
265tasmāccodanālakṣaṇa eva dharmaḥ śreyaskaraḥ ityarthaḥ /
267dharmalakṣaṇavicāraḥ //
273codanālakṣaṇamātrasya dharmatvaṃ mābhūdityarthaśabdena viśeṣyate ////
275bhāṣye ca śyenādigrahaṇam tatsādhyahiṃsādilakṣaṇārtham /
277kecittu lakṣaṇāṃ pariharantaḥ śyenādisvarūpamevārthapadasya vyāvartya manyante teṣāmeva śyenādayaḥ kartavyā vijñāyante iti vidheyatvanirākaraṇena pratiṣedhaviṣayatvasamarthanāt /
288idaṃ hi sūtraṃ vedārthasya kāryatvapratipādanārthaṃ na karmasvarūpalakṣaṇārtham /
291bhavatu vā vākyabhedāṅgīkāreṇa dharmalakṣaṇārthamapi sūtram /
292tathāpi codanālakṣaṇāpadena kāryātmakamapūrvamuddiśya tasya dharmatvamucyata iti vo matam tatra śyenādiyāgasya kaḥ prasaṅgo yadvyāvṛttyarthamarthapadaṃ syāt /
294atha śyenādyapūrvasyaiva dharmatvamarthapadena vyāvartyate tato bhāṣye śyenādiśabdena karmanāmadheyena tatsādhyamapūrvaṃ lakṣyata ityaviśiṣṭā lakṣaṇā syāt /
341atha yanniṣiddhaphalaṃ na bhavati tadarthaśabdenocyate tathāsati nañarthaviṣayasyāpūrvasya dharmatvaprasaṅgaḥ codanālakṣaṇatvānniṣiddhaphalatvābhācca /
346tadāhuḥ lokasiddhasya lakṣaṇaṃ parīkṣakairvaktavyaṃ na vṛddhyādivatparibhāṣaṇamityāstāṃ tāvat /
350anena sūtreṇa codanākhyasya nimittasya parīkṣaṇamasminpāde vakṣyamāṇam athātaḥ śeṣalakṣaṇam' atha viśeṣalakṣaṇam' itivatsukhagrahaṇārthamanukīrtyate ////
355satsaṃprayogajanyatvamābhāse 'pi tulyatvādalakṣaṇamiti naiyāyikā dūṣayanti tattu lakṣaṇānabhidhānādadūṣaṣaṇam /
356nahīdaṃ lakṣaṇaṃ pratyakṣasya kintvanimittatlakathanamātram /
370indriyalakṣaṇam /
371kiṃpunarindriyalakṣaṇaṃ cakṣurādiṣu manasi cānusyūtam /
399aparokṣamiti hi svalakṣaṇamucyate tadviṣayo 'vabhāsato 'parokṣāvabhāsaḥ /
400vikalpastvabhilāpasaṃyogyapratibhāsatvānna svalakṣaṇaṃ spṛśati nahyabhilāpaḥ svalakṣaṇaṃ spṛśati yadi spṛśedabhilāpamātreṇāpi vinākṣavyāpāramaparokṣāvabhāsaḥ syāt nacāsāvasti taduktam anyathaivāgnisaṃyogāddāhaṃ dagdho hi manyate //
404tatraiva hi viśadasya svalakṣaṇasyāvabhāsaḥ /
410tathāhi dūrācchvetaṃ svalakṣaṇaṃ paśyannanirdhāritagavāśvajātiviśeṣo heṣāviśeṣo heṣāśabdaśravaṇādaśvatvaṃ tasminneva svalakṣaṇe 'numimāno 'pi parokṣaṃ budhyate /
413svalakṣaṇaṃ tu prāgapi viśadameveti sāmānyāṃśagata evāyaṃ dūrasamīpavartinaḥ parokṣāparokṣavibhāgaḥ tasmātkāraṇakṛto 'yaṃ vibhāgaḥ ////
475apare tu svalakṣaṇamātragocaraṃ nirvikalpakamicchanti /
535sāmānyataḥ pramāṇalakṣaṇam /
537anupalabdhārthatvācca nānuvādalakṣaṇamaprāmāṇyamastīti arthe 'nupalabdhe ityanenoktam /
538etacca viśeṣaṇatrayamupāgadadānena sūtrakāreṇa kāraṇadoṣabādhakajñānarahitamagṛhītagrāhijñānaṃ pramāṇamiti pramāṇalakṣaṇaṃ sūcitam /
539prabhākaramatena pramāṇalakṣaṇam /
540nanvevaṃ dhārāvāhikeṣuttareṣāṃ pūrvagṛhītārthaviṣayakatvādaprāmāṇyaṃ syāt tasmādanubhūtiḥ pramāṇamitipramāṇalakṣaṇam smṛtivyatiriktā ca pratītiranubhūtiḥ /
570nanu yathārthatāmapi cetprāmāṇalakṣaṇam uṣṇajalajñānapramāṇaṃ syāt /
587pratyakṣalakṣaṇaṃ pratyakṣakhaṇḍaḥ /
588kiṃpunarābhāsaṃkīrṇaṃ pratyakṣalakṣaṇam /
596nahīha yathākathañcitsaṃprayogajanyatvaṃ lakṣaṇaṃ kintu sākṣāttajjanyatvam /
597yadica yathākathañcidityāśrīyeta tato viśeṣaṇe satyapyativyāptimallakṣaṇaṃ syāt ārādignimadhyakṣayato yadauṣṇyaviṣayamanumānaṃ tadapi pratyakṣaṃ syāt praṇāḍyendriyasaṃprayogajatvāt saṃprayukta viṣayatvācca astihyauṣṇyasyendriyasaṃprayogaḥ saṃyuktasamavāyalakṣaṇaḥ /
598tasmādavaśyaṃ sākṣātsaṃprayogajatvaṃ lakṣaṇamityaṅgīkartavyam ataḥ śuktirajatavedane 'pi vyabhicārābhāvanarthakastatsatorvyatyayaḥ ////
599satyam sākṣātsaṃprayogajatvaṃ lakṣaṇam /
601satyam sākṣātsaṃprayogajatvaṃ lakṣaṇam /
637arthāntarasya ca grāhyalakṣaṇaṃ nahi yujyate ////
650yadi cārthāntaraṃ nīlaṃ tato 'sya kiṃ lakṣaṇaṃ vedyatvam /
651yadyarthatvalakṣaṇaṃ syāt sarvaṃ sarvasya vedyaṃ syāt vyavasthāhetutvabhāvāt /
656athāsādhāraṇatvena viṣayākāreṇa sādṛśyaṃ viṣayalakṣaṇam jñānatvaṃ hi sarvajñānasādhāraṇaṃ nīlādyākārastu keṣāñcidevāsādharaṇastena tadākāreṇa sādṛśyaṃ viṣayatvam /
669tadyathā vahnisvalakṣaṇaṃ dhūmasvalakṣaṇataddarśanatadvikalpapraṇāḍyā vahnijñānaṃ janayadanumeyam /
677tasmātsākāre vijñāne siddhamarthasya sattvaṃ grāhyalakṣaṇaṃ ceti sautrāntikāḥ //
678atra vadāmaḥ syādidaṃ grāhyalakṣaṇaṃ yadyarthasyākārasamarpakatve hetutve vā pramāṇaṃ syāt natu tadasti samanantarapratyayaviśeṣādeva vicitrākārodayasaṃbhavāt /
680evañcejjāgratpratyayānāmapi tathaivāstu kimarthagrahaṇena ato na hetutvaṃ grāhyalakṣaṇam ////
688arthasaṃbaddhaśabdaprayogo hi lakṣaṇaṃ na śabdamātraprayogaḥ pratyāyyapratyāyakatvameva hi śabdārthayoḥ saṃbandho 'to yadarthaviṣayaṃ jñānaṃ yaḥ śabdo janayati sa tasya vācyaḥ ato jñānaviṣayanirūpaṇapūrvakaṃ śabdaviṣayanirūpaṇaṃ tadadhīne tu tasmin duruttaramitaretarāśrayamāpadyeta ////
691tato netrajanyasya nīlajñānasya sparśo viṣayaḥ syāt asti ca sparśasyāpi rūpasyaiva saṃyuktasamavāyalakṣaṇaḥ saṃbandho netreṇa /
693tasmāt jñānātmakatvameva nīlāderviṣayalakṣaṇamiti siddhaṃ tādātmyam ////
710saṃvedyatvagrāhyalakṣaṇayogasahopalambhaniyamādiliṅganimittakena tvanumānenaiva tadavagantavyaṃ tadapi tvanumānamātmāṃśagrāhi cet na jñānāntarasya svātmaparyavasāyitāṃ grahītumalam ////
712na hi tadaitadvaktuṃ śakyam nānātmanaḥ saṃvedanaṃ grāhyalakṣaṇaṃ sahopalambhaniyamo vā saṃbhavatīti /
732tathā grāhyalakṣaṇamapi bāhyasyaiva kiñcideṣṭavyam /
735tallakṣaṇaṃ cetareṣāmuktadoṣatvāt jñānajanyaphalabhāgitvamevāśriyatavyam /
740athavā jñānakriyādvārako yaḥ kartṛbhūtasyātmanaḥ karmamabhūtasya cārthasya parasparaṃ saṃbandho vyāptṛvyāpyatvalakṣaṇaḥ sa mānasapratyakṣāvagato vijñānaṃ klapayati nahyāgantukakāraṇamantareṇātmanor'thaṃ prati vyāptṛtvatvamutpattumarhati /
765vyavahārādīnāṃ hi viṣayalakṣaṇatvaṃ prāgeva dūṣitam /
823pratyakṣasya satsaṃprayogajanyatvalakṣaṇena lokasiddhenāvyabhicāramuktvā idānīmanumānāderavyabhicārārthe lokasiddhameva lakṣaṇamāha anumānaṃ jñātasaṃbandhasyaikadeśadarśanīdekadeśāntare 'saṃnikṛṣṭerthe buddhiḥ śā bhā /
831nahyagrahītagrahaṇaṃ pramāṇalakṣaṇam /
832anubhūtirhi tallakṣaṇam /
969tattu dvividhamiti dṛṣṭasvalakṣaṇaviṣayamevānumānamiti manvānānnirākartumadṛṣṭasvalakṣaṇaviṣayamapyanumānaṃ kriyādiviṣayamastīti darśayituṃ dvaividhyābhidhānam /
970nahi kriyā svalakṣaṇaṃ pratyakṣeṇa kadācidgṛhyate pūrvottaradeśasaṃyogavibhāgamātrasya pratyakṣeṇa grahaṇam yābhyāmevāgantukābhyāmāgantukaṃ kāraṇamanumīyate tacca kriyetyucyate ////
1035idaṃ ca asyedaṃ kāraṇaṃ saṃbadhyekārthasamavāyivirodhi ceti laiṅgikamityunumānalakṣaṇamabhidhāya etenaiva śābdaṃ vyākhyātam iti kāśyapīyāḥ pratyakṣānumānaṃ ca dve eva pramāṇe iti bruvāṇaḥ saugatāścānumānādabhinnamiti manyante /
1198natvevamasmābhirucyate kintu prakṛtau pradhānena sahaikavākyatayāvagatasyāsya yāvanparikaro tādṛgatidiśyate prakṛtau haviṣṭvāt tallakṣaṇārtho avaghātasya ca teṣu dṛṣṭaṃ prayojanaṃ tuṣavimocanaṃ saṃbhavatīti taddvāreṇāsya pradhānaikavākyatā /
1221kathaṃ punaḥ pramāṇābhāvaḥ pramāṇalakṣaṇaṃ viparītatvāt /
1223tadabhāvaśca ṣaṣṭhasya lakṣaṇamiti nānupapattiḥ /
1317lokaprasiddhasvataḥprāmāṇyadarśanena pratyakṣādīnāṃ tadantargatasyāpi ca śāstrasya svataḥprāmāṇyāt codanālakṣaṇor'tho dharmaḥ iti pratijñāter'the sādhite saṃprati animittaṃ vidyamānopalambhanatvāt ityanena citrādicodanānāmaihikaphalānāṃ pratyakṣādibhirasaṃvādena visaṃvādena ca prāmāṇyamākṣipyate pūrvoktastu nanvatathābhūtaṃ ityākṣepaḥ paralokaphalasvargakāmādicodanāviṣaya iti viṣayabhedādapaunaruktyam ////
1371yaccendriyaliṅgādivatsaṃnikarṣavyāptyādisaṃbandhānapekṣamarthapratipādanam idamevābhidhānamityucyate tadeva ca saṃjñāsaṃjñitvaṃ tenocyate saṃjñāsaṃjñilakṣaṇaḥ saṃbandha iti ////
1469tatra saugatāḥ svalakṣaṇameva paramārthaṃ manyamānā nākṛtisadbhāvaṃ manyante /
1497nacājanakasya viṣayatvaṃ saṃbhavati tallakṣaṇatvādviṣayatvasya /
1500arthaśūnyā api vikalpā vicitrārthakriyāsamarthasvalakṣaṇābhimānino jāyamānāstatra vyavahārārthinaṃ pravartayantaḥ paramparayā tatprabhavatayā tatprāpayanto maṇimiva maṇiprabhāviṣayamaṇibuddhirvyavahārāvisaṃvādino bhavantīti na lokayātrāsthiteḥ kaścidvirodhaḥ tasmānnāsti jātiḥ ////
1504kathamasatyekarūpe sāmānye 'tyantavilakṣaṇāni svalakṣaṇānyavilakṣaṇarūpaṃ vikalpaṃ janayanti /
1611na ca hetulakṣaṇaṃ grāhyatvam /
1612jñānajanyaphalabhāgitvalakṣaṇaṃ hi taditi śūnyavāde varṇitam /
1614yattu svalakṣaṇaireva svānubhavadvāreṇa gavādivikalpodayasaṃbhavādaprāmāṇikī jātivikalpaneti tadapyasāram /
1617kathañcātyantavilakṣaṇāni svalakṣaṇānyekarūpaṃ vijñānaṃ janayanti tadatadrūpiṇo bhāvāstadatadrūpahetujāḥ iti sthiteḥ /
1619nanu hetavo vilakṣaṇaḥ kathamekavidhasāmarthyayuktāni svalakṣaṇāni janayanti /