Occurrences of śrotra in "Śāstradīpikā"
Click [+] to expand the context.
372ucyate yatsaṃprayukte viśadavabhāsaṃ vijñānaṃ janayati tadindriyamityucyate tacca dvividham bāhyamābhyantaraṃ ca bāhyaṃ pañcavidhaṃ ghrāṇarasanacakṣustvakśrotrātmakam /
375śrotraṃ tvākāśātmakaṃ tairabhyupagatam /
376vayaṃ tu diśaḥ śrotramiti darśanāddigbhāgameva karṇaśaṣkulyavacchinnaṃ śrotramācakṣmahe /
1448satyaṃ na smṛtihetubhiḥ sphoṭābhivyaktiḥ ye tu varṇopalabdhihetavo nādajanyāḥ śrotragatāḥ saṃskārāstaireva varṇānāmiva sphoṭābhivyaktirbhaviṣyati kiṃ saṃskārāntarakalpanayeti /
1454athavā dhvaniyoga eva śrotrasaṃskāro nānyaḥ tasya ca vispaṣṭameva bhaṅgukatvamityuktam ////
1455athavā dhvanisaṃyoga eva śrotrasaṃskāro nānyaḥ tasya ca vispaṣṭameva bhaṅguratvaṃ gatvaratvādghavanīnām /
2058evaṃ hi śrūyate yadvai tanna paśyati paśyanvai tanna paśyati na hi draṣṭurdṛṣṭerviparilopo vidyate avināśitvāt na tu taddvitīyamasti tato 'nyadvibhaktaṃ yatpaśyet evamanyānyapi vākyāni jighranvai tanna jighrati na hi ghrātughrāterviparilopo vidyate na śrotuḥ śruterviparilopo vidyate na spraṣṭuḥ spṛṣṭerviparilopo vidyate na jñāturjñāterviparilopo vidyate tatra tatra dṛṣṭighrātiśrutispṛṣṭiśabdāścakṣurghrāṇaśrotratvagindriyajanyānāṃ rūpagandhaśabdasparśaviṣayāṇāṃ vācakāḥ nārthāntaraviṣayāṇāṃ nāpi vijñānasāmānyasya nacaiṣāṃ jñānaviśeṣāṇāṃ vācakāḥ nārthāntaraviṣayāṇāṃ nāpi vijñānasāmānyasya nacaiṣāṃ jñānaviśeṣāṇāṃ suṣuptau muktau vā kathañcidapyaparilopaḥ saṃbhavati nahi tadānīmindriyāṇi santi nāpi gandhādayo jñāyante tadubhayābhāve ca na śrutyādiśabdavācyajñānaviśeṣāḥ saṃbhavanti ////
2203stimitā vāyavaḥ śrotramācchādyāvasthitāḥ śabdopalabdhiṃ pratibadhnanti teṣu prayatnotthāpitaiḥ kauṣṭhyairvāyubhirutsāriteṣūpalabhyate śabda iti cet /
2204evaṃ tarhi sarve śabdāḥ śrotraṃ prāpyāvasthitāḥ pratibandhakeṣūtsariteṣu yugapacchrūyeran ////
2205atha saṃskārādhānaṃ tatrāpi traividhyaṃ śabdasya vā saṃskāramādadhyuḥ kauṣṭhyā vāyavaḥ śrotrasya vā ubhayorvā /
2207śrotrasaṃskārapakṣe 'pyayamevadoṣaḥ ////
2208yadi kāṇādakāpilavaidikamatenākāśamahaṅkāro digvā śrotraṃ tasyaikatvātsarvagatatvādanavayavatvācca sarvapaṃsāmekameva śrotraṃ syāttaccaikadeśasthairapi dhvānābhiḥ saṃskatamiti kaḥ sarveṣāṃ śabdopalabdhiṃ vārayet /
2209tadidam ākāśaśrotrapakṣecetyādinā śrotrāderiyameva digityantena darśitam /
2210asmiṃśca pakṣe śrotrasya sarvaśabdasādharaṇatvādekaśabdopalabdhyarthamapi saṃskṛtaṃ śrotraṃ prasaṅgātsarvānśabdānghaṭārthonmīlitamiva netraṃ samānadeśasthānpaṭādīnavabodhayet /
2211tadidaṃ sakṛcca saṃskṛtaṃ śrotramityādinā darśitam ////
2212ayaṃ ca doṣaḥ pūrvopakṣipte 'pi śabdasaṃskārapakṣe darśayitavyaḥ sarve hi śabdāḥ śrotradeśe 'vasthitāstatraikasminsaṃkriyamāṇe balādanyeṣāmapi saṃskāraḥ syādeva /
2214ubhayasaṃskārapakṣe tūbhaye 'pi doṣāḥ samuccitya darśayitavyāḥ tathā sati hi kaiścideva kaścideva śabdaḥ śrūyata ityupapadyate anyathā śrotravyavasthā cobhayamapi na syāt /
2229yattu kathamabhivyaṅgyatvamiti śrotrasaṃskāreṇeti brūmaḥ /
2230yattvākāśasyāhaṅkārasya vā śrotratve tatsaṃskāratve ca sarvatra puṃsāmupalabdhiḥ syādityuktaṃ tatra brūmaḥ yadi tayoḥ śrotratve bhavedayaṃ doṣaḥ /
2231tatkarṇaśaṣkulībhavatu śrotraṃ sā ca pratipuruṣaṃ bhinneti nātiprasaṅgaḥ /
2232yadyapi cākāśameva śrotraṃ tattu na sākṣātsaṃskriyate kintvadhiṣṭhānadvāreṇa tataśca yadyapi śrotraṃ sarveṣāmekaṃ tathāpyadhiṣṭhānaṃ bhinnatvātsaṃskāravyavasthayā śravaṇasya vyavasthā bhaviṣyati ////
2247nacāvaśyamekamevendriyaṃ yadyapyākāśamekamanavayavaṃ ca tathāpi tasya prādeśikairghaṭādibhirye saṃyogāste 'pi prādeśikāstataśca karṇaśaṣkulīsaṃyogānāṃ pratipuruṣaṃ bhinnatvāttadavacchinnasya cākāśasya śrotratvātsatyapi svarūpaikatve 'vacchinnarūpāṇāṃ śrotrāṇāṃ bhedādvyavasthāsiddhiḥ /
2248evamahaṅkārabhāge digbhāge vā śrotre draṣṭavyam ////
2249yattu sakṛcca saṃskṛtaṃ śrotraṃ sarvaśabdānprakāśayedityuktaṃ tatrocyate dhvanayo hi tālvādisthānaviśeṣasaṃparkādvijātīyā vilakṣaṇasāmarthyānniṣpadyante tataśca kaścideva dhvaniḥ kasyacicchabdasyānuguṇaṃ saṃskāramādhatte na sarvasādhāraṇamityupalabdhivyavasthā kalpyate śabdasaṃskārapakṣe 'pi kaścideva dhvaniḥ kañcicchabdaṃ saṃskaroti na sarvaḥ sarvamiti yuktataraiva vyavasthā /
2273sarvagatatvāt sarvagato hi śabdo bhinnadeśairdhvanibhiḥ svesve deśe 'bhivyajyamāno bhinnadeśo 'vabhāsate dhvanayo hi śrotradeśamāgatyāpi śabdaṃ vyañjayantaḥ svotpattidesamiva śabdaṃ bhāsayantīti darśanabalādabhyupagamyate ////
2274nanu prāpyakāri śrotraṃ na ca dhvanyutpattideśaḥ śrotreṇa prāpyata iti kathaṃ tasya śrotreṇa grahaṇam tadagrahe ca kathaṃ tadviśiṣṭaśabdagrahaḥ /
2275ucyate nāyaṃ śrotratastadviśiṣṭaśabdapratyayaḥ kiṃ tu śrotraṃ gi svadeśasthitaṃ śabdaṃ bodhayadapi na deśaviśiṣṭaṃ bodhayati kintu svarūpamātreṇa yatastu diśa āgatā dhvanayastayā viśiṣṭaṃ śabdaṃ bodayanti sā hi dik śrotraprāptā śakyate śrotreṇa grahītum yadyapi na svātantryeṇa diśaḥ śrotragrāhyatvaṃ tathāpi rāve gṛhyamāṇe tadviśeṣaṇatayā atha ca viṣayeṣu sveṣu gṛhyamāṇeṣu tadviśeṣaṇatayā sarvairapīndriyairgṛhyate tadvat /