Occurrences of kāraṇa in "Śāstradīpikā"
Click [+] to expand the context.
53kiṃ punaḥ kāraṇamācāryakaraṇavidhiprayuktatve 'dhyayanasya adhyayanavidheradhikāriśūnyatvādācāryakaraṇavidhiprayuktyā cātmalābhe viśvajidādivatphalakalpanānupapattiḥ /
197autpattikasūtre tu svataḥprāmāṇyamarthānyathātvakāraṇadoṣajñānābhyāmaprāmāṇyamityāśrityāgnihotrādicodanābhyo 'saṃdigdhajñānotpatteḥ svataḥ prāmāṇyaṃ prāptam /
198nacāpavādakamarthānyathātvajñānaṃ sākṣādasti nāpi kāraṇadoṣajñānaṃ puruṣāśrayatvācchabdadoṣāṇām /
220tatra tu kāraṇadoṣabādhakapratyayābhyāṃ yuktamaprāmāṇyaṃ vedetu tadbhāvātsataḥprāptaṃ prāmāṇyamanapoditaṃ bhavati //
222kathaṃ punaḥ pramāṇasya svataḥprāpti tadarthamidaṃ sarvajñānānyadhikṛtya cintyate kiṃ prāmāṇyamaprāmāṇyaṃ cobhayaṃ svata evāvagamyate athavānyataradapi svabhāvenānirupitaṃ kāraṇaguṇadoṣapratyayābhyāmavagamyate āhosvidaprāmāṇyaṃ svato 'vagamyate prāmāṇyaṃ svataḥprāptaṃ sadarthānyathātvakāraṇadoṣajñānābhyāmavagamyamānenāprāmāṇyenāpodyate iti /
223tatra sarvakāraṇānāṃ svakāryaśakteḥ svabhāvikatvādubhayamapi jñānasya svarasādevāvagamyata iti kecit /
227kāraṇāntaranirapekṣasya jñānasyaivopalambhahetutve kiṃ kva jñāne bhavatīti na śakyaṃ vivektum /
228ato dvayamapi svasvabhāvenānirūpitaṃ kāraṇaguṇadoṣajñānābhyāmavagamya ityapare /
233tathāhi na jñānamutpannamityetāvatārthatathātvāvadhāraṇaṃ yuktaṃ vyabhicārādaniścayācca aprāmāṇyameva tasyāṃ velāyāṃ prāptaṃ paścātkāraṇaguṇajñānādarthakriyājñānādvā prāmāṇyāvagamādapodyate /
237mūlocchedakaraṃ pakṣaṃ ko hi nāmādhyavasyati yadi hi sarvameva jñānaṃ sivaviṣayatathātvāvadhāraṇe svayamasamarthaṃ vijñānāntaramapekṣeta tataḥ kāraṇaguṇasaṃvādārthakriyājñānānyapi svaviṣayabhūtaguṇādyavadhāraṇe paramapekṣeran aparamapi tatheti na kaścidartho janmasahasreṇāpyadhyavasīyeteti prāmāṇyamevotsīdet /
242tasmātsvataḥprāmāṇyaṃ prāptamarthānyathātvakāraṇadoṣajñānābhyāmapodyata ityavaśyamaṅgīkaraṇīyam /
413svalakṣaṇaṃ tu prāgapi viśadameveti sāmānyāṃśagata evāyaṃ dūrasamīpavartinaḥ parokṣāparokṣavibhāgaḥ tasmātkāraṇakṛto 'yaṃ vibhāgaḥ ////
538etacca viśeṣaṇatrayamupāgadadānena sūtrakāreṇa kāraṇadoṣabādhakajñānarahitamagṛhītagrāhijñānaṃ pramāṇamiti pramāṇalakṣaṇaṃ sūcitam /
543tadevaṃ saṃskārātiriktakāraṇajanyaṃ jñānaṃ pramāṇamityuktaṃ bhavati tadidaṃ svapnadarśane tāvadavyāpakam saṃskāramātrajasyāpi jñānasya svarūpe kartari ca prāmāṇyamiṣṭaṃ bhavatām ////
607ucyate jñānasvarasādeva viṣayasya tathātvamadhyavasīyate tadanyathātvaṃ tu kāraṇadoṣajñānādarthānyathātvajñānādvāvagandavyam /
608ato yatra prayatnenānviṣyamāṇo 'pi kāraṇadoṣo bādhakajñānaṃ vā nopalabhyate tatpramāṇam itaraccāpramāṇam /
612tathāhi yatra kāraṇadoṣajñānaṃ bādhakajñānaṃ vā tatra mithyātvam anyatra satyatvamiti vyavasthā nopapadyate sarvajñānānāṃ mithyātvāt //
642arthavyavahāro liṅgaṃ sa hi kādācitkaṃ kāraṇaṃ kalpayatīticet evantu prāgvyavahārājjñānapratibhāso na syāt /
662nanu kāryabhūtasamaye kāraṇabhūtasyārthasya kṣaṇikatvenātītatvātkathaṃ pratyakṣagrāhyatvam etadevārthasya grāhyatvaṃ yajjñānākārarpaṇakṣamahetutvam /
708grāhyagrāhakavaidhuryātsvayaṃ saiva prakāśate iti tamevaṃvādinaṃ pratyucyate nīlajñānasyātmāvasāyitvaṃ nīlasya ca vijñānakāraṇatvaṃ kena jñānena gṛhyate /
722tathā citrabuddhau nānākāraṇāmavabhāsaḥ /
724nanvarthasyāpi sthāyitvamekasya ca nānākāraṇatvaṃ na saṃbhavatyeva saṃbhavatu vā mā vā jñānātmatā tāvanna saṃbhavati /
739tadeva ca phalaṃ kāryabhūtaṃ kāraṇabhūtaṃ vijñānamupakalpayatīti siddhyatyapratyakṣamapi jñānam ////
740athavā jñānakriyādvārako yaḥ kartṛbhūtasyātmanaḥ karmamabhūtasya cārthasya parasparaṃ saṃbandho vyāptṛvyāpyatvalakṣaṇaḥ sa mānasapratyakṣāvagato vijñānaṃ klapayati nahyāgantukakāraṇamantareṇātmanor'thaṃ prati vyāptṛtvatvamutpattumarhati /
741tacca kāraṇaṃ loke jñānaśabdenābhidhīyate /
776tasya jñānasyendriyādikāraṇābhāvātsmṛtitvaṃ niścitya smṛtikāraṇabhūtaṃ pūrvajñānaṃ tadaiva kalpayatīti nāsya smaraṇam ////
808nacāsati kāraṇe kāraṇasadṛśaṃ tatkāryaṃ sādhayitumarhati māsīṣadhacchuktikārajatakāryamābharaṇam ////
812atha tvakāryānavagatireva pravṛtteḥ kāraṇaṃ tato bāhyā api vedārthe pravarteran akāryatvānavagamāt /
824yasya yādṛśasya yena yādṛśena saha sākṣādvā praṇāḍyā vā yādṛśaḥ saṃbandhaḥ saṃyogaḥ samavāya ekārthasamavāyaḥ kāryakāraṇatvamanyo vā dṛṣṭāntadharmiṣu niyato jñātastaṃ tādṛśaṃ sādhyadharmiṣu dṛṣṭavatastasmiṃstādṛśe tādṛśasaṃbandhasaṃbana adhini prabalena pramāṇena tādrūpyatadviparyayābhyāmaparicchinne yā buddhiḥ sānumānam /
833anumānaṃ ca gṛhītagrāhitve 'pi pratyutpannaliṅgakāraṇajanyatvena saṃskāramātrajanyatvābhāvādanubhūtireveti yuktamasya prāmāṇyam ////
834atha smṛtipramoṣaḥ kasmānnāśrīyate pratyutpannakāraṇasadbhāvāt saṃskāratiriktakāraṇasadbhāvena hi idaṃ rajatam ityatrānubhavarūpasyāpi rajatajñānasya balātsmṛtitvamāśritya pramoṣo 'ṅgīkṛtaḥ /
835atratu liṅgasyānubhavakāraṇasya sadbhālādayuktaṃ pratītisiddhasyānubhavarūpasyāpahnavena smṛtipramoṣāṅgīkaraṇamiti /
861naca pratyutpannakāraṇajatvādasmṛtitvam saṃskāraścodbodhitaḥ smṛtiṃ janayatītyavivādam smṛteśca pramoṣaḥ śuktikārajatādivedaneṣu kḷpta eva /
970nahi kriyā svalakṣaṇaṃ pratyakṣeṇa kadācidgṛhyate pūrvottaradeśasaṃyogavibhāgamātrasya pratyakṣeṇa grahaṇam yābhyāmevāgantukābhyāmāgantukaṃ kāraṇamanumīyate tacca kriyetyucyate ////
971nanu dravyameva kāraṇaṃ syāt na /
982kāryaṃ hi kāraṇamātramapekṣate tacceha dṛṣṭamevāsti /
984tadvadātmaśarīrasaṃyogaścāsamavāyiśarīraṃ ca samavāyīti kimatrādṛṣṭakāraṇānumānena //
986nanvasamavāyikāraṇabhūtasya saṃyogasya svāśraye svāśrayasamavete vā kāryaṃ nānyatra tantusaṃyogānāmiva svāśrayeṣu tantuṣu paṭaḥ tantuturīsaṃyogasya vā paṭaturīyasaṃyogaḥ /
988ataḥ kāraṇāntaraṃ kalpanīyamiticet /
997kiñca na saṃyogasyaivāyaṃ dharmaḥ sarvāṇyevāsamavāyikāraṇāni svāśraye svāśrayamavete vā kāryamārabhate nānyatra /
998tataśca karmāpyasamavāyikāraṇatvenānumīyamānaṃ viyati vihaṅgame cobhayatrānumīyeta /
1035idaṃ ca asyedaṃ kāraṇaṃ saṃbadhyekārthasamavāyivirodhi ceti laiṅgikamityunumānalakṣaṇamabhidhāya etenaiva śābdaṃ vyākhyātam iti kāśyapīyāḥ pratyakṣānumānaṃ ca dve eva pramāṇe iti bruvāṇaḥ saugatāścānumānādabhinnamiti manyante /
1127ucyate iyameva saṃsṛṣṭadhīrarthāpattirityavagamya śāmyatu bhavān kiṃ punastasyāḥ kāraṇam /
1134tena pramāṇasiddhayordvayorarthayoḥ parasparaṃ pratighātor'thāntarakalpanayā samādheyatvenālocyamānor'thāpatteḥ kāraṇam /
1165bījādīnāmaṅkurādikāraṇatvamavagamyate /
1167so 'yaṃ kāraṇatvākāraṇatvayorvirodhaḥ śaktikalpanayā samādhīyate nūnamastyatīndriyamapi rūpaṃ yadbhāvāt kadācidaṅkurotpattiḥ yasya ca mūṣikā'ghrāṇena nāśātkadācidanutpattiriti kalpyate ghrāṇābhāvo 'pyaṅkurasya kāraṇam /
1171prāgabhāvaḥ kāraṇaṃ na pradhvaṃsābhāva iti cet /
1174na hi prāgabhāvapradhvaṃsābhāvayoḥ prāgūrdhvakālabhedaṃ muktvā kiñcidapi rūpavailakṣaṇyamasti nacāvilakṣaṇe kāraṇe kāryavailakṣaṇyaṃ saṃbhavati /
1176taccābhāve kalpyatāṃ bījasvarūpe veti bījasya sākṣādaṅkukāraṇatvāttatraiva kalpayituṃ yuktam /
1239yastu vaiyātyāt bhūtalapratītivyatirekeṇa ghaṭo nāstītyevaṃvidhā ghaṭo nāstītyevaṃvidhā pratītireva nāsti iti vadati sa bhūtalādipratītimapyapahnuvīta aviśeṣāt ghaṭo 'tra bhūtale nāstīti vyavahārasya kiṃ kāraṇaṃ dṛśye ghaṭe yadbhūtalamātraviṣayaṃ jñānaṃ tadasya kāraṇamiticet tathāsati paṭavadbhūtalopalambhe ghaṭo nāstīti vyavahāro na syāt /
1243syānmatam yadabhāvavādino 'bhāvajñānasya kāraṇaṃ tadevāsmākaṃ vyavahārakāraṇaṃ bhavatviti /
1245mama hi dṛśyādarśanamabhāvajñānakāraṇam adarśanaṃ ca darśanābhāvo nacāsau bhavatāṅgīkṛtaḥ abhāvābhyupagamaprasaṅgāt /
1251tena naivaṃ bhramitavyam abhāvavādināpi svarūpamātraṃ dṛṣṭvā ca paścātkiñcitsmaraṇannapīti vadatā bhāvajñānātirekeṇa tanmātravedanamaṅgīkṛtam tadeva dṛśye pratiyogini nāstīti vyavahārakāraṇatvānnāstīti śabdasyārthābhāvādbhūtalavedanameva kāraṇamiti vaktavyam /
1253atha bhāve deśāntarasthe deśāntaragrahaṇaṃ kāraṇamiti mataṃ tataḥ śābaleyasthitaṃ gotvaṃ dhāvaleye nāstīti vyavahriyeta sthūṇāntarasthitaśca vaṃśaḥ sthūṇāntare 'nusyūto 'pi tatra nāstīti vyavahartavyaḥ syāt ato 'trābhāva eva nāstīti vyavahārakāraṇam nānyatra sadbhāvaḥ /
1254smaryamāṇe ghaṭe bhūtalavedanaṃ nāstīti vyavahārakāraṇamiticet /
1259nanu bhavanmate pramīyamānasya ghaṭasya prākkālīnābhāvajñānaṃ bhāvapramāṇabhāvo hyabhāvajñānakāraṇam /
1263na hi prākkālasaṃbandho 'dhunā pramātuṃ yogyaḥ yogyapramāṇābhāvaścābhāvajñānakāraṇaṃ na pramāṇābhāvamātram /
1280tasmājjñātatayaiva yogyānupalabdhirabhāvajñānakāraṇamityabhyupagantavyam /
1289yattu satyāpi yogyānupalambho hi kāraṇaṃ tatra yogyatvaṃ jñātatayaiva kāraṇaṃ na sattāmātreṇa tataḥ yogyatvaṃ kadācidajñātaṃ nābhāvamavadhārayati kadācittvavidyamānameva yogyatvaṃ bhrāntyā niścityābhāvamavadhārayati /
1290upalabdhyabhāvastu sanmātratayā kāraṇaṃ na jñātatayā tena nānavasthāpattiriti sarvamavadātam /
1297evaṃ ca yatrāpīdānīmevānuparatendriyavyāpāreṇa saṃnihitadeśakālavarttyabhāvaḥ pratīyate tatrāpi yogyajñānānudayasyaiva kḷptasāmarthyasya kāraṇatvasaṃbhavānnendriyasya kāraṇatvaṃ kalpayituṃ śakyam /
1331svargo hi svabhāvāddehāntarānubhavanīyatvādanantarāsaṃbhavitvena śāstrārthāvadhāraṇavelāyāmeva kālāntare niścīyata ityapūrvamantarbhāvyaiva tatra śāstrārtho 'vadhāryate tacca cirasthāyīti kāraṇasyāvināśātsaṃbhavati kālāntare svargasyotpattiḥ /
1332paścādayastvanantaramapi saṃbhavantīti tatsādhanatvena codyamānānāṃ citrādīnāṃ śāstrārthāvadhāraṇasamaye 'pūrvapraṇāḍīsamāśrayaṇe kāraṇaṃ na kiñcidastīti svarūpeṇaiva phalasādhanatvaṃ śāstrārtho 'vadhāryate /
1334kālāntare karmasvarūpasya vinaṣṭatvāt kāraṇatvābhāvāt anantaraṃ ca phalamanupalabdhyaiva nirastamityaprāmāṇyaṃ citrādicodanānām //
1353evaṃ pratyakṣānupalabdhivirodhena pratyakṣavirodhena cākṣipte prāmāṇye virodhaparihāramupekṣyaiva kāraṇadoṣanirākaraṇena pūrvoktameva svataḥprāmāṇyaṃ svapakṣasādhanatvena siddhāntavādī darśayati autpattikastu śabdasyārthena saṃbandhastasya jñānamupadeśa iti /
1359na ca kāryakāraṇabhāvaḥ dvayorapi nityatvāt /
1360nanu varṇasphoṭajātyādivikalpena vyaktyākṛtisaṃbandhādivikalpena ca bāhyayoḥ śabdārthayordurnirūpatvādgakārādyākāraṃ vijñānameva śabdaḥ tajjanitaṃ ca gavādyākāravijñānamevārthaṃ iti kāryakāraṇatvameva śabdārthayoḥ saṃbandhaḥ /
1409sarvatra hi kāraṇaparimāṇādadhikaṃ kāryaparimāṇam tantupaṭayoriva na ca vibhubhyo varṇebhyaḥ parimāṇādhikyaṃ kasyacidbhavati ato nāsyavayavī /
1576nanvevaṃ vyaktideśe vyaktyutpatteḥ prāgavidyamānā jātiḥ kathaṃ tatra paścādbhavati svakāraṇānniṣpadyamānā vyaktirjātiviśeṣātmanā saṃbaddhaivotpadyate nityatvāt /
1578ucyate yo 'pi deśāntarādāgatyānena deśena saṃyujyate so 'pi prāgasmindeśe 'vidyamāna eva kathamanena deśena saṃyogamanubhavati kāraṇavaśāditi vyaktam evaṃ jātirapi kāraṇavaśādeva vyaktisaṃbandhamanubhavati /
1580tādātmyasamavāyayostvanantaradeśamanapekṣyaiva svakāraṇato niṣpattiḥ /
1618bhavato vā kathaṃ vilakṣaṇānāṃ viśeṣāṇāmekarūpasāmānyasaṃbandhakāraṇatvamiticet dātmyaṃ samavāyaṃ vā bhajante ////
1622naiṣa doṣaḥ yathā tālabījamekajātīyaṃ pariṇāmaparaṃparayā tālajātīsaṃbaddhāṃ vyaktimupajanayati sāpi tathaiva svakāraṇabhūtabījasamānajātīyaṃ bījāntaram /
1650yadi hi dvau guṇau pratīyeyātāṃ tantuṣvekaḥ paṭe cāparastataḥ kāryakāraṇabhāvaṃ pratipadyeyātām /
1728teṣāṃ brahmātirekeṇābāvāt bhrāntyabhāvādeva ca tatkāraṇabhūtaṃ vastvantaramapyanupapannameva /
1729brahmātirekeṇa bhrāntijñānaṃ tatkāraṇaṃ cāpyupagacchatāmadvaitahāniḥ ////
1730tatkiṅkṛtā ca brahmaṇo vidyā na hi kāraṇāntaramasti /
1735yatra nīlapītādivaicitryaṃ kāryakāraṇabhāvo baddhamuktādivyavasthā ca saṃtānabhedena samarthyate /
1749puruṣa evedaṃ sarvaṃ neha nānāsti kiñcana ityādi tu dharmibhedābāvābhiprāyam tadyathaiko vṛkṣaḥ prādeśamātrādūrdhvaṃ nānāśākho 'vasthito dūrasthairnānāvṛkṣā iti tathā nāmarūpaprapañcaṃ nānārūpaṃ paśyatāṃ mūlakāraṇasyaikasyātmano 'yaṃ nānārūpaḥ pariṇāma ityevamajānatāṃ tattvakathanārthā evaṃvidhā vādāḥ /
1760tataśca yathā kāraṇabhūtamṛtpiṇḍajñānena mṛnmayo vikāraḥ sarvo vijñāto bhavati śarāvādivikāro hi vācārambhaṇaṃ nāmadheyamātraṃ mṛttikasyaiva satyaṃ evaṃ prapañcasyeva satyaṃ evaṃ prapañcopi sadvijñānena vijñāto bhavati vikāro hi vācārambhaṇaṃ nāmadheyamātraṃ sadityeva satyamityukte jñāyata etat yathāvirbhāvatirobhāvadharmā nānāvidho vikāraḥ śarāvādiḥ prapañco mṛttikā ca sarvatrānapāyinī teṣāṃ kāraṇaṃ kāryakāraṇayoścāvasthāmātrabhedātsvarūpabhedābhāvātkāraṇajñānena tatsarvaṃ kāryamavasthābhedenājñātamapi svarūpeṇa jñātaṃ bhavati /
1761tathā prapañcopyāvirbhāvatirobhāvadharmānavasthāyī tatkāraṇaṃ cātmā sadrūpaḥ sarvānuyāyī nāpāyadharmā /
1807atrābhidhīyate kathaṃ khalvekarūpā prakṛtirnarapaśutiryagbhedabhinnaṃ prapañcamārabhate nahyavilakṣaṇaṃ kāraṇaṃ vilakṣaṇaṃ kāryaṃ nirmātumarhati /
1811mahadādivikārārambhe cāsyāḥ kiṃ kāraṇaṃ svarūpameveticet sarvadā'rambhaprasaṅgastataḥ pralayānupapattiḥ /
1818nanu nāśo nāma nātyantābhāvaḥ kintu kāraṇe kāryāṇāṃ tirobhāvamātraṃ vināśaḥ utpattirapi vidyamānānameva kāraṇe kāryāṇāmāvirbhavamātraṃ sarvaṃ kāryāṇāṃ na syāt tantubhyaḥ paṭo mṛtto ghaṭa iti /
1820śaktasya śakyakaraṇātkāraṇabhāvācca satkāryam iti /
1839kiṃ punaḥ pṛthivyādeḥ samavāyikāraṇam pārthivāpyataijasavāyīyaparamāṇujātaṃ yathāsvaṃ pṛthivyaptejovāyūnāṃ samavāyikāraṇaṃ na hi pralaye paramāṇūnāṃ pralayo 'smākamasti sāṃkhyādivat /
1860yacca kṣetrajñādṛṣṭavaicitryopapattiriti tadapyayuktam nahi dṛṣṭakāraṇavailakṣaṇyantareṇādṛṣṭavailakṣaṇyamātrātkāryavailakṣaṇyaṃ siddhyati /
1867tasmānna sargādikāle 'pi saṃbandhakāraṇam //
1882prāgapi ca śakyamevāpūrvamavagantum anekeṣāmaṅgapradhānakarmaṇāṃ kṣaṇikānāmapūrvamantareṇa yaugapadyāsaṃbhavāt paśvādīnāṃ ca dṛṣṭakāraṇāpekṣatvānna kṣaṇamātreṇotpattiḥ saṃbhavatītyavaśyaṃbhāvyapūrvam /
1906kiñca sarvaṃ eva viśeṣaguṇāḥ karaṇe 'pi vartamānā eva kāryadravyaguṇatāṃ bhajante na ca śarīrakāraṇabhūteṣu pārthivaparamāṇuṣu caitanyamastīti kathaṃ śarīraguṇatā caitanyasya syāt /
1915na hi vedittṛbhāsanakṛto 'yamatiśayaḥ kintu kasyacideva kiñcidābhāsate nānyasya ityetāvānatiśayo nānyaḥ tasmānna jñātṛpratibhāsena śarīravivekasiddhiḥ kintu pūrvoktādeva kāraṇāt jñānasukhādīnāṃ śarīraguṇatvāsaṃbhavāt tato 'nya eteṣāmāśrayaḥ sa evātmā //
2045na ca prakāśamānasyāprakāśanaṃ saṃbhavati yadi tu naiva prakāśate saṃsārāvasthāyāṃ tasyāmavasthāyāmasataḥ prakāśasya muktāvasthāyāmutpadyamānasya kāraṇaṃ vaktavyam vijñānameva ca prakāśākhyasya phalasya kāraṇaṃ taccendriyādhīnam na ca muktasyendriyāṇi saṃbhavantīti kathamānandānubhavaḥ syāt ////
2051nahyabhāvātmakaṃ muktvā mokṣanityatvakāraṇam iti vārtikaṃ tatparamatamityevamānandamokṣavādino matam ////
2261ki punarekadeśasthasyaiva saviturnānādeśopalambhe kāraṇam ucyate atidūravartino 'sya yathāvaddeśamajānantaḥ svasaṃnidhimadhyasyanto deśabhedaṃ manyante /