Occurrences of lakṣaṇa in "Praśnopaniṣadbhāṣya"
Click [+] to expand the context.
59tatkatham tasya saṃvatsarasya prajāpaterayane mārgau dvau dakṣiṇaṃ cottaraṃ ca dve prasiddhe hyayane ṣaṇmāsalakṣaṇe yābhyāṃ dakṣiṇenottareṇa ca yāti savitā kevalakarmiṇāṃ jñānasaṃyuktakarmavatāṃ ca lokān vidadhat /
80yadi pañcapādo dvādaśākṛtiryadivā saptacakraḥ ṣaḍaraḥ sarvathāpi saṃvatsaraḥ kālātmā prajāpatiḥ candrādityalakṣaṇo 'pi jagataḥ kāraṇam ////
83māso vai prajāpatiryathoktalakṣaṇa eva mithunātmakaḥ /
87itare tu prāṇaṃ na paśyantītyadarśanalakṣaṇaṃ kṛṣṇātmānameva paśyanti /
100katham tatastasmāddha vai reto nṛbījaṃ tatprajākaraṇaṃ tasmādyoṣiti siktādimā manuṣyādilakṣaṇāḥ prajāḥ prajāyante /
106adṛṣṭaṃ ca phalamiṣṭāpūrtadattakāriṇāṃ teṣāmeva eṣa yaścāndramaso brahmalokaḥ pitṛyāṇalakṣaṇo yeṣāṃ tapaḥ snātakavratādīni brahmacaryam yeṣu ca satyamanṛtavarjanaṃ pratiṣṭhitamavyabhicāritayā vartate nityameva ////
114pūrvauktastu brahmalokaḥ kevalakarmiṇāṃ candralakṣaṇa iti ////
121he bhagavan katyeva devāḥ prajāṃ śarīralakṣaṇāṃ vidhārayante viśeṣeṇa dhārayante /
123ko 'sau punareṣāṃ variṣṭhaḥ pradhānaḥ kāryakaraṇalakṣaṇānāmiti ////
126kāryalakṣaṇāḥ karaṇalakṣaṇāśca te devā ātmano māhātmyaṃ prakāśyābhivadanti spardhamānā ahaṃ śreṣṭhatāyai /
157tasyā api pitṛbhyaḥ prāpayitā tvamevetyarthaḥ kiṃ carṣīṇāṃ cakṣurādīnāṃ prāṇānāmaṅgirasāmaṅgirasabhūtānāmatharvaṇāṃ teṣāmeva prāṇo vātharvā iti śruteḥ caritaṃ ceṣṭitaṃ satyamavitathaṃ dehadhāraṇādyupakāralakṣaṇaṃ tvamevāsi ////
199yathā loka eṣā puruṣe śiraḥ pāṇyādilakṣaṇe nimitte chāyā naimittikī jāyate tadvadetasminbrahmaṇyetat prāṇākhyaṃ chāyāsthānīyamanṛtarūpaṃ tattvaṃ satye puruṣa ātataṃ samarpitam ityetat /
210prāṇadvārā darśanaśravaṇādilakṣaṇarūpādiviṣayaprakāśa ityabhiprāyaḥ ////
221atha yā tu tatraikaśatānāṃ nāḍīnāṃ madhya ūrdhvagā suṣumnākhyā nāḍī tathaikayordhvaḥ sannudāno vāyurāpādatalamastakavṛttiḥ sañcaranpuṇyena karmaṇā śāstravihitena puṇyaṃ lokaṃ devādisthānalakṣaṇaṃ nayati prāpayati pāpena tadviparītena pāpaṃ narakaṃ tiryagyonyādilakṣaṇam /
244na hāsya naivāsya viduṣaḥ prajā putrapautrādilakṣaṇā hīyate chidyate /
253praśnatrayeṇāparavidyāgocaraṃ sarvaṃ parisamāpya saṃsāraṃ vyākṛtaviṣayaṃ sādhyasādhanalakṣaṇamanityam athedānīmasādhyasādhanalakṣaṇamaprāṇamamanogocaramatīndriyaviṣayaṃ śivaṃ śāntamavikṛtamakṣaraṃ satyaṃ paravidyāgamyaṃ puruṣākhyaṃ sabāhyābhyantaramajaṃ vaktavyamityuttaraṃ praśnatrayamārabhyate /
254tatra sudīptādivāgreryasmāt parādakṣarātsarve bhāvā visphuliṅgā iva jāyante tatra caivāpiyanti ityuktaṃ dvitīye muṇḍakeke te sarve bhāvā akṣarādvibhajyante kathaṃ vā vibhaktāḥ santastatraiva apiyanti kiṃ lakṣaṇaṃ vā tadakṣaramiti etadvivakṣayādhunā praśnān udbhāvayati
255bhagavannetasminpuruṣo śiraḥ pāṇyādimati kāni karaṇāni svapanti svāpaṃ kurvanti svavyāpārāduparamantekāni cāsmin jāgrati jāgaraṇamanidrāvasthāṃ svavyāpāraṃ kurvanti kataraḥ kāryakaraṇa lakṣaṇayoreṣa devaḥ svapnānpaśyati svapno nāma jāgraddarśanānnivṛttasya jāgradvadantaḥśarīre yaddarśanam /
256tatkiṃ kāryalakṣaṇena devena nirvartyante kiṃ vā karaṇalakṣaṇena kenacidityabhiprāyaḥ /
257uparate ca jāgratsvapnavyāpāre yatprasannaṃ nirāyāsalakṣaṇamanābādhaṃ sukhaṃ kasyaitadbhavati /
271yasmātsvapnakāle śrotrādīni śabdādyupalabdhikaraṇāni manasi ekībhūtānīva karaṇavyāpārād uparatāni tena tasmāttarhi tasmin svāpakāla eṣa devadattādilakṣaṇaḥ puruṣo na śṛṇoti na paśyati na jighrati na rasayate na spṛśate nābhivadate nādatte nānandayate na visṛjate neyāyate svapitīyācakṣate laukikāḥ ////
333pṛthivī ca sthūlā pañcaguṇā tatkāraṇā ca pṛthivīmātrā ca gandhatanmātrā tathāpaścāpomātrā ca tejaśca tejomātrā ca vāyuśca vāyumātrā ca ākāśaścākāśamātrā ca sthūlāni ca sūkṣmāṇi ca bhūtānītyarthaḥ tathā cakṣuścendriyaṃ rūpaṃ ca draṣṭavyaṃ ca śrautraṃ ca śrotavyaṃ ca ghrāṇaṃ ca ghrātavyaṃ ca rasaśca rasayitavyaṃ ca tvakca sparśayitavyaṃ ca vākca vaktavyaṃ ca hastau cādātavyaṃ ca upasthaścānandayitavyaṃ ca pāyuśca visarjayitavyaṃ ca pādau ca gantavyaṃ ca buddhīndriyāṇi karmendriyāṇi tathā coktāni manaśca pūrvoktaṃ mantavyaṃ ca tadviṣayaḥ buddhiśca niścayātmikā boddhavyaṃ ca tadviṣayaḥ ahaṅkāraścābhimānalakṣaṇamantaḥkaraṇamahaṅkartavyaṃ ca tadviṣayaḥ cittaṃ ca cetanāvadantaḥkaraṇam cetayitavyaṃ ca tadviṣayaḥ tejaśca tvagindriyavyatirekeṇa prakāśaviśiṣṭā yā tvaktayā nirbhāsyo viṣayo vidyotayitavyam prāṇaśca sūtraṃ yadācakṣate tena vidhārayitavyaṃ saṃgrathanīyaṃ sarvaṃ hi kāryakaraṇajātaṃ pārārthyena saṃhataṃ nāmarūpātmakametāvadeva ////
383kiṃ tarhi viśeṣeṇaikasmindhyānakāle tisṛṣu kriyāsu bāhyābhyantaramadhyamāsu jāgratsvapnasuṣuptasthānapuruṣābhidhyānalakṣaṇāsu yogakriyāsu samyakprayuktāsu samyagdhyānakāle prayojitāsu na kampate na calati yo yogī yathoktavibhāgajña oṅkārasyetyarthaḥ na tasyaivaṃvidaścalanamupapadyate /
391taṃ trividhaṃ lokamoṅkāreṇa sādhanenāparabrahmalakṣaṇamanvetyanugacchati vidvān /
398samastaṃ jagatkāryakāraṇalakṣaṇaṃ saha vijñānātmanā parasminnakṣare suṣuptikāle sampratiṣṭhata ityuktam /
543tathā taireva bhūtairārabdhamindriyaṃ dviprakāraṃ buddhyarthaṃ karmārthaṃ ca daśasaṃkhyākaṃ tasya ceśvaramantaḥsthaṃ saṃśayasaṅkalpalakṣaṇaṃ manaḥ /
544evaṃ prāṇināṃ kāryaṃ karaṇaṃ ta sṛṣṭvā tatsthityarthaṃ vrīhiyavādilakṣaṇamannam /
548karmāgnihotrādilakṣaṇam /
555tāsāṃ cāstaṃ gatānāṃ bhidyete vinaśyato nāmarūpe gaṅgāyamunetyādilakṣaṇe /
556tadabhede samudra ityevaṃ procyate tadvastūdakalakṣaṇam /
557evaṃ yathāyaṃ dṛṣṭāntaḥ uktalakṣaṇasya prakṛtasyāsya puruṣasya paridraṣṭuḥ parisamantād draṣṭurdarśanasya kartuḥ svarūpabhūtasya yathārkaḥ svātmaprakāśasya kartā sarvataḥ tadvadimāḥ ṣoḍaśa kalāḥ prāṇādyā uktāḥ kalāḥ puruṣāyaṇā nadīnāmiva samudraḥ puruṣo 'yanamātmabhāvagamanaṃ yāsāṃ kalānāṃ tāḥ puruṣāyaṇāḥ puruṣaṃ prāpya puruṣātmabhāvamupagamya tathaivāstaṃ gacchanti /
570kimūcir ityāha tvaṃ hi no 'smākaṃ pitā brahmaśarīrasya vidyayā janayitṛtvānnityasyājarāmarasyābhayasya yastvameva asmākavidyāyā viparītajñānāt janmajarāmaraṇarogaduḥkhādigrāhādapārādavidyāmahodadhervidyāplavena paramapunarāvṛttilakṣaṇaṃ mokṣākhyaṃ mahodadheriva pāraṃ tārayasyasmānityataḥ pitṛtvaṃ tavāsmān pratyapapannamitarasmāt /