Occurrences of tvad in "Bhagavadgītābhāṣya"
Click [+] to expand the context.
81tadvadhalabdhavijayād adharmyād asmākaṃ dharmādharmāv ajānadbhiḥ tair hananam eva garīya iti me pratibhātīty uktvā yan mahyaṃ śreya iti niścitam tac śaraṇāgatāya tava śiṣyāya me brūhīty atimātrakṛpaṇo bhagavatpādāv upasasāda // //
87evaṃ dehātmanor yāthātmyājñānanimittaśokāviṣṭam dehātiriktātmajñānanimittaṃ ca dharmaṃ bhāṣamāṇam parasparaviruddhaguṇānvitam ubhayos senayor yuddhāyodyuktayor madhye akasmān nirudyogaṃ pārtham ālokya paramapuruṣaḥ prahasann ivedam uvāca parihāsavākyaṃ vadann iva ātmaparamātmayāthātmyatatprāptyupāyabhūtakarmayogajñānayogabhaktiyogagocaraṃ na tv evāhaṃ jātu nāsam ityārabhya ahaṃ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ ityetadantaṃ vacanam uvācetyarthaḥ // //
93atas tvayi vipratiṣiddham idam upalabhyate yad etān haniṣyāmīty anuśocanam yac ca dehātiriktātmajñānakṛtaṃ dharmādharmabhāṣaṇam /
102tvanmukhāś caite īśitavyāḥ kṣetrajñāḥ na nāsam api tv āsan /
103ahaṃ ca yūyaṃ ca sarve vayam ataḥ parasmin anante kāle na caiva na bhaviṣyāmaḥ api tu bhaviṣyāma eva /
105evaṃ bhagavataḥ sarveśvarād atmanām parasparaṃ ca bhedaḥ pāramārthika iti bhagavataivoktam iti pratīyate ajñānamohitaṃ prati tannivṛttaye pārmārthikanityatvopadeśasamaye aham tvam ime sarve vayam iti vyapadeśāt /
244yatra yanti sukṛto nāpi duṣkṛtaḥ tatra tvā devas savitā dadhātu iti hi śrūyate /
252na te kevalaṃ niratiśayasukhakīrtihānimātram /
255evaṃvidhāyā akīrter maraṇam eva tava śreya ityarthaḥ // //
258yeṣāṃ karṇaduryodhanādīnāṃ mahārathānām itaḥ pūrvaṃ tvaṃ śūro vairīti bahumato bhūtvā idānīṃ yuddhe samupasthite nivṛttavyāpāratayā lāghavaṃ sugrahatāṃ yāsyasi te mahārathās tvāṃ bhayād yuddhād uparataṃ maṃsyante /
262śūrāṇāṃ asmākaṃ sannidhau katham ayaṃ pārthaḥ kṣaṇam api sthātuṃ śaknuyāt asmatsannidhānād anyatra hy asya sāmarthyam iti tava sāmarthyaṃ nindantaḥ śūrāṇām avācyavādāṃś ca bahūn vadiṣyanti tava śatravo dhārtarāṣṭrāḥ tato 'dhikataraṃ duḥkhaṃ kiṃ tava evaṃvidhāvācyaśravaṇān maraṇam eva śreya iti tvam eva maṃsyase // //
266kuntīputrasya tavaitad eva yuktam ityabhiprāyaḥ // //
274jñātavye ātmatattve tajjñānāya yā buddhir abhidheyā na tv evāham ity ārabhya tasmāt sarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitum arhasi ityantena saiṣā te 'bhihitā /
317atas traiguṇyaviṣayā vedāḥ tvaṃ tu nistraiguṇyo bhava idānīṃ sattvapracuras tvaṃ tad eva vardhaya nānyonyasaṅkīrṇaguṇatrayapracuro bhava na tatprācuryaṃ vardhayetyarthaḥ /
321evaṃ vartamānasya te rajastamaḥpracuratā naśyati sattvaṃ ca vardhate // //
326nitye naimittike kāmye ca kenacit phalaviśeṣeṇa saṃbandhitayā śrūyamāṇe karmaṇi nityasattvasthasya mumukṣos te karmamātre 'dhikāraḥ /
330tvayānuṣṭhīyamāne 'pi karmaṇi nityasattvasthasya mumukṣos tava akartṛtvam apy anusandheyam /
331phalasyāpi kṣunnivṛttyāder na tvaṃ hetur ity anusandheyam /
334akarmaṇi ananuṣṭhāne na yotsyāmīti yat tvayābhihitam na tatra te saṅgo 'stu uktena prakāreṇa yuddhādikarmaṇy eva saṅgo 'stv ityarthaḥ // //
358uktaprakāreṇa karmaṇi vartamānasya tayā vṛttyā nirdhūtakalmaṣasya te buddhir yadā mohakalilam atyalpaphalasaṅgahetubhūtaṃ moharūpaṃ kaluṣaṃ vyatitariṣyati tadā asmattaḥ itaḥ pūrvaṃ tyājyatayā śrutasya phalādeḥ itaḥ paścāc chrotavyasya ca kṛte svayam eva nirvedaṃ gantāsi gamiṣyasi // //
453yadi karmaṇo buddhir eva jyāyasīti te matā kim arthaṃ tarhi ghore karmaṇi māṃ niyojayasi /
460pūrvoktaṃ na samyagavadhṛtaṃ tvayā /
465ihāpi karmaṇy evādhikāras te ityādinā anabhisaṃhitaphalaṃ karma anuṣṭheyaṃ vidhāya tena viṣayavyākulatārūpamohād uttīrṇabuddheḥ prajahāti yadā kāmān ityādinā jñānayoga uditaḥ /
487niyataṃ vyāptam prakṛtisaṃsṛṣṭena hi vyāptaṃ karma anādivāsanayā prakṛtisaṃsṛṣṭas tvaṃ niyatatvena suśakatvād asaṃbhāvitapramādatvāc ca karmaṇaḥ karmaiva kuru akarmaṇaḥ jñānaniṣṭhāyā api karmaiva jyāyaḥ /
498tasmāt tvaṃ karmayogam eva kurv ityabhiprāyaḥ // //
502atas tvaṃ yajñārthaṃ dravyārjanādikaṃ karma samācara /
508purā sargakāle sa bhagavān prajāpatir anādikālapravṛttācitsaṃsargavivaśāḥ upasaṃhṛtanāmarūpavibhāgāḥ svasmin pralīnāḥ sakalapuruṣārthānarhāḥ cetanetarakalpāḥ prajāḥ samīkṣya paramakāruṇikas tadujjīvayiṣayā svārādhanabhūtayajñanirvṛttaye yajñaiḥ saha tāḥ sṛṣṭvaivam uvāca anena yajñena prasaviṣyadhvam ātmano vṛddhiṃ kurudhvam eṣa vo yajñaḥ paramapuruṣārthalakṣaṇamokṣākhyasya kāmasya tadanuguṇānāaṃ ca kāmānāṃ prapūrayitā bhavatu // //
513yajñenārādhitās te devā madātmakāḥ svārādhanāpekṣitānnapānādikair yuṣmān puṣṇantu /
516yajñabhāvitāḥ yajñenārādhitāḥ madātmakā devāḥ iṣṭān vo dāsyante uttamapuruṣārthalakṣaṇaṃ mokṣaṃ sādhayatāṃ ye iṣṭā bhogās tān pūrvapūrvayajñabhāvitā devā dāsyante uttarottarārādhanopekṣitān sarvān bhogān vo dāsyante ityarthaḥ /
569evam eva tvam api śiṣṭajanāgresarapāṇḍutanayo yudhiṣṭhirānujo 'rjunas san yadi jñānaniṣṭhāyām adhikaroṣi tatas tvadācārānuvartino 'kṛtsnavidaḥ śiṣṭā mumukṣavaḥ svādhikāram ajānantaḥ karmaniṣṭhāyāṃ nādhikurvanto vinaśyeyuḥ /
594antaḥ praviṣṭaḥ śāstā janānāṃ sarvātmā antaḥ praviṣṭaṃ kartāram etam ātmani tiṣṭhan ātmano 'ntaro yam ātmā na veda yasyātmā śarīraṃ ya ātmānam antaro yamayati sa ta ātmāntaryāmyamṛtaḥ ity evam ādyāḥ śrutayaḥ paramapuruṣapravartyaṃ taccharīrabhūtam enam ātmānam paramapuruṣaṃ ca pravartayitāram ācakṣate /
636yasmāt sarvendriyavyāpāroparatirūpe jñānayoge pravṛttasyāyaṃ kāmarūpaḥ śatruḥ viṣayābhimukhyakaraṇena ātmani vaimukhyaṃ karoti tasmāt prakṛtisaṃsṛṣṭatayendriyavyāpārapravaṇastvam ādau mokṣopāyārambhasamaya eva indriyavyāpārarūpe karmayoge indriyāṇi niyamya enaṃ jñānavijñānanāśanam ātmasvarūpaviṣayasya jñānasya tadvivekaviṣayasya ca nāśanaṃ pāpmānaṃ kāmarūpaṃ vairiṇaṃ prajahi nāśaya // //
653yo 'yaṃ tavodito yogaḥ sa kevalaṃ yuddhaprotsāhanāyedānīm udita iti na mantavyam /
662tvam evādau proktavān iti katham etad asaṃbhāvanīyaṃ yathārthaṃ jānīyām nanu janmāntareṇāpi vaktuṃ śakyam janmāntarakṛtasya mahatāṃ smṛtiś ca yujyata iti nātra kaścid virodhaḥ /
664puruṣaṃ śāśvataṃ divyam ādidevam ajaṃ vibhum // āhus tvām ṛṣayas sarve devarṣir nāradas tathā /
672anena janmanas satyatvam uktam bahūni me vyatītāni janmānīti vacanāt tava ceti dṛṣṭāntatayopādānāc ca // //
685bahūni me vyatītāni janmāni tava cārjuna /
733tasmāt tvam uktaprakāramadviṣayajñānavidhūtapāpaḥ pūrvair vivasvanmanvādibhiḥ kṛtaṃ pūrvataraṃ purātanaṃ tadānīm eva mayoktaṃ vakṣyamāṇākāraṃ karvaiva kuru // //
738evam antargatajñānaṃ yat karma tat te pravakṣyāmi yaj jñātvānuṣṭhāya aśubhāt saṃsārabandhān mokṣyase /
820tad atmaviṣayaṃ jñānaṃ avināśi tu tad viddhi ityārabhya eṣā te 'bhihitā ityantena mayopadiṣṭam tadyuktakarmaṇi vartamānatvaṃ vipākānuguṇaṃ kāle kāle praṇipātaparipraśnasevādibhir viśadākāraṃ jñānibhyo viddhi /
821sākṣātkṛtātmasvarūpās tu jñāninaḥ praṇipātādibhyas sevitāḥ jñānabubhutsayā paritaḥ pṛcchatas tavāśayam ālakṣya jñānam upadekṣyanti // //
824yaj jñānaṃ jñātvā punar evaṃ devādyātmābhimānarūpaṃ tatkṛtaṃ mamatādyāspadaṃ ca mohaṃ na yāsyasi yena ca devamanuṣyādyākāreṇānusanhitāni sarvāṇi bhūtāni svātmany eva drakṣyasi yatas tavānyeṣāṃ ca bhūtānāṃ prakṛtiviyuktānāṃ jñānaikākāratayā sāmyam /
877karmayogayuktas tu śāstrīye paramapuruṣārādhanarūpe viśuddhe karmaṇi vartamānaḥ tena viśuddhamanāḥ vijitātmā svābhyaste te karmaṇi vyāpṛtamanastvena sukhena vijitamanāḥ tata eva jitendiyaḥ kartur ātmano yāthātmyānusandhānaniṣṭhatayā sarvabhūtātmabhūtātmā sarveṣāṃ devādibhūtānām ātmabhūta ātmā yasyāsau sarvabhūtātmabhūtātmā /
1055yo 'yaṃ yogas tvayā proktaḥ sāmyena ityanubhāṣaṇāc ca /
1069yo 'yaṃ devamanuṣyādibhedena jīveśvarabhedena cātyatabhinnatayaitāvantaṃ kālam anubhūteṣu sarveṣv ātmasu jñānaikākāratayā parasparasāmyena akarmavaśyatayā ceśvarasāmyena sarvatra samadarśanarūpo yogas tvayā proktaḥ etasya yogasya sthirāṃ sthitiṃ na paśyāmi manasaś cañcalatvāt /
1086svataḥ pratyakṣeṇa yugapat sarvaṃ sadā paśyatas tvatto 'nyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hy upapadyate // //
1139mayy ābhimukhyena asaktamanāḥ matpriyatvātirekeṇa matsvarūpeṇa guṇaiś ca ceṣṭitena madvibhūtyā viśleṣe sati tatkṣaṇād eva viśīryamāṇasvarūpatayā mayi sugāḍhaṃ baddhamanāḥ tathā madaśrayaḥ svayaṃ ca mayā vinā viśīryamāṇatayā madāśrayaḥ madekādhāraḥ madyogaṃ yuñjan yoktuṃ pravṛttaḥ yogaviṣayabhūtaṃ mām asaṃśayaṃ nissaṃśayam samagraṃ sakalaṃ yathā jñāsyasi yna jñānenoktena jñāsyasi taj jñānam avahitamanāḥ tvaṃ śṛṇu // //
1141ahaṃ te madviṣayam idaṃ jñānaṃ vijñānena sahāśeṣato vakṣayāmi /
1181kiṃ viśiṣya abhidhīyate sāttvikā rājasās tāmasāś ca jagati dehatvenendriyatvena bhogyatvena tattaddhtetutvena cāvasthitā ye bhavāḥ tān sarvān matta evotpannān viddhi te maccharīratayā mayy evāvasthitā iti ca /
1187kathaṃ svata evānavadhikātiśayānande nitye sadaikarūpe laukikavastubhogyatatprakāraiś cotkṛṣṭatame tvayi sthite 'py atyantanihīneṣu guṇamayeṣv asthireṣu bhāveṣu sarvasya bhoktṛvargasya bhogyatvabuddhir upajāyata ity atrāha
1210māyayāpahṛtajñānāḥ madviṣayaṃ madaiśvaryaviṣayaṃ ca jñānaṃ yeṣāṃ tadasaṃbhāvanāpādinībhiḥ kūṭayuktibhir apahṛtam te tathā uktāḥ /
1247matta eveti tān viddhi na tv ahaṃ teṣu te mayi // iti prakṛtidvayasya kāryakāraṇobhayāvasthasya paramapuruṣāyattasvarūpasthitipravṛttitvaṃ paramapuruṣasya ca sarvaiḥ prakāraiḥ sarvasmāt parataratvam uktam ataḥ sa evātra jñānīty ucyate // //
1419idaṃ tu guhyatamaṃ bhaktirūpam upāsanākhyaṃ jñānaṃ vijñānasahitam upāsanagataviśeṣajñānasahitam anasūyave te pravakṣyāmi madviṣayaṃ sakaletaravisajātīyam aparimitaprakāraṃ māhātmyaṃ śrutvā evam eva saṃbhavatīti manvānāya te pravakṣyāmītyarthaḥ /
1545yasmāj jñānināṃ mahātmanāṃ vāṅmanasāgocaro 'yaṃ viśeṣaḥ tasmāt tvaṃ ca jñānī bhūtvā uktalakṣaṇabhaktibhārāvanamitātmā ātmīyaḥ kīrtanayatanārcanapraṇāmādikaṃ satataṃ kurvāṇo laukikaṃ vaidikaṃ ca nityanaimittikaṃ karma cetthaṃ kurv ity āhā
1549etad uktaṃ bhavati yāgadānādiṣu ārādhyatayā pratīyamānānāṃ devādīnāṃ karmakartur bhoktuḥ tava ca madīyatayā matsaṅkalpāyattasvarūpasthitipravṛttitayā ca mayy eva paramaśeṣiṇi paramakartari tvāṃ ca kartāraṃ bhoktāram ārādhakam ārādhyaṃ ca devatājātam ārādhanaṃ ca kriyājātaṃ sarvaṃ samarpaya tava manniyāmyatāpūrvakamaccheṣataikarasatām ārādhyādes caitatsvabhāvagarbhatām atyarthaprītiyukto 'nusaṃdhatsva iti // //
1570kaunteya tvam evāsminn arthe pratijñāṃ kuru madbhaktāv upakrānto virodhyācāramiśro 'pi na naśyati api tu madbhaktimāhātmyena sarvaṃ virodhijātaṃ nāśayitvā śāśvatīṃ virodhinivṛttim adhigamya kṣipraṃ paripūrṇabhaktir bhavatīti // //
1574atas tvaṃ rājarṣir asthiraṃ tāpatrayābhihatatayā asukhaṃ cemaṃ lokaṃ prāpya vartamāno māṃ bhajasva // //
1647ṛṣayaś ca sarve parāvaratattvayāthātmyavidas tvām eva śāśvataṃ divyaṃ puruṣam ādidevam ajaṃ vibhum āhuḥ tathaiva devarṣir nāradaḥ asitaḥ devalaḥ vyāsaś ca /
1658puṇyānām api tat puṇyaṃ mā bhūt te saṃśayo 'tra vai // kṛṣṇa eva hi lokānām utpattir api cāpyayaḥ /
1663ataḥ sarvam etad yathāvasthitavastukathanaṃ manye na praśaṃsādyabhiprāyam yan māṃ prati ananyasādhāraṇam anavadhikātiśayaṃ svābhāvikaṃ tavāiśvaryaṃ kalyāṇaguṇānantyaṃ ca vadasi /
1666he puruṣottama ātmanā ātmānam tvāṃ svayam eva svena jñānenaiva vettha /
1669divyāḥ tvadasādhāraṇyo vibhūtayo yāḥ tās tvam evāśeṣeṇa vaktum arhasi /
1670tvam eva vyañjayetyarthaḥ /
1671yābhir anantābhir vibhūtibhiḥ yair niyamanaviśeṣair yuktaḥ imān lokān tvaṃ niyantṛtvena vyāpya tiṣṭhasi // //
1673ahaṃ yogī bhaktiyoganiṣṭhas san bhaktyā tvāṃ sadā paricintayan cintayituṃ pravṛttaḥ cintanīyaṃ tvāṃ paripūrṇāiśvaryādikalyāṇaguṇagaṇaṃ kathaṃ vidyām pūrvoktabuddhijñānādibhāvavyatirikteṣu keṣu keṣu ca bhāveṣu mayā niyantṛtvena cintyo 'si // //
1675ahaṃ sarvasya prabhavo mattas sarvaṃ pravartate iti saṃkṣepeṇoktaṃ tava sraṣṭṛtvādiyogaṃ vibhūtiṃ niyamanaṃ ca bhūyo vistareṇa kathaya /
1676tvayocyamānaṃ tvanmāhātmyāmṛtaṃ śṛṇvato me tṛptir nāsti hi mamātṛptis tvayaiva viditetyabhiprāyaḥ // //
1678he kuruśreṣṭha madīyāḥ kalyāṇīr vibhūtīḥ prādhānyatas te kathayiṣyāmi /
1690śrūyate ca yaḥ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhan sarvebhyo bhūtebhyo 'ntaro yaṃ sarvāṇi bhūtāni na viduḥ yasya sarvāṇi bhūtāni śarīraṃ yas sarvāṇi bhūtāny antaro yamayati eṣa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ iti ya ātmani tiṣṭhan ātmano 'ntaro yam ātmā na veda yasyātmā śarīraṃ ya ātmānam antaro yamayati sa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ iti ca /
1763sattvam mahāmanastvam // //
1793dehātmābhimānarūpamohena mohitasya mamānugrahaikaprayojanāya paramaṃ guhyam paramaṃ rahasyam adhyātmasaṃjñitam ātmani vaktavyaṃ vacaḥ na tv evāhaṃ jātu nāsam ityādi tasmād yogī bhavārjuna ity etadantaṃ yat tvayoktam tenāyam mamātmaviṣayo mohaḥ sarvo vigataḥ dūrato nirastaḥ // //
1796saptamaprabhṛti daśamaparyante tvadvyatiriktānāṃ sarveṣāṃ bhūtānāṃ tvattaḥ paramātmano bhavāpyayau utpattipralayau vistaraśo mayā śrutau hi /
1797kamalapatrākṣa tava avyayaṃ nityaṃ sarvacetanācetanavastuśeṣitvaṃ jñānabalādikalyāṇaguṇagaṇais tavaiva parataratvaṃ sarvādhāratvaṃ cintitanimiṣitādisarvapravṛttiṣu tavaiva pravartayitṛtvam ityādi aparimitaṃ māhātmyaṃ ca śrutam /
1800he parameśvara evam etad ity avadhṛtam yathātha tvam ātmānaṃ bravīṣi /
1801puruṣottama āśritavātsalyajaladhe tavāiśvaraṃ tvadasādhāraṇaṃ sarvasya praśāsitṛtve pālayitṛtve sraṣṭṛtve saṃhartṛtve bhartṛtve kalyāṇaguṇākaratve parataratve sakaletaravisajātīyatve 'vasthitaṃ rūpaṃ draṣṭuṃ sākṣātkartum icchāmi // //
1803tat sarvasya sraṣṭṛ sarvasya praśāsitṛ sarvasyādhārabhūtaṃ tvadrūpaṃ mayā draṣṭuṃ śakyam iti yadi manyase tato yogeśvara yogo jñānādikalyāṇaguṇayogaḥ paśya me yogam aiśvaram iti hi vakṣyate tvadvyatiriktasya kasyāpy asaṃbhāvitānāṃ jñānabalāiśvaryavīryaśaktitejasāṃ nidhe ātmānaṃ tvām avyayaṃ me darśaya /
1805tvāṃ sakalaṃ me darśayetyarthaḥ // //
1814ahaṃ mama dehaikadeśe sarvaṃ jagad darśayiṣyāmi tvaṃ tv anena niyataparimitavastugrāhiṇā prākṛtena svacakṣuṣā māṃ tathābhūtaṃ sakaletaravisajātīyam aparimeyaṃ draṣṭuṃ na śakṣyase /
1815tava divyam aprākṛtaṃ maddarśanasādhanaṃ cakṣur dadāmi /
1827tatra anantāyām avistāre anantabāhūdaravaktranetre aparimitatejaske aparimitadivyāyudhopete svocitāparimitadivyabhūṣaṇe divyamālyāmbaradhare divyagandhānulepane anantāścaryamaye devadevasya divye śarīre anekadhā pravibhaktaṃ brahmādivividhavicitradevatiryaṅmanuṣyasthāvarādibhoktṛvargapṛthivyantarikṣasvargapātālātalavitalasutalādibhogasthānabhogyabhogopakaraṇabhedabhinnaṃ prakṛtipuruṣātmakaṃ kṛtsnaṃ jagat ahaṃ sarvasya prabhavo mattas sarvaṃ pravartate hanta te kathayiṣyāmi vibhūtīr ātmanaś śubhāḥ aham ātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ ādityānām ahaṃ viṣṇuḥ ityādinā na tad asti vinā yat syān mayā bhūtaṃ carācaram viṣṭabhyāham idaṃ kṛtsnam ekāṃśena sthito jagat ityantenoditam ekastham ekadeśastham pāṇḍavo bhagavatprasādalabdhataddarśanānuguṇadivyacakṣur apaśyat // //
1831deva tava dehe sarvān devān paśyāmi tathā sarvān prāṇiviśeṣāṇāṃ saṃghān tathā brahmāṇaṃ caturmukham aṇḍādhipatim tatheśaṃ kamalāsanasthaṃ kamalāsane brahmaṇi sthitam īśaṃ tanmate 'vasthitaṃ tathā devarṣipramukhān sarvān ṛṣīn uragāṃś ca vāsukitakṣakādīn dīptān // //
1833anekabāhūdaravaktranetram anantarūpaṃ tvāṃ sarvataḥ paśyāmi viśveśvara viśvasya niyantaḥ viśvarūpa viśvaśarīra yatas tvam anantaḥ atas tava nāntaṃ na madhyaṃ na punas tavādiṃ ca paśyāmi // //
1835tejorāśiṃ sarvato dīptimantaṃ samantād durnirīkṣaṃ dīptānalārkadyutim aprameyaṃ tvāṃ kirīṭinaṃ gadinaṃ cakriṇaṃ ca paśyāmi // //
1837upaniṣatsu dve vidye veditavye ityādiṣu veditavyatayā nirdiṣṭaṃ paramam akṣaraṃ tvam eva asya viśvasya paraṃ nidhānam viśvasyāsya paramādhārabhūtas tvam eva tvam avyayaḥ vyayarahitaḥ yat svarūpo yadguṇo yadvibhavaś ca tvam tenaiva rūpeṇa sarvadāvatiṣṭhase /
1838śāśvatadharmagoptā śāśvatasya nityasya vaidikasya dharmasya evam ādibhir avatārais tvam eva goptā /
1839sanātanas tvaṃ puruṣo mato me vedāham etaṃ puruṣaṃ mahāntaṃ parāt paraṃ puruṣam ityādiṣūditaḥ sanātanapuruṣas tvam eveti me mataḥ jñātaḥ /
1840yad ukulatilakas tvam evaṃbhūta idānīṃ sākṣātkṛto mayetyarthaḥ // //
1850tejaḥ parābhibhavanasāmarthyam svakīyena tejasā viśvam idaṃ tapantaṃ tvāṃ paśyāmi evambhūtaṃ sarvasya sraṣṭāraṃ sarvasyādhārabhūtaṃ sarvasya praśāsitāraṃ sarvasya saṃhartāraṃ jñānādyaparimitaguṇasāgaram ādimadhyāntarahitam evaṃbhūtadivyadehaṃ tvāṃ yathopadeśaṃ sākṣātkaromītyarthaḥ /
1854evaṃbhūtaṃ tvāṃ dṛṣṭvā devādayo 'haṃ ca pravyathitā bhavāma ity āha
1858yasminn avakāse sarve lokās tiṣṭhanti sarvo 'yam avakāśo diśaś ca sarvās tvayaikena vyāptāḥ /
1859dṛṣṭvādbhutaṃ rūpam ugraṃ tavedam anantāyām avistāram atyadbhutam atyugraṃ ca rūpaṃ dṛṣṭvā lokatrayaṃ pravyathitam yuddhadidṛkṣayā āgateṣu brahmādidevāsurapitṛgaṇasiddhagandharvayakṣarākṣaseṣu pratikūlānukūlamadhyastharūpaṃ lokatrayaṃ sarvaṃ pravyathitam atyantabhītam /
1863ata idam ucyate dṛṣṭvādbhutaṃ rūpam ugraṃ tavedaṃ lokatrayaṃ pravyarthitaṃ mahātman iti // //
1865amī surasaṃghāḥ utkṛṣṭās tvāṃ viśvāśrayam avalokya hṛṣṭamanasaḥ tvan samīpaṃ viśanti /
1866teṣv eva kecid atyugram atyadbhutaṃ ca tavākāram ālokya bhītāḥ prāñjalayaḥ svajñānānuguṇaṃ stutirūpāṇi vākyāni gṛṇanti uccārayanti /
1870ete sarve vismayam āpannās tvāṃ vīkṣante // //
1875dīptam anekavarṇaṃ vyāttānanaṃ dīptaviśālanetraṃ tvāṃ dṛṣṭvā pravyathitāntarātmā atyantabhītamanāḥ dhṛtiṃ na vindāmi dehasya dhāraṇaṃ na labhe manasaś cendriyāṇāṃ ca śamaṃ na labhe /
1877sarvavyāpinam atimātram atyadbhutam atighoraṃ ca tvāṃ dṛṣṭvā praśithikasarvāvayavo vyākulendriyaś ca bhavāmītyarthaḥ // //
1879yugāntakālānalavat sarvasaṃhāre pravṛttāni atighorāṇi tava mukhāni dṛṣṭvā diśo na jāne sukhaṃ ca na labhe /
1886amī dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ duryodhanādayas sarve bhīṣmo droṇaḥ sūtaputraḥ karṇaś ca tatpakṣīyair avanipālasamūhaiḥ sarvaiḥ asmadīyair api kaiścid yodhamukhyais saha tvaramāṇā daṃṣṭrākarālāni bhayānakāni tava vaktrāṇi vināśāya viśanti tatra kecic cūrṇitair uttamāṅgair daśānāntareṣu vilagnās saṃdṛśyante // //
1889ete rājalokāḥ bahavo nadīnām ambupravāhāḥ samudram iva pradīptajvalanam iva ca śalabhāḥ tava vaktrāṇy abhivijvalanti svayam eva tvaramāṇā ātmanāśāya viśanti // //
1892tavātighorā bhāsaḥ raśmayaḥ tejobhiḥ svakīyaiḥ prakāśaiḥ jagat samagram āpūrya pratapanti // //
1894darśayātmānam avyayam iti tavāiśvaryaṃ niraṅkuśaṃ sākṣātkartuṃ prārthitena bhavatā niraṅkuśam aiśvaryaṃ darśayatā atighorarūpam idam āviṣkṛtam /
1896tavābhipretāṃ pravṛttiṃ na jānāmi /
1898namo 'stu te devavara prasīda namas te 'stu sarveśvara evaṃ kartum anenābhiprāyeṇedaṃ saṃhartṛrūpam āviṣkṛtam ity uktvā prasannarūpaś ca bhava // //
1902ato matsaṃkalpād eva tvām ṛte 'pi tvadudyogād rte 'pi ete dhārtarāṣṭrapramukhās tava pratyanīkeṣu ye 'vasthitā yodhāḥ te sarve na bhaviṣyanti vinaṅkṣyanti // //
1904tasmāt tvaṃ tān prati yuddhāyottiṣṭha /
1907tvaṃ tu teṣāṃ hanane nimittamātraṃ bhava /
1912droṇabhīṣmakarṇādīn kṛtāparādhatayā mayaiva hanane viniyuktān tvaṃ jahi tvaṃ hanyāḥ /
1921yad etad yuddhadidṛkṣayāgatam aśeṣadevagandharvasiddhayakṣavidyādharakinnarakiṃpuruṣādikaṃ jagat tvatprasādāt tvāṃ sarveśvaram avalokya tava prakīrtyā sarvaṃ prahṛṣyati anurajyate ca yac ca tvām avalokya rakṣāṃsi bhītāni sarvā diśaḥ pradravanti sarve siddhasaṃghāḥ siddhādyanukūlasaṃghāḥ namasyanti ca tad etat sarvaṃ yuktam iti pūrveṇa saṃbandhaḥ // //
1924mahātman te tubhyaṃ garīyase brahmaṇaḥ hiraṇyagarbhasyāpi ādibhūtāya kartre hiraṇyagarbhādayaḥ kasmād dhetor na namaskuryuḥ // ab //
1926ananta deveśa jagannivāsa tvam evākṣaram /
1929sad asac ca tvam eva sadasacchabdanirdiṣṭaṃ kāryakāraṇabhāvenāvasthitaṃ prakṛtitattvaṃ nāmarūpavibhāgavattayā kāryāvasthaṃ sacchabdanirdiṣṭaṃ tadanarhatayā kāraṇāvastham asacchabdanirdiṣṭaṃ ca tvam eva /
1930tat param yat tasmāt prakṛteḥ prakṛtisaṃbandhinaś ca jīvātmanaḥ param anyan muktātmatattvaṃ yat tad api tvam eva // //
1932atas tvam ādidevaḥ puruṣaḥ purāṇaḥ tvam asya viśvasya paraṃ nidhānam /
1933nidhīyate tvayi viśvam iti tvam asya viśvasya paraṃ nidhānam viśvasya śarīrabhūtasyātmatayā paramādhārabhūtas tvam evetyarthaḥ // a //
1935jagati sarvo veditā vedyaṃ ca sarvaṃ tvam eva /
1936evaṃ sarvātmatayāvasthitas tvam eva paraṃ ca dhāma sthānam prāpyasthānam ityarthaḥ /
1937tvayā tataṃ viśvam anantarūpa /
1938tvayātmatvena viśvaṃ cidacinmiśraṃ jagat tataṃ vyāptam // //
1939atas tvam eva vāyvādiśabdavācya ity āha
1941sarveṣāṃ prapitāmahas tvam eva pitāmahādayaś ca /
1942sarvasāṃ prajānāṃ pitaraḥ prajāpatayaḥ prajāpatīnāṃ pitā hiraṇyagarbhaḥ prajānāṃ pitāmahaḥ hiraṇyagarbhasyāpi pitā tvaṃ prajānāṃ prapitāmahaḥ /
1943pitāmahādīnām ātmatayā tattacchabdavācyas tvam evetyarthaḥ // ab //
1947amitavīrya aparimitaparākramas tvaṃ sarvātmatayā samāpnoṣi tataḥ sarvo 'si /
1948yatas tvaṃ sarvaṃ cidacidvastujātam ātmatayā samāpnoṣi ataḥ sarvasya cidacidvastujātasya tvaccharīratayā tvatprakāratvāt sarvaprakāras tvam eva sarvaśabdavācyo 'sītyarthaḥ /
1949tvam akṣaraṃ sad asat vāyur yamo 'gniḥ ityādisarvasāmānādhikaraṇyanirdeśasyātmatayā vyāptir eva hetur iti suvyaktam uktam tvayā tataṃ viśvam anantarūpa sarvaṃ samāpnoṣi tato 'si sarvaḥ iti ca // //
1952tavānantavīryatvāmitavikramatvasarvāntarātmatvasraṣṭṛtvādiko yo mahimā tam imam ajānatā mayā pramādān mohāt praṇayena ciraparicayena vā sakheti mama vayasyaḥ iti matvā he kṛṣṇa he yādava he sakhā iti tvayi prasabham vinayāpetaṃ yad uktaṃ yac ca prihāsārthaṃ sarvadaiva satkārārhas tvam asatkṛto 'si vihāraśayyāsanabhojaneṣu ca sahakṛteṣu ekānte vaḥ samakṣaṃ vā yad asatkṛto 'si tat sarvaṃ tvām aprameyam ahaṃ kṣāmaye // //
1954apratimaprabhāva tvam asya sarvasya carācarasya lokasya pitāsi /
1955asya lokasya guruś cāsi atas tvam asya carācarasya lokasya garīyān pūjyatamaḥ /
1956na tvatsamo 'sty abhyadhikaḥ kuto 'nyaḥ lokatraye 'pi tvadanyaḥ kāruṇyādinā kenāpi guṇena na tvatsamo 'sti /
1959yasmāt tvaṃ sarvasya pitā pūjyatamo guruś ca kāruṇyādiguṇaiś ca sarvādhiko 'si tasmāt tvām īśam īḍyaṃ praṇamya praṇidhāya ca kāyaṃ prasādaye yathā kṛtāparādhasyāpi putrasya yathā ca sakhyuḥ praṇāmapūrvaṃ prārthitaḥ pitā vā sakhā vā prasīdati tathā tvaṃ paramakāruṇikaḥ priyāya me sarvaṃ soḍhum arhasi // //
1961adṛṣṭapūrvam atyadbhutam atyugraṃ ca tava rūpaṃ dṛṣṭvā hṛṣito 'smi prīto 'smi /
1963atas tad eva tava suprasannaṃ rūpaṃ me darśaya /
1966tathaiva pūrvavat kirīṭinaṃ gadinaṃ cakrahastaṃ tvāṃ draṣṭum icchāmi /
1968sahasrabāho viśvamūrte idānīṃ sahasrabāhutvena viśvaśarīratvena dṛśyamānarūpas tvaṃ tenaiva rūpeṇa yukto bhavetyarthaḥ // //
1970yan me tejomayaṃ tejasāṃ rāśiḥ viśvaṃ viśvātmabhūtam anantam antarahitam pradarśanārtham idam ādimadhyāntarahitam ādyam madvyatiriktasya kṛtsnasyādibhūtam tvadanyena kenāpi na dṛṣṭapūrvaṃ rūpam tad idaṃ prasannena mayā madbhaktāya te darśitam ātmayogād atmanas satyasaṃkalpatvayogāt // //
1973evaṃrūpo yathāvad avathito 'haṃ mayi bhaktimatas tvatto 'nyena ekāntabhaktirahitena kenāpi puruṣeṇa vedayajñādibhiḥ kevalair draṣṭuṃ na śakyaḥ // //
1975īdṛśaghorarūpadarśanena te yā vyathā yaś ca vimūḍhabhāvo vartate tadubhayaṃ mā bhūt tvayā abhyastapūrvam eva saumyaṃ rūpaṃ darśayāmi tad evedaṃ mama rūpaṃ prapaśya // //
1984anavadhikātiśayasaundaryasaukumāryalāvaṇyādiyuktaṃ tavaivāsādhāraṇaṃ manuṣyatvasaṃsthānasaṃsthitam atisaumyam idaṃ tava rūpaṃ dṛṣṭvā idānīṃ sacetās saṃvṛtto 'smi prakṛtiṃ gataś ca // //
2008evam matkarmakṛt ityādinoktena prakāreṇa satatayuktāḥ bhagavantaṃ tvām eva paraṃ prāpyaṃ manvānāḥ ye bhaktāḥ tvām sakalavibhūtiyuktam anavadhikātiśayasaundaryasauśīlyasārvajñyasatyasaṃkalpatvādyanantaguṇasāgaraṃ paripūrṇam upāsate ye cāpy akṣaraṃ pratyagātmasvarūpam tad eva ca avyaktaṃ cakṣurādikaraṇānabhivyaktasvarūpam upāsate teṣām ubhayeṣāṃ ke yogavittamāḥ ke svasādhyaṃ prati śīghragāmina ityarthaḥ bhavāmi na cirāt pārtha iti uttaratra yogavittamatvaṃ śaighryaviṣayam iti hi vyañjayiṣyate // //
2091pṛthivyādisaṃghātarūpasya kṣetrasya kṣetrajñasya ca bhagavaccharīrataikasvarūpatayā bhagavadātmakatvaṃ śrutayo vadanti yaḥ pṛthivyāṃ tiṣṭhan pṛthivyā antaro yaṃ pṛthivī na veda yasya pṛthivī śarīraṃ yaḥ pṛthivīm antaro yamayati sa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ity ārabhya ya ātmani tiṣṭhan ātmano 'ntaro yam ātmā na veda yasyātmā śarīraṃ ya ātmānam antaro yamayati sa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ ity ādyāḥ /
2113evaṃ bhoktṛbhogyarūpeṇāvasthitayoḥ sarvāvasthāvasthitayoś cidacitoḥ paramapuruṣaśarīratayā tanniyāmyatvena tadapṛthaksthitiṃ paramapuruṣasya cātmatvam āhuḥ kāścana śrutayaḥ yaḥ pṛthivyāṃ tiṣṭhan pṛthivyā antaro yaṃ pṛthivī na veda yasya pṛthivī śarīraṃ yaḥ pṛthivīm antaro yamayati ity ārabhya ya ātmani tiṣṭhan ātmano 'ntaro yam ātmā na veda yasyātmā śarīraṃ ya ātmānam antaro yamayati sa ta ātmāntaryāmyamṛtāḥ iti tathā yaḥ pṛthivīm antare sañcaran yasya pṛthivī śarīraṃ yaṃ pṛthivī na veda ity ārabhya yo 'kṣaram antare sañcaran yasyākṣaraṃ śarīraṃ yam akṣaraṃ na veda yo mṛtyum antare sañcaran yasya mṛtyuś śarīraṃ yaṃ mṛtyur na veda eṣa sarvabhūtāntarātmāpahatapāpmā divyo deva eko nārāyaṇa atra mṛtyuśabdena tamaśśabdavācyaṃ sūkṣmāvastham acidvastv abhidhīyate asyām evopaniṣadi avyaktam akṣare līyate akṣaraṃ tamasi līyate iti vacanāt antaḥpraviṣṭaś śāstā janānāṃ sarvātmā iti ca /
2115tat tejo 'sṛjata ity ārabhya sanmūlās somyemās sarvāḥ prajās sadāyatanās satpratiṣṭhā aitadātmyam idaṃ sarvaṃ tat satyaṃ sa ātmā tat tvam asi śvetaketo iti /
2143tad idaṃ kṣetrakṣetrajñayāthātmyam ṛṣibhiḥ parāśarādibhiḥ bahudhā bahuprakāraṃ gītam ahaṃ tvam ca tathānye ca bhūtair uhyāma pārthiva /
2146tato 'ham iti kutraitāṃ saṃjñāṃ rājan karomy aham tathā ca kiṃ tvam etacchiraḥ kiṃ nu urastava tathodaram /
2147kim u pādādikaṃ tvaṃ vai tavaitat kiṃ mahīpate // samastāvayavebhyas tvaṃ pṛthak bhūya vyavasthitaḥ /
2516smṛtayaś ca śāstā viṣṇur aśeṣasya jagato yo jaganmayaḥ praśāsitāraṃ sarveṣām aṇīyāṃsam aṇīyasām yamo vaivasvato rājā yas tavaiṣa hṛdi sthitaḥ ityādyāḥ /
2557itthaṃ mama puruṣottamatvapratipādanaṃ sarveṣāṃ guhyānāṃ guhyatamam idaṃ śāstram tvam anaghatayā yogyatamaḥ iti kṛtvā mayā tavoktam /
2611śokaṃ mā kṛthāḥ tvaṃ tu daivīṃ saṃpadam abhijāto 'si /
2613dhārmikāgresarasya hi pāṇḍos tanayas tvam ityabhiprāyaḥ // //
2693tasmāt kāryākāryavyvasthitau upādeyānupādeyavyavasthāyāṃ śāstram eva tava pramāṇam /
2694dharmaśāstretihāsapurāṇādyupabṛṃhitā vedāḥ yad eva puruṣottamākhyaṃ paraṃ tattvaṃ tatprīṇanarūpaṃ tatprāptyupāyabhūtaṃ ca karmāvabodhayanti tac śāstravidhānoktaṃ tattvaṃ karma ca jñātvā yathāvad anyūnātiriktaṃ vijñāya kartuṃ tvam arhasi tad evopādātum arhasi // //
2807phalam anabhisandhāya vedādhyayanayajñatapodānakriyāḥ mokṣakāṅkṣibhis traivarṇikair yāḥ kriyante tāḥ brahmaprāptisādhanatayā brahmavācinā tad iti śabdena nirdeśyāḥ sa vaḥ kaḥ kiṃ yat tat padam anuttamam iti tacchabdo hi brahmavācī prasiddhaḥ /
2901vaidikī hi buddhiḥ śarīrendriyaprāṇajīvātmopakaraṇaṃ paramātmānam eva kartāram avadhārayati ya ātmani tiṣṭhan ātmano 'ntaro yam ātmā na veda yasyātmā śarīraṃ ya ātmānam antaro yamayati sa ta ātmāntaryāmy amṛtaḥ antaḥpraviṣṭaḥ śāstā janānāṃ sarvātmā ityādiṣu // //
3076atha tvam ahaṃkārād aham eva kṛtyākṛtyaviṣayaṃ sarvaṃ jānāmīti bhāvān maduktaṃ na śroṣyasi cet vinaṅkṣyasi vinaṣṭo bhaviṣyasi /
3079yadi ahaṃkāram ātmani hitāhitajñāne svātantryābhimānam āśritya manniyogam anādṛtya na yotsya iti manyase eṣa te svātantryavyavasāyo mithyā bhaviṣyati yataḥ prakṛtis tvāṃ yuddhe niyokṣyati matsvātantryodvignaṃ tvām ajñaṃ prakṛtir niyokṣati // //
3083svabhāvajena śauryākhyena svena karmaṇā nibaddhaḥ tad evāvaśaḥ parair dharṣaṇam asahamānas tvam eva tad yuddhaṃ kariṣyasi yad idānīṃ mohād ajñānāt kartuṃ necchasi // //
3093yasmād evam tasmāt tam eva sarvasya praśāsitāram āśritavātsalyena tvatsārathye 'vasthitam itthaṃ kuru iti ca śāsitāraṃ sarvabhāvena sarvātmanā śaraṇaṃ gaccha /
3095anyathāpi tanmāyāpreritenājñena tvayā yuddhādikaraṇam avarjanīyam /
3101iti evaṃ te mumukṣubhir adhigantavyaṃ jñānaṃ sarvasmād guhyād guhyataraṃ karmayogaviṣayaṃ jñānayogaviṣayaṃ bhaktiyogaviṣayaṃ ca sarvam ākhyātam /
3104sarveṣv eteṣu guhyeṣu bhaktiyogasya śraiṣṭhyād guhyatamam iti pūrvam evoktam idaṃ tu te guhyatamaṃ pravakṣyāmy anasūyave ityādau /
3106iṣṭo 'si me dṛḍham iti tatas te hitaṃ vakṣyāmi // //
3121etat satyaṃ te pratijāne tava pratijñāṃ karomi nopacchandanamātram yatas tvaṃ priyo 'si me /
3130ahaṃ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi evaṃ vartamānaṃ tvām matprāptivirodhibhyo 'nādikālasaṃcitānantākṛtyakaraṇakṛtyākaraṇarūpebhyaḥ sarvebhyaḥ pāpebhyo mokṣayiṣyāmi /
3133bhaktiyogārambhavirodhyanādikālasaṃcitanānāvidhānantapāpānuguṇān tattatprāyaścittarūpān kṛcchracāndrāyaṇakūśmāṇḍavaiśvānaravrātapatipavitreṣṭitrivṛdagniṣṭomādikān nānāvidhān anantāṃs tvayā parimitakālavartinā dūranuṣṭhānān sarvān dharmān parityajya bhaktiyogārambhasiddhaye mām ekaṃ paramakāruṇikam anālocitaviśeṣāśeṣalokaśaraṇyam āśritavātsalyajaladhiṃ śaraṇaṃ prapadyasva /
3134ahaṃ tvā sarvapāpebhyaḥ yathoditasvarūpabhaktyārambhavirodhibhyaḥ sarvebhyaḥ pāpebhyaḥ mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ // //
3136idaṃ te paramaṃ guhyaṃ śāstraṃ mayākhyātam atapaskāya ataptatapase tvayā na vācyam tvayi vaktari mayi cābhaktāya kadācana na vācyam /
3153mayā kathitam etat pārtha tvayā avahitena cetasā kaccic śrutam tavājñānasaṃmohaḥ kaccit pranaṣṭaḥ yenājñānena mūḍho na yotsyāmītyuktavān // //
3156tvatprasādān mama tad vinaṣṭam /
3158tvatprasādād eva tac ca labdham /
3160ātmanaḥ prakṛtivilakṣaṇatvatatsvabhāvarahitatājñātṛtvaikasvabhāvatāparamapuruṣaśeṣatātanniyāmyatvaikasvarūpatājñānam nikhilajagadudbhavasthitipralayalīlāśeṣadoṣapratyanīkakalyāṇaikasvarūpasvābhāvikānavadhikātiśayajñānabalāiśvaryavīryaśaktitejaḥprabhṛtisamastakalyāṇaguṇagaṇamahārṇavaparabrahmaśabdābhidheyaparamapuruṣayāthātmyajñānaṃ ca evaṃrūpaparāvaratattvayāthātmyavijñānatadabhyāsapūrvakāharaharupacīyamānaparamapuruṣaprītyekaphalanityanaimittikakarmaniṣiddhaparihāraśamadamādyātmaguṇanivartyabhaktirūpatāpannaparamapuruṣopāsanaikalabhyo vedāntavedyaḥ paramapuruṣo vāsudevas tvam iti jñānaṃ ca labdham /
3162idānīm eva yuddhādikartavyatāviṣayam tava vacanaṃ kariṣyati yathoktaṃ yuddhādikaṃ kariṣyati ityarthaḥ // //