Occurrences of sādhana in "Bhagavadgītābhāṣya"

Click [+] to expand the context.
9śriyaḥ patiḥ nikhilaheyapratyanīkakalyāṇaikatānaḥ svetarasamastavastuvilakṣaṇānantajñanānandaikasvarūpaḥ svābhāvikānavadhikātiśayajñānabalāiśvaryavīryaśaktitejaḥprabhṛtyasaṃkhyeyakalyāṇaguṇagaṇamahodadhiḥ svābhimatānurūpaikarūpācintyadivyādbhutanityaniravadyaniratiśayaujjvalyasaundaryasaugandhyasaukumāryalāvaṇyayauvanādyanantaguṇanidhidivyarūpaḥ svocitavividhavicitrānantāścaryanityaniravadyāparimitadivyabhūṣaṇaḥ svānurūpāsaṃkhyeyācintyaśaktinityaniravadyaniratiśayakalyāṇadivyāyudhaḥ svābhimatānurūpanityaniravadyasvarūparūpaguṇavibhavāiśvaryaśīlādyanavadhikātiśayāsaṃkhyeyakalyāṇaguṇagaṇaśrīvallabhaḥ svasaṅkalpānuvidhāyisvarūpasthitipravṛttibhedāśeṣaseṣataikaratirūpanityaniravadyaniratiśayajñānakriyāiśvaryādyanantaguṇagaṇāparimitasūribhir anavaratābhiṣṭutacaraṇayugalaḥ vāṅmanasāparicchedyasvarūpasvabhāvaḥ svocitavividhavicitrānantabhogyabhogopakaraṇabhogasthānasamṛddhānantāścaryānantamahāvibhavānantaparimāṇanityaniravadyākṣaraparamavyomanilayaḥ vividhavicitrānantabhogyabhoktṛvargaparipūrṇanikhilajagadudayavibhavalayalīlaḥ paraṃ brahma puruṣottamo nārāyaṇaḥ brahmādisthāvarāntam akhilaṃ jagat sṛṣṭvā svena rūpeṇāvasthito brahmādidevamanuṣyāṇāṃ dhyānārādhanādyagocaraḥ apārakāruṇyasauśīlyavātsalyaudāryamahodadhiḥ svam eva rūpaṃ tat tat sajātīyasaṃsthānaṃ svasvabhāvam ajahad eva kurvan teṣu teṣu lokeṣv avatīryāvatīrya tais tair ārādhitas tat tad iṣṭānurūpaṃ dharmārthakāmamokṣākhyaṃ phalaṃ prayacchan bhūbhārāvatāraṇāpadeśenāsmadādīnām api samāśrayaṇīyatvāyāvatīryorvyāṃ sakalamanujanayanaviṣayatāṃ gataḥ parāvaranikhilajanamanonayanahāridivyaceṣṭitāni kurvan pūtanāśakaṭayamalārjunāriṣṭapralambadhenukakāliyakeśikuvalayāpīḍacāṇūramuṣṭikatosalakaṃsādīn nihatya anavadhikadayāsauhārdānurāgagarbhāvalokanālāpāmṛtair viśvam āpyāyayan niratiśayasaundaryasauśīlyādiguṇagaṇāviṣkāreṇākrūramālākārādīn paramabhāgavatān kṛtvā pāṇḍutanayayuddhaprotsāhanavyājena paramapuruṣārthalakṣaṇamokṣasādhanatayā vedāntoditaṃ svaviṣayaṃ jñānakarmānugṛhītaṃ bhaktiyogam avatārayām āsa /[+]
138yaṃ puruṣaṃ dhairyayuktam avarjanīyaduḥkhaṃ sukhavan manyamānam amṛtatvasādhanatayā svavarṇocitaṃ yuddhādikarma anabhisaṃhitaphalaṃ kurvāṇaṃ tadantargatāḥ śastrapātādimṛdukrūrasparśāḥ na vyathayanti sa evāmṛtatvaṃ sādhayati /[+]
194yady api nityānām ātmanāṃ śarīraviśleṣamātraṃ kriyate tathāpi ramaṇīyabhogasādhaneṣu śarīreṣu naśyatsu tadviyogarūpaṃ śokanimittam asty evety atrāha[+]
265dharmayuddhe parair hataś cet tata eva paramaniḥśreyasaṃ prāpsyasi parān vā hatvā akaṇṭakaṃ rājyaṃ bhokṣyase anabhisaṃhitaphalasya yuddhākhyasya dharmasya paramaniḥśreyasopāyatvāt tac ca paramaniḥśreyasaṃ prāpsyasi tasmād yuddhāyodyogaḥ paramapuruṣārthalakṣaṇamokṣasādhanam iti niścitya tadartham uttiṣṭha /[+]
271evam ātmayāthātmyajñānam upadiśya tatpūrvakaṃ mokṣasādhanabhūtaṃ karmayogaṃ vaktum ārabhate[+]
275ātmajñānapūrvakamokṣasādhanabhūtakarmānuṣṭhāne yo buddhiyogo vaktavyaḥ sa iha yogaśabdenocyate /[+]
283nāśaḥ phalasādhanabhāvanāśaḥ /[+]
287anyāni hi laukikāni vaidikāni ca sādhanāni vicchinnāni na phalāya bhavanti pratyavāyāya ca bhavanti // //[+]
288kāmyakarmaviṣayāyā buddher mokṣasādhanabhūtakarmaviṣayāṃ buddhiṃ viśinaṣṭi[+]
296svarūpayāthātmyāniścaye 'pi svargādiphalārthitvatatsādhanānuṣṭhānatatphalānubhavānāṃ saṃbhavāt avirodhāc ca /[+]
297seyaṃ vyavasāyātmikā buddhiḥ ekaphalasādhanaviṣayatayaikā ekasmai mokṣākhyaphalāya hi mumukṣoḥ sarvāṇi karmāṇi vidhīyante /[+]
298ataḥ śāstrārthasyaikatvāt sarvakarmaviṣayā buddhir ekaiva yathaikaphalasādhanatayā āgneyādīnāṃ ṣaṇṇāṃ setikartavyatākānām ekaśāstrārthatayā tadviṣayā buddhir ekā tadvad ityarthaḥ /[+]
299avyavasāyināṃ tu svargaputrapaśvannādiphalasādhanakarmādhikṛtānāṃ buddhayaḥ phalānantyād anantāḥ /[+]
302etad uktaṃ bhavati nityeṣu naimittikeṣu karmasu pradhānaphalāni avāntaraphalāni ca yāni śrūyamāṇāni tāni sarvāṇi parityajya mokṣaikaphalatayā sarvāṇi karmāṇy ekaśāstrārthatayānuṣṭheyāni kāmyāni ca svavarṇāśramocitāni tattatphalāni parityajya mokṣasādhanatayā nityanaimittikair ekīkṛtya yathābalam anuṣṭheyāni iti // //[+]
310teṣāṃ manasy ātmayāthātmyaniścayapūrvakamokṣasādhanabhūtakarmaviṣayā buddhiḥ kadācid api notpadyate ityarthaḥ /[+]
316yady eṣāṃ svaguṇānuguṇyena svargādisādhanam eva hitaṃ nāvabodhayanti tadaite rajastamaḥpracuratayā sāttvikaphalamokṣavimukhāḥ svāpekṣitaphalasādhanam ajānantaḥ kāmaprāvaṇyavivaśā anupādeyeṣu upādeyabhrāntyā praviṣṭāḥ pranaṣṭā bhaveyuḥ /[+]
323na ca vedoditaṃ sarvaṃ sarvasyopādeyam yathā sarvārthaparikalpite sarvataḥ saṃplutodake udapāne pipāsor yāvān arthaḥ yāvad eva prayojanam tāvad eva tenopādīyate na sarvam evaṃ sarveṣu ca vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ vaidikasya mumukṣoḥ yad eva mokṣasādhanaṃ tad evopādeyam nānyat // //[+]
364etad uktaḥ pārtho 'saṅgakarmānuṣṭhānarūpakarmayogasādhyasthitaprajñatāyā yogasādhanabhūtāyāḥ svarūpam sthitaprajñasyānuṣṭhānaprakāraṃ ca pṛcchati[+]
444evam ātmayāthātmyaṃ yuddhākhyasya ca karmaṇas tatprāptisādhanatām ajānataḥ śarīrātmajñānena mohitasya tena ca mohena yuddhān nivṛttasya mohaśāntaye nityātmaviṣayā sāṅkhyabuddhiḥ tatpūrvikā ca asaṅgakarmānuṣṭhānarūpakarmayogaviṣayā buddhiḥ sthitaprajñatāyogasādhanabhūtā dvitīye adhyāye proktā tad uktam nityātmāsaṅgakarmehāgocarā sāṅkhyayogadhīḥ /[+]
450so 'dhvanaḥ pāram āpnoti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam // iti paravidyāphalenopasaṃhṛtam ataḥ param adhyāyacatuṣṭayena idam eva prāptuḥ pratyagātmano darśanaṃ sasādhanaṃ prapañcayati[+]
454etad uktaṃ bhavati jñānaniṣṭhaivātmāvalokanasādhanam karmaniṣṭhā tu tasyāḥ niṣpādikā ātmāvalokanasādhanabhūtā ca jñānaniṣṭhā sakalendriyamanasāṃ śabdādiviṣayavyāpāroparatiniṣpādyety abhihitā /[+]
457tathā hy ātmāvalokanasādhanabhūtāyāḥ sarvendriyavyāpāroparatirūpāyāḥ jñānaniṣṭhāyāḥ tadviparyayarūpaṃ karma sādhanam tad eva kurv iti vākyaṃ viruddhaṃ vyāmiśram eva /[+]
493yāvat sādhanasamāpti śarīradhāraṇaṃ cāvaśyaṃ kāryam /[+]
497yato jñānaniṣṭhasyāpi dhriyamāṇaśarīrasya yāvatsādhanasamāpti mahāyajñādi nityanaimittikaṃ karma avaśyaṃ kartavyam yataś ca karmayoge 'py ātmano 'kartṛtvabhāvanayātmayāthātmyānusandhānam antarbhūtam yataś ca prakṛtisaṃsṛṣṭasya karmayogaḥ suśako 'pramādaś ca ato jñānaniṣṭhāyogyasyāpi jñānayogāt karmayogo jyāyān /[+]
503tatrātmaprayojanasādhanatayā yaḥ saṅgaḥ tasmāt saṅgān muktas tam samācara /[+]
505yajñaśiṣṭenaiva sarvapuruṣārthasādhananiṣṭhānāṃ śarīradhāraṇakartavyatām ayajñaśiṣṭena śarīradhāraṇaṃ kurvatāṃ doṣaṃ cāha[+]
538brahmākṣarasamudbhavam ity atrākṣaraśabdanirdiṣṭo jīvātmā annapānādinā tṛptākṣarādhiṣṭhitaṃ śarīraṃ karmaṇe prabhavatīti karmasādhanabhūtaṃ śarīram akṣarasamudbhavam tasmāt sarvagataṃ brahma sarvādhikārigataṃ śarīraṃ nityaṃ yajñe pratiṣṭhitaṃ yajñamūlam ityarthaḥ /[+]
539evaṃ paramapuruṣeṇa pravartitam idaṃ cakram annād bhūtaśabdanirdiṣṭāni sajīvāni śarīrāṇi paryjanyād annam yajñāt parjanyaḥ yajñaś ca kartṛvyāpārarūpāt karmaṇaḥ karma ca sajīvāc charīrāt sajīvaṃ śarīraṃ punar apy annād ity anyonyakāryakāraṇabhāvena cakravat parivartamānam iha sādhane vartamāno yaḥ karmayogādhikārī jñānayogādhikārī vā nānuvartayati na pravartayati yajñaśiṣṭena dehadhāraṇam akurvan so 'ghāyur bhavati /[+]
543asādhanāyattātmadarśanasya muktasyeva mahāyajñādivarṇāśramocitakarmānārambha ity āha[+]
546yas tu jñānayogakarmayogasādhananirapekṣaḥ svata evātmaratiḥ ātmābhimukhaḥ ātmanaiva tṛptaḥ nānnapānādibhir ātmavyatiriktaiḥ ātmany eva ca santuṣṭaḥ nodyānasrakcandanagītavāditranṛttādau dhāraṇapoṣaṇabhogyādikaṃ sarvam atmaiva yasya tasyātmadarśanāya kartavyaṃ na vidyate svata eva sarvadā dṛṣṭātmasvarūpatvāt /[+]
547ata eva tasyātmadarśanāya kṛtena tatsādhanena nārthaḥ na kiṃcit prayojanam akṛtenātmadarśanasādhanena na kaścid anarthaḥ asādhanāyattātmadarśanatvāt /[+]
548svata evātmavyatiriktasakalācidvastuvimukhasyāsya sarveṣu prakṛtipariṇāmaviśeṣeṣv ākāśādiṣu sakāryeṣu na kaścit prayojanatayā sādhanatayā vā vyapāśrayaḥ yatas tadvimukhīkaraṇāya sādhanārambhaḥ sa hi mukta eva // //[+]
550yasmād asādhanāyattātmadarśanasyaiva sādhanāpravṛttiḥ yasmāc ca sādhane pravṛttasyāpi suśakatvāc ca apramādatvād antargatātmayāthātmyānusandhānatvāc ca jñānayogino 'pi mātrayā karmānuvṛttyapekṣatvāc ca karmayoga evātmadarśananirvṛttau śreyān tasmād asaṅgapūrvakaṃ kāryam ity eva satataṃ yāvadātmaprāpti karmaiva samācara /[+]
574ajñānām ātmany akṛtsnavittayā jñānayogopādānāśaktānāṃ mumukṣūṇāṃ karmasaṅginām anādikarmavāsanayā karmaṇy eva niyatatvena karmayogādhikāriṇāṃ karmayogād anyad ātmāvalokanasādhanam astīti na buddhibhedaṃ janayet /[+]
575kiṃ tarhi ātmani kṛtsnavittayā jñānayogaśakto 'pi pūrvoktarītyā karmayoga eva jñānayoganirapekṣaḥ ātmāvalokanasādhanam iti buddhyā yuktaḥ karmaivācaran sakalakarmasu akṛtsnavidāṃ prītiṃ janayet // //[+]
586ataḥ śreṣṭhaḥ svayam api karmayoge tiṣṭhan ātmayāthātmyajñānenātmano 'kartṛtvam anusandhānaḥ karmayoga evātmāvalokane nirapekṣasādhanam iti darśayitvā tān akṛtsnavido joṣayed ityarthaḥ /[+]
654manvantarādāv eva nikhilajagaduddharaṇāya paramapuruṣārthalakṣaṇamokṣasādhanatayā imaṃ yogam aham eva vivasvate proktavān vivasvāṃś ca manave manur ikṣvakave /[+]
742yasmān mokṣasādhanabhūte karmasvarūpe boddhavyam asti vikarmaṇi ca /[+]
743nityanaimittikakāmyarūpeṇa tatsādhanadravyārjanādyākāreṇa ca vividhatāpannaṃ karma vikarma /[+]
769yadṛcchopanataśarīradhāraṇahetuvastusantuṣṭaḥ dvandvātītaḥ yāvatsādhanasamāptyavarjanīyaśītoṣṇādisahaḥ vimatsaraḥ aniṣṭopanipātahetubhūtasvakarmanirūpaṇena pareṣu vigatamatsaraḥ samas siddhāv asiddau ca yuddhādikarmasu jayādisiddhyasiddhyoḥ samacittaḥ karmaiva kṛtvāpi jñānaniṣṭhāṃ vināpi na nibadhyate na saṃsāraṃ pratipadyate // //[+]
779mumukṣuṇā kriyamāṇaṃ karma parabrahmātmakam evety anusandhānayuktatayā jñānākāraṃ sākṣādātmāvalokanasādhanam na jñānaniṣṭhāvyadhānenetyarthaḥ // //[+]
784apare brahmāgnau yajñaṃ yajñenaivopajuhvati atra yajñaśabdo havis srugādiyajñasādhane vartate brahmārpaṇaṃ brahma haviḥ iti nyāyena yāgahomayor niṣṭhāṃ kurvanti // //[+]
813evaṃ hi bahuprakārāḥ karmayogāḥ brahmaṇo mukhe vitatāḥ ātmayāthātmyāvāptisādhanatayā sthitāḥ tān uktalakṣaṇān uktabhedān karmayogān sarvān karmajān viddhi aharaharanuṣṭhīyamānanityanaimittikakarmajān viddhi /[+]
817ubhayākāre karmaṇi dravyamayād aṃśāj jñānamayāṃśaḥ śreyān sarvasya karmaṇaḥ taditarasya cākhilasyopādeyasya jñāne parisamāpteḥ tad eva sarvais sādhanaiḥ prāpyabhūtaṃ jñānaṃ karmāntargatatvenābhyasyate /[+]
850idānīṃ karmayogasyātmaprāptisādhanatve jñānaniṣṭhāyāś śaighryaṃ karmayogāntargatākarṭrtvānusandhānaprakāraṃ ca pratipādya tanmūlaṃ jñānaṃ ca viśodhyate //[+]
853etad uktaṃ bhavati dvitīye 'dhyāye mumukṣoḥ prathamaṃ karmayoga eva kāryaḥ karmayogena mṛditāntaḥkaraṇakaṣāyasya jñānayogenātmadarśanaṃ kāryam iti pratipādya punas tṛtīyacaturthayoḥ jñānayogādhikāradaśāpannasyāpi karmaniṣṭhaiva jyāyasī saiva jñānaniṣṭhānirapekṣā ātmaprāptau sādhanam iti karmaniṣṭhāṃ praśaṃśasi iti /[+]
854tatraitayor jñānayogakarmayogayor ātmaprāptisādhanabhāve yad ekaṃ saukāryac chaighryāc ca śreyaḥ śreṣṭham iti suniścitam tan me brūhi // //[+]
862jñānayogakarmayogayor ātmaprāptisādhanabhāve 'nyonyanairapekṣyam āha[+]
929ihaiva sādhanānuṣṭhānadaśāyām eva taiḥ sargo jitaḥ saṃsāro jitaḥ yeṣām uktarītyā sarveṣv ātmasu sāmye sthitaṃ manaḥ /[+]
949śarīravimokṣaṇāt prāk iheva sādhanānuṣṭhānadaśāyam eva ātmānubhavaprītyā kāmakrodhodbhavaṃ vegaṃ soḍhuṃ niroddhuṃ yaḥ śaknoti sa yuktaḥ ātmānubhavāyārhaḥ /[+]
962bāhyān viṣayasparśān bahiḥ kṛtvā bāhyendriyavyāpāraṃ sarvam upasaṃhṛtya yogayogyāsane ṛjukāya upaviśya cakṣuṣī bhruvor antare nāsāgre vinyasya nāsābhyantaracāriṇau prāṇāpānau samau kṛtvā ucchvāsaniśvāsau samagatī kṛtvā ātmāvalokanād anyatra pravṛttyanarhendriyamanobuddhiḥ tata eva vigatecchābhayakrodhaḥ mokṣaparāyaṇaḥ mokṣaikaprayojanaḥ muniḥ ātmāvalokanaśīlaḥ yaḥ saḥ sadā mukta eva sādhyadaśāyām iva sādhanadaśāyām api mukta evetyarthaḥ // //[+]
970tatra karmayogasya nirapekṣayogasādhanatvaṃ draḍhayituṃ jñānākāraḥ karmayogo yogaśirasko 'nūdyate /[+]
971karmaphalaṃ svargādikam anāśritaḥ kāryaṃ karmānuṣṭhānam eva kāryam sarvātmanāsmatsuhṛdbhūtaparamapuruṣārādhanarūpatayā karmaiva mama prayojanam na tatsādhyaṃ kiṃcid iti yaḥ karma karoti sa saṃnyāsī ca jñānayoganiṣṭhaś ca yogī ca karmayoganiṣṭhaś ca ātmāvalokanarūpayogasādhanabhūtobhayaniṣṭha ityarthaḥ /[+]
1083yathāvasthitaṃ svargādisādhanabhūtaṃ karma phalābhisandhirahitasyāsya puruṣasya svaphalasādhanatvena pratiṣṭhā na bhavatīty apratiṣṭhaḥ /[+]
1110kevalatapobhir yaḥ puruṣārthaḥ sādhyate ātmajñānavyatiriktair jñānaiś ca yaḥ yaś ca kevalair aśvamedhādibhiḥ karmabhiḥ tebhyas sarvebhyo 'dhikapuruṣārthasādhanatvād yogasya tapasvibhyo jñānibhyaḥ karmibhyaś cādhiko yogī tasmād yogī bhavārjuna // //[+]
1227tathā jñānino mayy ekasminn eva bhaktiḥ itarayos tu svābhilaṣite tatsādhanatvena mayi ca /[+]
1432dharmatvaṃ hi niśśreyasasādhanatvam /[+]
1433svarūpeṇaivātyarthapriyatvena tadānīm eva maddarśanāpādanatayā ca svayaṃ niśśreyasarūpam api niratiśayaniśśreyasarūpātyantikamatprāptisādhanam ityarthaḥ /[+]
1439asyopāsanākhyasya dharmasya niratiśayapriyamadviṣayatayā svayaṃ niratiśayapriyarūpasya paramaniśśreyasarūpamatprāptisādhanasyāvyayasyopādānayogyadaśāyāṃ prāpya aśraddadhānāḥ viśvāsapūrvakatvarārahitāḥ puruṣāḥ mām aprāpya mṛtyurūpe saṃsāravartmani nitarāṃ vartante /[+]
1815tava divyam aprākṛtaṃ maddarśanasādhanaṃ cakṣur dadāmi /[+]
1861eteṣām apy arjunasyaiva viśvāśrayarūpasākṣātkārasādhanaṃ divyaṃ cakṣur bhagavatā dattam /[+]
2003ananataram ātmaprāptisādhanabhūtād atmopāsanād bhaktirūpasya bhagavadupāsanasya svasādhyaniṣpādane śaighryāt susukhopādānatvāc ca śraiṣṭhyam bhagavadupāsanopāyaś ca tadaśaktasyākṣaraniṣṭhatā tadapekṣitāś cocyante /[+]
2077atiśayitāiśvaryāpekṣāṇām ātmakaivalyamātrāpekṣāṇāṃ ca bhaktiyogas tattadapekṣitasādhanam iti coktam /[+]
2171atha kṣetrakāryeṣv ātmajñānasādhanatayopādeyā guṇāḥ procyante[+]
2174ārjavam parān prati vāṅmanaḥkāyaprabhṛtīnām ekarūpatā ācāryopāsanam ātmajñānapradāyini ācārye praṇipātaparipraśnasevādiniratatvam śaucaṃ ātmajñānatatsādhanayogyatā manovākkāyagatā śāstrasiddhā stairyam adhyātmaśāstrodite 'rthe niścalatvam ātmavinigrahaḥ ātmasvarūpavyatiriktaviṣayebhyo manaso nivartanam // //[+]
2184jñāyate 'nenātmeti jñānam ātmajñānasādhanam ityarthaḥ kṣetrasaṃbandhinaḥ puruṣasyāmānitvādikam uktaṃ guṇabṛnham evātmajñānopayogi etadvyatiriktaṃ sarvaṃ kṣetrakāryam ātmajñānavirodhīti ajñānam // //[+]
2187amānitvādibhiḥ sādhanaiḥ jñeyaṃ prāpyaṃ yat pratyagātmasvarūpaṃ tat pravakṣyāmi yaj jñātvā janmajarāmaraṇādiprākṛtadharmarahitam amṛtam ātmānaṃ prāpnoti ādir yasya na vidyate tad anādi asya hi pratyagātmana utpattir na vidyate tata evānto na vidyate /[+]
2236tac ca jñānagamyam amānitvādibhir jñānasādhanair uktaiḥ prāpyam ityarthaḥ /[+]
2240amānitvam ityādinā tattvajñānārthacintanam ityantena jñātavyasyātmatattvasya jñānasādhanam uktam /[+]
2250teṣāṃ kriyākāritve puruṣādhiṣṭhitā prakṛtir eva hetuḥ puruṣādhiṣṭhitakṣetrākārapariṇataprakṛtyāśrayāḥ bhogasādhanabhūtāḥ kriyā ityarthaḥ /[+]
2259pūrvapūrvaprakṛtipariṇāmarūpadevamanuṣyādiyoniviśeṣeṣu sthito 'yaṃ puruṣas tattadyoniprayuktasattvādiguṇamayeṣu sukhaduḥkhādiṣu saktaḥ tatsādhanabhūteṣu puṇyapāpakarmasu pravartate tatas tatpuṇyapāpaphalānubhavāya sadasadyoniṣu sādhvasādhuṣu yoniṣu jāyate tataś ca karmārabhate tato jāyate yāvad amānitvādikān ātmaprāptisādhanabhūtān guṇān sevate tāvad eva saṃsarati /[+]
2276anye tu karmayogādiṣu ātmāvalokanasādhaneṣv anadhikṛtāḥ anyebhyaḥ tattvadarśibhyo jñānibhyaḥ śrutvā karmayogādibhir ātmānam upāsate te 'py ātmadarśanena mṛtyum atitaranti /[+]
2302mokṣyate 'neneti mokṣaḥ amānitvādikaṃ mokṣasādhanam ityarthaḥ kṣetrakṣetrajñayor vivekaviṣayeṇoktena jñānena tayor vivekaṃ viditvā bhūtākārapariṇataprakṛtimokṣopāyam amānitvādikaṃ cāgamya ya ācaranti te nirmuktabandhāḥ svena rūpeṇāvasthitam anavacchinnajñānalakṣaṇam ātmānaṃ prāpnuvantītyarthaḥ // //[+]
2334eṣa sattvākhyo guṇo dehinam enaṃ sukhasaṅgena jñānasaṅgena ca badhnāti puruṣasya sukhasaṅgaṃ jñānasaṅgaṃ ca janayatītyarthaḥ/ jñānasukhayos saṅge hi jāte tatsādhaneṣu laukikavaidikeṣu pravartate tataś ca tatphalānubhavasādhanabhūtāsu yoniṣu jāyata iti sattvaṃ sukhajñānasaṅgadvāreṇa puruṣaṃ badhnāti /[+]
2341tad rajaḥ dehinaṃ karmasu kriyāsu spṛhājananadvāreṇa nibadhnāti kriyāsu hi spṛhayā yāḥ kriyā ārabhate dehī tāś ca puṇyapāparūpā iti tatphalānubhavasādhanabhūtāsu yoniṣu janmahetavo bhavanti /[+]
2365lobhaḥ svakīyadravyasyātyāgaśīlatā pravṛttiḥ prayojanam anuddiśyāpi calanasvabhāvātā ārambhaḥ karmaṇām phalasādhanabhūtānāṃ karmaṇām ārambhaḥ aśamaḥ indriyānuratiḥ spṛhā viṣayecchā /[+]
2374sattve pravṛddhe tu mṛtaḥ ātmavidāṃ kuleṣu janitvā ātmayāthātmyajñānasādhaneṣu puṇyakarmasv adhikarotīty uktaṃ bhavati // //[+]
2376rajasi pravṛddhe maraṇaṃ prāpya phalārthaṃ karma kurvatāṃ kuleṣu jāyate tatra janitvā svargādiphalasādhanakarmasv adhikarotītyarthaḥ //[+]
2382antyakālapravṛddhasya rajasas tu phalaṃ phalasādhanakarmasaṅgikulajanmaphalābhisandhipūrvakakarmārambhatatphalānubhavapunarjanmarajovṛddhiphalābhisandhipūrvaka karmārambhaparamparārūpaṃ sāṃsārikaduḥkhaprāyam evety āhuḥ tadguṇayāthātmyavidaḥ /[+]
2391rajasaḥ svargādiphalalobhakaratvād rājasāḥ phalasādhanabhutaṃ karmānuṣṭhāya tatphalam anubhūya punar api janitvā tad eva karmānutiṣṭhantīti madhye tiṣṭhanti /[+]
2467prapadyeyataḥ pravṛttir iti vā pāṭhaḥ tam eva cādyaṃ puruṣaṃ prpadya śaraṇam upagamya iyataḥ ajñānanivṛttyādeḥ kṛstnasyaitasya sādhanabhūtā pravṛttiḥ purāṇī purātanī praṛtā /[+]
2620pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca abhyudayasādhanaṃ mokṣasādhanaṃ ca vaidikaṃ dharmam āsurā na viduḥ na jānanti /[+]
2706śraddhā hi svābhimataṃ sādhayaty etad iti viśvāsapūrvikā sādhane tvarā /[+]
2780phalābhisandhipūrvakaṃ satkārādyarthaṃ ca dambhena hetunā yat tapaḥ kriyate tad iha rājasaṃ proktam svargādiphalasādhanatvenāsthiratvāc calam adhruvam /[+]
2807phalam anabhisandhāya vedādhyayanayajñatapodānakriyāḥ mokṣakāṅkṣibhis traivarṇikair yāḥ kriyante tāḥ brahmaprāptisādhanatayā brahmavācinā tad iti śabdena nirdeśyāḥ sa vaḥ kaḥ kiṃ yat tat padam anuttamam iti tacchabdo hi brahmavācī prasiddhaḥ /[+]
2808evaṃ vedādhyayanayajñādīnāṃ mokṣasādhanabhūtānāṃ tacchabdanirdeśyatayā tad iti śabdānvaya uktaḥ /[+]
2821atītenādhyāyadvayena abhyudayaniśśreyasasādhanabhūtaṃ vaidikam eva yajñatapodānādikaṃ karma nānyat vaidikasya ca karmaṇas sāmānyalakṣaṇaṃ praṇavānvayaḥ tatra mokṣābhyudayasādhanayor bhedaḥ tatsacchabdanirdeśyatvena mokṣasādhanaṃ ca karma phalābhisandhirahitaṃ yajñādikam tadārambhaś ca sattvodrekād bhavati sattvavṛddhiś ca sāttvikāhārasevayā ityuktam /[+]
2822anantaraṃ mokṣasādhanatayā nirdiṣṭayos tyāgasaṃnyāsayor aikyam tyāgasya ca svarūpam bhagavati sarveśvare ca sarvakarmaṇāṃ kartṛtvānusandhānam sattvarajastamasāṃ kāryavarṇanena sattvaguṇasyāvaśyopādeyatvam svavarṇocitānāṃ karmaṇāṃ paramapuruṣārādhanabhūtānāṃ paramapuruṣaprāptinirvartanaprakāraḥ kṛtsnasya gītāśāstrasya sārārtho bhaktiyoga ity ete pratipādyante /[+]
2825tyāgasaṃnyāsau hi mokṣasādhanatayā vihitau na karmaṇā na prajayā dhanena tyāgenaike amṛtatvam ānaśuḥ vedāntavijñānasuniścitārthās saṃnyāsayogād yatayaś śuddhasattvāḥ /[+]
2842karmajanyaṃ svargādikaṃ phalaṃ mama na syād iti phalatyāgaḥ madīyaphalasādhanatayā madīyam idaṃ karmeti karmaṇi mamatāyāḥ parityāgaḥ karmaviṣayas tyāgaḥ sarveśvare kartṛtvānusaṃdhānenātmanaḥ kartṛtātyāgaḥ kartṛtvaviṣayas tyāgaḥ // //[+]
2865yady api paraṃparayā mokṣasādhanabhūtaṃ karma tathāpi duḥkhātmakadravyārjanasādhyatvād bahvāyāsarūpatayā kāyakleśakaratvāc ca manaso 'vasādakaram iti tadbhītyā yoganiṣpattaye jñānābhyāsa eva yatanīya iti /[+]
2887ataḥ tattatphalasādhanasvabhāvatayāvagatānāṃ karmaṇām anuṣṭhāne bījāvāpādīnām iva anabhisaṃhitaphalasyāpi iṣṭāniṣṭarūpaphalasaṃbandhaḥ avarjanīyaḥ /[+]
2898ato jīvātmagataṃ kṣunnivṛttyādikam api phalam tatsādhanabhūtaṃ ca karma paramapuruṣasyaiva /[+]
2932karaṇam sādhanabhūtaṃ dravyādikam karma yāgādikam kartā anuṣṭhāteti // //[+]
2959pravṛttiḥ abhyudayasādhanabhūto dharmaḥ nivṛttiḥ mokṣasādhanabhūtaḥ tav ubhau yathāvasthitau yā buddhir vetti kāryākārye sarvavarṇānāṃ pravṛttinivṛttidharmayor anyataraniṣṭhānāṃ deśakālāvasthāviśeṣeṣu idaṃ kāryam idam akāryam iti yā vetti bhayābhaye śāstrātivṛttir bhayasthānaṃ tadanuvṛttir abhayasthānam bandhaṃ mokṣaṃ ca saṃsārayāthātmyaṃ tadvigamayāthātmyaṃ ca yā vetti sā sāttvikī buddhiḥ // //[+]
2967yayā dhṛtyā yogenāvyabhicāriṇyā manaḥprāṇendriyāṇāṃ kriyāḥ puruṣo dhārayate yogaḥ mokṣasādhanabhūtaṃ bhagavadupāsanam yogena prayojanabhūtenāvyabhicāriṇyā yogoddeśena pravṛttās tatsādhanabhūtā manaḥprabhṛtīnāṃ kriyāḥ yayā dhṛtyā dhārayate sā sāttvikītyarthaḥ // //[+]
2970dharmakāmārthaśabdena tatsādhanabhūtā manaḥprāṇendriyakriyā lakṣyante /[+]
2977bhayaśokaviṣādaśabdāś ca bhayaśokādidāyiviṣayaparāḥ tatsādhanabhūtāś ca manaḥprāṇādikriyā yayā dhārayate sā dhṛtis tāmasī // //[+]
2997tyāgenaike amṛtatvam ānaśuḥ ityādiṣu mokṣasādhanatayā nirdiṣṭas tyāgaḥ saṃnyāsaśabdārthād ananyaḥ sa ca kriyamāṇeṣv eva karmasu kartṛtvatyāgamūlaḥ phalakarmaṇos tyāgaḥ kartṛtvatyāgaś ca paramapuruṣe kartṛtvānusaṃdhānenety uktam /[+]
2999idānīm evaṃbhūtasya mokṣasādhanatayā kriyamāṇasya karmaṇaḥ paramapuruṣārādhanaveṣatāṃ tathānuṣṭhitasya ca karmaṇas tatprāptilakṣaṇaṃ phalaṃ pratipādayituṃ brāhmaṇādyadhikāriṇāṃ svabhāvānubandhisattvādiguṇabhedabhinnaṃ vṛttyā saha kartavyakarmasvarūpam āha[+]
3126karmayogajñānayogabhaktiyogarūpān sarvān dharmān paramaniśśreyasasādhanabhūtān madārādhanatvena atimātraprītyā yathādhikāraṃ kurvāṇa eva uktarītyā phalakarmakartṛtvādiparityāgena parityajya mām ekam eva kartāram ārādhyaṃ prāpyam upāyaṃ cānusaṃdhatsva /[+]