Occurrences of lakṣaṇa in "Mīmāṃsāślokavārttikakāśikā"

Click [+] to expand the context.
54apare sakalavaiśeṣikātmaguṇocchedalakṣaṇaṃ niratiśayam aviṣayapariṣvaṅgajam anavasānam ānandasandoham /[+]
139yadaivāsya śāstrasyedaṃ prayojanam ity uktaṃ tadaiva tayor upāyopeyalakṣaṇaḥ sambandho 'rthād ukta eva /[+]
150kaścit punar atraivam āha yathārvācīnā vyākhyātāro na pṛthak sambandham abhidadhati tathā bhāṣyakārasyāpi sambandhavacanam ayuktaṃ sūtrakāreṇaivāthaśabdaṃ prayuñjānenādhyayanakriyānantaryalakṣaṇasya śāstrasambandhasyoktatvāt /[+]
153adhyayanajñānecchākriyayor hy ānantaryalakṣaṇaṃ sambandham athaśabdo vadati /[+]
168sa copāyopeyalakṣaṇa ity uktam iti // //[+]
286yo 'pi ca athātaḥ śeṣalakṣaṇam jaisū athāto 'gnim agniṣṭomenānuyajatīti saṃsargaḥ tatrāpi kevalātaśśabdavedanīyam evānantaryam /[+]
291ādiśabdena paraiḥ saṅgānaṃ lakṣaṇāṃ cāheti // //[+]
336codanāsūtra eva tāvat nanv aśaktam idaṃ sūtram imāv arthāv abhivadituṃ codanālakṣaṇo dharmo nendriyādilakṣaṇaḥ arthaś ca dharmo nānartha iti /[+]
338tathā yajur lakṣaṇānantaraṃ kiyad ekaṃ yajur iti yajuḥparimāṇajñāpanārtham uktam arthaikatvād ekaṃ vākyaṃ sākāṅkṣaṃ ced vibhāge syāt jai iti /[+]
623tatas tatsamavetapaiṅgalyādiguṇalakṣaṇayā tadguṇayogini māṇavake vartate /[+]
625abhidheyāvinābhūtapratītir lakṣaṇeṣyate /[+]
658iha cautpattikagavyaśabdayor evaṃ kathiñcid guṇavādo darśitaḥ uṣṇikkakupśabde tūpacāraḥ abhyudayaśabde tu lakṣaṇā ataḥ kathaṃ guṇakalpā iti bahucananam /[+]
675yathāṣṭamādāvathaśabdasyānantaryārthatā prasiddhā atha viśeṣalakṣaṇam iti /[+]
770ato dṛṣṭārthādhyayanānantaryabalena gurukulavāsāvasānanivṛttir lakṣaṇayāśrīyata iti // //[+]
772ayam abhiprāyaḥ śrutārthānupapattyaiva hi lakṣaṇā bhavati /[+]
773yadi cānantaryavacanavyaktir nāśritā kiṃ lakṣaṇāyā bījam /[+]
774tasmād ānantaryavacanavyaktim āśrityaiva śrautārthaparigrahe dṛṣṭārthatvaprasakter lakṣaṇārtho lakṣaṇayā viṣayīkṛto 'rthaḥ snānābhāvo vidhīyate /[+]
783ato 'dhyayanānantaraṃ dharmajijñāsā kāryetyukte saty ānantaryasvarūpe dṛṣtārthatvaprasakteḥ snānābhāvalakṣaṇā yukteti // //[+]
1012atra bhāṣyaṃ dṛṣṭārthatā cādhyayanasyānantarye vyāhanyeta lakṣaṇayā tv eṣo 'rthaḥ syād iti /[+]
1013tadadhyayanadṛṣṭārthatāpratipādanasya punaruktatvāl lakṣaṇayā tv eṣo 'rthaḥ syād iti cāvijñāyamānārthatvāt kaiścid vyākhyātṛbhis tyaktam /[+]
1018idānīṃ tu yady apy ānantaryavacanaḥ ktvāśabdaḥ tathāpi samastasmṛtyarthaparigrahe vedavirodhād varaṃ lakṣaṇeti /[+]
1044ataḥ snānenāsnānaniyamanivṛttilakṣaṇā yuktaiva /[+]
1058ato 'snānaniyamanivṛttimūlena sakalāgnīndhanādibrahmacāridharmaparyavasānalakṣaṇā yukteti /[+]
1059idaṃ tu kin tu lakṣaṇayetyādibhāṣyeṇoktam iti veditavyam // //[+]
1061ayam arthaḥ yad adhyayanaśabdo 'dhigamārtha iti vyākhyātaṃ yac ca snāyādityasnānādiniyamanivṛttilakṣaṇārthaḥ snānaśabda iti tathā athāto dharmajijñāsetidharmajijñāsākramavacano 'thaśabdo 'dhyayanānantaropanipātismārtasnānābhāvalakṣaṇārtha iti yad uktaṃ tatraca sarvatra dṛṣṭārthatvaṃ hetur iti // //[+]
1151ataś caivaṃvidhaḥ puruṣo dharmajñāneyogya ity etāvad evāthaśabdenoktaṃ syāt na hetuviśeṣa ity āha lakṣaṇam iti /[+]
1225atra bhāṣyakāreṇa ko dharmaḥ kathaṃlakṣaṇaḥ iti codanāsūtreṇa vyākhyātam ity uktvā kānyasya sādhanānītyādi śeṣalakṣaṇena vyākhyātam ity uktam /[+]
1226tad ayuktam iva dṛśyate śeṣalakṣaṇaśabdo hi tṛtīyādhyāye prasiddhaḥ /[+]
1227na ca tatra sādhanādi sarvaṃ vyākhyāyate ataḥ katham ity āśaṅkyāha śeṣalakṣaṇeti /[+]
1228nāyaṃ tṛtīyādhyāyavivakṣayā śeṣalakṣaṇaśabdaḥ prayuktaḥ kin tu pariśiṣṭasakalaśāstravivakṣayā /[+]
1256arthavādādhikaraṇe ca siddhapramāṇabhāvasya iti prakārasya tu tadvataḥ pramāṇād anatibhedāt kṛtsno 'dhyāyaḥ pramāṇalakṣaṇam ity ākhyāyate iti // //[+]
1265codanālakṣaṇo 'rtho dharmaḥ iti śāstrārambhasūtram /[+]
1290yaś codanālakṣaṇaḥ sa dharma ityukte 'rthāc codanā dharme pramāṇam ity uktaṃ bhavati /[+]
1305ayam abhiprāyaḥ codanālakṣaṇa iti samāsapadam /[+]
1309ataś codanālakṣaṇatvayor itaretaravyavacchedāt codanaiva pramāṇaṃ pramāṇam eva codanetyavadhāraṇadvayam atra vivakṣitam /[+]
1332atra bhāṣyakāreṇa lakṣyate yena tallakṣaṇam iti lakṣaṇapadārtho vivṛtaḥ /[+]
1343nanu pramāṇapakṣe jñānam api lakṣaṇapadārthaḥ /[+]
1348api ca yadi jñānam eva pramāṇaṃ tadvivakṣayā ca lakṣaṇaśabdaḥ prayuktaḥ tathāpi codanāśabdena tadgocaraṃ jñānaṃ tatkāryaṃ lakṣyate yadi tadvivakṣayā lakṣaṇaśabdaprayogaḥ /[+]
1351nimittārthe tu lakṣaṇapade śabde ca pramāṇe mukhyārthayor eva dvayor api sāmānādhikaraṇyam ity āha nimitteti // //[+]
1409yadāhuḥ lakṣaṇayuktasya bādhāsambhave tallakṣaṇam eva bādhitaṃ bhavatīti /[+]
1444tasmān nārthāsaṃsparśī śabda iti sūktam arthaviśeṣapratijñānaṃ codanālakṣaṇo 'rtho dharma iti[+]
1452kathaṃ ca pramāṇalakṣaṇe kāryārthatāpratijñānaṃ saṅgacchate /[+]
1453nanu ca prāmāṇyam eva kāryārthatāṃ vinā na sambhavatīti pramāṇalakṣaṇānuguṇaiva kāryārthatāpratijñā /[+]
1455anapekṣālakṣaṇaṃ hi tat /[+]
1585na hy asau śabdārthayoḥ saṃyogādilakṣaṇaḥ sambandho 'bhyupeyate /[+]
2413tat khalūtpattidaśām adhirūḍham iti na tāvadanutpattilakṣaṇenāprāmāṇyena paribhūyate /[+]
2463ato yathoktalakṣaṇam eva sarvaṃ pramāṇam iti /[+]
2529tac catrividham ity uktamtad iha tāvat saṃśayaviparyayalakṣaṇam aprāmāṇyaṃ nāstīty anantaram eva vakṣyāmaḥ /[+]
2530pāriśeṣyād buddhyanutpattilakṣaṇam evāprāmāṇyam āśrityātathābhāvaḥ pratijñāta ity āpatati /[+]
3530evaṃ codanālakṣaṇatvam upapādya bhāṣyakāreṇopasaṃhṛtaṃ tasmāc codanālakṣaṇaḥ śreyaskaraḥ iti /[+]
3590paṅkajādivad yogarūḍhyabhyupagamāt codanālakṣaṇaśreyaskaramātrābhidhānāt /[+]
3626ādyaś cātra yajñaśabdo yajñasādhanalakṣaṇārthaḥ /[+]
3649kṛdyogalakṣaṇā kartari ṣaṣṭhī ātmakartṛkatāṃ saṅkalpasya darśayatīti na manovṛtter dharmatvam /[+]
3660yad api ca kartṛphaladāyyātmaguṇaḥ saṃyogajo dṛṣṭaḥ kāryavirodhīti dharmasya lakṣaṇam uktaṃ tad ayuktam /[+]
3719asya kilāyam arthaḥ yadi codanālakṣaṇo dharma ity etāvad ucyeta ato 'narthasya codanālakṣaṇasya śyenāder dharmatā bhavet /[+]
3725tad yad eva codanālakṣaṇapadena na vyāvartayitum iṣṭaṃ tadarthagrahaṇena vyāvartanīyam /[+]
3726anarthaś ca codanālakṣaṇapadena vyāvartitaḥ /[+]
3731sa ca niṣedhalakṣitaḥ na tu codanālakṣita iti codanālakṣaṇapadenaiva tadvyāvṛttisiddher anarthakam arthapadam iti /[+]
3734syād etat śyenādayo 'tra bhāṣyakāreṇa pratyudāhṛtāḥ te ca codanālakṣaṇā eveti /[+]
3736yadi nāma śyenādayaś codanālakṣaṇāḥ na tv arthapadena vyāvartayituṃ śakyante /[+]
3739tad iha yo 'nartho hiṃsā nāsau codanālakṣaṇā niṣedhalakṣaṇatvāt /[+]
3740ye ca codanālakṣaṇāḥ śyenādayaḥ na te 'narthā ity ubhayataḥpāśā rajjur iti // //[+]
3844vakṣyate ca tasya lipsārthalakṣaṇeti /[+]
3850ubhayam iha codanayā lakṣyate iti śyenādīnāṃ codanālakṣaṇatvam uktam /[+]
3853sā ca pratiṣiddheti yan niṣiddhatvam ucyate tat tena codanālakṣaṇatvapratijñānena virudhyate /[+]
3858yo 'yam upadiṣṭaś codanālakṣaṇaḥ śyenādir asau hiṃseti samabhivyāhāro na yujyata iti // //[+]
3872syād etat avidheyeṣv eva codanālakṣaṇatvamātreṇopadeśavācoyuktiḥ /[+]
3873katham avidheyānāṃ codanālakṣaṇatvam iti cet /[+]
3888atha ca nācodanālakṣaṇaḥ /[+]
3893evaṃ śyenādayo 'pi niyogaviṣayatayāvagatāś codanālakṣaṇāḥ na tu vidhīyante /[+]
3899ataḥ siddham avidheyā api codanālakṣaṇāḥ śyenādaya iti /[+]
3900evaṃ ca ubhayam iha codanayā lakṣyate iti śyenādisvarūpābhiprāyam eva śyenasya vidhiviṣayatvena codanālakṣaṇatvāt /[+]
3904tadabhiprāyeṇa ca tasya lipsārthalakṣaṇeti /[+]
3913ato hiṃsā śyeno niṣiddhaś cānarthaś ca codanālakṣaṇatvena dharmo mā bhūd ityarthagrahaṇena vyāvartitaiti sarvaṃ samañjasam eveti /[+]
3915asyābhiprāyaḥ yat tāvadavidheyā api kramavaccodanālakṣaṇāḥ śyenādaya iti /[+]
3956evaṃ ca na tannidarśanenāvidheyānām eva codanālakṣaṇatvaṃ śyenādīnām /[+]
3990śyenaśabdetu phalalakṣaṇākāraṇaṃ vakṣyāmaḥ /[+]
4018pravartikā nivartikā cobhayyapi codaneti bhāṣyakārasya hṛdaye lakṣaṇaṃ vyavasthitaṃ codanāyāḥ /[+]
4019ato niṣedhacodanālakṣaṇānāṃ dharmatvaṃ nivartayitum arthaśabda ity abhiprāya iti /[+]
4024yady api pravartakaikapara eva pūrvagrantho bhavet arthaśabdasyeyaṃvyākhyā codanālakṣaṇānarthanivṛttyartho 'rthaśabda ityevamātmikā nopapadyate /[+]
4025anarthānāṃpravartakavākyalakṣita nāmacodanālakṣaṇatvāpatter iti bhāvaḥ /[+]
4027artho hi pravartakavākyalakṣaṇa evetyabhiprāyeṇāha arthagrahaṇeti // //[+]
4029tac codanālakṣaṇam eva bhāṣyakāreṇa varṇitam ity āha dharmeti /[+]
4073yathā yāgādīnāṃ sādhanabhāvaś codanālakṣaṇaḥ evaṃ svargādīnāṃ yāgādisādhyatvāvagatir apīti tena rūpeṇa te 'pi codanālakṣaṇā bhavanty eva yady api teṣu svayaṃ pravṛttaḥ puruṣo na codanayā pravartyata iti /[+]
4075ayam arthaḥ phalasādhanātmakam ubhayaṃ codanālakṣaṇam ity uktam /[+]
4090ko 'nartha iti tu śyenādiphalaparo lakṣaṇayā śyenādipadaprayogaḥ tasya cārthād adharmatvam uktam iti veditavyam iti /[+]
4092ayam abhiprāyaḥ satyaṃ śyenacodanālakṣaṇaṃ tatphalaṃ tad uddiśya tadvidhānāt /[+]
4097tad yadi codanālakṣaṇā hiṃsā kathaṃ niṣiddhatvād anarthaḥ /[+]
4098codanālakṣaṇatve 'py avidheyatvam iti tu bhavadbhir eva nirākṛtam /[+]
4100ayam abhiprāyaḥ uktam idam asmābhiḥ kiñcid vidhātuṃ phalam uddiśyate ity etāvatī codanālakṣaṇatā /[+]
4106so 'pi cen na vidhīyeta kathaṃ codanālakṣaṇo bhaviṣyati /[+]
4109arthaśabdaḥ prayojanavācī phale pravṛttiḥ prayojanalakṣaṇā na vaidhīti darśitaṃ bhavatīti // //[+]
4115ayam abhiprāyaḥ so 'yaṃ sādhanaphalayor vidheyāvidheyabhedo darśitas tam avidvān ubhayam ityādibhāṣye śyenādeś codanālakṣaṇatvābhidhānātphalasyāpi vidheyatāṃ manvānaḥ athavā tryaṃśabhāvanāvidhānena phale jātavidheyābhimānaḥśyenaphalasyānarthatvam ākṣiptavān /[+]
4147lakṣaṇaṃ ca yadvṛttayuktaṃ siddhavad evāvagamyate na vidheyatayā /[+]
4191lakṣaṇayā hi sāmānyaśāstraṃ viśeṣaśāstreṣu pravartate /[+]
4438iṣṭābhyupāyo hi codanālakṣaṇo dharmaḥ /[+]
4448tatra yady aniṣṭānubandharahiteṣṭābhyupāyaś codanālakṣaṇo dharma iti lokenocyate tataḥ śyenādīnām adharmatvena varjanaṃ paramparayānarthānubandhitvāt /[+]
4481atrāparaṃ bhāṣyaṃ nanv aśaktam idaṃ sūtram imāv arthāv abhivadituṃ codanālakṣaṇo dharmaḥ nendriyādilakṣaṇaḥ arthaś ca dharmo nānartha iti /[+]
4506tatraikasya codanālakṣaṇo dharma ity atra tātparyam /[+]
4510tantraṃ codanālakṣaṇādīnāṃ trayāṇām anyatamam /[+]
4520sidhyati cobhayaṃ codanālakṣaṇo dharmo 'rtho dharma iti ca /[+]
4522evam api ceṣṭaṃ sidhyati artho dharmaḥ sa codanālakṣaṇa iti /[+]
4524codanālakṣaṇo 'rthaḥ sa eva ca dharma iti /[+]
4527codanālakṣaṇādīnāṃ tantreṇaikasya saṅgatau /[+]
4532artho dharma ity ekaṃ sūtram aparaṃ codanālakṣaṇa iti /[+]
4533tena codanālakṣaṇāvayavenānumitenānantarasūtrasthena dharmapadenaikaṃ niṣpadyate codanālakṣaṇo dharma iti /[+]
4535nanv artho dharma iti codanālakṣaṇācodanālakṣaṇayor anyatarasyānupādānāt tadapekṣāyām acodanālakṣaṇo 'py upatiṣṭhamānaḥ kena vāryate /[+]
4536evaṃ codanālakṣaṇo dharma ity atrāpy anarthaprasaṅgo darśayitavyaḥ /[+]
4538etāv eva codanālakṣaṇārthaśabdāv itaretarasamīpyāt parasparaṃ sūtradvaye 'pi viśeṣaṇatvena vākyaśeṣatayā kalpyete /[+]
4539ato nācodanālakṣaṇānarthāvayavakalpaneti /[+]
4540anuvādatvena cātra codanālakṣaṇārthāvayavasambandho bhinnayoḥ sūtrayor darśayitavyaḥ yadartho dharma ity ekasūtreṇoktaṃ taccodanālakṣaṇa iti yaccodanālakṣaṇo dharma ity atroktaṃ tadartha iti // //[+]
4541aparam api athavā arthasya sataś codanālakṣaṇasya dharmatvam ity ekārtham eveti bhāṣyam /[+]
4543arthaviśeṣaṇaviśiṣṭacodanālakṣaṇānuvādena dharmavidhānaṃ darśitam /[+]
4549tad dhi codanālakṣaṇasyārthasyālaukikī saṃjñā bhūvādīnām ivadhātuśabdaḥ /[+]
4555codanālakṣaṇānuvādena dharmavidhānaṃ viparītaṃ vā /[+]
4556tatrādye tāvat pakṣe codanālakṣaṇatvasyārthatvavyabhicārād yuktam eva viśeṣaṇam /[+]
4570yo dharmaḥ sa codanālakṣaṇaḥ iti pratijñāte 'nyalakṣaṇanirākaraṇaṃ saṅgacchate nānyathā /[+]
4577evaṃ hi tadā sambhāvyate yaś codanālakṣaṇaḥ sa dharma iti /[+]
4582na hi codanālakṣaṇam arthasambandhaṃ na vyabhicarati anarthasyāpi tallakṣitatvāt /[+]
4591codanālakṣaṇānuvādena dharmavidhāvadharmāṇām api niṣedhacodanayānarthasādhanatvena lakṣitānāṃ brahmahatyādīnāṃ codanālakṣaṇatvād dharmatvaṃ bhavet /[+]
4628codanālakṣaṇo 'rtho dharma iti hi pratijñātam /[+]
4641lakṣaṇāntareṣv api prasaṅgāt /[+]
4642bhedādilakṣaṇeṣv api yathāsvam arthaṃ pratijñāya parīkṣāpratijñānam āpadyate /[+]
4649athātaḥ śeṣalakṣaṇam /[+]
4650 atha viśeṣalakṣaṇam itivad ṛṣiṇā praṇītametad uktaṃ bhavati ihādhyāye dharmapramāṇaṃ parīkṣiṣyāmaha iti /[+]
4651yady api codanāsūtreṇāpi samastatantrārthasaṃkṣepe kriyamāṇe pramāṇalakṣaṇārtho 'pi codanaiva pramāṇam eveti pratijñātḥ tathāpi saṅkīrṇe pratijñāte punar anena niṣkṛṣyādyādhyāyārthaḥ pratijñāyate /[+]
4688tad idaṃ vṛttyantare 'nimittād avacchidya tat pratyakṣam ityevamantaṃ lakṣaṇaparaṃ vyākhyātam /[+]
4691anantaraṃ ca pratyakṣasya lakṣaṇam ucyamānaṃ na pūrvapratijñayā saṅgacchata iti // //[+]
4693lokaprasiddhapramāṇavyavahāriṇo hi mīmāṃsakasya kiṃ tallakṣaṇakaraṇeneti bhāvaḥ /[+]
4695punaś ca parīṣṭisūtreṇa niṣkṛṣyādyalakṣaṇaviṣayatayā /[+]
4696na cānyatarāṃśaprasādhanenāpi lakṣaṇābhidhānam upayujyata iti /[+]
4697yadi tu naiyāyikādiprasthānam anuvidadhatā pratyakṣasya lakṣaṇaṃ praṇīyate tadvad eva hi tatpūrvakaṃ trividham anumānam ityādivadanumānāder api lakṣaṇapraṇayanam āpatitam ity āha kimartham iti // //[+]
4699apramāṇam evānumānādi pratyakṣād anyatvāt tadābhāsavad iti tallakṣaṇānabhidhānam iti tad ayuktam ity āha na tāvad iti /[+]
4702tad alaṃ nāpratyakṣaṃ pramāṇam iti pāṣaṇḍajalpitenetisyād etat sambhavaitihyayor ivānumānāgamayoḥ pratyakṣāntarbhāvād itareṣāṃ lakṣaṇānabhidhānam iti tan na /[+]
4703lakṣaṇavailakṣaṇyād ity āha nāpīti vaktumantena /[+]
4704syād etat lakṣaṇavailakṣaṇyam evāsiddhaṃ sarveṣāṃ saty evendriyārthasannikarṣe jāyamānatvād iti /[+]
4707ata indriyaliṅgaśabdasādṛśyānanyathāsiddhabuddhisamupalambhakapramāṇābhāvā eva yathākramaṃ pratyakṣādipramāṇodaye sādhanam iti sādhanabhedāl lakṣaṇavailakṣaṇye sati nānyonyāntarbhāvopapattiḥ /[+]
4709na ca vācyaṃ sarvādau pratyakṣalakṣaṇābhidhānād eva tatpūrvakatvenetarāṇi lakṣitānīti pṛthaglakṣaṇānabhidhānam iti tatpūrvakasmṛtyādīnām aprāmāṇyadarśanenābhāsasaṅkaraprasakter ity āha na cāpīti // //[+]
4710na ca sāmānyātideśalakṣaṇam iva viśeṣātideśalakṣaṇaṃ pratyakṣalakṣaṇoktir anumānādīnāṃ pāramārthimaṃ lakṣaṇam ākṣipati tena vinā tadupapatteḥ /[+]
4714tad api pratyakṣalakṣaṇokter ananyathāsiddhyabhāvān na sidhyatīty āha tadatad iti /[+]
4717tad ayam arthaḥ tad vā pratyakṣam anyad vā pūrvam anumānādīnām iti na pratyakṣalakṣaṇād avagamyata itiyadi tu vinaiva kāraṇena pratyakṣalakṣaṇokter itareṣāṃ tatpūrvakatvam āśrīyate hanta atatpūrvakatvam api vāṅmātreṇa śakyam āśrayitum ity āha tadukter iti /[+]
4719sidhyatu vā pratyakṣalakṣaṇokter anumānādīnāṃ tatpūrvakatvam /[+]
4720yas tv eṣām avāntaralakṣaṇabhedaḥ svarūpaṃ ca saṃkhyā ceyanti pramāṇānīti tat sarvaṃ na sidhyatīty āha na ceti // //[+]
4721syān mataṃ prasiddhāny evānumānādīni pramāṇāni kim amīṣāṃ lakṣaṇakaraṇeneti /[+]
4723ato bahuṣu pramāṇeṣu yad ekalakṣaṇakaraṇaṃ tad anyaparisaṃkhyārtham eva syāt /[+]
4730lakṣaṇam apy etad ativyāpter ayuktam ity āha na cāpīti /[+]
4736ekaṃ tu svapnajñānaṃ varjayitvā sakalapramāṇāpramāṇasajātīyavijātīyajñānamātrasādhāraṇam idaṃ lakṣaṇam ity āha svapneti /[+]
4740svapne tv ātmamanodehaiḥ saṅgatir astyeveti tad apy anena lakṣaṇena vyāpyata iti darśayitavyam iti /[+]
4750api tu vṛttikāreṇāpi pratyakṣalakṣaṇaparaṃ sūtraṃ vyācakṣāṇena /[+]
4760yata eva yathāvasthitam idaṃ sūtraṃ na pratyakṣaṃ lakṣayituṃ kṣamate ata eva vṛttikāreṇāpi prāsaṅgikalakṣaṇakaraṇe vyatyayena paṭhitam ity āha asāmarthyaṃ ceti // //[+]
4761prakṛtam ativyāpakatvaṃ lakṣaṇasyopasaṃharati teneti // //[+]
4769tasya hy etad eva pratipādyaṃ yat tvanmateviśeṣaṇānarthakyaṃ lakṣaṇasya cātivyāptyādibhir asiddhir iti // //[+]
4773tasmād anupāttam evātrasamagraṃ pratyakṣalakṣaṇam iti na tad vidhātum anuvadituṃ vā śakyam ity āha tasmād iti /[+]
4774yat pratyakṣaṃ tad evaṃlakṣaṇakamiti lakṣaṇavidhiḥ /[+]
4775yad evaṃlakṣaṇakaṃtat pratyakṣam iti lakṣaṇānuvādaḥ /[+]
4777evaṃ lakṣaṇaparatāṃ pratyākhyāyānabhimatavacanavyaktinirākaraṇapurassaram abhimatāṃ sūtrasya vacobhaṅgim āha teneti dvābhyām /[+]
4785ayam abhiprāyaḥ śābarā api ye lokaprasiddhalakṣaṇānuvādenānimittatvaṃ vidadhati tān api na mṛṣyāmahe sampūrṇalakṣaṇābhidhāne sūtrasyāśakteḥ /[+]
4786ato lakṣaṇoktir iha liṅgavivakṣayaiva /[+]
4787yathā dhūmo lakṣaṇam agneḥ evaṃ vidyamānopalambhanatvam animittatvasya /[+]
4847lakṣaṇapakṣe tu yāvacchrutamātraparatantratvād āpadyetaiva bhrāntyādi pratyakṣam /[+]
4848tatrāpi tu lokapāratantrye vṛthā lakṣaṇakaraṇam iti /[+]
4872ekalakṣaṇakaraṇe hītaralakṣaṇāsiddheḥ sarveṣāṃ lakṣaṇakaraṇam āpāditam /[+]
4875lakṣaṇānupayoge'pi yaḥ paryanuyogo dattaḥ so 'py atra lakṣaṇānabhyupagamād eva nāstīty āha na ceti // //[+]
4876tathā grāhyaviśeṣaṇānupādānād anumānādyanupasaṅgrahāc ca nyūnaṃ lakṣaṇaṃ sarvasaṃvidāṃ ca satsamprayogeṇāvyabhicārāt satsamprayoganirdeśo 'tiricyata ityādy api yad uktaṃ tad apy atra nāśaṅkyata ity āha na ceti /[+]
4877lakṣaṇakaraṇasya hi nyūnātirekādayo doṣāḥ nālakṣaṇe prasajantīti /[+]
4881ataś cānyaparatvāt sūtrasya lakṣaṇapakṣoktā mṛgatṛṣṇādisaṃvidām api pratyakṣatā nāpadyate ity āha sarvatheti // //[+]
4957yady apratyakṣaṃ na tarhi pramāṇaṃ pratyakṣānumānavyatiriktapramāṇānabhyupagamād anumānalakṣaṇābhāvāc ca /[+]
4962nanu nendriyajatvaṃ pratyakṣalakṣaṇam api tarhi kalpanāpoḍham abhrāntaṃ pratyakṣam iti /[+]
4965idaṃ ca lakṣaṇaṃ yoginām api jñānaṃ vyāpnoty eva /[+]
4968yadi hīndriyajatvam eva pratyakṣalakṣaṇaṃ syāt tritayam apratyakṣaṃ syāt /[+]
5120evañ cāvayavavyākhyāyām āśrīyamāṇāyāṃ lokasiddhalakṣaṇānuvādenāpy animittatvavidhir na duṣyatīty āha evam iti // //[+]
5121tathā yad api bauddhaiḥ prāptivacanaṃ prayogaśabdaṃ manvānaiḥ śrotracakṣuṣor aprāpyakāritvād avyāpakaṃ lakṣaṇam ity uktaṃ tad api vyāpāramātravacanaṃ prayogaśabdaṃ vyācakṣāṇair asmābhiḥ parihṛtam ity āha tataś ceti /[+]
5137kāryalakṣitayogyatālakṣaṇo vā yaḥ śabdārthayor iva rūpādicakṣurādyoḥ sambandhaḥ samprayoga ity āha yogyateti /[+]
5527nanu samasto 'yaṃ pramāṇaphalaprapañco lakṣaṇābhyupagamena bhavatā darśitaḥ /[+]
5529yathānyaiḥ kalpanāpoḍham abhrāntaṃ pratyakṣam iti pratyakṣalakṣaṇam uktvā tasya svalakṣaṇaviṣayatvaṃ darśitam ata āha sambaddham iti /[+]
5534bauddhādilakṣitaṃ tu kiṃ nimittaṃ na bhavatīty āśaṅkyāha lakṣaṇam iti /[+]
5535evaṃ hi manyate bauddhādilakṣaṇalakṣitam api yadi laukikaṃ pratyakṣaṃ tarhi niyataṃ vidyamānopalambhanam /[+]
5844katham idānīṃ dvyātmakasyāpi grahaṇam ity ucyata ity ata āha lakṣaṇākhyeyam iti /[+]
5845ayam arthaḥ lakṣaṇākhyeyam idaṃ nirvikalpakasya rūpaṃ sāmānyaviśeṣātmakaṃ vastu nirvikalpakena viṣayīkriyata iti /[+]
5846tac ca nirvikalpakalakṣaṇakārair eva parīkṣakair ākhyāyate /[+]
5929lakṣaṇakārās tu nirvikalpakam eva pratyakṣam ātiṣṭhante /[+]
5967atha samāne 'pi manodhīnatve svakīyakalpanāpoḍhalakṣaṇānusāreṇa kiñcid eva pratyakṣam āśrīyate /[+]
5977asmākam api svalakṣaṇāntarasambhedaḥ pūrvam adṛṣṭa eva /[+]
6031evaṃ hi manyante bhinnayor eva jātyāditadvatoḥ samavāyalakṣaṇaḥ sambandha iti /[+]
6045na hi naḥ pṛthaksiddhir yutasiddhilakṣaṇam /[+]
6508na hi smaraṇāt prāgbhāvitā pratyakṣalakṣaṇam /[+]
6555nedam alaukikaṃ yatra hy aparokṣāvabhāsabuddhiḥ tat pratyakṣam iti lakṣaṇād vināpi laukikā manyante /[+]
6556akṣasambandho 'picāparokṣāvabhāsaupayikatayaiva lakṣaṇakārair api pratyakṣalakṣaṇatvenāśrīyate na svarūpeṇa /[+]
6618atra bhāṣyakāreṇa aupattikas tu śabdasyārthena sambandhas tasyāgnihotrādilakṣaṇasya dharmasya nimittam ity uktvā katham iti praśnānantaram upadeśo hi bhavatīti sautram upadeśapadaṃ vyākhyātaṃ tatra na jñāyate kenāsya sambandha iti yogyapadānvayaṃ darśayati upadeśa iti /[+]
6661na hi rūpi pratyakṣam iti naḥ pratyakṣalakṣaṇam api tarhi saṃvid eva parokṣāparokṣanirbhāsodīyamānedaṃ pratyakṣam idam apratyakṣam iti vibhajate /[+]
6742sa khalu preṣaṇādilakṣaṇo vā syād anyo vā /[+]
6743na tāvad preṣaṇādilakṣaṇaḥ śabde sambhavati /[+]
6745na cānyas tatsamarthācaraṇalakṣaṇaḥ tasya kārīṣādivadanirūpaṇāt /[+]
6750yadi brūyād vyāpārāntarakalpane syād ayaṃ doṣaḥ kḷpta eva tu liṅādīnām abhidhābhidhānalakṣaṇo vyāpāraḥ śabdāntarāṇām iva svārthaprakāśanānyathānupapattipramāṇakaḥ pravṛttihetutvapratilabdhapravartanāparanāmā vidhir iti pratibrūyād enam /[+]
6911ata evatatra tatra yathāśrutārthasamanvayānupapatteḥ kvacid guṇavādaḥ kvacillakṣaṇā kvacid viniyogabhaṅga iti tantre vyavahāraḥ /[+]
7039vakṣyamāṇapāramārthikapratyakṣalakṣaṇājñānād vyabhicārāt parīkṣā kāryeti codayati /[+]
7050tatra hi pratyakṣalakṣaṇe /[+]
7169kiṃ punaḥ pratyakṣasya lakṣaṇaṃ yena tad yathārtham ata āha yadābhāsam iti /[+]
7172nanu lakṣaṇaparatve sūtrasyātiprasaktir uktā /[+]
7173na cāpy etena sūtreṇa pratyakṣaṃ lakṣyata iti vadatā katham idānīṃ lakṣaṇaparatayā sūtraṃ varṇyate /[+]
7176vṛttikāramate tu vyatyastaṃ śaknoti lakṣaṇaṃ lakṣayitum iti kathaṃ punaḥ sampūrṇam ata āha tatsator iti /[+]
7177yathāśrute hi sūtre indriyasamprayogajatvamātraṃ pratyakṣalakṣaṇam /[+]
7192nanu ca ābhāsalakṣaṇākathanān na pratyakṣatadābhāsaviveko darśayituṃ śakyate ata āha arthāpattyeti /[+]
7325guṇavidhau tu yāgasyodbhittvābhāvād udbhidvatā yāgeneti matvarthalakṣaṇayā sāmānādhikaraṇyaṃ syāt /[+]
7326tatra ca lakṣaṇaiva doṣaḥ /[+]
7363sarveṣu ca bhedādilakṣaṇeṣu svapramāṇagaṇaiḥ śabdāntarādibhiḥ siddhāntasthitiḥ/r sati bāhye 'rthe na sambhavati /[+]
7373tṛtīye tu pārārthyalakṣaṇasya śeṣatvasya ṣoḍhaiva viniyogasiddhir uktā /[+]
7377ubhayākāṅkṣālakṣaṇam eva hi prakaraṇam ācakṣmahe /[+]
7385tad iha prayuktilakṣaṇe 'pi śrutyādir eva pramāṇagaṇaḥ śeṣalakṣaṇe 'pi śeṣiṇāṃ śeṣāṇām ubhayeṣāṃ vā kramaniyamaḥ kiñcinmātraviśeṣabhinnaśrutyādibhir eva kriyate /[+]
7398so 'yam anuṣṭhānasādeśyalakṣaṇaḥ kramaḥ /[+]
7399pūrvaṃ tu pāṭhasādeśyalakṣaṇaḥ /[+]
7402tatra kramo dvidhaiveṣṭo deśasāmānyalakṣaṇaḥ /[+]
7424evamadhikāravicārādāv api śeṣaśeṣiprapañcārthatvāt śeṣalakṣaṇoktāny eva śrutyādīni siddhāntasthitihetutayā darśayitavyānīti /[+]
7439parastād api śeṣabhūtasyaiva kartus tatrādhikāro darśayiṣyata iti śrutyādibalenaivādhikāralakṣaṇe 'pi siddhāntasthitiḥ[+]
7466tantrāvāpalakṣaṇe 'pi viśeṣā eva pradhānānāṃ kiṃ tantreṇopakārakā utāvṛttyeti śeṣāṇām eva vicāryamāṇatvāt tatpramāṇagaṇānusārī nirṇayo darśayitavyaḥ /[+]
7469prasaṅgalakṣaṇe 'pi paśvarthānuṣṭhitānāṃ prayājādiśeṣāṇāṃ paśutantramadhyapātipuroḍāśopakārakatvaṃ deśāditantranibandhanam eveti pūrvavat pramāṇagaṇaḥ /[+]
7470ata eva bhāṣyakāreṇa prathamasūtre daśādhyāya eva śeṣalakṣaṇaśabdaḥ prayuktaḥ /[+]
7736arthakriyālakṣaṇatvāc ca sattvasya /[+]
7737tallakṣaṇatvāc ca vastutvasyeti /[+]
8332kiñ ca bhavadīyaparārthānumānalakṣaṇānusāreṇāpi svapratipattiprakāśanaphalam eva sādhanavacanaṃ yenaivam uktam /[+]
8514sāhityābhyupagame 'pi samavāyādyanyatamalakṣaṇasambandhābhāvād vāsanā nopapadyate /[+]
8530yad dhi svalakṣaṇa eva niruddhaṃ na kenacidrūpeṇānveti na tat tadīyaṃ vā rūpaṃ vāsyata iti sambhavati /[+]
8845aparam api grāhyalakṣaṇayogād iti bāhyāpalāpe bauddhoktaṃ hetum upanyasyati pratyāsannam iti /[+]
8847asambaddhasya tu grāhyalakṣaṇāyogaḥ /[+]
8858ata utpattisārūpyayor eva grāhyalakṣaṇatvād grāhyo 'rtho nāpahnotuṃ śakyate /[+]
8898tasmān notpattisārūpye grāhyalakṣaṇam /[+]
8903grāhyalakṣaṇāyogāt tāvan nānyo 'nubhāvyo 'sti /[+]
9340nirālambanānumānasya pratyakṣabādha ukte samprati pratyakṣaśaktiparīkṣayaiva pratyavasthitaṃ na jñānaṃ bahirarthe pravartituṃ śaktaṃ grāhyalakṣaṇāyogādityādibhiḥ /[+]
9416yat tu bhede grāhyalakṣaṇāyoga iti /[+]
9426tasmād bhinnam eva saṃvedanān nīlaṃ grāhyalakṣaṇam upanipatatīti tadgrahe bhedam ātiṣṭhāmahe /[+]
9427abheda eva tūktena prakāreṇa grāhyalakṣaṇāyogaḥ /[+]
9573ataḥ siddhaṃ jñānād bhinna evārtho grāhyalakṣaṇānuyāyī jñānaṃ ca sādhayatīti /[+]
9643niśśeṣavaiśeṣikātmaguṇocchedalakṣaṇam eva hi mokṣaṃ manyante /[+]
9892āśrayapāratantryam eva hi tallakṣaṇam /[+]
10248ayam abhiprāyaḥ yena tāvadābālam āsthaviraṃ ca prasiddhā mahīmahīdharodadhiprabhṛtayo grāhyā apalapitāḥ tasya kim iti sūkṣmanyāyavedanīyo bhāvo grāhyo bhaviṣyati tanmate ca sarvopākhyānavirahalakṣaṇa iti /[+]
10316tadbhāvabhāvitā kāryakāraṇatve lakṣaṇaṃ na punaḥ paurvāparyarahitā /[+]
10317tanniyamasahitam eva tu tadbhāvabhāvahetukaṃ kāryakāraṇabhāve lakṣaṇam āhuḥ /[+]
10319parasparasahitam ubhayaṃ kāryakāraṇalakṣaṇaṃ na tv anapekṣitam ity atraiva nidarśanam upanyasyati gavāśvasyeti /[+]
10325āvayor eva tadbhāvabhāvitāmātraṃ na kāryakāraṇatve lakṣaṇam ity uktaṃ bhavatīti /[+]
11084atrabhāṣyakāreṇa vijñānavādānte ato na vyabhicarati pratyakṣam iti pratyakṣāvyabhicāritvam upasaṃhṛtya anumānaṃ jñātasambandhasyetyādinānumānalakṣaṇaṃ praṇītam /[+]
11096iyaṃ ca sarvavakṣyamāṇapramāṇalakṣaṇabhāṣyatātparyavyākhyā sādhāraṇī vārtikakāreṇa kṛtā /[+]
11100nātra naiyāyikādivadalaukikaṃ pramāṇānāṃsvarūpam upadarśayituṃ lakṣaṇāni praṇītāni /[+]
11103ato na pramāṇalakṣaṇe saṅgatiḥ pratyakṣādilakṣaṇasyāśaṅkitavyeti // //[+]
11104idānīṃ lakṣaṇabhāṣyavyākhyānāvasare prāthamyād anumānalakṣaṇam anusandhāsyati /[+]
11156kṛdyogalakṣaṇā hīyaṃ karmaṇi ṣaṣṭhī /[+]
11161kin tu niṣādasthapativallakṣaṇayā tadartho 'vagamyate /[+]
11366taddarśino hy ekadeśadarśanād ekadeśāntare buddhir utpadyate atas sāmānyavacano 'pi sambandhaśabda uparitanasamabhivyāhārād atrānumānalakṣaṇagranthe viśeṣaparo bhavati /[+]
11389uktam atra laukikalakṣaṇānuvādenāparīkṣāpratipādanārtham idaṃ bhāṣyam /[+]
11609yathā tu tatra piṇḍamātradarśinaḥ smṛtayonisambandhasya brāhmaṇo 'yam iti pratyakṣaṃ jāyate evam ihāpi bahuśo 'gnidhūmadarśino 'ntime darśane nirvikalpakāvṛttadhūmasvalakṣaṇasyāgninā niyato 'yam iti dhūmasvabhāvagocaraṃ pratyakṣam etāvad eva savikalpakasya nirvikalpakapūrvatvam yat tajjanmapūrvikā pravṛttiḥ saṃjñādismaraṇārthaṃ hi tat prathamam arthyate /[+]
11761pūrvam adharmatvānumānasya vaidikahiṃsāviṣayasya sākṣādāgamavirodho varṇitaḥ vyaktam eva daikṣapaśuhiṃsā vidhīyamānatvād arthasādhanam ity etad avagamyate katham asāv adharmo bhaviṣyatīti codanālakṣaṇasyārthasya dharmatvāt /[+]
11792atas tadanupādānān nyūnaṃ lakṣaṇam ity āśaṅkyāha upātta iti /[+]
11959ayam abhiprāyaḥ laukikāni hi pramāṇāni lakṣaṇakārair api yathālokam evānugantavyāni /[+]
12005etad iti vakṣyamāṇalakṣaṇapratinirdeśa iti /[+]
12110yadi tu svalakṣaṇaviṣayatvāt pratyakṣasya tasya cāśabdagocaratvān na pratyakṣaṃ parārtham ity ucyate /[+]
12274na hi tannirākaraṇam avayavāntareṇa lakṣaṇagranthe kṛtam upalabhyate /[+]
12296aprāptabādhe tu yāvat kliṣṭasādhanam anumānaṃ svagocare sāmānyaśāstraṃ vā kvacid viśeṣaviṣaye pravartitum ārabhate tāvat pratyakṣeṇānumānena vā siddhasarvāṅgakenāgamena vā viśeṣaviṣayeṇa śīghrajanmanā yenaivārtho 'vadhārito bhavati tenaivottarasyotpattipratibandhalakṣaṇo bādho bhavati /[+]
12609atra cāsannikṛṣṭapadāt prabhuti prātilomyena vārtikakṛtā lakṣaṇagranthe viśeṣaṇopādānaphalam uktam utat kasya hetoḥ /[+]
13036na hi mahānasaparidṛṣṭayor agnidhūmasvalakṣaṇayos tatraiva niruddhayor anyatra darśanam asti yenānvayo 'nubhūyeta /[+]
13084pratibandhabalena tu kiñcid eva svalakṣaṇaṃ kenāpi vikalpākāreṇa sāmānyātmanā samadhigataṃ yad aparaṃ vikalpākārollikhitam eva svalakṣaṇaṃ pratilambhayati tatpramāṇam ity ākhyāyate /[+]
13124atra kecin nītijñammanyā avadhṛtasvalakṣaṇam eva kvacid anumānena sāmānyato gṛhyata iti manyante /[+]
13125tadbhramāpanayāya bhāṣyakāreṇedam uktam tat tu dvividham adṛṣṭasvalakṣaṇaviṣayam apy anumānam asti kriyādiṣv iti /[+]
13126kathaṃ punar adṛṣṭasvalakṣaṇena sambandhadarśanam utpattimataḥ phalasya darśanāt /[+]
13127yady apy anavadhṛtasvalakṣaṇena vastunā viśeṣatas sambandho 'navagataḥ sāmānyatas tu dṛśyate /[+]
13130tad idaṃ sāmānyato dṛṣṭasambandham anumānam ācakṣate pratyakṣānupalakṣitapūrvasvalakṣaṇaviṣayatvāt /[+]
13131agnyādiṣu tu pratyakṣataḥ svalakṣaṇāvadhāraṇāt prāk pratyakṣato dṛṣṭasambandham anumānam āhuḥ /[+]
13222taddvāreṇa tv anumānasyāpi tādṛśo viśeṣo viṣayo bhavatīti yuktaiva pratyakṣaśabdena viśeṣalakṣaṇā /[+]
13247tasya svalakṣaṇaikaviṣayatvāt /[+]
13264ata eva bhrāntir evānumānaṃ sambandhabalena svalakṣaṇarūpam upasthāpayatīti pramāṇam ity āhuḥ /[+]
13288yadi tūcyate liṅgabhūtasāmānyagrahaṇārtham anumānāpekṣāyām anavasthā bhavati na tadgrahaṇārtham anumānam apekṣyate dhūmādisvalakṣaṇadarśanaprabhavavikalpavedyatvāt tasya /[+]
13316nanu nirvikalpakagṛhītadhūmādisvalakṣaṇapariprāpakatayā liṅgajñānam api smṛtir eva /[+]
13321na ca liṅgasāmānyajñānaṃ nirvikalpakagṛhītasvalakṣaṇālambanam iti kathaṃ smṛtiḥ /[+]
13427ato naivaṃ vācyam astvavayavisāmānyasya svalakṣaṇāparanāmna indriyair grahaṇam na tu prativyaktiniveśina iti // //[+]
13508idaṃ tu vaktavyaṃ kim idaṃ sāmānyalakṣaṇāvasare viśeṣalakṣaṇaṃ praṇīyate śabdaviśeṣo hi śāstram /[+]
13509tad yadi vaktavyam evam api sāmānyalakṣaṇam uktvā vakṣyate/lakṣyeta /[+]
13510yat punaratitvaritenaiva sāmānyalakṣaṇāvasare viśeṣo lakṣyate tadasāmpratam /[+]
13512tataḥ pratyakṣādiṣu sāmānyato vaktum ārabdheṣu madhye śabdamātrasyaiva lakṣaṇaṃ vaktuṃ yuktam na śāstrasyeti /[+]
13515nirjñātasāmānyalakṣaṇo hi tadviśeṣaṃ bodhayituṃ śakyo netaraḥ /[+]
13518śabdavijñānād ityādi lakṣaṇam api lakṣyaviśeṣe na saṅgacchata ity āha yac coktam iti // //[+]
13519kīdṛk tarhi śāstralakṣaṇam ata āha pravṛttir itipravṛttinivṛttyupadeśakaṃ hi nityaṃ vedavākyam anityaṃ dharmaśāstrādikaṃ śāstram ucyate na śabdamātram iti // //[+]
13542evaṃ lakṣyalakṣaṇānupapattyā dūṣitaṃ bhāṣyam upapādayati aparīkṣeti /[+]
13544na hīha lakṣaṇakaraṇam eva svarūpeṇa vivakṣitam /[+]
13545aparīkṣāc chalena hi lakṣaṇāni praṇīyante /[+]
13546tatrāpi yad eva prakṛtopayogiśāstralakṣaṇaṃ tad eva kṛtam /[+]
13549yadā hy ayaṃ jalpāka iva nānupayuktaṃ bhāṣata iti sthitam tatra yadi lokavākyasthitaṃ śabdalakṣaṇaṃ kathayet tad asya vedaṃ vyācikhyāsor anupayuktaṃ syād iti // //[+]
13552ataḥ purastāt parastāc ca varṇamātrāditaḥ kṛte pratyakṣādyupayogaṃ matvā tallakṣaṇaṃ kṛtam /[+]
13559na caivañjātīyakaḥ kaścid upayogo gāmānayetyādivākyasthasya śābdalakṣaṇasyāstīti tadupekṣyaiva śāstragatam eva lakṣaṇaṃ praṇītam ity āha yat tv iti // //[+]
13561sāmānyalakṣaṇe hi viśeṣo na sidhyati vyabhicārāt /[+]
13564nanu nedaṃ viśeṣalakṣaṇaṃ viśeṣopādānābhāvād ity uktam /[+]
13566nāvaśyam upāttam eva viśeṣaṇaṃ bhavati kin tu adhikāralabhyam api yathāgneyādiṣu vakṣyate tadvad ihāpi codanālakṣaṇādhikārāc chabdavijñānād ity ukte 'pi vidhāyakaviśeṣaṇaṃ pratyeṣyata iti /[+]
13567nanu yadi prakṛtopayogi vaktavyaṃ evaṃ tarhi codanālakṣaṇam eva vācyam kiṃ śāstralakṣaṇenāta āha codaneti /[+]
13570evaṃ hi manyate yady api codanāśabdaḥ pravartakavākyamātravacanaḥ tathāpi prathamasūtre 'thaśabdenavedādhyayanānantaryasyopāttatvāt tadadhikārād eva codanāśabdo vaidikyām eva codanāyām avatiṣṭhate evam ihāpi śāstralakṣaṇe codanāprāmāṇyādhikārāt śabdavijñānārthajñānaśabdau viśiṣṭaśabdārthaparau vidhāyake śabdaśabdo vidheye cārthaśabda iti // //[+]
13577yato gāmānayetyādivākyasthaṃ śābdalakṣaṇam iti hi vadanti /[+]
13585nanu vidhāyakaṃ śāstram iti śāstralakṣaṇam na ca tāni kañcid vidadhati /[+]
13590ato yacchāstraṃ tatpravṛttivṛttyupadeśakam eveti niyamaḥ na punas tadupadeśakaṃ śāstram eveti laukikī prasiddhir iha bhāṣyakāreṇānūditā na punas tannirapekṣaṃ śāstralakṣaṇaṃ praṇītam /[+]
13653na tāvat pramāṇāntaram tallakṣaṇābhāvāt /[+]
13739yad apīdam uktam śābde hi sakṛduktam eva vākyaṃ sahasā nānārthān pratibhāsayati viruddhānaviruddhāṃś ca codanālakṣaṇo 'rtho dharmaḥ śveto dhāvatīti ca yathā naivam anumāne /[+]
13865lakṣaṇaikatvena tv abheda iṣṭe 'numānalakṣaṇābhāvāt pramāṇāntarānabhyupagamāc cāprāmāṇyam eva vedavacasām āpadyata ity āha lakṣaṇeneti // //[+]
13866nanūktaṃ lakṣaṇaikatvam āptavādāvisaṃvādasāmānyād ity atrāha āptavādeti /[+]
13874ato 'sti lakṣaṇenānumānatvam ity āha nanv iti // //[+]
13882ato lakṣaṇabhedenaiva śabdasya pramāṇāntaratve iṣyamāṇe vedāḥ pramāṇaṃ bhavanti /[+]
13884lakṣaṇam api yathā parair āśritam āptopadeśaś śabda iti tathāpy āptābhāvān na prāmāṇyaṃ vedasyeti tannāśrayaṇīyam ity āha teneti vedāntena /[+]
13889kiṃ tarhy āgamalakṣaṇam ata āha tasmād iti /[+]
13892ekañjātīyakasya śabdasya cānumānena prāmāṇyam eva samaṃ na lakṣaṇam ity āha anumāneneti // //[+]
14013yata eva tannirapekṣo 'yaṃ pakṣadharmasambandhaḥ ata eva taduttarasmāt sapakṣasattvalakṣaṇād bhidyate anyathā tadabheda eva syād ity āha teneti /[+]
14014trīṇi hetor lakṣaṇāni pakṣadharmatā sapakṣe sattā vipakṣād vyāvṛttiḥ /[+]
14015tatra ca pakṣadharmatāyā uttaraṃ sapakṣasambandham uttaralakṣaṇam apadiśatīti // //[+]
14068adṛṣṭapūrve tu samprati pratyakṣe 'nutpattilakṣaṇam evāprāmāṇyam ity āha adṛṣṭapūrva iti /[+]
14141atrodāharaṇānusāreṇa lakṣaṇavākye 'pi dṛśyamānam eva sādṛśyam abhimatam iti gamyate /[+]
14147ato yathā naiyāyikoktam upamānaṃ pramāṇam āśrīyate evaṃ tad uktam evopamānalakṣaṇam āśrayitum ucitam /[+]
14150tad etatparihāreṇa lakṣaṇāntarapraṇayane kāraṇaṃ vācyam ity ata āha kīdṛg iti dvayena /[+]
14156naiyāyikāgamalakṣaṇānusāreṇāpy asyāgamatvam avagamyata ity āha puruṣeti /[+]
14157evaṃ hi naiyāyikānāṃ śābdalakṣaṇam āptopadeśaś śabda iti /[+]
14166naiyāyikalakṣaṇaṃ tāvadāgamābahirbhāvi /[+]
14229śabdānuviddhabodhe 'pihīndriyasambandhānusāri jñānaṃ na śabdaśaktiparāmarśajam eveti pratyakṣam eveti varṇitam ity ato naikatrāpi lakṣaṇe upamānasya prameyam adhikaṃ paśyāma iti vācyam asyāpūrvaṃ prameyam ity upasaṃharati tasmād iti // //[+]
14468kā punar atra vyabhicāraśaṅkā yannirākaraṇārthaṃ lakṣaṇapraṇayanam ata āha yatra tv iti // //[+]
14540ato mandasadṛśasya mātrayā sādṛśyabodhe 'py anupādānalakṣaṇo bodho bhaviṣyatīty asti hānopādānayor upamānopayogaḥ // //[+]
14549kiṃ punar anenārthāpatter lakṣaṇam uktam /[+]
14558dṛṣṭasvalakṣaṇaviṣayam anumānam agnyādiṣu dṛṣṭam adṛṣṭasvalakṣaṇaviṣayārthāpattiś śaktyādiṣūpajāyata iti /[+]
14561adṛṣṭasvalakṣaṇaviṣayatā cānumānasya kriyānumāne varṇitaiva /[+]
14609ato na vidmaḥ kīdṛśo lakṣaṇārtha iti[+]
14626saṃśayo 'pi cātra pramāṇāntaravipratipattir evānavasthitobhayabhānavastulakṣaṇaḥ /[+]
14642kathaṃ hi lakṣaṇagranthe sunipuṇo bhāṣyakāro 'bhiprāyāntaram antareṇa śrutapadaṃ prayuṅkta ity utprekṣitum api śakyam iti vācyam ubhayopādānaprayojanam ata āha dṛṣṭa iti /[+]
14926evaṃ hi manyante dvividham anumānaṃ dṛṣṭasvalakṣaṇaviṣayam adṛṣṭasvalakṣaṇaviṣayaṃ ca /[+]
14927tatra tāvat dṛṣṭasvalakṣaṇaviṣayaṃ dhūmādināgnyanumānam adṛṣṭasvalakṣaṇaviṣayaṃ ca saṃyogavibhāgādibhya iva kriyādyanumānam /[+]
14939anumānalakṣaṇād vinārthāpattir jāyamānā pramāṇāntaram ity upasaṃharati arthāpatter iti // //[+]
14986yadi tūcyate pratīyate tāvad divāvākyād rātrivākyam atas tasyāpi tadvācakatvam ity asti viṣayaviṣayilakṣaṇas sambandha iti tatraikaṃ vākyam anekārtham abhyupagataṃ bhavet svārthaṃ hi tatpratipādayati rātrivākyam api na caivaṃ nyāyyam ity abhiprāyeṇāha pratīter iti /[+]
15073jāyata ittyanutpattilakṣaṇam aprāmāṇyaṃ nirasyati abhaṅguram iti saṃśayaviparyayāv iti // //[+]
15103yadi tu lakṣaṇato bhinnāpi paścādanumānasāmānyād anumānaśabdena vaktum iṣyate tad astu siddhaṃ naḥ pramāṇāntaram ity āha evam iti[+]
15111pūrvoktapramāṇābhāvo lakṣaṇam iti cet /[+]
15113na ca sarvapramāṇasādhāraṇaṃ kiñcid ekaṃ lakṣaṇam asti yadabhāvena ṣaṣṭhaṃ lakṣyate /[+]
15156atas tallakṣaṇārtho 'yaṃ grantha iti /[+]
15208pramāṇalakṣaṇam evedam /[+]
15268laukikapramāṇalakṣaṇakathanāc ca yatraiva pramāṇānāṃ śaktisambhavas tatraiva teṣām anutpādaḥ pramāṇam abhāvo 'bhāvāvadhāraṇe /[+]
15294atas sarvopākhyāvirahalakṣaṇa evābhāvo na kiñcit tattvāntaram ata āha na ceti /[+]
15301yaś cāyaṃ caturdhā bhedo varṇitaḥ so 'pi sarvopākhyāvirahalakṣaṇe 'bhāve na sidhyati /[+]
15396na ca saṃyogapratiṣedhe svatantrābhāvāvasāyo 'sti pratiyogisaṃyogapratiṣedhātmaiva hy abhāvaḥ sa cādhāratantra eveti saṃyuktaviśeṣaṇatvalakṣaṇayā pratyāsattyā satīndriyasannikarṣe aindriyajñānagocara eva /[+]
15575kiñ ca saugatasamayasiddhānumānalakṣaṇagranthānusāreṇāpi na pratyakṣādyajanmano 'numānatvam ity āha trilakṣaṇeti /[+]
15578na cānutpattir utpatteḥ prāgabhāvo buddheḥ kenacij janyate prāg eva trilakṣaṇena hetuneti /[+]
15582anena tu lakṣaṇānantaḥpāto varṇyata iti // //[+]
15755yadā hi citrādivākyādiṣv aprāmāṇyaṃ samarthitaṃ bhavati tadā vedavākyaikadeśatayāgnihotrādivākyeṣv api mṛṣārthatā śakyate 'numātum ataḥ kṛtsnasyaiva vedasyāprāmāṇyān na codanālakṣaṇārtho dharma ity ākṣepaḥ //[+]
15762ayam abhiprāyaḥ yāvad dhi sambandhautpattikatvenānapekṣālakṣaṇaṃ codanāyāḥ svataḥprāmāṇyaṃ na pratipādyate tāvad dūṣite 'pi sādhane na codanālakṣaṇo dharma iti pratijñā sidhyati /[+]
15830asyārthaḥ atra bhāṣyakāreṇa śabdārthayos sambandhasiddhyarthaṃ taddeśānantarādṛṣṭer iti hetur antarṇītaḥ taṃ ca gaur ayam iti sāmānādhikaraṇyapratītibhramād yo nāmāsiddhaṃ manyate sa evaṃ pratibodhyate yadi śabdārthayorupaśleṣalakṣaṇas sambandho bhavet artho 'pi śabdadeśa eva syāt mukhaṃ ca tasya deśa iti kṣuramodakaśabdoccāraṇe mukhasya pāṭanapūraṇe syātām na ca te staḥ tasmān modakādyarthakriyānupalambhāc chabdadeśe taddeśānantarādṛṣṭer iti siddho hetuḥ /[+]
15836atrāyam abhiprāyaḥ pratyāyyapratyāyakaśaktirūpo hi naś śabdārthayos sambandho 'bhipretaḥ tad yadi saṃśleṣalakṣaṇasambandhābhāvas sādhyate tadā siddhasādhyatādoṣaḥ /[+]
15843tatra pratipannaḥ pratipādayitā itare sāpekṣāḥ pratipādyāḥ tatpratipādanārthā ca pratijñā tad ya eva teṣām anyatamaḥ paraḥ pratipādayitum abhipreto bhavati sa eva vācyavācakasambandhavarjitaiḥ pratijñārthagocaraiḥ padaiḥ pratipādayitum aśakyaḥ ataḥ pratijñāṃ prayuñjānair āśritaś śabdārthayor vācyavācakalakṣaṇasambandha iti tannirākaraṇe svavāgvirodha iti /[+]
15878asyārthaḥ yady api kārakāṇāṃ pradhānārthatvān na parasparasambandhaḥ tathāpi pratipattyabhidhānayor yā kācit kriyā gṛhyate tasyāṃ ca kriyākārakasambandhottarakālabhāvī parasparopakāryopakārakalakṣaṇaḥ śabdārthayor asti sambandhaḥ //[+]
15884vācyavācakaśaktyoś ca niyamaḥ phalalakṣaṇaḥ /[+]
15893atrocyate yathaikena krayakarmaṇā parigṛhītayor dravyaguṇayor itaretarākāṃkṣāparipūraṇena parasparopakāryopakārakalakṣaṇaḥ sambandhaḥ /[+]
15969yathā sacchabdasya sattāmācakṣāṇasya tadantaritā dravyatvādayaḥ sāmānyaviśeṣāḥ teṣu cāsau lakṣaṇābalena pravartamāno durbalo jāyate /[+]
15971kā punar iyaṃ lakṣaṇā nāma abhidheyāvinābhāvena pratītiḥ /[+]
15973abhidheyāvinābhāvapratītir lakṣaṇeṣyate /[+]
15976sāecalakṣaṇā prāyeṇa nityasambandhād bhavatīti nityasambandhād ity uktam /[+]
15977sambandhamātram eva tu lakṣaṇāyā bījam /[+]
15979śrūyatām loke tāvadbrāhmaṇebhyo dadhi dīyatāṃ takraṃ kauṇḍinyāyeti brāhmaṇasāmānyasthā brāhmaṇaśrutir lakṣaṇayā tadviśeṣaṃ kauṇḍinyam avatarantī durbalā bhavati ity avyavahitaviśeṣasthayā kauṇḍinyaśrutyā bādhyate /[+]