Occurrences of āśraya in "Mīmāṃsāślokavārttikakāśikā"
Click [+] to expand the context.
986prarocanāmātramihārthavādotthāpitam adhyayanavidhināpekṣitaṃ sambandhum iti nānāśrayaphalapadavipariṇāmaḥ śakyate kalpayitum /
1401puruṣāśrayā hi śabde doṣāśaṅkā /
2126nanv iyam anavasthā prāmāṇya iva parāśraye 'prāmāṇye 'pīṣyamāṇe āpadyata eva pāratantryaṃ hy anavasthām āpādayati /
2134aprāmāṇyaṃ tu svataḥ pramāṇena naitad evam iti sākṣād viparyayajñānena yatra tāvadavagamyate tatra laghutaram eva gṛhītam iti na parāśrayatvamātram anavasthām āpādayatīti /
2163na tat kriyām anāśritam udāsīnaṃ phalaṃ bhāvayitum alam iti yāṃkāñcit kriyām āśrayatayā samīhamānaṃ sannihitaṃ kratvarthamapāṃ praṇayanaṃ gṛhṇātīti tadāśritena paśavo bhāvayitavyā iti śāstrārtho 'vatiṣṭhate /
2333tad ihobhayasminn anyonyādhīne duruttaram itaretarāśrayatvam /
2431atas tanmithyātvād anumānapramāṇatā tatprāmāṇyāc ca tanmithyātvam itīteratarāśrayam iti /
2432yadi codanājñānasya bādhakāntaraṃ bhaved evaṃ tadāpāditamithyātvaṃ nānumānabādhāya prabhavatīti itaretarāśrayaṃ ca nāśaṅkyeta /
2434nanu pramāṇāntaraiś codanārthasyāparigrahāt saṃvādābhāvād eva codanājanitasyajñānasya siddhaṃ mithyātvam iti netaretarāśrayam ata āha na ceti /
2442idānīm itaretarāśrayaprasañjanāyocyata iti tātparyabhedād apaunaruktyam iti /
2457anyataś ca paricchedān netaretarāśrayam iti taṃ pratyāha dveṣād iri /
2521puruṣāśrayā hi śabde doṣā ity uktam /
2711tat kvacid āśraye samāsāditaparaprakarṣaṃ sarvagocaraṃ bhaviṣyati /
2714atas tenāpi kvacidāśraye pariniṣṭhātavyam /
2909na tāvat tadīyaḥ anyonyāśrayāpatteḥ /
3041na cāsarvajñapraṇīta āgamaḥ pramāṇaṃ sambhavatīti sarvajñasiddhāvāgamaprāmāṇyaṃ tatsiddhau ca sarvajñasiddhir itītaretarāśrayaṃ bhavatīti /
3042yadi tu kvacit tathāvidhena jñānena vyāptaṃ liṅgam upalabhyate evamanumānena jñānasiddhāv itaretarāśrayaparihāro bhavet /
3090tatraitat syāt adhriyamāṇeṣu deheṣu kim āśrayāḥ saṃskārā bhavanti na vā bhavanti /
3095ātmāpi parigṛhītadehāntaro 'pi sa evāvatiṣṭhata iti nāśrayānupapattiḥ /
3372atojāte 'pijñāne kutaścin nimittāt saṃśayotpattau vaktṛpramāṇāśrayatvān niścayasyārthajñānasamadhigamyāpi saiva vaktṛdhīḥ pūrvajñānaprāmāṇye pūrvabhāg bhavatītitayā samutsāritāyāṃ doṣāśaṅkāyāṃ prāmāṇyasyādhyavasānād iti // //
3437puruṣāśrayatvāc ca śabde doṣāṇām /
3507prāmāṇyāprāmāṇyayoḥ svaparāśrayatvaṃ sarvapramāṇānāṃ sādhitam /
3512puruṣāśrayadoṣāśaṅkayā svāgamānāṃdūṣitatvāt /
3880na cāruṇādiguṇavad dravyāvacchedena kārakatvam ekaikapadārthāvacchedakatvenānupalakṣyamāṇatvād anekāśrayatvāt /
3952svabhāvo hy ayaṃ kramasya yan nānāśrayatvaṃ dvitvādivat /
4325saiva pīḍā adharmatve nimittam iti cet tad iha pīḍādharmatvayor ekatarasyāpi mūlāntarāsambhavād duruttaram itaretarāśrayam aśāstraparatantrasyāpadyata iti // //
4366yadi tu tatra vyavasthāvāntarabhedāśrayābhidhīyate sehāpi samānety āha bhedād iti /
5405idānīṃ dvyāśrayo yogaḥ katham akṣeṇaiva vyapadiśyata iti codyaṃ pariharati yogasyeti /
5408āha astv anyatarāśrayo vyapadeśaḥ /
5415atra cendriyārthasambandhapramāṇapakṣe viṣayabhedo 'pi pramāṇaphalayor nāsty eva sambandhasyārthāśrayatvād jñānasyāpi tadviṣayatvād iti /
5417sa hy ātmamanaāśrayaḥ jñānaṃ cārthaviṣayam iti śaṅkate tāvat saṃyoge tv itiphalayorantena /
5420asyārthaḥ yady apy ātmamanassambandho nārthāśrayaḥ tathāpy arthe vyāpriyate /
5422atha punarāśrayo viṣayo 'bhipretaḥ tadubhayor apy ātmasthatvāt sutarāṃ samānaviṣayatvam ity āha athāpīti // //
5731bāḍhaṃ yo 'rthaḥ sāmānyasya viśeṣāṇāṃ cāśrayaḥ sā vyaktiḥ /
5757atas tadāśrayaḥ sāmānyavyavahāro bhavati /
6047bhinnāśrayatvaṃ pṛthaggatimattvaṃ ca /
6057nanūktaṃ yutasiddhir eva jāter nāstīti bhinnāśrayasamavāyābhāvād apṛthaggatimattvāc ceti /
6060athāpi pāribhāṣiko 'yutasiddhiśabdaḥ tathāpi vyakteḥ svāvayavasamavāyitvāj jāteś ca vyaktyāśrayatvād bhinnāśrayāśrayitvam astīti yutasiddhiprasaṅgaḥ /
6351tad ihādhyāsāt sambandhabuddhiḥ tataś cādhyāsa iti tatretaretarāśrayam iti bhāvaḥ /
6626tatra sambandhautpattikatvapratipādanena taddvārā puruṣānupraveśābhāvāt puruṣāśrayatvāc ca śabde doṣāṇāṃ kāraṇadoṣanivāraṇaṃ tāvat kṛtam /
6933sa cet tadadhīnasiddhiḥ duruttaram itaretarāśrayam siddho hi niyogo viṣayībhūtasya bhāvārthasya karaṇatām āha /
7205mithyātvaṃ tu narte bādhāt sidhyati tadadhīno bādha iti itaretarāśrayam ata āha sa ceti /
7212ato nānyonyāśrayatvam iti /
7215yatra tarhi naitad evam iti na bādhakodayaḥ api tarhi nimittedāṣajñānaṃ tatretaretarāśrayam aparihāryam /
7222tatrāpi narāntaraviparyayād anyataḥ paricchedān netaretarāśrayam iti // //
7231ayam asāv itaretarāśrayasya vyakto viṣaya ity āha jātyādiṣv iti /
7264sarvo hy ayaṃ mīmāṃsāprapañco bāhyārthāśraya eva /
7358viprakīrṇānekaśākhāśrayā hi śrutayaḥ kratupuruṣārthopadeśasaṅkīrṇāḥ pramādyadbhir adyatanair na vivicyopalabhyanta iti kiṃ nopapadyante /
7368vaiśvadevyām ikṣā vājibhyo vājinam iti ca utpattiśiṣṭaśrautām ikṣāvirodhād vājinaṃ vaiśvadeve karmaṇi niveśam alabhamānaṃ svāśrayaṃ yāgāntaram upakalpayati /
7472karmabhyaś ca darśapūrṇamāsakārīryādibhyaḥ paraloke ihaloke bhavatsvargavṛṣṭyādiphalasambandho bāhyāśraya eva asati tasmin dvaividhyānupapatteḥ /
7516ato na saṃvṛtiḥ pramāṇaṃ nāpramāṇam iti vidhāntaram evedam iti yuktas tadāśrayatayā vyavahāra ity ata āha tasmād iti /
7895yady api na bauddhair āśrayātirekiṇī śaktir iṣyate tathāpi śaktibhedadvāreṇa dvyātmakatvam eva darśayatīti draṣṭavyam iti // //
8062na hi kṣaṇikā sādhyānvayabhājanam ity aprasiddhāśrayaś cāyaṃ hetur viśeṣyagrāhipratyayanirālambanatvena tadaprasiddher ity āha āśrayeti /
8063aprasiddhaviśeṣyaṃ pakṣam ācakṣāṇair evāsmābhir hetor āśrayāsiddhatāpy uktaprāyaivety arthaḥ /
8099etad uktaṃ bhavati yady api svatantro 'bhāvo na pratīyate bhāvāśrayas tu pratīyata eva /
8151sa cātmā nitya iti sadāśrayā śaktiḥ kāryāṇy ārabhate /
8496na tadbhedasyaiva nirnimittatvād vāsanānibandhane tu tadbhede 'nyonyāśrayatvam ity āśaṅkayā sahāha jñāneti /
8497nanu svabhāvabhinnam eva jñānaṃ vāsanābhedanibandhanaṃ bhaviṣyati katham anyonyāśrayatvam ata āha svacchasyeti /
8498svacchasya hi jñānātmanaḥ svayam anupalabhyamānabhedasyānādivāsanopaplāvitanīlādyākārakaluṣitatvam eva bhedakāraṇam iti bauddhair āśritam ato duruttaram itaretarāśrayam iti // //
8499nanv anāditvād eva bījāgkuravad itaretarāśrayaparihāro bhaviṣyaty ata āha pramāṇam iti /
8588yadi tv āśrayabhūtajñānavināśe 'pi śaktir vāsanā na naśyantīty ucyate tataḥ kṣaṇikatvasiddhāntahāniḥ /
8798evaṃ ca vāsanāvaśād eva nīlādirūpaṃ grāhyagrāhakākārarūṣitaṃ pravibhaktam ivedaṃ nīlam ity upapannam iti na pāramārthikaṃ bahiḥsantam āśrayabhūtam apekṣate /
8807na anyonyāśrayāpatteḥ /
8808tathā hi vāsanābhedād jñānabhedas tadbhedād vāsanābhedaḥ iti duruttaram itaretarāśrayam iti /
8810ayam arthaḥ nedam itaretarāśrayam /
8816ayaṃ cānāditayetaretarāśrayaparihāraḥ anādau saṃsāra ity atra sūtrito 'tra vivṛta ity anusandhātavyam iti // //
8831ubhayor api dvaitādvaitavādinoḥ siddhaṃ jñānam atas tasyaivākārakalpanā nyāyyā siddhāśrayatvād iti /
8833tava tv asmākam arthāsiddher āśrayāntarakalpanāpurassarī tadākārakalpanā syād ity āha bhavata iti // //
8836nāsāv āśrayam antareṇopapadyate /
8837tad yadi jñānāśraya iṣyate siddhāśrayo bhavati itarathā sādhyāśraya iti viśeṣa iti /
9136na ca dharmaḥ svāśrayaṃ hātum āśrayāntaraṃ vopagantuṃprabhavati svarūpahānāpatter iti // //
9139ye tu vadanti mā nāmārthākāro 'rthaṃ hātum āśrayāntaraṃ vopagantuṃ prabhavati /
9190evaṃ tu kalpyamāna itaretarāśrayaṃ prāpnotīty āha viṣayeti /
9192tadākāraniṣpattyā ca tasya viṣayabhāva iti duruttaram itaretarāśrayam iti // //
9258na cāyaṃ jñānārthayor anyatarāśrayatayā nirdhārayituṃ śakyate /
9411tad apy anenaiva nirākṛtamviparītam idam ucyate aikātmye saṃvedanam iti bhedāśrayatvād grāhyagrāhakabhāvasya svaprakāśatvaniṣedhāc ca /
9456tad itaretarāśrayaṃ jñānajñātatayor itaretarādhīnasiddhitvāt /
9797vāsanā ca prācīnajñānajanmātmāśrayaḥ saṃskāro 'bhidhīyate /
9890atrābhidhīyate na tāvat svāśrayaparityāgenāśrayāntaraṃ gandho gacchatīti sambhāvayāmaḥ /
9892āśrayapāratantryam eva hi tallakṣaṇam /
10311yadi pūrvam uttarādhīnātmalābham uttaraṃ ca pūrvādhīnaṃ tato duruttaram itaretarāśrayam iti // //
10509yadi hi vayam ākāraṃ dṛṣṭvā kasyāyam iti tadāśrayam anvicchema tadobhayasiddhatvād jñānākāro 'yam ity ucyetāpi /
10510pratiṣṭhitāśrayam eva tu pratyakṣasāmarthyād ākāram avagacchanto nāsyāśrayāntaramīhāmahe /
10757te ca guṇāḥ prāṇyaprāṇisadbhāvasādhāraṇā eva sarveṣu tadrūpapratyabhijñānātsukhaduḥkhamohādibhedavanto hi sarve bhāvāḥ āśrayatayā janakatvena ca prāṇinaḥ āśrayatayāprāṇinaḥ janakatayā ramaṇīyādibhāvavyavasthitā hi viṣayā aprārthino 'pi sukhayanti duḥkhayanti mohayanti ca /
11042tadabhāvaś ca kṣaṇikatvenāsāhityād vāsyavāsakayor anāśritatvā/vāsanābhāvād āśrayānupapattiś coktā /
11062ato bāhyasyāṇvādeḥ grāhyasyāsambhavād eva pāriśeṣyasiddham ātmālambanatvaṃ sarvasaṃvidām iti prameyāśrayā ca śūnyatā yair ucyate tair api vādibhir yathoktād āntarasya grāhyasyāsambhavāt svātmani vṛttivirodhād idam iti ca pararūpanirūpaṇād avaśyam evānyasya jñānād grāhyatvaṃ balād upeyam anālambanajñānāsambhavād iti /
11090yadi paraṃ svarūpāśrayo vyabhicāras sambhavati /
11111buddhir hi svaśabdād avagatā tadvantam antareṇātmānam alabhamānopasthāpayati svāśrayam iti nānupādānadoṣaḥ /
11228ekadeśyaikadeśau cāśrayāśrayiṇāv abhimatau /
11333kālpanikabhedāśrayatvāc cānumānasya vāstavam aikātmyam anaṅgam /
11368yadi jñātasambandhasyānumānaṃ sa tarhi sambandho dvyāśraya ity ubhayānumāne liṅgaṃ syād ata āha vyāpyeti // //
11800ata ekadeśatvānupapattyaiva tadāśrayaḥ kaścid ekadeśy avagamyata iti siddham iti // //
11811ekadeśini hy anyapadārthaikasyai/rthe ekatvam ekavacanenopāttaṃ pramātṛpakṣe 'pi prathamoccaritenaikadeśaśabdena svāśraya ekadeśiny ākṣipte dvitīyāpekṣākṣaṇe 'pi sa eva buddhau viparivartamānas tadāśrayatvenāvagamyate nānyaḥ /
11813yathā devadattasyaikatra kare kaṅkaṇam aṅgulīyakaṃ karāntara iti na bhinnaḥ karāśrayo 'vagamyate /
12045sa hi dharmī tadāśrayatvād agneḥ /
12046na tv agniḥ atadāśrayatvād deśasyety āha sā deśasyeti /
12168uktam idam asati hi pratijñāvacane 'nāśrayā hetvādayo na pravarterann iti /
12267prāg api dhūmavadāśrayatvenāvagamāt /
12283yadi bādhād evetarāśrayaṃ tarhy astu vā jyeṣṭhapramāṇena pratyakṣeṇānumānabādhaḥ /
12380na hi candraśabdaś śāṅkayos sambandhaṃ śabdo vadati yenātadvācyapakṣasya śabdavirodho bhavati sambandhavācyatve hītaretarāśrayaṃ bhavet /
12567āśrayāsiddhatāpy etair eva jñānādibhir vādiprativādyubhayāpekṣais tridhā bhidyata ity āha eta eveti // //
12568nanu svarūpāsiddhyā hetur duṣyet āśrayāsiddhyā tu kas tasya doṣaḥ ata āha jñāte 'pīti /
12570na cāprasiddhāśrayas taddharmatayā jñātuṃ śakyate /
12574ata āśrayāsiddhāv api pakṣadharmatvāsiddher ahetutvaṃ yuktam eveti // //
12575tām idānīm āśrayāsiddhim udāharati sarvatreti asiddhāntena /
12576yadā hi bauddhaṃ prati sarvatra kāryopalambhād ātmanas sarvagatatvaṃ mīmāṃsakās sādhayanti tadānyatarāsiddhāśrayo hetur bhavati /
12578yas tu pramāṇagatim ajānāno laukikaḥ kaścid ātmani saṃśete tasminn eva hetāv ucyamāne sandigdhāśrayo hetur ity āha laukikāder iti /
12581evaṃ saṃśayaviparyayābhyām āśrayāsiddhir uktā /
12582ajñānenāpy āśrayāsiddhir aprasiddhapadaprayoge darśayitavyā /
12583yasya hi pakṣavacanaś śabdo na prasiddhas taṃ pratyevaṃjātīyake hetāv ucyamāne 'jñānenāśrayāsiddhir iti // //
12989na caivam itaretarāśrayatā bījāṅkuravadanāditayopapatter iti // //
13047tataḥ kāryatā tadadhīneti tu tasminn itaretarāśrayatā /
13142yadāśrayaṃ deśāntaraṃ prāpayati tatkarmety ucyata iti ca /
13194yadāśrayaṃ deśāntaraṃ prāpayatīti ca na phalānumeyatvābhiprāyam /
13196āśrayasya deśāntaraprāpakatvarūpeṇa na svarūpataḥ karmāstīty apūrvātmanā karmaṇo 'vasthānaṃ darśayati /
13383evaṃ tāvadanumānasyāsati sāmānyasya vastutve pratyakṣatve ca dausthityam uktam idānīṃ sarvam eva pramāṇajātaṃ sāmānyasya dausthitye dusthitam āpadyeta teṣām api sāmānyāśrayatvāt /
13773pratyakṣāc ca tadanyat pramāṇaṃ pratyakṣādṛṣṭaṃ cārthaṃ bodhayati sāmānyaviṣayaṃ ca śābdaṃ traikālyāśrayaṃ ca /
13791asty eva keṣāñcid vibhramaḥ śrotravyāpārāśrayāj jāyamānam idaṃ śābdaṃ śrotrapratyakṣam eva tadanvayavyatirekānuvidhānāt /
14004tatas tadvyatirekeṇa pakṣadharmatāyā evānupapatter itaretarāśrayatvam ato neyam api kalpanā ghaṭata ity āha gamakatvād iti // //
14240ayaṃ ca teṣām abhiprāyaḥ sādṛśyaṃ hi na tāvadāśrayebhyo bhinnam anupalambhāt /
14241abhede cāśrayāt tanmātrāpātāt /
14242kathaṃ cāśrayeṣu vartate /
14315tattvāntaravādināṃ cedam āśrayapāratantryād guṇāntargatam evāstheyam /
14400ananto hi gotvādīnām āśrayaḥ /
14401tadekasya nāśe 'py āśrayāntare pratyabhijñānānnaikāntiko nāśa iti /
14408na kevalaṃ sāmānyam anaśvaram iti deśāntarādiṣv āśrayasadbhāvaḥ kalpyate /
14795vidyamānatvaviśeṣaṇaviśiṣṭagṛhābhāvabuddhau hi yāvad vidyamānatvasya viṣayo nāvasthāpyate tāvadabhāvaḥ pratyetum eva na śakyate tad yadā bhāvapratipakṣeṇābhāvena gṛham avaruddhaṃ tadā tatra tāvac caitrasya bhāvo bhavituṃ na prabhavatīty āśrayāpekṣayā pāriśeṣyād bahir eva bhavatīti /
14796śuddhābhāvapratītau tv āśrayāpekṣaiva nāstīti kiṃ bahirbhāvakalpanayeti // //
14807tad evaṃ gṛhābhāvasya prameyānupraveśanasiddhau yadi talliṅgam iṣyate tato duruttaram itaretarāśrayatvam āpadyata ity āha pakṣeti dvayena // //
14902sā hy evaṃ pravartate yad etad ekatra kārtsnyena caitrasyopalambhanaṃ tan nopapadyate yadi deśāntare caitro bhavet dvedhā hi bhāvāḥ prādeśikā vibhavaś ca vibhavo 'pi dvedhā sarvavyāpinaḥ svāśrayavyāpinaś ca /
15304tadvyavahāras tu nāstīti vikalpaśabdaprayogātmā bhāvāśraya eva kathañcid upapādanīyaḥ na tv ekākārapratiniyatād anyāsaṃsargiṇor abhāvād anyo 'bhāva iti /
15429ayam evābhāvasya pratītiprakāraḥ yatpramāṇāntaraprāpitāśrayaṃ viśinaṣṭīti na kiñcid anupapannam /
15459idaṃ ca savikalpakasiddhāv uktam apy abhāvāśrayasamarthanārtham atroktam ity apunaruktateti // //
15476ayam abhiprāyaḥ nānāśrayo 'bhāvaḥ śakyate grahītum ity āśrayagrahaṇārtham evātrendriyāpekṣā nābhāvagrahaṇāya yathā nāsmṛte pratiyoginy abhāvo gṛhyata iti tatsmaraṇārthaṃ prācīnajñānajanmanas saṃskārasyodbodho 'py apekṣitaḥ evam āśrayagrahaṇārtham indriyam /
15495na cāśrayagrahaṇakāle pratiyogismaraṇam asti /
15531na tāval liṅgam aviditasambandhaṃ tadavadhāraṇe pramāṇam itaretarāśrayaṃ hi tathā syād ity abhiprāyeṇāha tadānīm iti /
15806nimittanaimittikāśrayāśrayibhāvādayas sambandhāś śabdārthayor atyantāsambhāvitā eva kāryakāraṇabhāvas tu bauddhagandhivaiyākaraṇair abhyupagata eva /
15896na ca guṇena svamahimnā āśrayabhūtadravyamātram upādīyamānam api kraye gṛhyate svakīyago dravyāvarodhāt /