Occurrences of vastu in "Mīmāṃsāślokavārttikakāśikā"
Click [+] to expand the context.
59na hi kim apy abhimataṃ vastu nirdoṣaṃ bhavati /
733sarvaṃ hi hānopādānārthaṃ vastu prathamam eva jijñāsyate /
1291na hy apramāṇakaṃ vastu svarūpakḷptyai prabhavatīti // //
1497sadasattvaṃ hi vastunaḥ siddhasya parasparaviruddham avagamyamānaṃ vyāghātasaṃvidam upajanayati /
1511vastusattā tu na nivārayituṃ śakyata ity uktam /
1514na hi pramāṇāgocaraṃ vastv astīti śakyate vaktum /
1832avyatireke tu vastumātram anatiśayamupādānam iti vastutvāviśeṣāt sarvopādānatvāpātaḥ /
1848ekā apratibaddhākārasya vastuno bodhanimittasya tannimittabhāvo yena pratibadhyate tadutsāraṇaṃ yathā ghaṭasyāndhakāratirohitasya tadutsāraṇam abhivyaktiḥ /
1977yadyadvastu tattan na kāraṇavat /
1982parāpekṣaṃ prāmāṇyam ity atra prayogam āha vastutvād iti /
1984prayogaś ca bhavati prāmāṇyaṃ kāraṇavad vastutvād ghaṭavat /
1985na cākāryaṃ nāma kiñcid bauddhānāṃ vastv asti yenānaikāntiko hetur bhavet /
2005prāmāṇyaṃ tv arthaniścayo vastvātmaka iti yuktaṃ yadguṇebhyo jāyate jñāyate ceti /
2016yadāhuḥ niścayātmakaprāmāṇyotpādanaṃ tu vasturūpatvāt saṃvādakāraṇaguṇajñānakāryatvena svadhyavasānam iti tad evāśrīyate iti // //
2026satsu tu doṣeṣv asanto guṇā na svakāryaṃ prāmāṇyaṃ janayantīti nāvastuno 'prāmāṇasya hetumattvaprasaṅgadoṣa iti // //
2119yadi nāma tredhā bhinnam aprāmāṇyaṃ tataḥ kiṃ jātam ata āha vastutvād iti /
2121tatra saṃśayaviparyayau prati avastutvād iti hetur asiddhaḥ jñānātmakavastutvāt tayor iti // //
2899ayam abhiprāyaḥ pramāṇādhīnā hi vastuvyavasthitayaḥ /
3024vayaṃ hi vastusvabhāvam anatikrāmanto yajjātīyo yataḥ siddhaḥ tatas tatsiddhim anujānīmahe /
3685yadi vastvantaram evāpūrvam ucyate tad apy ayuktam /
3691ataḥ sādhyasādhanabhāvād anyathāpipramāṇāntareṇa na vastvantarabhūtam apūrvaṃ śakyāvagamam /
4336na hi daikṣapaśuhiṃsāvidhānaṃ vastunaḥ śaktim utsārayitum utsahate vidyamānadravyaguṇādiśaktimātropadeśitvāt śāstrāṇām /
4352yat tūktaṃ na vastuśaktyāvāpodvāpayoḥ śāstrasya vyāpāra iti tad iṣyata eva /
5006hānopādānārthaṃ hi vastu jijñāsyate /
5029yatrāpi cābhyāsāt prakarṣo dṛśyate tatrāpi smṛtir eva prakṛṣyate na punarabhyāsato 'nindriyasannikṛṣṭam api ca vastvaparokṣaṃ bhavati /
5277evaṃ hi manyante na kiñcid vikārmātreṇa vastu naśyati tatpratyabhijñānāt /
5436ayam abhiprāyaḥ ālocanājñāne 'pi hi tad idam iti pratyabhijñānātmakam īdṛśo 'yam iti vā niścayātmakaṃ jñānāntaraṃ śabdayojanāśūnyam asty eva yathā tiraścām anyeṣāṃ vā asmṛtaśabdānāṃ vācakarahitam asādhāraṇaṃ vastu pratipadyamānānām /
5606anumāne sarvatra dharmī dharmaviśiṣṭaḥ prameyo bhavati na vastusattāmātram /
5698pratīmo hi vayam unmiṣitacakṣuṣaḥ sahasā saṃmugdhaṃ dvyākāraṃ paramārthaṃ vastu yat sāmānyaṃ viśeṣa iti ca paścāt parīkṣakā vibhajante /
5728na hi tadatiriktaṃ vastv astīty ata āha tayor iti /
5739evaṃ hi manyante nirvikalpakaṃ pratyakṣaṃ vastusvarūpaṃ vidadhāti na vastvantarebhyo vivinakti /
5794yat tu vidadhāti vastunaḥ svarūpaṃ pratyakṣaṃ na niṣedhatīty uktam /
5799na hīdam itarapratiṣedhād vastubhinnaṃ kiṃ tarhi svarūpeṇaiva /
5810svarūpamātraṃ tu vastunaḥ prakāśate /
5812nanu yadi svarūpabhinnaṃ vastu kiṃ viśeṣaiḥ /
5813na prayojanavaśād vastv āśrīyate /
5828ayam abhiprāyaḥ nopākhyāvastunaḥ sattve kāraṇam /
5830asti cātra nirvikalpakadaśāyām api vilakṣaṇavastusaṃvid bhinnarūpaviṣayā sā iti ca darśitam /
5833sāmānyaviśeṣātmano 'pi vastuno grahaṇam ity arthaḥ /
5845ayam arthaḥ lakṣaṇākhyeyam idaṃ nirvikalpakasya rūpaṃ sāmānyaviśeṣātmakaṃ vastu nirvikalpakena viṣayīkriyata iti /
5847pramātā tu sāmānyam idaṃ viśeṣo 'yam iti ca vivekavidhuram idam iti saṃmugdharūpam eva vastūpalabhate /
5850śuddhavastujam ity atrāpi śuddhaśabdasyāyam evārtho draṣṭavyaḥ // //
5860asyāyam arthaḥ tato nirvikalpakāt paraṃ jātiguṇakarmanām abhiryayā buddhyā vikalpya vastu gṛhyate yathā gaur ayaṃ śuklo 'yaṃ ḍittho 'yam iti sāpi pratyakṣatvena sammateti // //
5873vidyamāne ca tasmin śabdādi smarann api yenaiva jātyādinā vastu vikalpya gṛhṇāti tatra pratyakṣavān naro bhavaty eva /
5915tadatiriktaṃ vastu samudāyo nāsty eva /
5986ato 'rthāntarabhūtair jātyādibhir viśiṣṭe vastuni gṛhyamāṇe atasmiṃs tadgrahaṇād bhrāntir eva savikalpakajñānam ity āha jātyādīti // //
5994ayam abhiprāyaḥ uktam asmābhiḥsadaiva jātyādiviśiṣṭaṃ vastu gṛhyate /
6005na hi tayā nirmuktaṃ vastu kadācid upalabhyate /
6006guṇakarmabhyāṃ tu viyuktavastubodho dṛṣṭa eva /
6010ayam abhiprāyaḥ yady api tadvimuktaṃ vastu dṛśyate tāni tu tadvimuktāni na jātu dṛśyante /
6017na nopapadyate sthityutpattivināśātmakam eva no vastv iti rucakādyudāharaṇe vakṣyāmaḥ /
6018tad iha vastv api guṇakarmanāśe naśyaty eva /
6019rūpaṃ hi tad vastunaḥ kathaṃ tadvināśe na naśatīti śakyate vaktum /
6020tayor api nātyantiko vināśaḥ vastvātmanā vidyamānatvāt /
6215ayam arthaḥ yady api jātyādirūpo dharmī tathāpi teṣām eva śabdātiriktānām abhāvāt tadrūpeṇa vastuni nirūpyamāṇe śabdātmanaiva nirūpaṇam āpadyate /
6249na hy asaṅkīrṇasvabhāvaṃ vastu vastvantarātmanā bhrāntivarjitair āropayituṃ śakyate /
6334yadi tv asādhāraṇa eva vastutvasāmānyagocara upasaṃhāra iṣyate tataḥ sarveṣām eva gavāśvādiśabdānāṃ vastugocaratvāviśeṣāt sāmānādhikaraṇyaṃ prāpnotīty āha vastumātra iti /
6335iha vastutvābhyupagamam anāpādyaiva vārttikakṛtā doṣabāhulyād atiprasaṅgo 'bhihita iti // //
6455uktaṃ hi nātra śabdākāraṃ vastu cakāstīti /
6503idānīn tanī tu vastunaḥ sattā na pūrvam avadhṛtety asti tatra pramāṇāvasara iti sthitaṃ prāmāṇyam indriyavyāpārānuvidhānāc ca pratyakṣatvam iti /
6528yata eva smaraṇatantrā vikalpāḥ ato yadā yacchabdasmaraṇamāvirasti tenaiva tadā vastu vikalpyate /
6986aparyanuyojyatvād vastusvarūpāṇāṃ nāmākhyātavibhāgavadupapatteḥ /
7129saṃvittī bhinne abhinne bhāsete vastunī ceti na viśeṣaḥ /
7271yadarthasādhanaṃ vastu tadviparītaṃ vā tat puṇyapāpapadayor aspadam /
7517yataḥ khalu saṃvṛtir mithyājñānaṃ na vastukḷptyai prabhavati tasmād yat paramārthato nāstīti nirūpyate na tat saṃvṛtyā tadrūpaṃ bhavitum arhati /
7535ato 'vaśyaṃ pāramārthikīṃ phalaprāptim icchadbhir upapattyā bāhyavastuviṣayā pratipattir vidhātavyety asti vicārasya prayojanam ity upasaṃharati paramārtheti // //
7565tad yadi pramāṇam anuguṇaṃ kiṃ vastuvikalpaiḥ /
7728evaṃ hi manyante vastuni vyatirekādivikalpo yuktaḥ nāvastuni /
7729yathāhuḥ vastuny eṣa vikalpaḥ syād iti /
7730na cālambanapratiṣedho vastunaḥ kiṃ tadvyatirekādipraśneneti // //
7735tadviṣayatve ca vastutvāpātāt /
7737tallakṣaṇatvāc ca vastutvasyeti /
7749arthakriyākāritvam eva hi vastutvaṃ jñānotpādanam api cārthakriyetyabhiprāyeṇāha kḷptāv iti /
7752pariharati vastv iti /
7753bhaved evaṃ yady abhāvo na vastu syāt /
7754sa vastv ity abhāvaparicchede vakṣyate /
7755yady api cābhāvo na vastuśabdavācyaḥ lokavirodhāt tathāpi nāsau nissvabhāvaḥ /
7785yadi tv avibhaktāvayavo rūḍhirūpeṇa pratyayaśabda upādīyate tadarthaś ca pakṣīkriyate tathāpi vastv antaragrāhakasyaiva vastuto 'smākaṃ pratyayatvena prasiddheḥ svavacanavirodha eva bhavet tad etad āha athāpīti /
7790vastvantarasyaiva hi grāhyasya grāhakam ātmadharmākhyaṃ vastv eva pratyaya iti naḥ prasiddham /
7887anyathā siddhasādhanaṃ darśayati vastv iti /
7888buddhir hi vastvādyākāreṇa jaḍarūpā na kiñcidālambata iti siddham eva /
8108ata āha vastv iti /
8164pratibhāsavisaṃvādivastvabhyupagame na kiñcit pramāṇaṃ paśyāmaḥ /
8191atas tvaduktād eva svatantrānirūpaṇāt kāraṇāt sadātmanāvasthite gavādau vastvantarābhāvātmanā yaj jñānam utpadyate tadabhāvālambanam ucyata iti idaṃ ca prāg apy uktam adhunopapāditam iti vivekaḥ /
8200na hy ekasmin jñānamātre vastuni dṛṣṭāntavacasaḥ sādhyāṃśo nirālambanatvaṃ hetvaṃśaḥ pratyayatvaṃ tasya cāsādhyāṃśena vyāptiḥ dṛṣṭāntadharmitaddharmatā ca sādhyasādhanayor iti sarvam idam upapadyate /
8226ālambanābhāvātmakatve tu nirālambanatve vastuni sādhye pratijñāte vastvātmakaṃ sālambanam eva vipakṣaḥ /
8241atra tu prakṛtasādhane vastuna ālambanābhāvasya sādhyatvaṃ vastunaś ca sālambanasya vipakṣatā /
8242vastuni ca hetuvṛtteḥ sambhavād vipakṣād vyatirekaḥ prayojanavattvād vācya evety āha atra tv iti vācyontena /
8244na ca sarvasminn evāsati vastuny ālambanavidhiḥ śakyo vaktum /
8246vaidharmyavacane vastutvāpātaḥ /
8250tatrāpi hy avastuni sādhye vastvātmanaḥ sarvajñavipakṣād dhetur vyāvartyaḥ /
8594dvayātiriktavastvabhāvād iti bhāvaḥ // //
8608kiñceyaṃ vāsanā tattvadarśibhir bauddhair vastuto varṇiteti nedaṃ sambhāvayāmaḥ /
8698yataś ca gṛhyamāṇasyāstitvaṃ tasmād ekam evedam ākāravad vastv idaṃ nīlam iti gṛhyate tad ekam evāpadyate na tu tattvāntaram ākarṣatīty abhiprāyeṇāha tasmād iti // //
8701atha tu bāhyam eva vastv idam iti pratibhāsānusāreṇākāravad iti samarthyate tatas tat tāvat pratyakṣagṛhyamāṇam astīti sthite tatsiddhyanyathānupapattyaiva vakṣyamāṇaprakāreṇa buddhisiddhau mama dvaitaṃ sidhyatīty abhiprāyeṇāha ata iti dvayena // //
8711yadi bāhyam eva vastvākāravad iṣyate tatas tasya jaḍasya prakāśāyogād grāhakāntaraṃ kalpanīyam āpadyeta /
8716niṣpramāṇaṃ tu nirākāraṃ vastu jñānābhidhānam ākāravato bāhyāt kalpanīyaṃ bhavet /
8759ato 'rthākārābhyupagame niṣpramāṇakaṃ vastvantaraṃ kalpanīyam iti sūktam iti // //
8762aprakāśātmany arthe 'pramāṇikā vastvantarakalpanā bhavet anyathārthaprakāśāsambhavāt /
8763artham eva tu prakāśasvabhāvam eṣiṣyāmaḥ na vastvantaraṃ kalpayiṣyāma ity ata āha tasyeti /
8764ayam abhiprāyaḥ ekam eva vastu grāhyagrāhakākāram iti naḥ pratijñā /
8766saṃjñāmātre tv āvayor visaṃvādo bhaved na vastuni /
8777ataḥ kathaṃ na vastubhedaḥ /
8824na ca kālpanikaṃ vastu dvaitm āpādayati /
8825api ca bahirvastuvādinām api tad upetya tatsamavāyy anyaḥ śaktibhedaḥ kalpanīya eva tattatkāryabhedopapādanāya /
8832tasmād vastubhedād ākṛṣyety arthaḥ /
8872vastusvabhāvād iti ced na /
8923dvedhā hy utpannaṃ vastu na gṛhyate prakāśakābhāvāt pratibandhād vā /
9087ayam abhiprāyaḥ idaṃ tāvadavivādaṃ sākāraṃ vastu dṛśyata iti /
9093ato 'smāt sākārasyaiva vastuno darśanād anupapadyamānād avagamyate yad asti sahopalambha iti /
9386nanv iyaṃ viṣayasāmarthyena saṃvitsiddhiḥ pratyuktā vastvantaraṃ prakalpyaṃ syāt ity atra yathā na pratyucyate tathānantaram eva vakṣyāmaḥ
9794ayam abhiprāyaḥ saṃvinniṣṭhā hi no vastuvyavasthitayaḥsaṃvic cedam iti bahirviṣayaprakāśātmā jāyamānā dṛśyate /
9998vastutvasya sattātaḥ kecid bhedaṃ manyante tat tu neṣyata ity āha vastutvam iti /
9999sattaiva vastutvaṃ nāparaṃ kiñcid ity ākṛtigranthe vakṣyata iti // //
10014na hi vastv astīty eva grahaṇaṃ bhavati /
10025jñānātiriktavastvantarābhāvād ity āha jñāna iti /
10150tad yathā sāṅkhyamatena bhinnābhinnātmakaṃ vastu parikalpyate tathā kathaṃ tvayā bhrāntacittena buddhaśāsanam uktvā bhinnābhinnatvam ekasya jñānātmanaḥ parikalpitam /
10167sarvathāpi hi jñānaśabdavyutpattau vastubhedas tāvat siddha eva /
10197jñānarūparahitatve satyajñānātmano vastuno 'bhāvāt pūrvottarayor jñānayor abhāva evāpadyata iti // //
10207api cātrāpoharūpasāmānyābhyupagame 'dhiko doṣa ity āha vastvantarasyeti /
10214apohyatvābhyupagame vā abhāvasyāpi vastvantarā/ratāpattir ity āha vastvantaram iti /
10215kāraṇam āha apohyatvāc ca vastuteti /
10224tena nāpohyābhāvo na ca vastvantaratāpattir iti /
10245asyārthaḥ vastvātmakaṃ hi jñānātiriktam asmābhir niṣiddham /
10268siddhe ca tasmin yathāruci vyapadeśo 'stu nāmety āha vastv iti // //
10384viparyayajñānaṃ hi tadviparyayaś cānyākāravastugocaro 'nyākāro yukta eveti nānena pramāṇajñānānāṃ tulyatvam avagantuṃ śakyata iti /
10416paṭhanti hi vastudharmo hy eṣaḥ yadanubhavaḥ paṭīyān smṛtibījamādhatte iti /
10499nanu śakyam anenaiva prakāreṇa nā/ātmano 'pi vastutvād ghaṭavad dviśaktikatvaṃ vārayitum ata āha pramāṇeti /
10504yata evam ekasya dvirūpatvam anupapannam ato 'vaśyam eva jñānād bhinnaṃ nīlādi grāhyam eṣṭavyam evañ ca pramāṇabalād āpadyamāno vastubhedo na kalpanāgauravam āpādayatīti // //
10533na hy apratibandham ity eva vastūpalabhyate /
10671bādhakaṃ ca deśādisaṃsargam eva vārayati na hi bahirvastusattām /
10752na ca pramāṇāntarāvedyena vastunā sambandho grahītuṃ śakyaḥ /
10826asyārthaḥ nānākāraṃ vastu nānākāram evānubhūyata iti nānupapannam /
10835ayam abhiprāyaḥ na vāsanā nāmānyā kācit samanantarapratyayarūpeti bhaṇitam asakṛt yasyaiva ca prācīnapratyayajanitasya saṃskārasya tenaiva pratyayenānukāraḥ sādṛśyaṃ sa eva vāsaneti caurikā manyante sa ca saṃskāro bahvākāre vastuny ekasyākārasyābhyastapūrvasya nirdhāraṇe kāraṇaṃ bhavati iti yuktam /
10842api ca iyam apūrvā yuktiḥ yat kilānekākārātmakaṃ bhāsate tasmād anākāram eva vastu jñānākāra evāyam iti /
10852saṃvidekādhīnatā hi vastūnāṃ vyavasthitiḥ /
10854kiñcaikatve 'pi vastuno nāsmākam ekāntavādaḥ yenaivam upālabhyemahi katham ekam anekākāram iti /
10856ataḥ siddhaṃ deśakālāvasthopādhisadbhāvanimittaiḥ pratyayair vidyamānā eva vastvākārā udbhavābhibhavātmakāḥ pṛthag bhedena gṛhyanta ity upasaṃharati tasmād iti /
10862yady apy atra naupādhikatvān na codbhavābhibhavau tathāpi nānākāre vastuni yo yasya vastuni/naḥ yo yasya vastubhāgasya śabdaṃ smarati sa taṃ vikalpyāmuko 'yam iti jānāti netara iti vyavasthāsiddhir iti // //
10886laukikāś ca nāntarākāravad bāhyaṃ vastu budhyanta iti /
11053upamānaṃ tu siddhavastunaḥ sādṛśyaviṣayaṃ na vastusadasadbhāvayor vyāpriyate na ca kiñcicchūnyaṃ nāma jñānātireki siddhaṃ yacchūnyatayā jñānam upamīyate gṛheṇeva proṣitacaitreṇa śūnyaṃmandirāntaram ity abhiprāyeṇāha nopameti /
11332aikātmye 'pi vastunaḥ kālpaniko bheda iti cet na tāvannirbhāgaṃ vastu bhāgāvagrahāṇāṃ deśādibhede 'py abādhitānāṃ samyaktvāt /
11459saṃskārāḥ khalu yadvasturūpopalambhasambhāvitātmāno bhavanti tatraiva smṛtimātram ādadhati /
11471upamānam api pramāṇāntaraprasiddhavastusādṛśyamātraviṣayaṃ na vastunas sattāṃ pramiṇoti /
11487vasturūpatvāt /
11488vasturūpo hi svabhāvo dhūmādeḥ kenacin niyataḥ /
11644ato darśanādarśanasahakṛtendriyasyaiva vastusvabhāvāvadhāraṇam aparokṣaṃ jāyata ity evaṃ samarthanīyam /
11646kīdṛśo 'sau vastunaḥ svabhāvo 'vadhāryata iti /
11659nanu yad vastuno rūpaṃ tatparānapekṣam avagamyate agner ivoṣṇatvam /
11660na ca dhūmasyāgṛhītapratisambandhinā tadrūpam avagamyata iti kathaṃ vasturūpatvam /
11775etad dhi jātimattvādi vastusanmātranibandhanam eva nityānityasādhāraṇam nānenānityatā sādhyate /
11776kim idaṃ vastusanmātranibandhanam iti paramārthasannibandhanam ity uktaṃ bhavati /
11882na tāvad vastusattāmātram anumānasya viṣayaḥ /
12039pramitaṃ hi vastvapramitena dharmeṇa pramitsitaṃ bhavati kīdṛgdharmo 'yam iti /
12101paras tu tato vākyāt trirūpaṃ liṅgam anusandhāya svayam eva sādhyaṃ vastubudhyate tad asya svārtham evānumānam /
12317vidhiniṣedhaviṣayatvāt tasya siddhe vastuny asambhavāt /
12455upamānaṃ tu pramāṇāntaraprasiddhavastusādṛśyamātraviṣayam ity anyatas siddhasya sādṛśyaṃ gocarayati /
12660na hi sambhavati nityam anityaṃ ca vastu na bhavatīti dharmadvandvair eva hi nityānityatvādibhis sarvaṃ jagadavasthitam /
12704yadi tu na me 'smin vastuny adhyavasāyo 'stīty adhyavasāyābhāvāvadhāraṇam evānadhyavasāyaḥ sa tarhi pramāṇābhāvenaivādhyavasāyābhāvo 'vagamyate /
12745tataś ca saṃśayaḥ viruddhayor ekatropānapātāsambhavāt samuccayānupapatteḥ siddhe ca vastuni vikalpāsambhavāt bādhyabādhakam āvasyāpi tulyakakṣyatvāt /
13088bhavati cānumāne 'rthakriyāsamarthavastulābho vastunirbhāsapurassaro 'pīti pramāṇam anumānam /
13094bhaved evaṃ yadi na bhedātiriktaṃ kiñcit sāmānyaṃ vastu bhavet /
13127yady apy anavadhṛtasvalakṣaṇena vastunā viśeṣatas sambandho 'navagataḥ sāmānyatas tu dṛśyate /
13187na ca tamo nāma kiñcid vastv asti bhavatsiddhānte bhāso 'bhāvamātratvāt tasya /
13228tasyaivaṃvidhasya pratyakṣadṛṣṭasya sandihyamānasadbhāvavastubodhāt pramāṇatā bhavati /
13252nanu vastv eva na sāmānyaṃ kiñcid asti nāma /
13253tasya bhinnābhinnasyānirūpaṇād ata āha vastutvaṃ ceti /
13254vastutvam apy ākṛtigranthe vistareṇa pratipādayiṣyate /
13256atra ca asti sāmānyavastuṣv ity anvayopapādanāya sāmānyasya vastutvam upanyastam eva /
13261tatra vastutvaprasādhanārthaṃ tāvad hetum āha dhūmād agnyanumānasyeti /
13265tān eva pratīdam ucyate vastv ālambanam anumānam abhāvānyapramāṇatvāt yathā svārthe śrotrādibuddhiḥ /
13266yā hi svaviṣaye śrotrādibhir indriyair buddhir janyate sā vastv ālambanaiva /
13269aviśeṣeṇopādāne tu nābhāvānyapramāṇatvasya vastvālambanatayā vyāptiḥ kathitā bhavet /
13272na ca vastv ālambanāḥ /
13275evaṃ vastvālambanatve 'numānasya sādhite arthāt sāmānyaṃ vastv ity uktaṃ bhavati /
13280evamarthād vastutvaṃ prasādhyāhratya prasādhayati sāmānyasya ca vastutvam iti /
13281sāmānyaṃ vastu abhāvānyaprameyatvād asādhāraṇavastuvad iti vakṣyamāṇena sambandha iti /
13284yathā saugatānām evāsādhāraṇaṃ vastv iti // //
13289na cāsāv apramāṇam arthakriyāsamarthavastupratilambhāt /
13383evaṃ tāvadanumānasyāsati sāmānyasya vastutve pratyakṣatve ca dausthityam uktam idānīṃ sarvam eva pramāṇajātaṃ sāmānyasya dausthitye dusthitam āpadyeta teṣām api sāmānyāśrayatvāt /
13386evaṃ tāvat sāmānyasya pratyakṣatvaṃ vastunā copapāditā idānīṃ viśeṣā eva pratyakṣeṇa gṛhyanta iti ye vadanti tān pratyāha pratyakṣeti /
13387viśeṣo hi yadi tāvadavayavī dravyam abhimataḥ sa cāvayavavastvantarāpekṣas sāmānyāṃśo 'smābhiḥ kīrtyata iti kathaṃ pratyakṣa iti // //
13448ato yad eva vastu sāmānyaviśeṣayor aparokṣaṃ gṛhyate tat tathaivāparokṣatayaivābhyupagantavyam na tu viśeṣa eva pratyakṣo na sāmānyam iti vācyam ity upasaṃharati tasmād iti // //
13457evaṃ tarhi dvyākāram eva saṃmugdhaṃ vastu lokaḥ pratipadyata iti parīkṣakair ubhayathāpi tat śakyata eva vaktum iti siddhaṃ dvyākāram eva vastu pratyakṣeṇa gṛhyata iti /
13458siddhaṃ ca sāmānyatas sambandhadarśanam ity abhiprāyeṇāha yadvastu lokaḥ pratipadyate 'smin dvidhāpi tat śakyata eva vaktum iti /
13952naupādhiko bhedo vastu bhinatti tatpratyayānapāyād iti bhāvaḥ /
14083utpadyate smṛtir anyadā na tu pratyabhijñānavat tadanīṃ vastunas sattāṃ niścāyayati pūrvajñānānusāritvād iti // //
14208etad dhi tadāvagataṃ gosadṛśaṃ vastu gavayaśabdavācyam iti /
14236evaṃ tāvat sādṛśyasya vastvantaratvam aṅgīkṛtya tatpratyakṣatayopamānasya viṣayābhāvenāprāmāṇyam uktam /
14253santi khalu tāny ekatra samāhṛtāni vastūni na ca sādṛśyabuddhyā gṛhyante na hy anapekṣitapratiyogibhedaṃ sadṛśo 'yam iti gāṃ jānāti /
14293api tarhi vastv eva sātiśayam upālabhāmahe /
14415ayam abhiprāyaḥ saṃvinniṣṭhā hi novastuvyavasthitayaḥ ato yatsadṛśabuddhim utpādayati tatsādṛśyam /
14457tad evaṃ sādṛśyasya vastutve siddhe cakṣuṣā sambaddhasya sator dvayor dharmiṇor yugapadīkṣamāṇasyaikatra vā pratyakṣatvaṃ siddham ity āha vastutve iti // //
14582pratīte 'pi hi vastunipūrvapratipannarūpāntarābhāvāvagamas saṃśayam āpādayati /
14598api ca yadi vastudharmavisaṃvādāt sandehaḥ na tarhi bahirbhāvakalpanāyāṃ nimittaṃ paśyāmaḥ /
14626saṃśayo 'pi cātra pramāṇāntaravipratipattir evānavasthitobhayabhānavastulakṣaṇaḥ /
14674atha vastvantarasannidhau sāmagryantaram eva jātam ataḥ pūrvasāmagrīkāryaṃ notpadyata iti cen naivam /
14695sa cānarthakaratvena vastutvān nāpanīyate //
14862vyatirekapradhānavādino hi bauddhasyāsati vipakṣād vyatirekagrahaṇe na hetur gamako bhavati vastvantarābhāvo hi tasya prameyaḥ agnyāder vastuno 'nyasyānagnyāder abhāva iti yāvat /
14972kenacid dhi sāmānyātmanā jñātasambandhena viśiṣṭaṃ kiñcid anumīyate na vastusattāmātram /
15131na hy avastuno vibhāgas sambhavati /
15238api caivaṃ sūkṣmasya vastunas sadasadbhāvau prati jijñāsā na syāt yady abhāvo nāma na kaścid asti tarhi vastuny upalabdhe ko 'yam aparas saṃśayas sūkṣmeṣu keśakīṭādiṣu tanmātropalambho hi bhāvāntarāṇām abhāvaḥ sa ca jñāta evāsaṃśayitavyaś ca saṃvidaḥ svaprakāśatvāt kim aparam anviṣyate /
15250bhūtalādivasturūpaprakāśo hīndriyādikāraṇakaḥ nāsau ghaṭāder utsāraṇaṃ praharaṇaṃ vāpekṣate /
15253na hy agṛhīte vastuni nirāśrayo 'bhāvaḥ prakāśate kvacid dhi kasyacid abhāvaḥ pratibhāti na svatantraḥ /
15254ata evāha vasturūpe na jāyata iti /
15263vastvabhāvam eva tu prācīnam avagamayatīti nānavasthā /
15266yatra pañca pramāṇāni sambhavatpratipattīni yathāyathaṃ paṭāder vastunas sattāṃ bodhayituṃ na jāyante tasmin viṣaye 'bhāvasya pramāṇatā sambhavati tad anena pramāṇaśabdo 'dhikārāt pramāṇapañcake prayukta iti darśitam /
15267vasturūpe na jāyata iti ca svatantrābhāvamātrajñānaṃ na pramāṇam iti darśayati /
15276yatra vastusadbhāvabodhārthaṃ yogyapramāṇānudayas tatrābhāvaḥ pramāṇam ity uktam kiṃ punas tatrānena pramīyate abhāvas tāvat svapramāṇair eva yathāsvam avagamyate ata āha vastvasaṅkara iti // //
15277vastvasaṅkaram eva vivṛṇoti kṣīre dadhīti sārdhadvayena /
15278yo 'yaṃ kāryakāraṇādinā parasparavivekaś caturdhā darśitaḥ sa vastvasaṅkara ity ākhyāyate /
15302prayogaś ca bhavati vastu abhāvaḥ caturdhā bhedād dravyādivad iti /
15325etac cānupākhyeyatvam abhāvasya nirākartum uktam na tv abhāvo vastu lokavirodhāt /
15326yathā hy acandraś śaśīti lokaviruddham evam abhāvo vastv iti /
15327sattā hi vastutvam na cāsāv abhāve samavaiti sadasadvivekābhāvaprasaṅgāt /
15329kāryakaraṇād abhāve vastutvavādaḥ na mukhyatayā /
15332evam uttaratrāpi vastutāprasādhanaṃ veditavyam iti /
15333itaś cābhāvovastv ity āha kāryādīnām iti /
15334vastv eva sadasadātmakam iti siddhāntaḥ /
15335tatra kathaṃ vasturūpasyaivābhāvasya nissvabhāvatvam /
15345tataś ca vastutvam iti // //
15346itaś ca vastu abhāva ity āha yad veti vastvantena /
15347abhāva iti sāmānyātmanā prāgabhāvādibhedena ca vyāvṛttyātmanā gṛhyamāṇo 'bhāvas sāmānyaviśeṣātmakaḥ tataś ca vastuviṣayaprayogārthaḥ abhāvo vastu sāmānyaviśeṣātmakatvāt gavādivad iti /
15362nanu yadi dvyātmakaṃ vastu tarhi sakṛd eva tathā pratibhātam iti kiṃ pramāṇāntareṇāta āha svarūpeti /
15363svarūpeṇa tadvastu gavādi sadrūpam aśvādirūpeṇa cāsadrūpam /
15383darśitaṃ tāvat sadasadātmakaṃ vastv iti /
15391svatantrābhāvavādas tu svātantryam eva sadasadātmake vastunīti hi darśayati /
15525na caivam astīti vyatirekeṇa darśayati gṛhīte 'pi ca bhāvāṃśe naivābhāve 'nyavastunaḥ /
15593syād etat vastuna eva prāmāṇyadarśanān nāvastuno 'nupalabdheḥ pramāṇatvam iti /
15994no khalv avibhaktākāraṃ pūrvavastu vibhaktākārakāryaghaṭanāyotsahata iti /