Occurrences of karaṇa in "Mīmāṃsāślokavārttikakāśikā"
Click [+] to expand the context.
117tatra nityanaimittikayor akaraṇād asamyakkaraṇād vā mahāntam anarthaṃ prāpnuyuḥ iti yatnenopacaritavyā mīmāṃseti ślokadvayenāha vidyāntareṣv iti /
166śāstram avatāryate 'neneti akartari ca kārake saṃjñāyām pā iti karaṇe ghañ /
313ata eva ca sūtraiḥ karaṇabhūtaiś codanārtha evopetavyaḥ na punar upāyabhūtāni sūtrāṇy upekṣitavyāni /
317sūtrāṇi karaṇavibhaktyā tṛtīyayaibhir iti /
356pūrvasya sadanakaraṇam uttarasya puroḍāśapratiṣṭhāpanam /
381yat tu pratyākhyāne kāraṇam uktam upāyabhūtāni vedārthajñāne sūtrāṇi ataḥ kim ebhir vyākhyātaiḥ upeya eva tu vedārtha ebhiḥ karaṇabhūtair vyākhyātavya iti /
559sūtrānyathākaraṇam udāharati paśv iti /
588kim idaṃ sūtrānyathākaraṇaṃ nāma /
800idaṃ tvācāryakaraṇavidhyaupayikaṃ adhyayanavidhāvadhikārāśravaṇāt /
801ācāryakaraṇavidhiprayuktyā cānuṣṭhānalābhe viśvajidādivat kalpanānupapatteḥ /
802ataḥ svayam adhikāravidhuro 'pi vidhir adhikāravantam ācāryakaraṇavidhim anurudhya sidhyati /
803ācāryakaraṇavidhau tvācāryakam eva kāmayamānasyādhikāraḥ /
804kathaṃ punarācāryakaraṇavidhir anaṅgabhūtam evādhyayanaṃ prayoktum utsahate /
810kaḥ punar ācāryakaraṇavidher adhyayanenopakāraḥ /
819atrābhidhīyate yat tāvadācāryakaraṇavidhiprayuktam adhyayanam iti /
820tatra na vidmaḥ ko 'yam ācāryakaraṇavidhir iti /
828nanu copanayītetyācāryakaraṇe nayater ātmanepadam ityupanayanenācāryakaṃ nirvartayed iti pratyeṣyate /
834ato 'ṣṭavarṣam iti nāyam ācāryakaraṇavidhiḥ /
835atha matam anumāsyāmahe vayam ācāryakaraṇavidhim /
855ataḥ śūnyahṛdayair vyavahṛtam evedam ācāryakaraṇavidhiprayuktam adhyayanam iti /
862na ca tadaṅgāṅgibhāvādṛte sambhavatītyācāryakaraṇavidhau sahāṅgair aṅgam upanayanam /
867uktaṃ ca katham ācāryakaraṇavidheḥ prayojakatvam upanayanadvārakaṃ hi tad iti
878atas tāvanmātram ācāryakaraṇavidhinā prayujyatām adhyayanāṅgaṃ tu viśiṣṭamantrādyupetam anena prayuktam iti na pramāṇaṃ kramate /
885astu vā viśiṣṭopanayanam ācāryakaraṇavidher aṅgam prayujyatāṃ ca tat tena /
889tasmān na kathañcidācāryakaraṇavidheḥ prayojakatvam /
890kasmāc cādhyayanavidhirācāryakaraṇavidhiprayuktyā sidhyati /
908api ca ācāryakaraṇavidhiprayuktatve 'dhyayanasya nārthāvivakṣāyāṃ kiñcit kāraṇam upalabhyate /
911astu vā ācāryakaraṇavidhyaupayikatvena vidhyantarāṇām arthāvivakṣā tathāpi na mīmāṃsānārambheṇa pūrvapakṣavarṇanā śakyā kartum /
912ācāryakaraṇavidhyarthamātranirūpaṇasyāpi mīmāṃsāgatanyāyakalāpādhīnātmalābhatvāt /
918tad varaṃ svādhyāyādhyayanavidher adṛṣṭārthatvaṃ na tvācāryakaraṇavidhyarthatvenāvyavasthā /
924yad api cātra rāddhāntitaṃ saty apy ācāryakaraṇavidhiprayuktatve 'dhyayanasya na tannivṛttir eva prayojanaṃ bahiraṅgatvāt /
930prathamāvagatācāryakaraṇavidhyarthatve paścādbhāvinyantarāgatā kariṣyati /
934ata ācāryakaraṇavidhiprayuktam adhyayanam asati prayojanasambandhe duḥsthitam eva sarvavidhīnām adhikāraparyavasāyitvāt /
1341āntarālikaṃ tu karaṇavyāpāratayā pratipādayitavyam /
1577saṃsāriṇo hi na tāvat kāryakaraṇasaṅghātātiriktaṃ saccidānandaṃ brahmāparokṣam īkṣante /
1674yadāha yasya ca duṣṭaṃ karaṇaṃ yatra ca mithyeti bhavati pratyayaḥ sa evāsamīcīnaḥ pratyayaḥ nānyaḥ iti /
1969ayaṃ cātrābhiprāyaḥ dṛṣṭavyabhicāro hi jāte 'pi vijñāne na tāvannirvicikitsaṃ vyavaharamāṇo dṛśyate yāvad guṇavad indriyādikaraṇatvaṃ saṃvādo vā na dṛṣṭaḥ /
2073abhivyaktimātrakaraṇāt /
2223sthānakaraṇādidoṣād vā kalādhmātāmbūkṛtaiṇīkṛtādidoṣaduṣṭaḥ śabdo lakṣyate /
2400yathā vakṣyati yasya ca duṣṭaṃ karaṇaṃ yatra ca mithyeti bhavati pratyayaḥ iti // //
3034niravaśeṣitāśeṣakarmāśayas tu vigalitanikhilakaraṇakalebarādiprapañcaḥ kevalībhūto viśvam eva sūkṣmātītādibhedabhinnam aparokṣam īkṣate /
3178bahuṣu hi sampradāyapravartakeṣu yā tasya vedasyānyathākaraṇāśaṅkā sā nivartate /
3620kathaṃ punar viliṅgo visaṅkhyaś ca dharmaśabdaḥ yajñasamānādhikaraṇatayā nirdiśyate /
4693lokaprasiddhapramāṇavyavahāriṇo hi mīmāṃsakasya kiṃ tallakṣaṇakaraṇeneti bhāvaḥ /
4721syān mataṃ prasiddhāny evānumānādīni pramāṇāni kim amīṣāṃ lakṣaṇakaraṇeneti /
4723ato bahuṣu pramāṇeṣu yad ekalakṣaṇakaraṇaṃ tad anyaparisaṃkhyārtham eva syāt /
4760yata eva yathāvasthitam idaṃ sūtraṃ na pratyakṣaṃ lakṣayituṃ kṣamate ata eva vṛttikāreṇāpi prāsaṅgikalakṣaṇakaraṇe vyatyayena paṭhitam ity āha asāmarthyaṃ ceti // //
4848tatrāpi tu lokapāratantrye vṛthā lakṣaṇakaraṇam iti /
4872ekalakṣaṇakaraṇe hītaralakṣaṇāsiddheḥ sarveṣāṃ lakṣaṇakaraṇam āpāditam /
4877lakṣaṇakaraṇasya hi nyūnātirekādayo doṣāḥ nālakṣaṇe prasajantīti /
4923iha khalu nitāntaduradhigamam ātmānam eva nirdhūtanikhilakāyakaraṇoparāgopaplavaṃ vigalitasakalamitimātṛmeyamānavibhāgodgrāhamayamaham iti viśadataram avalokayante kṛtinaḥ kecid iti vedāntavādino vadanti /
5213na ca karaṇaṃ karaṇāntarāṇāṃ prakṛtir upapadyate karaṇatvāt manovat /
5361karaṇaṃ hi pramāṇaṃ sādhakatamaṃ ca karaṇaṃ vivakṣādhīnaś ca sādhakatamabhāvaḥ /
5464yadi tūcyate phalabhūtasyaiva jñānasya karaṇatvam aupacārikaṃ kathañcit kalpyate na tu pāramārthikam /
5466tadaupacārikaṃ karaṇatvam āśritya tadubhayam upapādayiṣyāma iti /
5467evaṃ tarhi bhinnayor eva pramāṇaphalayoḥ kathañcid viṣayaikatvaṃ kim iti na kalpyate tathā saty ubhayaṃ pāramārthikaṃ bhaviṣyatīty āha karaṇatveti /
5476yadi tūcyate nedam aupacārikaṃ karaṇatvam api tarhi dvirūpam ekam eva jñānaṃ svasaṃvittyā viṣayākāreṇa ca /
5862na cendriyāṇām arthasya ca smaraṇasāmarthyam ity apratyakṣaṃ savikalpakam ity ata āha karaṇaṃ ceti /
5864na tv etad evam indriyāṇāṃ karaṇatvāt /
5934anyathākaraṇe teṣāṃ lokabādha eveti // //
6189anugrāhako hi karaṇānāṃ saṃskāraḥ na svatantraḥ karaṇam /
6192karaṇasadbhāva eva tu kiṃ kāraṇaṃ bodhasvabhāvo hi puruṣaḥ /
6623ayaṃ tu jñāyate 'neneti karaṇasādhana iti yuktaṃ sāmānādhikaraṇyam iti // //
6848vidher ayaṃ mahimā yadatṛtīyānto 'pi yajiḥ karaṇatayā nirdiśyate /
6849sa ced anyo nābhyupagamyate kathaṃ svabhāvasādhyo yajiḥ karaṇatayā nirdiśyate /
6908na ca pūrvāvagataśabdārthānyathākaraṇam /
6909na hi karmaṇy anuśiṣṭā dvitīyā saktuṣu tadasambhavād viparivartya karaṇam abhidhatta iti yuktam abhidhātum /
6933sa cet tadadhīnasiddhiḥ duruttaram itaretarāśrayam siddho hi niyogo viṣayībhūtasya bhāvārthasya karaṇatām āha /
7227pratyakṣo hy avikalakaraṇasya piṇḍāt piṇḍāntareṣu pūrvarūpāvamarśaḥ /
7234na ca vyaktoditā śuktirajatajñānādiṣv iva bādhikā dhīr astītiyadi tarhi bādhakajñānam antareṇa na kāraṇadoṣamātrān mithyātvam avagamyate katham ucyate yasya ca duṣṭaṃ karaṇaṃ yatra ca mithyeti pratyaya iti bhedena /
7322karma khalv iha udbhidā yajeta paśukāmaḥ iti paśubhāvanākaraṇatvenābhihitaṃ yajeta paśukāma iti /
7327nanv evaṃ vrīhibhir yajetety evamādāv api bhāvanākaraṇena yajinā samabhivyāhṛtā vrīhyādiśabdāḥ karmanām adheyatāṃ pratipadyeran /
7507vakṣyamāṇenetikaraṇena sambandha iti /
7585yad etadvṛttikāragranthānta uktaṃ yasya ca duṣṭaṃ karaṇaṃ yatra ca mithyeti pratyayaḥ sa evāsamīcīnapratyayaḥ nānyaḥ iti tadanenākṣipyate /
7758kiñ cedam api cātra vikalpanīyaṃ yo 'yaṃ dharmiṇo nirdeśakaḥ pratyayaśabdaḥ sa kiṃ bhāve kartari karaṇe vā vyutpadyate karmaṇi vā /
7762evam eva kartṛkaraṇayor api vācyam /
7763yadi jñānam evārthaprakāśe tajjanmani vā kartṛtvenopacaryate karaṇatvena vā vivakṣādhīnatvāt kārakāṇāṃ tathāpi tayoḥ pratyāyyena karmakārakeṇa vinānupapattiḥ /
7772kartṛkaraṇapakṣe tv ayam aparo doṣaḥ yaddharmadharmivacanayoḥ śabdayor api nirālambanatvaṃ pratijñāyeta /
7773pratīte hi kartā karaṇaṃ vā pratyayaḥ /
7774yathā ca kartṛkaraṇatve vivakṣāvaśād jñāne bhavataḥ tathā śabda iti /
7776śabdānāṃ karaṇatvaṃ vā kartṛtvaṃ vā nirūpitam /
7912kiñca yat tat pūrvam uktaṃ kartṛtve karaṇatve vā pratyayatve śabdo 'pi pratyayaśabdavācya iti tad yadi tathaiva pratyayaśabdo 'py atra pratītikartṛkaraṇatvātmanā pratyayatvenopādīyate tatsaṃvittyālambanatvaṃ caitrādīnāṃ vāryate caitrādayaḥ pratyayaśabdasaṃvittyālambanā na bhavantīti /
8131kathaṃ hi tatrāvartamānena jñānam utpādayituṃ śakyam asataḥ karaṇatvāyogāt /
8290athāsiddham api vyāpārānantaradarśanādibhiḥ sādhyata ity ucyate svāsiddhe 'pi tathākaraṇe ko doṣaḥ ata āha yo 'pītidvayena /
9448indriyāṇikaraṇam /
9679yat tu na kāryakaraṇasaṅghātātirekiṇaṃ pratipadyāmahe iti /
9706evaṃ hy uparatakaraṇagrāmasya mokṣo maraṇam eva śabdāntareṇānujñāto bhavet /
9782na hīdaṃ nīlam iti jñāne karaṇānām indriyāṇāṃ grāhakasyātmano jñānasya vākāra upalabhyate nīlamātraprakāśād iti na pūrvavadātmavadabhinnatve 'pi nīlajñāne tadbuddher grāhyatvam /
9785dṛṣṭāntārthaṃ karaṇagrāhakayor upādānam /
9786yathedaṃ nīlam ity atra karaṇam indriyaṃ grāhakaḥ puruṣo na jñāyate evaṃ jñānam api /
9788na ca kartṛkaraṇakriyam iti // //
10166atha tu jñaptir jñānaṃ jñāyate 'neneti vā bhāvakaraṇayor vyutpādyate tato dhīr eva jñānam ity ubhayajñānatopapattir iti // //
12308svataḥ pramāṇena cāvadhāraṇātmanā jñānenetarābhāsīkaraṇāt /
13544na hīha lakṣaṇakaraṇam eva svarūpeṇa vivakṣitam /
14247na ca sāmānyam eva sādṛśyaṃ tad dhi tadbuddhau karaṇaṃ tadvadbuddhivedyaṃ ca sādṛśyaṃ tatsādṛśye ca gotvādāv api tathātvaprasaṅgaḥavayavasāmānyāni sādṛśyam iti ced /
14688vihitākaraṇe 'pi tatkāle 'nyakriyā pratyavāyahetur nākā/karaṇam /
14701na hi vihitākaraṇakāraṇakaḥ pratyavāyaḥ saty api vihitakaraṇe dṛṣṭaḥ /
14854yadi tu sarvagrāmanagarasaritkāntārādideśāḥ prāptā bhaveyuḥ evaṃ caitrasya teṣv abhāvaś śakyāvagamaḥ na cedaṃ śakyakaraṇam ity abhiprāyeṇāha gatvā gatveti // //
15064karaṇasādhanaś ca pramāṇaśabda iti /
15329kāryakaraṇād abhāve vastutvavādaḥ na mukhyatayā /
15750cetanapravartanātmako hi vidhir antareṇa paralokaphalopabhoktāramanupapadyamānaḥ kalpayed api kāyakaraṇasaṅghātātiriktam ātmānam tasya ca svargalokagamanam upacaryetāpi śarīre tasya vā pratyakṣatvam ātmani bhāktam ity evamādikalpanāniṣedhārthaṃ vidhiśabdanirākaraṇam iti // //
15849asyārthaḥ ekasyām abhidhānakriyāyāṃ śabdaḥ karaṇaṃ kartā vā vivakṣātaḥ kārakapravṛtteḥ /
15851ato yad/anayoḥ karmakaraṇatvaṃ karmakartṛtvaṃ vā /
15871tathā hi yat tāvad uktam abhidhānakriyāyāṃ hi iti anenābhidhānakriyāsambandha eva karmakaraṇādirūpeṇobhayor upavarṇitaḥ na parasparasambandhaḥ /
15881abhidhānakriyāyāṃ hi iti ca karmatvakaraṇatve sambandha ity uktam /
15889yo vā karaṇakarmatvaniyamo 'bhidhayaikayā //
15907tad atra pratyāsatter abhedopacāreṇa śaktiḥ sambandhaḥ niyamaḥ sambandhaḥ kartṛtvaṃ karaṇatvaṃ vā sambandha ity evamādayaḥ samullāpāḥ /
16042yadi hy anugrāhakāpekṣā svaśāktiṃ vihanyāt sarvam eva laukikaṃ vaidikaṃ karaṇaṃ karaṇatāṃ jahyāta /
16043apekṣate hi sarvam eva karaṇam itikartavyatājanitam anugraham iti // //
16044kiñ ca astu tāvad itikartavyatāpekṣā karaṇabhāvaṃ na vihantīti pratyuta tayāpi naiva karaṇatvaṃ nāsti pratikaraṇasvarūpaṃ tadapekṣāniyamādity āha pratyātmeti /
16045nanv evam ubhayasamavadhānam evāntareṇa kāryāniṣpatteḥ kathaṃ karaṇetikartavyatāvibhāgo darśayitavyaḥ ata āha bāhyāntareti nāntena /
16046yatkāryasiddhau sannihitaṃ tatkaraṇam itarad bāhyam itikartavyateti bāhyam api kvacid vivakṣātaḥ kārakapravṛtteḥ karaṇatayā vivakṣyata ity āha kvacit syād veti // //
16049jñānotpattāv antaraṅgam api cakṣur na karaṇatayā manyate kin tu kutaścit tāratamyaviśeṣād bāhyam eva pradīpaṃ karaṇatayā vivakṣatīti // //
16050sa cāyaṃ vivakṣānibandhaḥ karaṇabhāvaḥ kādācitkaḥ /
16051nityavṛttau nityaṃ tu kāryasiddhau āntarasya cakṣuṣaḥ karaṇatvam avagamyata ity āha nityavṛttāv iti /
16053nanv astu vijñānakāryāsattiviśeṣaṇāt pradīpādyapekṣayā cakṣuṣaḥ karaṇabhāvaḥ ātmamanassaṃyogas tu jñānotpattāv atyantam āsannaḥ ataḥ kathaṃ tadapekṣayā cakṣuṣaḥ karaṇatvaṃ bhaviṣyatīty ata āha śarīreti /
16054ayam abhiprāyaḥ nāsattiviśeṣa eva karaṇatve kāraṇam api tarhi bāhyapradīpādyapekṣayāsattiḥ ābhyantarātmamanassaṃyogāpekṣayā tv asādhāraṇyam ātmamanassaṃyogo hi rasādijñānasādhāraṇo nāvyabhicāritayā rūpadarśanakāraṇam iti śakyate 'vagantum /
16056tad evaṃ dṛṣṭānte vivakṣāsannikarṣaviśeṣakṛtakaraṇetikartavyatāvibhāgaṃ darśayitvā prakṛte yojayati tathaiveti /
16062atra ca yathā cakṣur iti bhāṣye cakṣuṣaḥ karaṇabhāvo darśitaḥ /
16063kathaṃ punas tulye 'pi cakṣuḥpradīpayor jñānakāraṇatve cakṣuṣaḥ karaṇatvam ity atropapattim āha prakāśa iti /