Occurrences of kāraṇa in "Mīmāṃsāślokavārttikakāśikā"

Click [+] to expand the context.
18viśuddhaṃ ca bhagavato jñānaṃ rāgādibhir jñānakāraṇānām adūṣitatvād dehaś cāyonijatvād vividhagarbhavedanāvirahāc ca /[+]
99jaiminiś ca api vā kāraṇāgrahaṇe prayuktāni pratīyeran iti /[+]
308kiṃ punaś codanārthaparatantratve kāraṇam ata āha prayāsa iti /[+]
381yat tu pratyākhyāne kāraṇam uktam upāyabhūtāni vedārthajñāne sūtrāṇi ataḥ kim ebhir vyākhyātaiḥ upeya eva tu vedārtha ebhiḥ karaṇabhūtair vyākhyātavya iti /[+]
651tathāpi triṣṭubho vā etad vīryaṃ yad uṣṇikkakubhāv ity arthavādāvagatatriṣṭupkāryatvād uṣṇikkakubhoḥ kāraṇe kāryopacārād uṣṇikkakupchabdastriṣṭubhi prayuktaḥ /[+]
884upanayanaṃ tu samīpaprāpaṇam anekadhā bhinnam iti na viśiṣṭāvagatau kiñcit kāraṇam /[+]
908api ca ācāryakaraṇavidhiprayuktatve 'dhyayanasya nārthāvivakṣāyāṃ kiñcit kāraṇam upalabhyate /[+]
910ato nārthāvivakṣāyāṃ kiñcit kāraṇam asti /[+]
1127kiṃ tatparityāge kāraṇamata āha samāvartiṣṭeti /[+]
1128na hy ānantaryam eva sambandhe kāraṇam /[+]
1325kāraṇam āha na hīti /[+]
1474na hy aduṣṭakāraṇajaṃ jñānaṃ bādhyate /[+]
1616syān mataṃ na vaktṛjñāne śabdo vācakatayā pramāṇaṃ laiṅgikatvāt saṃvidaḥ saṃvitkāraṇako hi śabdaḥ kāryabhūto 'vagatḥ kāraṇabhūtāṃ saṃvidam anumāpayati kāryāc ca kāraṇabuddhir anumānam ity avivādam /[+]
1617āha ca na prasiddhakāraṇatvāt saṃvid iti /[+]
1677nanu ca jñānakāraṇam eva duṣṭaṃ jñānaṃ dūṣayati /[+]
1678śabde ca śabdo jñānakāraṇaṃ na vaktā /[+]
1680duṣṭenāpi vaktrābhivyaktaḥ śabdo vigalitanikhilakalādhmātādidoṣa eva katham asamīcīnapratyayotpādakāraṇaṃ bhaviṣyati /[+]
1719na punarāptatvam adṛṣṭena rūpeṇa prāmāṇyakāraṇam /[+]
1785evaṃ hi manyate yadā hi sarvasaṃvidām autsargikaṃ prāmāṇyaṃ bādhakāraṇadoṣādhīnaṃ cāprāmāṇyam iti siddhaṃ bhaviṣyati /[+]
1803api copādānaniyamadarśanāt kasyacit khalu ghaṭāder vikārasya kiñcid eva mṛdādyupādānakāraṇam iti niyamo dṛśyate /[+]
1814api ca upādānaniyamadarśanād upādānanimittāsamavāyibhyas tribhyaḥ khalv api kāraṇebhyo bhavatāṃ kāryam utpadyate /[+]
1817kuto 'yaṃ kāraṇavidhāniyamaḥ idam upādānam idaṃ neti /[+]
1823daṇḍādayo hi ghaṭasya nimittakāraṇam /[+]
1824asamavāyikāraṇaṃ mṛdavayavasaṃyogaviśeṣa iti vaḥ siddhāntaḥ /[+]
1828upādānakāraṇaṃ śaktibheda iti /[+]
1865evaṃ hi manyate sarvaṃ khalv api kāraṇādhīnātmalābhaṃ kāryaṃ tatkāraṇaguṇadoṣābhyāṃ śuddham aśuddhaṃ ca bhavati /[+]
1866tad yāvadindriyādijñānakāraṇavaśād utpannau guṇadoṣau na jñānasya svato 'vadhāryete na tāvat prāmāṇyāprāmāṇyayor anyataran niścīyate nacāniścitayor vyavahārāṅgatvaṃ tadarthaṃ ca pramāṇānusaraṇam /[+]
1867ataḥ kāraṇotpannaguṇadoṣāvadhāraṇād eva dvayam āhur iti sambandha iti // //[+]
1869kāraṇam āha virodhād iti /[+]
1876yadi mataṃ na kāryakāraṇāntarālapatitāṃ parāṃ śaktim īkṣāmaha iti /[+]
1898yat tu tribhyo 'pi kāraṇebhyaḥ sadutpattau kiṃkṛto vidhāniyama iti /[+]
1906śaktir hi śaktir eva na kāraṇaṃ tadvato dravyasya kāraṇatvāt /[+]
1907kāraṇavac ca kāraṇaśaktir api kāryasiddhim anudhāvatīti pramāṇabalād upapatsyate /[+]
1923kāryakāraṇātmakatvaṃ ca dvayaṃ na svataḥ siddhaṃ kāryasattāyā abhāvavirodhād iti /[+]
1925kāraṇam āha niḥsvabhāvatvam iti /[+]
1926evam ubhayaparādhīnavādī vaktavyaḥ kiṃ khalu kāraṇotpannaguṇadoṣāvadhāraṇāt prāg jñānaṃ na jāyata eva jātam api vārūpāntareṇāvatiṣṭhata iti /[+]
1953vyaktyanubandhī tu tatkāraṇād bhavatīti yuktaṃvaktum /[+]
1964tathā hi svābhāvike tāvad ubhayasminn anyataranirṇayakāraṇaṃ bāhyam apaśyatāṃ naikatrāpi viśvāso bhavet /[+]
1966evam ubhayaparādhīnatve 'py asaty apy aprāmāṇyakāraṇe prāmāṇyakāraṇasyāpy abhāvāt tadvyavahāro na jāyata ity apramāṇam eveti sādhv evobhayanirākaraṇam iti // //[+]
1976eṣa cātra prayogo bhavati aprāmāṇyaṃ na kāraṇavad avastutvāt /[+]
1977yadyadvastu tattan na kāraṇavat /[+]
1978yathā śaśaviṣāṇamkāraṇadoṣata iti ca kāraṇadoṣāṇām eva parair aprāmāṇyakāraṇatvenāśrayaṇād uktam /[+]
1979yad eva mīmāṃsakā manyante kāraṇadoṣebhyo 'prāmāṇyaṃ jāyata iti /[+]
1983teṣāṃ kāraṇānāṃ guṇaiḥ prāmāṇyaṃ janyata ity arthaḥ /[+]
1984prayogaś ca bhavati prāmāṇyaṃ kāraṇavad vastutvād ghaṭavat /[+]
1988kāraṇaguṇā hi prāmāṇye kāraṇam iti manyante /[+]
1990ke punar amī guṇānāma ye prāmāṇyasya kāraṇam /[+]
2004teṣāṃ ca prāmāṇyābhāvātmany avastuny aprāmāṇye kāraṇatvāsambhavān na tajjanyam aprāmāṇyam /[+]
2016yadāhuḥ niścayātmakaprāmāṇyotpādanaṃ tu vasturūpatvāt saṃvādakāraṇaguṇajñānakāryatvena svadhyavasānam iti tad evāśrīyate iti // //[+]
2027kiṃ punaḥ prāmāṇye kāraṇaṃ yadabhāvāt tasyānutpattiḥ ata āha indriyādīti kāraṇamantena /[+]
2038ataḥ kāraṇābhāvād asati prāmāṇye svābhāvikam aprāmāṇyam avatiṣṭhata ity āha ata eveti // //[+]
2041asati hi śuddhatve kāraṇābhāvanirākṛtena prāmāṇyenānapoditam aprāmāṇyaṃ lakṣyata ity upasaṃharati tasmād iti // //[+]
2044tatrājñānātmakaṃ tāvadaprāmāṇyaṃ kāraṇābhāvamātrasamadhigamyam eva na doṣānapekṣata iti mīmāṃsakair abhyupagantavyam /[+]
2045ato doṣavyatireke 'pi kāraṇābhāvamātrānvaye 'prāmāṇyadarśanān na doṣato 'prāmāṇyam iti // //[+]
2049kāraṇam āha na hīti /[+]
2083tad yadi guṇāḥ pramāṇotpattau kāraṇam /[+]
2090api ca kāraṇaṃ nāma guṇaḥ pramāṇotpattau /[+]
2092ātmalābhamātra eva hi bhāvāḥ kāraṇam apekṣante na kāryaniṣpattau /[+]
2093na hi mṛtpiṇḍadaṇḍādikāraṇāpekṣo janmani ghaṭa iti udakāharaṇe 'pi tasya tadapekṣā dṛṣṭā /[+]
2094labdhātmanas tu svayam eva kāraṇanirapekṣā pravṛttir avagatā /[+]
2098yadi jāte 'pi vijñāne kāraṇaguṇāvadhāraṇādhīnaṃ prāmāṇyaṃ bhavet tataḥ śuddhijñānotpādaḥ kāraṇāntarāt pratīkṣitavyaḥ /[+]
2099tasyāḥ śuddher aparicchinnāyā asatsamatvāt tasyāpi śuddhijñānasya kāraṇaśuddhau satyāṃ tasyāḥ śuddher jñāne ca sati pramāṇatā bhavati /[+]
2100evam eva mūlakāraṇaśuddhijñānasyāparāparaśuddhijñānāpekṣāyām anavasthāpātān na kathañcit prāmāṇyam āpadyata iti // //[+]
2102kāraṇam āha nivartata iti /[+]
2113tasmād bodhasvabhāvānubandhi jñānānām autsargikaṃ prāmāṇyaṃ kāraṇadoṣārthānyathātvajñānābhyām apodyata ity upasaṃharati tasmād iti /[+]
2118yatpunaraprāmāṇyam avastutvān na kāraṇair janyata ity uktaṃ tat pariharati aprāmāṇyam iti /[+]
2123na cāsmākam apy asau doṣair janyate jñānakāraṇābhāvād eva tvaduktivat tatsiddheḥ /[+]
2147yatra tūttaraṃ kāraṇadoṣaviṣayaṃ bhavati tatra viṣayabhedān na bādho yukta iti duruktaṃ hetūtthadoṣajñānāt prāmāṇyam apodyata ity ata āha duṣṭeti bādho 'ntena /[+]
2148ayam abhiprāyaḥ yady api duṣṭakāraṇabodhe viṣayabhedaḥ pītaśaṅkhādivibhrameṣu tathāpy arthāt tulyārthatāṃ prāpya bādho bhavaty eva /[+]
2149śaṅkhe hi pīta iti vidite parataś ca jñānakāraṇadoṣe 'vagate 'rthāt pītimā śaṅkhasya pratikṣipto bhavati /[+]
2150yatkāraṇādhīnātmalābhaṃ hi yat kāryaṃ tat taddoṣe duṣyati /[+]
2152ataḥ kāraṇadoṣe 'vagate 'rthānyathātvam evāvagataṃ bhavati /[+]
2177yadi tatra duṣṭakāraṇabodhe naitad evam iti viparyaye vā parā bādhadhīr na bhavati kāraṇadoṣajñānaṃ vā tadā pūrvasya bādho bhavati na tv anyatheti /[+]
2199kiṃ punaḥ kāraṇam anutpanne doṣajñāne nāśaṅketi /[+]
2206arthendriyādayo hi jñānakāraṇam /[+]
2239aprāmāṇyasya hi dvayaṃ kāraṇaṃ kāraṇadoṣajñānaṃ bādhakapratyayo vā /[+]
2242na cāduṣṭakāraṇajanitasya jñānasya bādhakaḥ pratitiṣṭhati /[+]
2243ato 'prāmāṇyasya yat kāraṇadvayaṃ tadasattvād utsargataḥ prāmāṇyam anapoditam iti // //[+]
2280pauruṣeye tu vacasi pramāṇāntaraṃ mūlakāraṇam iti tat tadabhāve duṣyatīti // //[+]
2283yenaiva hi kāraṇena pramāṇāntaramūlā na codanāḥ tena yeyam asaṅgatis tāsāṃ pramāṇāntaraiḥ saiva sutarāṃ prāmāṇyakāraṇam /[+]
2289yad api tāvat pramāṇāntaragocarārthaṃ puṃvacanaṃ tasyāpi prāmāṇye na saṃvādaḥ kāraṇam /[+]
2297ataḥ katham ucyate pramāṇāntarāgocarārthatvam eva prāmāṇye kāraṇam iti ata āha tulyārthānām iti /[+]
2300na punaranyonyasaṃvādaḥ prāmāṇye kāraṇam /[+]
2302vikalpanīyatvād ekaikaṃ smṛtivākyam ekaikasya pramātur bodhakaṃ na tv anyonyasaṃvādātprāmāṇyam dharmadroṇādhyāyinām api nānyonyasaṃvādaḥ prāmāṇye kāraṇam /[+]
2310ataḥ kathaṃ na saṃvādaḥ prāmāṇye kāraṇam ity ata āha yatrāpīti /[+]
2399ayam abhiprāyaḥ na yataḥ kutaścit parasmān mithyātvam api tu tatrāpy arthātathābhāve mithyātve 'nyathātvaviṣayaivayā dhīḥ nedaṃ rajatam iti vā śuktir iyam iti vā sā kāraṇaṃ duṣṭakāraṇaviṣayā vā /[+]
2408codanājanitāsandigdhāviparyāsitajñānaviruddhāś ca hetavo na prāmāṇyam ācchādayitum utsahante codanānām iti tāvataiva kāraṇadvayena mithyātvaṃ gṛhyate napunaḥ paroktaduruktahetusaṅghāteneti /[+]
2409nanu yad api tadarthānyathātvajñānaṃ duṣṭakāraṇajñānaṃ vā tad api nāpramāṇaṃ mithyātvaṃ pratiṣṭhāpayati /[+]
2476ubhayaṃ cedaṃ na prāmāṇye kāraṇam /[+]
2477uktam eva tu tatra kāraṇam iti /[+]
2520nanv evam api kāraṇadoṣāśaṅkāyām aprāmāṇyam evāta āha nivārayiṣyata iti abhāvato'ntena /[+]
2525evañ ca sākṣād anupajātāv api saṃśayaviparyayau kāraṇadoṣāśaṅkayāpi na vede śaṅkitavyāv ity āha teneti // //[+]
2536tebhyo hi jñānam utpannam api pauruṣeyavākyajanitatvena kāraṇadoṣāśaṅkayā apramāṇaṃ bhavati /[+]
2597pratyabhijñāyamānāvayavārthānvayaparityāge kāraṇābhāvāt /[+]
2654varṇitam idaṃ doṣābhāvamātraupayikā guṇāḥ na guṇatayā prāmāṇye kāraṇam anavasthāprasaṅgād iti /[+]
2732jñānasyāpi cāyaṃ svārtho yatrāsya kāraṇam asti /[+]
2733ṣoḍhāpi ca pramāṇajñānakāraṇaṃ vibhaktaṃ tad yatrāsti tatra yathāyatham abhyāsavaśād jñānaṃ prakṛṣyata eva iṣyate ca /[+]
2735vistareṇa tu sarve 'rthāḥ pratyakṣam īkṣyante iti naiṣa jñānasya prakarṣaḥ sambhavati pratyakṣakāraṇānāṃ svaviṣayaprakāśaprakarṣaniyamāt /[+]
2830syān mataṃ sarvam eva pratyakṣam asannihitāvabhāsaṃ jñānārthayoḥ kāryakāraṇabhāvenāyaugapadyāt /[+]
2875yena kāraṇena parais tulyatvam āpāditaṃ tena kāraṇenedaṃ tulyatvam asti nāstīti sampradhāraṇīyam asmābhir iti // //[+]
2902kāraṇābhāvasya ca kāryābhāvena niyatatvāt sarvajñānakāraṇābhāvena tadgocarajñānakāryābhāvānumānād jñānakāraṇābhāvasya cānantaram uktatvāt /[+]
2921vṛthātve kāraṇam āha yata iti /[+]
2931pāratantrye kāraṇam āha prāmāṇyam iti /[+]
2983sarvajñānakāraṇābhāvena sarvajñāsambhavasyoktatvād iti // //[+]
2990ayam abhiprāyaḥ smṛtir hi pūrvajñānakāryatayāvagatā kāraṇabhūtaṃpūrvavijñānam anumāpayati /[+]
2992iha ca sarvajñānakāraṇābhāvātchinnaṃ pūrvavijñānaṃ smṛtimūlatayā asambhāvitam iti vaiparītyaparicchedād nānumānāvakāśaḥ /[+]
3001na ca buddhādarvācīnaḥ sarvaviditi nāsya sarvajñānakāraṇam asti /[+]
3005atra kāraṇam āha ya eveti // //[+]
3011buddhas tu prakṣīṇākhilarāgadveṣaiti nāsyāgamapraṇayane kiñcit kāraṇam upalabhyata ity anyapraṇītaiva dharmātideśaneti vakṣyamāṇena sambandhaḥ /[+]
3018tad iha kāraṇatrayam apy anyapraṇītatve deśanānām uktam ity anusandhātavyam /[+]
3083janmāntare nibandhanaṃ kāraṇam asyety arthaḥ /[+]
3200ato vinaiva kāraṇena balādayaṃ bādhaḥ kalpyate /[+]
3204ubhayor apy aduṣṭakāraṇajatvāt /[+]
3275na cātra vaktṛguṇāḥ prāmāṇye kāraṇaṃ doṣanirākaraṇamātre vyāpārāt itarathā anavasthānād ity uktam /[+]
3325vaktṛdhīr āptavākyeṣu gamyata ity uktaṃ tatra kāraṇam āha padārtheti /[+]
3333evañ ca yad vivakṣādhīnā racanā sā ca jñānapūrvikā tena kāraṇena vākyādarthapratyayotpāde śrotur jāte'pi nūnam anenāyam artho vaktrā jñāta iti vaktṛjñāne matir bhavatīty āha teneti /[+]
3357yadi tu pūrvam apy arthapratyayo 'vagamyate tataḥ pāratantrye kāraṇaṃ vācyam /[+]
3362ato 'nupapannam idam arthajñānagamyaiva vaktṛdhīs tatprāmāṇye kāraṇam iti /[+]
3393ato na kiñcid vedavākyānāṃ mithyātve kāraṇamastīti pūrvatra pratipāditam iti // //[+]
3438aduṣṭakāraṇajanityasya ca jñānasya visaṃvādāsambhavāt /[+]
3439naitad evam iti pratyayaviparyāso visaṃvādaḥ katham aduṣṭakāraṇaje bhaviṣyati /[+]
3440anyatvān mithyātvakāraṇasyeti bhāṣyagamaniketivyākhyānāntaram āha viṣayasyeti /[+]
3485nanv idam aduṣṭakāraṇajanitatvam anāptāpraṇītoktijanyatvaṃ cāsiddhaṃ sarvavākyānāṃ kṛtakatvād ata āha akartṛkatveti /[+]
3510nāstikānām api tacchravaṇe asandigdhāviparyastajñānajanmano 'viśeṣān nityāgamajanitāyāś ca saṃvido duṣṭakāraṇajanitatvāsambhavāt /[+]
3538tatkāraṇāni ca dravyaguṇakarmāṇi codanāsāmarthyād avagamyante /[+]
3541tasyārthaḥ śreyaskaro dharmaḥ yatkāraṇaṃ codanāvadhāritaśreyaskaratvayāgādikartari dhārmikaśabdaṃ laukikā upacaranti /[+]
3786kiṃ no viditena kāraṇena /[+]
3810duḥkhotpattau kiṃ no viditena kāraṇenetinissaraṇopāyamātram /[+]
3989na ceha gauṇahiṃsāpadāśrayaṇe kiñcit kāraṇam /[+]
4022udāharaṇārthatve kāraṇam āha tātparye hīti /[+]
4047svayaṃ vihitatvād arthātmako 'py anarthānubandhīti tad idam anarthatvaṃ śyena upacaritaṃ kāraṇe kāryopacārāt /[+]
4048śyenaśabda eva vā tatphala upacaritaḥ kārye kāraṇopacārād iti bhāvaḥ /[+]
4049kiṃ punarupacārāśrayaṇe kāraṇam ata āha pratiṣiddheti /[+]
4077phaladvaividhye kāraṇam āha svargādīti hiṃsādyantena /[+]
4111yataś cāyaṃ sūtrabhāṣyānugataḥ siddhāntaḥ yat phalaṃ na vidhīyata iti tena kāraṇena na hiṃsyād iti pratiṣedhaḥ śyenaphalopanipātinyāṃ hiṃsāyāṃ sāmānyato 'vataran vidhinā na nivārita iti tasyānarthatām āpādayatītyabhiprāyeṇāha teneti // //[+]
4171kiṃ punaḥ kāraṇaṃ sādhanopāyabhūtā na niṣidhyate /[+]
4212atra kāraṇam āha pratyakṣāder iti /[+]
4218ayam abhiprāyaḥ nātra vicikitsāyāṃ kiñcit kāraṇam /[+]
4313api ca anumānapradhānasyāsya vādino 'napekṣitaniṣedhaśāstrasya hṛdayakrośane 'pi na kāraṇam upalabhāmahe /[+]
4330ayam arthaḥ nānugraho dharmatve kāraṇaṃ pīḍā vā adharmatve anugrahābhāvo vā pīḍābhāvamātraṃ vā dharmādharmatva iti // //[+]
4383tatra niṣedhaḥ kalpanāyāṃ kāraṇaṃ nāsāv iha sambhavati /[+]
4434kiṃ punaḥ kāraṇaṃ phalānarthānubandhitvāt śyeno na dharma ity ata āha phalata iti /[+]
4437ayam abhiprāyaḥ kiṃ punaḥ kāraṇaṃ svato na dharmatvaṃ śyenādeḥ nāpy adharmateti /[+]
4717tad ayam arthaḥ tad vā pratyakṣam anyad vā pūrvam anumānādīnām iti na pratyakṣalakṣaṇād avagamyata itiyadi tu vinaiva kāraṇena pratyakṣalakṣaṇokter itareṣāṃ tatpūrvakatvam āśrīyate hanta atatpūrvakatvam api vāṅmātreṇa śakyam āśrayitum ity āha tadukter iti /[+]
4738svapnajñānavarjane kāraṇam āha taddhīti /[+]
4744nanu kenacit samprayogamātraṃ na pratyakṣakāraṇam abhipretam /[+]
4772ādiśabdena cādṛṣṭamātrodbodhitasaṃskārakāraṇikā smṛtir abhipreteti /[+]
4830śuktirajatavedane 'pi purovartidravyagrahaṇa eva sannikarṣaḥ kāraṇam /[+]
4831rajatānubhavas tu doṣasāhāyyāt prācīnajñānajanmanaḥ saṃskārād yatkāraṇaṃ sannikṛṣyate khalv asya nānārthair indriyam /[+]
4835kāraṇakāraṇasyāpi kāraṇatvānapāyāt /[+]
4836śuktinayanasannikarṣa eva hi saṃskārodbodhe kāraṇaṃ bhrāntau /[+]
4926bhavati cātra kāraṇaprakarṣo hi kāryaprakarṣeṇa vyāpto dṛṣṭaḥ citrakārādiśilpaprakarṣa iva citrādikarmaprakarṣeṇa /[+]
4927prakṛṣyate ca kasyacid yogino bhāvanābalabhuvaḥ pratyakṣasya kāraṇam iti svabhāvahetuḥ /[+]
4928athāpi syāt kutaḥ kāraṇaprakarṣo 'vagamyata iti /[+]
4955atra kāraṇam āha pratyakṣatveneti /[+]
4979atha nāsti mano nāmendriyam indriyajam eva tu jñānaṃ dhārāvāhikeṣu santanyamāneṣūttarakṣaṇagrāhiṇo jñānasya kāraṇaṃ mana iti gīyate /[+]
4992yac ca bhāvanābalaṃ yogijñānajanmani kāraṇam uktam /[+]
4998jagadvaicitryārthāpatter api kim api kāraṇam astīty etāvad unnīyate /[+]
5022yac ca kāraṇaprakarṣāt kāryaprakarṣa ity uktaṃ tad ayuktam /[+]
5023kāraṇaprakarṣānupapatteḥ /[+]
5060atra kāraṇam āha phalasādhanarūpeṇeti /[+]
5096ayam abhiprāyaḥ satyam avartamānaḥ samprayogo nākṣaje jñāne kāraṇam /[+]
5097api tu tam api kecit kāraṇatayā manyante /[+]
5113ayam abhiprāyaḥ jñānakāraṇaṃ hi samprayogaḥ sa duṣṭo 'nyadanyātmanā bhāsayati kāraṇadoṣāvinābhāvāt kāryadoṣasya /[+]
5115sarvakāraṇadoṣābhāvena ca tasya samyaktvaṃ bhavati /[+]
5242ākāśasyāpy avakāśadānena śarīropakārakatvāt kāryakāraṇatvam /[+]
5287yadi vaiśeṣikoktasvakāraṇasamavāyo janmābhidhīyate tasya nityatvenākṣānadhīnatvāt pratyakṣaśabdābhidheyatvānupapattiḥ /[+]
5294kāraṇadaśāviśeṣa eva kāryajanmety ucyate /[+]
5295nāsāv atyantaṃ kāryakāraṇābhyāṃ vyatiricyate /[+]
5354astu vā vaiśeṣikasiddhāntasiddhaḥ svakāraṇe kāryasamavāyo vyatirikta eva janma tathāpi na kiñcid duṣyatīty āha yadā tv iti /[+]
5399ayam abhiprāyaḥ yo hi jñānaṃ pramāṇam iṣṭvā satsamprayogaṃ pramāṇakāraṇam ātiṣṭhate na tu pramāṇaṃ tenāpi prāpter aviśeṣāt tvacā rūpāvadhāraṇaṃ mā bhūd iti na prāptimātraṃ sambandho 'bhyupagantavya iti // //[+]
5419kāraṇam āha arthe hīti /[+]
5513atas tad api jñānam eva kāraṇābhede kāryabhedāyogāt /[+]
5522yat tu jñānakāraṇatvena jñānatvam uktaṃ tatra kiṃ samavāyikāraṇaṃ sukhasya jñānamāhosvinnimittam /[+]
5538atra kāraṇam āha sādhyasādhaneti /[+]
5555api ca yadi tadindriyaṃ punaḥ savikalpakotpattāv api kāraṇaṃ tat prāg apy āsīd iti kiṃ na sahasaivaṃ savikalpakapratyayān api janayet /[+]
5577atra hi bhaviṣyaṃś caiṣo 'rtho na jñānakāle 'stīti bhaviṣyattvaṃ dharmarūpasya pramāṇāntareṇājñāne kāraṇam uktam /[+]
5623tad evaṃ jagato vaicitryam asati kāraṇe 'nupapadyamānaṃ kāraṇam avagamayati tac ca dharmādharmāv iti /[+]
5624nanu sukhaduḥkhayos tāvad yad anantaraṃ darśanasadbhāvaḥ tad eva kāraṇam /[+]
5627avyabhicāri ca kāraṇaṃ kāraṇavidām iṣṭam /[+]
5645na ca tasminn anavagate kim api kāraṇam astīti jñānaṃ kvacid upayujyata ity āha adharma iti // //[+]
5650asti tāvat kāraṇasāmānyajñānam iti /[+]
5663kāryasāmānyasya kāraṇasāmānyena vyāpteḥ /[+]
5672kāraṇam āha iṣṭatvād iti /[+]
5828ayam abhiprāyaḥ nopākhyāvastunaḥ sattve kāraṇam /[+]
5876tatra śabdādismaraṇasahitānīndriyāṇi kāraṇam iti kathaṃ pratyakṣaśabdavācyatvam ata āha tac caitad iti /[+]
5878gaur ayam ity aparokṣābhāsaṃ jñānam anuparatendriyavyāpārasya jāyamānam indriyādhīnam eveti tair indriyair vyapadiśyata eva smṛtisahāyānām api teṣām eva kāraṇatvād iti bhāvaḥ /[+]
5881yat tūktaṃ yadīndriyāṇi vikalpodaye kāraṇaṃ kiṃ na sahasaiva janayantīti tatrāha na hīti // //[+]
5885ayam abhiprāyaḥ nendriyavyāpārāsattiraindriya/yikatve kāraṇaṃ kiṃ tarhi indriyavyāpārānuparati /[+]
5887nanv anekātmākṣādikāraṇaṃ savikalpakaṃ kathaṃ tadakṣeṇaiva vyapadiśyate ata āha asambandheti /[+]
5888ayam arthaḥ asādhāraṇaṃ hi śabdapravṛttau kāraṇam /[+]
5889ātmādi ca kāraṇam indriyāsambandhārtheṣuvikalapeṣu smaraṇānumānādiṣu tulyam /[+]
5890akṣam eva tv aparokṣāvabhāsinaḥsavikalpakasyodaye 'sādhāraṇakāraṇam iti tenaiva vyapadiśyate /[+]
5893yadi tv indriyajanmano hi nirvikalpakasyānantaraṃ sambhavad etat savikalpakaṃ tatkāraṇakam eva indriyaṃ tu nirvikalpakotpattāv evopakṣīṇavyāpāram ity ucyate tathāpi paramparayākṣakāraṇatvena pratyakṣaṃ vyapadekṣyate /[+]
5988kāraṇam āha sthitam iti /[+]
6007dhriyamāṇa eva hi dravye kutaścit kāraṇāt pūrvaguṇavināśo guṇāntarotpādaś ca dṛśyate /[+]
6071atra kāraṇam āha na hīti /[+]
6123atra kāraṇam āha dārḍhyeti /[+]
6137kiṃ punar anayor vyavasthāsaṅkarayor manasaḥ kāraṇam ata āha śrotrāder iti /[+]
6139atas tatra bahiḥkāraṇāpekṣaṃ manaḥ /[+]
6164athāsaty api kāraṇesmṛtiḥ syād evam eva vartamānopalabdhir api bhavet /[+]
6167kiṃ punaḥ kāraṇaṃ bāhyabodhe mano vyāpriyata iti /[+]
6168santi cakṣurādīny eva tatra kāraṇāni ata āha smṛtiś ceti velāyāmantena /[+]
6175tat kasya hetoḥ kāraṇavaikalyena kāryapratibandho dṛṣṭaḥ yathā satsu tantuṣu paṭo notpadyate tantusaṃyogānām abhāvāt /[+]
6176evam ihāpy asti tadanyad jñānakāraṇaṃ yasminn avyāpriyamāṇe na jñānam utpadyate vyāpriyamāṇe ca bhavati /[+]
6179mano hi smṛtyutpattau kāraṇam /[+]
6192karaṇasadbhāva eva tu kiṃ kāraṇaṃ bodhasvabhāvo hi puruṣaḥ /[+]
6195ato 'vaśyamasya niyāmakāni kāraṇāny abhyupagantavyānīti // //[+]
6218kāraṇam āha prāg iti /[+]
6235kāraṇam āha vivekād iti /[+]
6287kāraṇam āha eketi /[+]
6300kāraṇam āha artha iti /[+]
6473evaṃ sa evāyaṃ gaur iti pūrvagṛhītānusandhānād api jāyamānā neyam apratyakṣaṃ pratyakṣakāraṇasya cakṣuṣo 'nuparatatvāt /[+]
6518atas tāvatsāmagrīkasyaiva kasyacid abhāvād apratibandhakakāraṇaviśeṣā bhrāntir eva savikalpakapratyaya ity ata āha vimanaskā iti dvayena /[+]
6604atha tatra kāraṇadoṣasadasadbhāvanibandhanaḥ pramāṇatadābhāsavivekaḥ so 'trāpy aviśiṣṭaḥ /[+]
6625bādhakāraṇadoṣādhīnaṃ hy aprāmāṇyam /[+]
6626tatra sambandhautpattikatvapratipādanena taddvārā puruṣānupraveśābhāvāt puruṣāśrayatvāc ca śabde doṣāṇāṃ kāraṇadoṣanivāraṇaṃ tāvat kṛtam /[+]
6629tad evaṃ bādhakāraṇadoṣanirākaraṇe kṛte 'napoditam autsargikaṃ prāmāṇyam iti tat pramāṇam ity anenoktam iti darśayati svata iti // //[+]
6648yat tu kāraṇabhedād bheda ity uktam satyam /[+]
6649svarūpabhedaupayikaḥ kāraṇabhedaḥ /[+]
7024kāraṇam āha likīti /[+]
7078ato grahaṇakāraṇābhāvāt smṛtir iyam iti niścīyate /[+]
7079asti hi smṛteḥ kāraṇaṃ pūrvānubhavaprabhāvitobhayavādisiddhā bhāvanā /[+]
7159uktam atra bhāṣye doṣo mithyājñānasya kāraṇam iti /[+]
7164svapne manodoṣād avartamānasyāpi vartamānavad bhānāt kāraṇādhīnātmalābhaṃ hi kāryaṃ taddoṣe duṣyatīti nānupapannam /[+]
7166ataḥ sannihitam asannihitarajatākāreṇāvalambate duṣṭakāraṇajaṃ jñānam ity ubhayālambanasya jñānālambanatvam /[+]
7197kiṃ hi kāraṇaṃ yaduttareṇa pūrvaṃ bādhyate pūrveṇaiva jaghanyam uttaraṃ bādhyata iti yuktam ata āha bādhaketi /[+]
7207tannirapekṣam uttaraṃ svakāraṇād evotpannam /[+]
7230uktaṃ ca svayūthyair api na pratyakṣaviruddhakāraṇaviṣayam anumānam ātmānaṃ labhate agnāv iva śaityānumānam iti // //[+]
7234na ca vyaktoditā śuktirajatajñānādiṣv iva bādhikā dhīr astītiyadi tarhi bādhakajñānam antareṇa na kāraṇadoṣamātrān mithyātvam avagamyate katham ucyate yasya ca duṣṭaṃ karaṇaṃ yatra ca mithyeti pratyaya iti bhedena /[+]
7238tasya prācīnajñānānusāreṇa jātavicikitsasyādhunā ca vyaktaṃ kāraṇadoṣam avagatavato bhavati nirṇayaḥ /[+]
7239yathā pūrvajñānam aduṣṭakāraṇajam /[+]
7240idaṃ ca vyaktāvagatakāraṇadoṣaprabhavam /[+]
7241kāraṇadoṣaniyataś ca kāryadoṣaḥ /[+]
7244kāraṇadoṣāvadhāraṇād eva mithyātvāvadhāraṇam /[+]
7245evaṃ bāhyāgamānām api kāraṇadoṣāvadhāraṇād eva mithyātvāvadhāraṇam /[+]
7247pauruṣeyatvāt kāraṇadoṣāśaṅkayaiva mithyātvaṃ bhavatīti yuktam eva dvaividhyam // //[+]
7267apramāṇatvopanyāsena ca pratyakṣasūtranirdiṣṭānyāpramāṇatvakāraṇopādānam iti darśayitavyam /[+]
7403pāṭhānuṣṭhānasādeśyād viniyogasya kāraṇam //[+]
7405pravṛttyā ca kramaniyamo yathā saptadaśa prājāpatyān paśūnālabhate iti coditeṣu paśuṣu codakaprāptānāṃ prokṣaṇādīnāṃ yatrakvacid ekasminn ekasyānuṣṭhāne dvitīyādiṣu kiṃ prathamapravṛttyaiva athāniyama iti saṃśaye niyamakāraṇābhāvāt prathamapravṛtteś cāniyamātmakatvād aniyamaḥ iti pakṣaṃ parigṛhya prathamapravṛttyaiva niyamo darśitaḥ /[+]
7409tatra ca vaiṣamyakāraṇābhāvāt sarveṣāṃ sadṛśam evāṅgavyavadhānam /[+]
7541yatpunastadupekṣyaiva bāhyārthāpalāpo nirākriyate tatra kāraṇaṃ vaktavyam ata āha tatreti trayeṇa /[+]
7561tad etat parityāge kiṃ kāraṇaṃ yat pramāṇata eva bāhyāpahnava upanyasyate nirasyate ceti /[+]
7604ata eva kāraṇād bāhyaviśeṣaṇaviśiṣṭam anālambanatvaṃ sādhanīyam ity arthaḥ // //[+]
7917sādhyāsiddhau kāraṇam āha sādhanasyeti //[+]
7969na hi pradhānaṃ jagatkāraṇaṃ pañcaviṃśatitattvam ityādijñānebhyo jñānamātraṃ jagat kṣaṇikāḥ sarve bhāvā ityādipratyayānāṃ kaścidviśeṣo dṛśyatesarvasya savikalpakatvena mithyābhyupagamāt /[+]
8085tad iha dviprakāro viṣayadoṣo vibhrame kāraṇam /[+]
8091gavādidravyāntaragataṃ viṣāṇam ātmā ca śaśasya kāraṇam /[+]
8098asya śṛṅgasya niṣedhe śaśaśiromauṇḍyaṃ kāraṇam /[+]
8112evam aṅgulyādivākyajanitaśābdavibhramāṇām api sannidhidoṣadūṣitā eva padārthāḥ kāraṇam ity āha kāraṇatvam iti /[+]
8135bhūtabhaviṣyantyor api vṛṣṭyor anumānodaye kāraṇabhāvāt /[+]
8139nanūktam asataḥ kāraṇatvānupapattir iti /[+]
8140śaktimad dhikāraṇam /[+]
8152tayaiva cātmasamavāyinyā śaktyā smṛtyādijñāneṣu jāyamāneṣv atītānāgatārthāḥ kāraṇam ity ucyate yāga iva vinaṣṭo 'pi śaktidvāreṇa /[+]
8189atra kāraṇam āha bhāveti /[+]
8191atas tvaduktād eva svatantrānirūpaṇāt kāraṇāt sadātmanāvasthite gavādau vastvantarābhāvātmanā yaj jñānam utpadyate tadabhāvālambanam ucyata iti idaṃ ca prāg apy uktam adhunopapāditam iti vivekaḥ /[+]
8308puruṣādhīne hi nirṇaye tatpratyayānusāritvān nirṇasyaya tajjñānakāraṇānusaraṇam ucitaṃ nātrānumāna ity āha yatreti // //[+]
8327jñānakāraṇam anuyukte tad eva vaktavyaṃ na matprasiddhiḥ /[+]
8333parānumānaṃ tu svadṛṣṭārthaprakāśanam iti ato 'vaśyaṃ svajñānakāraṇam avasthāpanīyam ity abhiprāyeṇāha na ceti /[+]
8345yady api jijñāsur ahaṃ tathāpi bhavato vivakṣākāraṇaṃ nopalabhyate pūrvavijñānābhāvād iti /[+]
8394kāraṇam āha siddhir iti // //[+]
8478na ca śūnye jagatitayoḥ kāraṇam utprekṣitum api śakyata ity āha nirvastuka iti /[+]
8498svacchasya hi jñānātmanaḥ svayam anupalabhyamānabhedasyānādivāsanopaplāvitanīlādyākārakaluṣitatvam eva bhedakāraṇam iti bauddhair āśritam ato duruttaram itaretarāśrayam iti // //[+]
8507na grāhyabhede vāsanā kāraṇam ity atropapattim āha saṃvittyeti /[+]
8511kiñ ca ataś ca vāsanā nopapadyate yat kāraṇaṃ kṣaṇikāni jñānāni niranvayavināśīni parasparam asahitāni cety āha kṣaṇikeṣv iti /[+]
8516kṣaṇikatvān na vāsanety uktam atra kāraṇam āha kṣaṇikatvād iti /[+]
8524janmanaiva vyāpāreṇa kārakatvaṃ na jñānāntaraṃ vāsayantī jāyamānā buddhir dṛśyata iti kathaṃ vāsanāyāṃ janmanā kāraṇatvam /[+]
8525na ca janmāpi kiñcid bauddhā manyante yannibandhanaḥ kāraṇabhāvo bhavet /[+]
8526asmākaṃ tu samavāyikāraṇadaśāviśeṣaḥ ko 'pi kāryasya janmeti matam /[+]
8529tatra kāraṇam āha vinaśyad iti /[+]
8544yac cedaṃ pūrvasyottarakāraṇatvam idam eva vāsakatvaṃ pūrveṇottaraṃvāsyata iti /[+]
8561na ca vyāpārakāraṇabhāvaḥ yena tatsambandhārthaṃ kṣaṇāntarāvasthānam iṣyate tadabhāvād ity uktam eva /[+]
8563na hi pūrvabhāvitāmātraṃ kāraṇatvam iṣyate /[+]
8564mā bhūd gavāśvasyāpi paurvāparyamātrāt kāryakāraṇabhāva iti paurvāparyaniyame tu kāryakāraṇatvam /[+]
8586kāraṇavināśād eva kāryārambha iti vaḥ siddhāntaḥ prakārāntarakāraṇatvāyogāt /[+]
8587vinaśyad eva hi kāraṇaṃ kāryaṃ janayatīti yugapannaśyantībhir vāsanābhiḥ sakṛd eva sarvākārajñānam utthāpitaṃ tathāvasthitaṃ ca ekadaivaikakṣaṇe vinaṣṭam iti kṣaṇāntare na kiñcid bhaved ity āha vināśa iti dvayena // //[+]
8590yadi tu svatantrā eva jñānavad vāsanāḥ pravṛttā ity ucyate tato jñānavāsanayor itaretarakāryakāraṇabhāvānupapattir ity āha vāsaneti // //[+]
8593nanu vijātīyakāraṇopanipātād visadṛśakāryotpādo bhaviṣyaty ata āha nānya iti /[+]
8743sa hi svakāraṇasāmagrīto labdhātmā /[+]
8811anādir ayaṃ vāsanājñānayoḥ kāryakāraṇabhāvaḥ bījāṅkurayor iva /[+]
8819idānīṃ tatraiva kāraṇāntaram āha aneketi dvayena /[+]
8834atra kāraṇam āha tadasiddhāvaśaktatvād iti /[+]
8851yathoktaṃ satsu samartheṣv anyeṣu hetuṣu jñānakāryānutpattiḥ kāraṇāntaravaikalyaṃ sūcayati /[+]
8890kāryadarśanabalena hi vayaṃ samanantarapratyayam eva vāsanāparanāmānam uttarabuddhīnāṃ kāraṇam ācakṣmahe /[+]
8892na hi samagraṃ ca kāraṇaṃ kāryaṃ ca na bhavatīti sambhavati /[+]
8910aparam api jñānasyaivākāravattāyāṃ kāraṇam āha itaś ceti /[+]
8926ato grahaṇakāraṇāsambhavād utpadyamānam eva grahītavyam /[+]
8931tataḥ prāgutpannasyāgrahaṇakāraṇābhāvādāv aśyakaṃ tādātvikaṃ grahaṇam ity āha prāk cārtheti asyāntena /[+]
9014tayā cātmamanassaṃyogaḥ kāraṇabhūto 'numīyata iti kim anupapannam /[+]
9138na ca tasyākārasyetthambhāve 'rthadharmatve pramāṇam asti hetvantarasambhave 'pi kāryāniṣpattiḥ kāraṇāntaravaikalyaṃ sūcayatīti tu nirākṛtam upādānaviśeṣād eva kāryasiddher uktatvād ity abhiprāyeṇāha ittham iti /[+]
9183atra kāraṇam āha viṣayatvam iti /[+]
9198kāraṇam āha na hīti /[+]
9204svacchākārasya hi jñānasya na kāraṇāntaram antareṇākārasambandhas tadvaicitryaṃ copapadyate /[+]
9206na cendriyāṇy eva tatra kāraṇam iti yuktaṃ teṣām ekarūpatvena kāryavaicitryānupapatteḥ /[+]
9216vilakṣaṇā hi te upādānaviśeṣā vilakṣaṇaśaktaya iti na kiñcid duṣyatīti kāryadarśanabalānusāriṇyām eva ca kāraṇavyavasthāyāṃ suṣvāpādāv apy ākārābhāvasiddhiḥ /[+]
9217kāryābhāvena kāraṇābhāvānumānāt /[+]
9218bhavati tu tāsv api daśāsu svacchasaṃvitsantānaḥ parastāj jñānadarśanād anupādānakāraṇasya tasyānupapatteḥ /[+]
9239atra kāraṇam āha na hīti /[+]
9275kāraṇam āha bheda iti /[+]
9314kiṃ punar eṣāṃ tathātve kāraṇam ata āha śaktyanusārataḥśaktir iti samanantarapratyayam evāpadiśasti tadadhīnatvāj jñānakāryaniṣpatteḥ /[+]
9470abhāvo vā tatkusumavad iti bhavitavyam asya kadācidbhavato 'rthasannikarṣasya kenāpi kāraṇena /[+]
9636na hi vayaṃ kāryakāraṇasaṅghātātirekiṇam ayam asmīti puruṣaṃ budhyāmahe /[+]
9642yadā khalv ayaṃ puruṣaḥ prakṣīṇāśeṣakarmāśayo mucyate tadā jñānakāraṇānām indriyādīnām abhāvād asati viṣayavedane cidrahitaḥ khavad avatiṣṭhate /[+]
9664na ca śarīraṃ cetayate bhautikatvād bhūtānāṃ cācetanatvāt kāraṇaguṇapūrvakatvāc ca kāryaguṇānām /[+]
9844grāhakamātrasya smṛtinirbhāsāt kāraṇāt tatra grāhakagrahaṇakāle kevalā buddhir gṛhyate ity arthaḥ // //[+]
9869api codbhavābhibhavau bhāvānāṃ grahaṇāgrahaṇakāraṇatayā siddhau /[+]
9874sparśarūpayoś ca naktandivam abhibhave candramasaḥ śītasparśaḥ prabalaṃ ca tāraṇaṃ tejaḥ kāraṇam iti /[+]
9875evaṃ tāvadabhibhave kāraṇāntarasannidhānād abhibhūtasyāgrahaṇam uktam /[+]
9980kiṃ punar eṣāṃ bhede kāraṇam ata āha na hīti /[+]
9981dravyaguṇakarmāṇy eva tāvad bhidyanta iti kim atra kāraṇam anyad ataḥ pratyayabhedāt /[+]
10011kiṃ punaḥ kāraṇam abhinnasyāpi śabdāt kṛtakatvāder agrahaṇam iti /[+]
10018jighṛkṣā ca grahaṇakāraṇam /[+]
10032ato nāgrahaṇakāraṇam anyatarasyāpīti dvyātmakagrahaṇaprasaṅgaḥ // //[+]
10060yad api cedam aparaṃ dvyākāravedane kāraṇam uktaṃ[+]
10119tatsmaraṇānyathānupapattyā ca tatkāraṇabhūtaṃ jñānam arthāpattyā kalpyate /[+]
10126api tu agrahaṇakāraṇaṃ vā tvayā vaktavyam /[+]
10146kāraṇam āha jñānatvād abhedataḥ /[+]
10156grāhyagrāhakayor mithaḥ parasparam ekatvena kāraṇena jñānaṃ grāhyātmakaṃ grāhakātmakaṃ vā bhaved iti // //[+]
10215kāraṇam āha apohyatvāc ca vastuteti /[+]
10249api ca yad bhāvadhiyāṃ svāṃśaparyavasāne kāraṇam uktaṃ tadabhāvabuddher apy aviśiṣṭam /[+]
10275bhāṣyakāreṇa tv atītabuddher grāhyatvanirākaraṇārthaṃ kṣaṇikatvaṃ kāraṇam uktaṃ yenaivam āha arthaviṣayā hi pratyakṣabuddhiḥ na buddhiviṣayā /[+]
10280ataḥ kṣaṇikatvāt kāraṇād buddheḥ grahītum aśakyatvāt asmanmatāśrayaṇenārthātmakataiva buddher upeyety āha artha iti /[+]
10294nanu tavāpy arthajñānayoḥ kāryakāraṇabhāve kriyākārakasambandhaḥ kaḥ ata āha artheti /[+]
10298sānayoḥ kāryakāraṇabhāvaḥ /[+]
10303tad anena kriyākārakasambandhenāsti jñānārthayoḥ kāryakāraṇabhāvaḥ /[+]
10304tad etadarthasya buddher utpattau karmakārakatvam etad evāsya jñānakāraṇatvam /[+]
10307na caiṣa prakāro bauddhamate sambhavati yugapajjanmanor jānayor janmana evābhāvād jñānātiriktasya yaugapadye cānyataroktāv anyatarasya kāraṇatvāsambhavād ity abhiprāyeṇāha neti /[+]
10309na khalu savyetaraviṣāṇayor yugapajjanmanoḥ śakyam avagantum idaṃ kāryam idaṃ kāraṇam ity agṛhyamāṇe viśeṣe tad etad āha niyama iti /[+]
10310nanv agṛhyamāṇe viśeṣe ubhayasyobhayaṃ kāraṇaṃ bhaviṣyatīty ata āha dvayam iti /[+]
10312nanv atrāpi tadbhāvabhāvitaiva kāryakāraṇabhāve cihnam /[+]
10316tadbhāvabhāvitā kāryakāraṇatve lakṣaṇaṃ na punaḥ paurvāparyarahitā /[+]
10317tanniyamasahitam eva tu tadbhāvabhāvahetukaṃ kāryakāraṇabhāve lakṣaṇam āhuḥ /[+]
10318na ca yaugapadye paurvāparyaṃ natarāṃ niyama ity akāryakāraṇateti // //[+]
10319parasparasahitam ubhayaṃ kāryakāraṇalakṣaṇaṃ na tv anapekṣitam ity atraiva nidarśanam upanyasyati gavāśvasyeti /[+]
10322evaṃ ghaṭena sahotpadyamāneṣu rūpādiṣu nānyonyaṃ kāryakāraṇabhāva iṣyate /[+]
10323na hy avayavidravyasya rūpe 'vayavī kāraṇam aśvādirūpāṇām eva prāk satāṃ krameṇa tatra kāraṇatvāt /[+]
10325āvayor eva tadbhāvabhāvitāmātraṃ na kāryakāraṇatve lakṣaṇam ity uktaṃ bhavatīti /[+]
10327yat punar atra parair yaugapadye 'pi kāryakāraṇabhāvo dṛśyata iti pradīpaprabhādisiddhavannidarśanam uktaṃ tan na /[+]
10331tasmād na kvacid api yaugapadye kāryakāraṇabhāva ity āha hetv iti /[+]
10335tulāntanamanonnam anayos tu na parasparaṃ kāryakāraṇabhāvo dvayor apy ekahetutvāt /[+]
10336tolayitā hi tatra sahabhuvor dvayor api kāraṇam /[+]
10340na ca punarunnāmahetur nāmaḥ na ca nāmahetur unnāma iti na kvacit sahajanmanoḥ kāryakāraṇabhāva iti // //[+]
10342yathā ca pūrvottarajñānayor yaugapadyena kāryakāraṇabhāvaḥ evaṃ jñānabhāgayor api grāhyagrāhakātmanoḥ kāryakāraṇabhāvo nirākāryaḥ /[+]
10375na ca na smṛtiḥ svapna iti sāmprataṃ pratyutpannakāraṇāntarāgrahaṇāt /[+]
10376na hi tatrendriyaliṅgādi jñānakāraṇaṃ kiñcid upalabhyate /[+]
10520yat punar uktam utpannasya sato 'pratibaddhasya jñānasya nāgrahaṇakāraṇam asti ato grahītavyam iti tad anubhāṣya pariharati yad apīti /[+]
10525sā ca paścād eva bhaviṣyatīty ataḥ sato 'pi jñānasya grahaṇakāraṇābhāvād agrahaṇaṃ yuktam evety āha teneti // //[+]
10535kāraṇasāmagrīviśeṣasamavadhānasampāditaṃ hi bhāvānāṃ grahaṇam /[+]
10542ato notpannasya jñānasyāgrahaṇe kāraṇam upalabhāmahe ata āha vyāpṛtam iti /[+]
10594yadi bahūny eva parastād jñānāni smaryante tato grahaṇakāraṇatvāt smṛtes tatsiddhaye grahaṇāny api kalpayiṣyāmaḥ /[+]
10625yad api prāg jñānasya saṃvedanam ity atra kāraṇam uktaṃ jñānapraṣṭhena parāmarśadarśanaṃ tad api na yuktam /[+]
10655svarūpaṃ tāvat svakāraṇasāmagryāyattam eva /[+]
10679yat tv anyajjāgratsmṛti jñānaṃ svapnajñānaṃ vā tad bhavantīṣu vāsanāsu bhavati pratyutpannakāraṇāntarābhāvād iti // //[+]
10680ye hy atyantānanubhūtā arthā anubhūyante tatra vāsanādikāraṇāntarāsambhavān nāsti jñānākāratvād anyā gatir ata āha ya iti /[+]
10681ayam abhiprāyaḥ tavāpi tathāvidhānubhave kiṃ kāraṇaṃ bauddho 'pi vāsanām eva jñānakāraṇaṃ manyate /[+]
10692yadi tvayam api kāryakāraṇabhāvo neṣyate astu tarhi kādācitkam apy anapekṣam eva jñānam /[+]
10698tatrāpi tu vāsanābhyupagame tasyāḥ saṃvitkāraṇatvād asāv ananubhūto 'py artha iha janmani kvāpi janmāntarādāv anubhūta ity abhyupeya ity āha vāsaneti // //[+]
10704na cāsya pratyutpannendriyādikāraṇaṃ kiñcid upalabhyate /[+]
10705svapne na ced vāsanāpi kāraṇaṃ na syād eva /[+]
10710ayam abhiprāyaḥ yadā na kathañcit svasaṃvedanaṃ jñānam ity uktaṃ tadā ya evaite pṛthivyādayo 'rthā bahiravasthitā gṛhyante teṣv eva kutaścit kāraṇadoṣād duṣṭaṃ vijñānam anyathāsthitam ākāraṃ gṛhṇāti /[+]
10715pṛthivyādisūkṣmāṇy eva hi sthūlārambhe kāraṇam /[+]
10722kāraṇam āha neti /[+]
10729bādhakena na bāhyaṃ pratikṣipyate kin tu bādhake satīyaṃ vācoyuktir bhavati yad anyathā saty apy arthe 'yam ākāro duṣṭakāraṇajanitayā dhiyā pratīyate na tv anarthikeyaṃ dhīr iti // //[+]
10835ayam abhiprāyaḥ na vāsanā nāmānyā kācit samanantarapratyayarūpeti bhaṇitam asakṛt yasyaiva ca prācīnapratyayajanitasya saṃskārasya tenaiva pratyayenānukāraḥ sādṛśyaṃ sa eva vāsaneti caurikā manyante sa ca saṃskāro bahvākāre vastuny ekasyākārasyābhyastapūrvasya nirdhāraṇe kāraṇaṃ bhavati iti yuktam /[+]
10905satyam utpattau buddher apratibandhaḥ grāhakābhāvāt tu tadānīm agrahaṇaṃ tadabhāvaś ca tatkāraṇasya liṅgasya jñātatādipadāspadasyābhāvād iti /[+]
11023ayam abhiprāyaḥ yad api yasya kāraṇaṃ tad api kadācid eva kāryam ārabhamāṇaṃ dṛṣṭaṃ na sarvadā bījam ivāṅkuram /[+]
11024na hi tat kusūlādhikaraṇam aṅkuram ārabhate kin tu deśaviśeṣaṃ kṣetrādiṃ kālaviśeṣaṃ ca grīṣmādiṃ nimittaviśeṣam udakādim āsādya kadācid eva deśādivyaṅgyatvātkāraṇaśaktīnām /[+]
11028na hi tatra daṇḍodakādi kiñcid asti kāraṇaśaktīnāṃ vyañjakaṃ yadapekṣayā kāraṇāni vilambante /[+]
11030tajjñānāny eva ca kāraṇānām anugrāhakāṇi bhaviṣyantīti /[+]
11032na kevalaṃ kāraṇaśaktīnāṃ vyañjakāny arthavādināṃ santi śaktayo 'pi kāryārthāpattipramāṇikāḥ pratipaṭādikāryaṃ tantvādīnāṃ vyavasthitāḥ prasiddhā ity āha śaktayo 'pīti // //[+]
11047evaṃ tāvat śaktyabhāvād eva na tatkṛtā kāryavyavasthety uktaṃ ye 'pi cāsmākaṃ deśakālādayaḥ kāraṇaśaktīnāṃ vyañjakatvenābhimatāḥ te 'pi tanniyāmakā na santīty āha deśeti // //[+]
11089tatra pratyakṣāvyabhicāritve pratipādite vyabhicārikāraṇaprabhavatvena tāvad vyabhicāraśaṅkā pratyuktā /[+]
11261kāryakāraṇabhāvād vā svabhāvād vā niyāmakāt /[+]
11275na ca kāraṇam iti kathaṃ tatas tatsiddhiḥ /[+]
11283nanu yuktendhanavikāre tasya dhūmasya caikāgnikāraṇatvād avagatiḥ /[+]
11285kāraṇarasā hi kārye rasam ārabhante /[+]
11286kāraṇarūpāṇi ca kārye rūpam /[+]
11287tat kutas samānakāraṇatā /[+]
11288naikakāraṇatayaikasāmagryadhīnatvam /[+]
11289kin tu rasād rasahetur anumīyamānaḥ pravṛttirūpajananaśaktirūpopādānakāraṇasahakṛto 'numīyate /[+]
11290tathāvidhasyaiva kāraṇatvāt pravṛttiśaktinā ca kāraṇena rūpaṃ janyata iti rūpasiddhiḥ /[+]
11291tad idam anupapannam yat tāvat kāryaṃ kāraṇena vinā na bhavatīti tatas tajjñānam uktam /[+]
11293kathaṃ hi kāraṇena vinā kāryam eva na bhavati ity etad evāvaseyam /[+]
11302yady evam anyo 'yaṃ kāryakāraṇabhāvāt svabhāvaniyamaḥ yadanapekṣaṃ tannityaṃ sadasad vā bhavatīti /[+]
11305yady api pravṛttiśaktirūpopādānakāraṇasahakṛto rasahetur avagataḥ svakāryād rūpaṃ tu kuto 'avagamyate /[+]
11306pravṛttisāmarthyāt kāraṇād iti cet /[+]
11308pravṛttiśakteḥ kāraṇasya kāryāvyabhicārād iti cet /[+]
11310tarhi kāryatadātmanor evāvinābhāvaḥ kāraṇe 'pi bhāvād/bhavet /[+]
11317na pravṛttisāmarthyāt kāraṇād rūpānumānam /[+]
11318api tarhi rūpavadrūpakāraṇasahakāriṇā rasakāraṇena raso janyate /[+]
11319sahakārikāraṇam api saviśeṣaṇaṃ kāraṇam eveti rasād itaretarānugṛhītaṃ kāraṇacakram anubhāsyata iti /[+]
11321kāryakāraṇayor ayaugapadyād rūpakāraṇasya tadvattānupapattiḥ /[+]
11323tatra ca vṛthā tatkāraṇānumānapariśramaḥ /[+]
11328api ca kāryakāraṇabhūtayor eva bahulam anumānavyavahāro dṛśyate ity anādṛtyaṃ kāryatvam avyabhicāre /[+]
11337evam eva vaiśeṣikādisamayasiddhā api kāryakāraṇabhāvādayas sambandhaprakārāḥ pratyuktā veditavyāḥ /[+]
11338te 'pi hy aniyatānanumānotpattikāraṇam /[+]
11369atra kāraṇam āha yo yasyeti dvayena /[+]
11383yataś cānayor īdṛśaṃ svarūpaṃ nānyathā vyāpyavyāpakatātmakatā tena kāraṇena vyāpya eva gṛhīte vyāpakasya grahaṇaṃ bhavati yad asau taṃ vināpi na bhavaty eva /[+]
11415evam asaṅkare gamyagamakavivekād yatrāpi vyāptisaṅkaro bhavati tatrāpi vyāpyatvam eva gamakatve kāraṇam iti niṣkṛṣyata ity āha teneti // //[+]
11431yena khalv api vivakṣitāvāntaravibhāgaṃ vyāpyatāmātram anumānāṅgam tena kāraṇena yasyaiva saṃyogādīnām anyatamasya yenaiva teṣām anyatamena yādṛśī upaśleṣṭenetareṇa vā vyāpyatā prāgavagatā saivānumāne kāraṇaṃ bhavati /[+]
11475kathaṃ hi kāryam asati kāraṇe bhavati /[+]
11476bhūyodarśanasamadhigamyaṃ ca kāryatvam iti bhūyodarśanaprasūtakāryatvāvagamānyathānupapattipramāṇikā kāraṇavyāptisiddhiḥ /[+]
11477katham idānīm akāryakāraṇabhūteṣu vyāptis setsyati /[+]
11478bhūyāṃsi darśanāny evāsatyāṃ vyāptau nopapadyanta iti cet kiṃ hi teṣāṃ vyāptim antareṇa na sambhavati svarūpaṃ tāvac ca kāraṇasāmagrīkaṃ hi vas siddham /[+]
11562vṛścikadaṃśanasya ca maraṇakāraṇatvam /[+]
11733bādhakāraṇadoṣādhīnaṃ hi sarvatra mithyābuddhīnāṃ mithyātvam na ca jñānatvenotpattimattvena vā prayujyate satyamithyātvasādhāraṇatvād anayoḥ /[+]
11794arthākṣepe kāraṇam āha aparārtha iti /[+]
11812tatparityāge kāraṇābhāvāt tathā vyutpattidarśanāc ca /[+]
12055kāraṇam āha na hīti /[+]
12081bhāṣyakāro hi buddhir eva pramāṇam iti darśayati yat kāraṇam asannikṛṣṭe 'rthe buddhir iti vadati /[+]
12150anyathāsiddheḥ asaty api hi pakṣavacane lakṣyata eva yathā dhvanim anityam anuminotīti yat kāraṇaṃ yat kṛtakaṃ tad anityaṃ yathā ghaṭa ity uktvā kṛtakatvaṃ dhvaner upanayati śabdaś ca kṛtaka iti /[+]
12208grahaṇakāraṇābhāṣād dhi tatrānubhavākārapravṛttam api jñānaṃ smṛtir ity āsthitam /[+]
12209na hy asannihitarajatādyavabhāsakāraṇatvam indriyāṇāṃ prāpyakāriṇāṃ sambhavati /[+]
12211idaṃ tu pratyutpannaliṅgādikāraṇabalād utpadyamānaṃ laiṅgikajñānam anubhavākārapravṛttaṃ na tadbhāvād uttārayituṃ śakyam /[+]
12277tatra kāraṇam āha mūla iti /[+]
12358paśyāmo hi vayaṃ kumbhakāravyāpārānantaraṃ kumbhasambhavam udīkṣamāṇāḥ kāryakāraṇabhāvaṃ cakṣuṣaiva /[+]
12432śabdaśravaṇānantaram arthapratītiṃ ceṣṭayānumāya tatra śabdaḥ kāraṇam ity unnīyate /[+]
12489śabdenaiva tu somāṃśujātatvaṃ pūtīkānāṃ pratipādayatā kāryakāraṇayor aucityena sārūpyaṃ pratipāditam iti śabdāvagatakāryakāraṇaprabhavatvāt pūtīkānāṃ somasādṛśyopamānasya tadviparyayaḥ śabdapūrvakopamānaviruddho bhavati /[+]
12644sarvatra cātra dvayavṛttitvam eva hetos saṃśaye kāraṇam avṛttyaṃśas tu sann api na kāraṇam ity atantram /[+]
12648vārttikakāreṇāpi sarvasādhāraṇeṣu dvayavṛttitvam eva saṃśayakāraṇam iti darśayitum udāharaṇaprapañco darśitaḥ na punaś cāturvidhyam abhipretya /[+]
12672so 'pi hi yatra nitye 'nitye vā nāsti tadabhāvaṃ pratipādya tanmukhena dvayasattvavirodham āpādayan saṃśayakāraṇaṃ bhavatīti /[+]
12687tad yady asau saṃśayakāraṇaṃ jātā kiṃ jātam asādhāraṇasya /[+]
12723kāraṇam āha nirṇayasyeti labdhvāntena /[+]
12823evaṃ viruddhārthasyāpi hetudvayasyāṃśābhyām ubhayavṛttir eva saṃśaye kāraṇam iti na taddvitvena hetutvanirākaraṇaṃ yuktam ity āha kvacid iti /[+]
12829dvitve ca hetvābhāsatvakāraṇe naikasmin sādhye 'nekahetavaḥ prayujyeran /[+]
12841api vā śeṣabhājāṃ syād iti pakṣabādha eva viruddhatve kāraṇaṃ kim avāntarabhedopanyāseneti /[+]
12981vaiparītye kāraṇam āha dhūmabhāva iti /[+]
13044na ca kāryatvāvadhāraṇād asati kāraṇe 'bhāvaḥ tasyaivāsati vyatireke duradhigamatvāt /[+]
13085avisaṃvādo hi naḥ prāmāṇye kāraṇam arthakriyāsthitiś cāvisaṃvādaḥ /[+]
13100kiṃ punas tadicchāyāṃ kāraṇam ata āha vyāvṛttiniyamecchayeti // //[+]
13132na ca dravyam eva saṃyogavibhāgayoḥ kāraṇam iti vaktavyam /[+]
13137ato dṛṣṭakāraṇāsambhavād adṛṣṭaṃ kim api saṃyogavibhāgayoḥ kāraṇam anumīyate /[+]
13175asti ca sthāṇau kāraṇapratibaddhaphaladarśanam iti nānumānodayaś śakyateniroddhum /[+]
13180yadi tv avicchinnotpattayas saṃyogavibhāgāḥ kriyānumāne kāraṇam evaṃ tarhi na kācid gatir anumīyeta bhaviṣyatsaṃyogavibhāgānāṃ pramāṇāgocaratvāt /[+]
13206kāraṇam āha deśe 'py adhunātana iti /[+]
13307yathā hy apramāṇam eva sambandhasmaraṇaṃ pramāṇakāraṇam iṣyate tathā liṅgajñānam api bhaviṣyatīty arthaḥ // //[+]
13327kiṃ na kāraṇam ata āha yasmād iti /[+]
13333atra kāraṇam āha na hīti // //[+]
13599na tais samyagbhedakāraṇam uktam ity arthaḥ // //[+]
13675idam aparaṃ bhedakāraṇaṃ śabdād dhi puruṣāpekṣo 'rthaniścayaḥ liṅgaṃ tu svamahimnaivārthaṃ niścāyayati atas tadvailakṣaṇyād bheda iti /[+]
13709nanv idam asti bhedakāraṇam anumānaṃ sambandhāvadhāraṇādhīnam śabdās tv apūrvādayas sambandhajñānānapekṣā eva svārthaṃ pratipādayantīti ato bhidyate ity ata āha na ceti /[+]
13722bhedakāraṇāntaram upanyasya dūṣayati tulyeti /[+]
13799tad imaṃ pratyakṣato bhedam abhyupetyānumānād bhedakāraṇaṃ nirākaroti tatrāpīti /[+]
13815yadā tu vaktaivam avadhāritavyāptir bhavati na cāyam anavagataṃ bravītīti tadā tadvākyād eva jñānakāryāt kāraṇabhūtaṃ jñānam anumāya jñānasyārthāvyabhicāreṇārtho niścīyate /[+]
13820na cāsyāḥ kiñcid avagame kāraṇam astīti vakṣyāma iti // //[+]
13885loke 'pi nāptatvaṃ prāmāṇye kāraṇam ity āha loka iti // //[+]
13886kāraṇam āha purastād iti /[+]
13893svamatenedānīṃ padasyānumānād bhedaṃ vadiṣyaṃs tatpratipādane kāraṇam āha pada iti /[+]
13897tad idānīṃ bhedakāraṇam āha viṣaya iti /[+]
13984evaṃ kāryakāraṇabhāvādayo 'pi sambandhāḥ kriyākārakasambandhapūrvakā ity āha kāryeti /[+]
13985kiṇvaṃ hi surāyā bījaṃ surātmake pariṇāme kartṛbhavatsurāyāḥ kāraṇam ity ucyate /[+]
14035kāraṇam āha dṛṣṭo hīti asmābhirantena /[+]
14048anvayas tu pūrvāvagatapratītisāmarthyānusāreṇaiva jāyamāno nārthapratītau kāraṇam ity āha jñāta iti // //[+]
14106padād avagatānāṃ padārthānāṃ tatkāraṇatvāt /[+]
14116na ca padāt padārthajñāne vyāptiḥ kāraṇam /[+]
14150tad etatparihāreṇa lakṣaṇāntarapraṇayane kāraṇaṃ vācyam ity ata āha kīdṛg iti dvayena /[+]
14170na khalu deśādibhedas sanmātratayā prāmāṇye kāraṇam api tarhi prameyatayā na ceha deśāntarādiviśiṣṭo gauḥ pramīyate api tu nagarāvagatas sampraty api tatstha eva smaryata iti // //[+]
14186yathā padāt padārthajñānaṃ pratyutpannakāraṇajatvenāsmaraṇam apy anadhikaviṣayatvād apramāṇam evam ihāpy atideśavākyāvagatagosādṛśyaviśiṣṭagavayajñānam /[+]
14206kāraṇam āha sādṛśyeti /[+]
14211atra kāraṇam āha śaktyor iti /[+]
14296ataḥ kalpanāmātrakalpitaṃ dvicandrālātacakrādivad bhrāntikāraṇaṃ sādṛśyaṃ na prāmāṇikam iti /[+]
14369kāryasya ca kāraṇānuvidhāyiśaktikatvāt /[+]
14405kāraṇam āha sarvasyeti // //[+]
14421evaṃ ca yannibandhanakāreṇa sādṛśyasya tattvāntaratve kāraṇam uktaṃ gotvādāv api prasaṅga iti tat pratyuktam iti // //[+]
14446kin tu santy eva svakāraṇeṣu pṛthivyādiṣu bhūteṣu pariṇāmād abhivyajyante /[+]
14450prāksattve kāraṇam āha na hīti /[+]
14460kāraṇam āha pratiyogīti /[+]
14470ābhāsetaraviveke kāraṇam āha bādhaketi /[+]
14553yadi tāvad anena vināsya sadbhāvo nopapadyata iti tad idaṃ kāryataḥ kāraṇānumānam upanyastaṃ na pramāṇāntaram /[+]
14555na hy ajñāte sambandhe 'nena vinā nopapadyata iti śakyate vaktumyad eva hy asyedaṃ kāryam ityādinā rūpeṇa jñātasambandhaniyamaḥ tad eva svakāraṇena vinā nopapadyata iti śakyam avasātum dhūma ivāgninā vinā /[+]
14560dṛṣṭam adṛṣṭaṃ vā jñātasambandham avagamyate 'nyathānupapattyā kāryasāmānyaṃ hi kāraṇasāmānyena vinānupapadyamānaṃ yat tat kalpayati tad api sambandhajñānena jāyamānaṃ katham anumānād bhidyate /[+]
14664tathā hi na svarūpam agneḥ kāraṇam na tatsaṃyogo vyabhicārāt nānyat kiñcit /[+]
14669svarūpamātram apratibandham agner dāhasya kāraṇam auṣadhādīnāṃ tu pratibandhṛteti cet kaḥ pratibandhārthaḥ /[+]
14677atha mantrādirahitam eva kāraṇaṃ kāryasya janakam /[+]
14683na ca mantrādisannidhāv arthāntaram eva jātaṃ pūrvakāraṇanāśeneti matir āvirasti /[+]
14685asti ca tatra kāraṇam ity uktam /[+]
14696iti darśanāt mantrādiprāgabhāvaḥ kāraṇam iṣyate /[+]
14698mantrādipradhvaṃso 'pi kāraṇam iti cet sa tarhi prāṅ nāsīd iti prāṅmantrādiprayogāt kāryaṃ na jāyeta /[+]
14700api ca saty eva prācyamantrādisannidhāne tadviparītamantrādyāgame kāryabhāvam īkṣamāṇā na tadabhāvasya kāraṇabhāvam avasthāpayāmaḥ /[+]
14705ataḥ kāraṇaśakter eva pratibandhako mantraḥ na tadabhāvaḥ kāraṇam /[+]
14709ato 'sti kaścid atiśayaḥ kāraṇānām yannāśatirodhānābhyāṃ kāryaṃ nārabhanta iti siddhaṃ pratyakṣāvagatād dāhād dahanaśaktikalpanam /[+]
14726śabdād anantaram arthapratipattiṃ dṛṣṭvā tasya tatkāraṇatvam avasīyate /[+]
14727na ca vyāpāram antareṇakāraṇatvam upapadyata iti śabdasamavāyī vyāpāro 'numīyate /[+]
14780dṛṣṭasya nadīpūrasya kāraṇābhāvānupapattyopariṣṭād vṛṣṭiḥ kalpyate /[+]
14794kathaṃ ca vidyamānatvaviśiṣṭo gṛhābhāvo bahirbhāvaṃ sādhayati kathaṃ ca śuddho nety ubhayatra kāraṇam āha vidyamānatveti dvayena /[+]
14823aprāmāṇyakāraṇāni ca saṃśayaviparyayāvajñānaṃ vā tac cārthāpattāv api nāstīti katham apramāṇatā /[+]
14825na sambandhaḥ prāmāṇye kāraṇam api tu bādhavirahaḥ /[+]
14829atas sā svarūpasaty api na pūrvam avagateti na jñānotpattau kāraṇam iti // //[+]
14845kiṃ punar jagadabhāvena sambandho nāvagamyate tasyānavagater iti ced nanv anupalabdhir abhāvāvagame kāraṇam yathā caikatra san devadatto deśāntarenupalabhyamāno nāstīti niścīyate /[+]
14847na hi darśanavadadarśanam api prayatnam apekṣate darśanaṃ hi kāryaṃ svakāraṇam arthendriyasannikarṣādyapekṣamāṇam ekatra sato na sarvatra sambhavati darśanābhāvas tu na kiñcid apekṣata iti codayati nanv atreti /[+]
14871avagate hi sāhitye bhavati śaṅkā kim ayam aupādhikas saṃsargo dhūmasyāgninā saha āhosvit sahaja eveti tatrāsakṛddarśane 'nvayāvyabhicārād upādhyantarapraveśakāraṇābhāvāt svābhāviko 'syāgninānvaya iti bhavati matiḥ /[+]
14922yatrāpi dāhādikāryadarśanād agnyādeḥ kāraṇasya śaktir astīti kalpyate tatrāpy arthāpattir eva prathamā /[+]
14928kāryaṃ hi kāraṇena sāmānyato jñātasambandham iti tatas tatpratītir anumānam evedam iti /[+]
14935nanv avagataṃ tāvat kāryasāmānyaṃ kāraṇasāmānyena vyāptam iti atas tad anumāsyate /[+]
14936satyam kin tu śaktikalpanayā vinā kāraṇākhyaiva na nivartate /[+]
14937aṅkuro hi bījabhāvabhāvī vyabhicaritabhāvāntaraś ca bījakāraṇaka ity avagataḥ saty api tu bīje 'jāyamānas tad api vyabhicaratīti kāraṇāvagatir evāvasīdati tāṃ śaktikalpanayottabhnāti /[+]
14938kḷptāyāṃ ca śaktau kāraṇasambandhinyām arthāpattyā yadi sambandho 'vagamyate tad astu siddhāntavacchaktisiddhāv arthāpattiḥ pramāṇam iti /[+]
14953kāraṇam āha na hīti /[+]
15060pratibaddhasvabhāvaṃ hi pratibandhabalād eva pratibandhakam upasthāpayati apratibandhena tv anyakalpanāyāṃ na pratiniyame kāraṇam asti /[+]
15063pramāṇatvaṃ pramākāraṇatvam ity arthaḥ /[+]
15069nirūpito hi sambandhaḥ pramāṇotpattau kāraṇam anumāne na ceha tatheti // //[+]
15080tatra hi buddhir evāsati sambandhajñāne na jāyata iti tadutpattau kāraṇam āśrīyata eva /[+]
15087yathā tāvadaṣṭakādiviṣayāṃ manvādismṛtim upalabhya tanmūlakāraṇānvicchāyām asambhavatsu bhramavipralipsānubhavapuṃvākyāntareṣu smṛtes svamūlakāraṇam antareṇānupapattyā śrutir eva mūlatayā kalpyate /[+]
15173yac cābhāvasya kāraṇam iṣyate tattanmātrabuddher evobhayavādisiddhāyāḥ kāraṇam āśrīyatām /[+]
15174ato yatraiva prāk saṃsṛṣṭabuddhir āsīt tatraiva vilakṣaṇakāraṇopanipāte tanmātrabuddhir eva jāyate na punarghaṭādyabhāvaḥ /[+]
15219asati hi tasmin kāryakāraṇādīnām itaretarasaṅkaro vārtikakṛtā darśita eva /[+]
15241ātmendriyamano 'rthasannikarṣo hi jñānajananakāraṇam tad yadā satsv apy aviguṇeṣv indriyādiṣu jijñāsito 'py arthaḥ prayatnenānviṣṭo na dṛśyate tadā tadabhāvād adarśanam iti kalpyate /[+]
15244yac coktam yadabhāvasya kāraṇaṃ tattanmātradhiya eva kalpanālāghavād astv iti /[+]
15247na ca yadabhāvasya kāraṇaṃ tattanmātradhiya iti yuktam /[+]
15248mudgaraprahārādir hy abhāvasya kāraṇam /[+]
15278yo 'yaṃ kāryakāraṇādinā parasparavivekaś caturdhā darśitaḥ sa vastvasaṅkara ity ākhyāyate /[+]
15291yo 'yaṃ kāraṇādivibhāgena laukikānāṃ vyavahāro dṛśyate sarvasaṅkare na syāt kṣīramānayeti niyukto yat kṣīram evānayati na dadhi dadhyānayane na kṣīram idam asati kāryakāraṇādīnām itaretaraviveke na sidhyatīti // //[+]
15324na hy apracyutaprācyārthakriyārūpasyānupalambhe ghaṭasya kiñcit kāraṇam adhunā paśyāmo yady asya vināśo nāma kim api tattvāntaraṃ nāśrīyata iti siddhaṃ tattvāntaram iti /[+]
15365kiṃ punaḥ kāraṇaṃ dvyātmakasyaikam eva rūpaṃ gṛhyate nāparaṃ kiñcid ata āha yasya yatreti /[+]
15404atra kāraṇam āha bhāvāṃśeti /[+]
15410ekasyā api buddher nānākāraṇatvadarśanāt /[+]
15441bhede kāraṇam āha udbhaveti /[+]
15446idaṃ cānayor vivekakāraṇam ity āha idam eveti /[+]
15477na ca prāptimātram aindriyakajñānajanmani kāraṇam /[+]
15586sa ca prāmāṇye kāraṇaṃ na bhāvasvarūpatā /[+]
15596na ca syād vyavahāro 'yam iti kāraṇādivibhāgenokto vyavahāra ity arthaḥ // //[+]
15623nanu ca vyāsamatānusāriṇopamānātiriktaṃ pramāṇadvayam upavarṇitam ṛṣiṇā ca sambhavaitihyayor api pramāṇatvam āśritam tatparityāge kāraṇaṃ vaktavyam ata āha yuktīti /[+]
15788atraiva sādhye pūrvoktāḥ nānyatvāt iti bhāṣyavyākhyānāvasara uktāḥ doṣavarjitaiḥ kāraṇaiḥ janyamānatvāt anāptāpraṇītoktijanyatvāt deśādibhede 'pi bādhavarjanāt iti hetavo darśayitavyā ity āha atreti // //[+]
15794ihāpi ca bhāṣyakāreṇa brūta ity ucyate avabodhayati budhyamānasya nimittaṃ bhavati ityādi codanāsūtroktam eva svataḥ prāmāṇyakāraṇam uktam iti // //[+]
15805atra bhāṣyakāreṇa kāryakāraṇabhāvādayas sambandhāś śabdasyānupapannā ity uktvā saṃśleṣasambandhabhāva eva darśitaḥ tad etadvārtikakāro darśayati asambhaveneti /[+]
15806nimittanaimittikāśrayāśrayibhāvādayas sambandhāś śabdārthayor atyantāsambhāvitā eva kāryakāraṇabhāvas tu bauddhagandhivaiyākaraṇair abhyupagata eva /[+]
15814artho 'pi jātivyaktyavayavāvayaviguṇaguṇivyatirekāvyatirekādivikalpadūrīkṛtanirūpaṇo na bāhyas sambhavatīti jñānātmakaśabdavedanānantarotpadyamānabāhyajātyādinirbhāsapratyayamātrātmaivasa cāyam evambhūto 'rthaś śabdena janyata eveti kāryakāraṇabhāvam eva śabdārthayos sambandham ātiṣṭhante /[+]
15841atra kāraṇam āha na hīti parāntena /[+]
15866evam ihāpi bālaḥ prayojyavṛddhasya viśiṣṭārthavyavahāradarśanena tadviṣayāṃ buddhim anumāya śabdānantarabhāvitayā śabdakāraṇatāṃ tāvadavadhārayati /[+]
16008ayam abhiprāyaḥ asyārthasyāyaṃ gamaka iti jñāte nāvyāpriyamāṇasyāvagatau kāraṇatvam upapadyata iti tadvyāpāro 'vasīyate śabdavyāpāraś cābhidhety ucyate /[+]
16035kārakāś cakṣurādaya iti nānumanyāmahe jñānakāraṇasyaiva jñāpakatvāt tad etad āha svarūpeti // //[+]
16038na cet sambandhagrahaṇam eta hi tadāgamanyāyena kāraṇam āpadyeta ata āha yatsādhakatameti /[+]
16054ayam abhiprāyaḥ nāsattiviśeṣa eva karaṇatve kāraṇam api tarhi bāhyapradīpādyapekṣayāsattiḥ ābhyantarātmamanassaṃyogāpekṣayā tv asādhāraṇyam ātmamanassaṃyogo hi rasādijñānasādhāraṇo nāvyabhicāritayā rūpadarśanakāraṇam iti śakyate 'vagantum /[+]
16055cakṣuṣaḥ punarasādharaṇatayaiva rūpajñāne kāraṇatvam iti cakṣūrūpādibhedas tu ity atroktam iti // //[+]
16057anena yattadāgamanyāyena sambandhagrahaṇam eva kāraṇam āpadyetety uktaṃ tad api vivakṣāviśeṣavaśenāstv iti darśitam iti // //[+]
16063kathaṃ punas tulye 'pi cakṣuḥpradīpayor jñānakāraṇatve cakṣuṣaḥ karaṇatvam ity atropapattim āha prakāśa iti /[+]