Occurrences of vidyā in "Bhāmati"

Click [+] to expand the context.
226vijñānavādināmapi yadyapi na bāhyaṃ vastusat tathāpyanādyavidyāvāsanāropitamalīkaṃ bāhyam tatra jñānākārasyāropaḥ /[+]
400nanu iyamanādiratinirūḍhanibiḍavāsanānubaddhā avidyā na śakyā niroddhum upāyābhāvāt iti yo manyante taṃ prati tannirodhopāyamāha tadvivekena ca vastusvarūpāvadhāraṇam nirvicikitsaṃ jñānam vidyāmāhuḥ paṇḍitāḥ /[+]
402tatra śravaṇamananādibhiryadvivekavijñānaṃ tena vivekāgrahe nivartite adhyāsāpabādhātmakaṃ vastusvarūpāvadhāraṇaṃ vidyā cidātmarūpaṃ svarūpe vyavatiṣṭhata ityarthaḥ /[+]
404atinirūḍhanibiḍhavāsanānuvidvā avidyā vidyayā apabādhitāpi svavāsanāvaśātpunarudbhaviṣyati pravartayiṣyati ca vāsanādikāryaṃ svocitamityaya āha tatraivaṃ sati evaṃbhūtavastutattvāvadhāraṇe sati yatra yadadhyāsaḥ[+]
416tattvaparicchedo hi pramā vidyā tatsādhanāni pramāṇāni kathamavidyāvadviṣayāṇi nāvidyāvantaṃ pramāṇānyāśrayanti tatkāryasya vidyāyā avidyāvirodhitvāt iti bhāvaḥ /[+]
468na ca dehādi bhasmībhūtaṃ pāralaukikāya phalāya kalpata iti dehādyatiriktaṃ kañcidātmānamadhikāriṇamākṣipati śāstram tadavagamaśca vidyā iti kathamavidyāvadviṣayaṃ śāstramityāśaṅkyāha śāstrīyetu iti /[+]
472tatra kathamakartā prayoktā kathaṃ ca abhoktā karmajanitaphalabhogabhāgī tasmādanādyavidyālabdhakartṛtvabhoktṛtvabrāhmaṇatvādyabhimāninaṃ naramadhikṛtya vidhiniṣedhaśāstraṃ pravartate /[+]
481na ca parasparaparāhatiḥ vidyāvidyāvatpuruṣabhedena vyavasthopapatteḥ /[+]
507virodhipratyayaṃ vinā kuto 'sya prahāṇamityaya uktam ātmaikatvavidyāpratipattaye /[+]
536tacca prāptamapyanādyavidyāvaśādaprāptamiveti prepsitaṃ bhavati yathā svagrīvāgatamapi graiveyakaṃ kutaścidbhramānnāstīti manyamānaḥ pareṇa pratipāditamaprāptamiva prāpnoti /[+]
619yajñādisaṃskṛto hi puruṣaḥ ādaranairantaryadīrghakālairāsevamāno brahmabhāvanāmanādyavidyāvāsanāṃ samūlakāṣaṃ kaṣati tato 'sya pratyagātmā suprasannaḥ kevalo viśadībhavati /[+]
628tasmāt yadi śrutyādayaḥ pramāṇaṃ yadi vā pāramarṣaṃ sūtraṃ sarvathā yajñādikarmasamuccitā brahmopāsanā viśeṣaṇatrayavatī anādyavidyātadvāsanāsamucchedakrameṇa brahmasākṣātkārāya mokṣāparanāmne kalpata iti tadarthaṃ karmāṇyanuṣṭheyāni /[+]
680tasmādavidyāsaṃskārānuvṛttyā karmānuṣṭhānam tena ca vidyāsahakāriṇā tatsamuccheda upapatsyate /[+]
683atrocyate satyam 'sadeva somyedamagra āsīt' ityupakramāt 'tattvamasi' ityantācchabdādbrahmamīmāṃsopakaraṇādasakṛdabhyastānnirvicikitse 'nādyavidyopādānadehādyatiriktapratyagātmatattvāvabodhe jāte 'pi avidyāsaṃskārānuvṛttyānuvartante sāṃsārikāḥ pratyayāstadvyavahārāśca tathāpi tānapyayaṃ vyavahārapratyayānmithyeti manyamāno vidvān ca śraddhatte pittopahatendriya iva guḍaṃ thūtkṛtya tyajannapi tasya tiktatām /[+]
905satyam brahmāvagatau brahmasvabhāve notpattyādayaḥ saṃbhavanti tathāpyanirvacanīyānādyavidyāvaśādbrahmasvabhāvo 'parādhīnaprakāśo 'pi pratibhānapi na pratibhātīva parādhīnaprakāśa iva dehendriyādibhyo bhinno 'pyabhinna iva bhāsata iti saṃsārabījāvidyādyanarthanibarhaṇātprāgaprāpta iva tasminsati prāpta iva bhavatīti puruṣeṇārthyamānatvātpuruṣārtha iti yuktam /[+]
933sadaiva muktaḥ sadaiva kevalo 'nādyavidyāvaśāttu bhrāntyā tathāvabhāsata ityarthaḥ /[+]
1058vicārasyādhyavasānaṃ savāsanāvidyādvayocchedaḥ /[+]
1129na kevalaṃ mahāviṣayatvenāsya mahattvam api tvanekāṅgopāṅgopakaraṇatayāpītyāha anekavidyāsthānopabṛṃhitasya /[+]
1130purāṇanyāyamīmāṃsādayo daśa vidyāsthānāni taiḥ tayā tayā dvāropakṛtasya /[+]
1167vaiyāsikaṃ tu matamanuvartamānāḥ śrutismṛtītihāsādisiddhasṛṣṭipralayānusāreṇa anādyavidyopadhānalabdhasarvaśaktisarvajñānasyāpi paramātmano nityasya vedānāṃ yonerapi na teṣu svātantryam pūrvapūrvasargānusāreṇa tādṛśānupūrvīviracanāt yathā hi yāgādibrahmahatyādayor'thānarthahetavo brahmavivartā api na sargāntare vipariyanti /[+]
1329kutaḥ karmabrahmavidyāphalayorvailakṣaṇyāt /[+]
1338nāpyanādyavidyāpidhānāpanayaḥ tasya svavirodhividyodayādeva bhāvāt /[+]
1339nāpi vidyodayaḥ tasyāpi śravaṇamananapūrvakopāsanājanitasaṃskārasacivādeva cetaso bhāvāt /[+]
1401avidyādvayapratibandhāpanayamātreṇa ca vidyāyā mokṣasādhanatvam na svato 'pūrvotpādena vā ityatrāpi śrutirudāharati tvaṃ hi naḥ piteti /[+]
1412tato 'vidyānivṛttyā brahmasvarūpāvirbhāvo mokṣaḥ na tu vidyākāryastajjanitāpūrvakāryo vā iti sūtrārthaḥ /[+]
1476brahmasvabhāva eva mokṣo 'nādyavidyāmalāvṛta upāsanādikriyayātmani saṃskriyamāṇe 'bhivyajyate na tu kriyate /[+]
1517na copāsanā vānubhavaparyantatā vāsya vidhergocaraḥ tayoranvayavyatirekāvadhṛtasāmarthyayoḥ sākṣātkāre vā anādyavidyāpanaye vā vidhimantareṇa prāptatvena puruṣecchayānyathākartumakartuṃ vā aśakyatvāt /[+]
1558upanipūrvātsaderviśaraṇārthātkvipyupaniṣatpadaṃ vyutpāditam upanīya advayaṃ brahma savāsanāmavidyāṃ hinastīti brahmavidyāmāha taddhetutvādvedāntā apyupaniṣadaḥ tato viditaḥ aupaniṣadaḥ puruṣaḥ /[+]
1597ayamarthaḥ puruṣo hi śrutismṛtītihāsapurāṇatadaviruddhanyāyavyavasthāpitatvātparamārthasan prapañcastvanādyavidyopadarśito 'paramārthasan /[+]
1657etaduktaṃ bhavatiyadyapi brahmodāsīnam tathāpi tadviṣayaṃ śābdajñānamavagatiparyantaṃ vidyā svavirodhinīṃ saṃsāramūlanidānamavidyāmucchindatprayojanavadityarthaḥ /[+]
1811vidyāṃ cāvidyāṃ ca yastadvedobhayaṃ saha /[+]
1812avidyayā mṛtyuṃ tīrtvā vidyayāmṛtamaśnute //[+]
1826anirvacanīyānādyavidyāśaktimañcetanopādānaṃ jagadāgamikamiti brahmavidaḥ /[+]
1895yadyapi ca kūṭasthanityasyāpariṇāmina audāsīnyamasya vāstavaṃ tathāpyanādyanirvacanīyavidyāvacchinnasya vyāpāravattvabhavabhāsata iti kartṛtvopapattiḥ /[+]
1911yaḥ sarvajñaḥ sarvavidyasya jñānamayaṃ tapaḥ /[+]
2150saṃprati tu brahma vivakṣitopādhimupasyatvenopakṣipyate natu vidyākarmātiśayalabdhotkarṣo jīvātmādityapadavedanīya iti nirṇīyate /[+]
2164vidyākarmātiśayasamudācāre 'pyanādibhavaparaṃparopārjitānāṃ pāpmanāmapi prasuptānāṃ saṃbhavāt /[+]
2565anādyavidyāvacchedalabdhajīvabhāvaḥ para evātmā svato bhedenāvabhāsate /[+]
2681etāvataiva vidyopasaṃhārājjīvasya brahmātmatāparatāsya lakṣyata ityāha tāvatā ceti /[+]
2750tato 'tidūnamānasamagniparicaraṇakuśalamupakosalamupetya trayo 'gnayaḥ karuṇāparādhīnacetasaḥ śraddadhānāyāsmai dṛḍhabhaktaye sametya brahmavidyāsūcire'prāṇo brahma kaṃ brahma khaṃ brahma' iti /[+]
2755evaṃ saṃbhūyoktvā pratyekaṃ ca svaviṣayāṃ vidyāmūcuḥ'pṛthivyagnirannamādityaḥ' ityādanā /[+]
2756punasta enaṃ saṃbhūyocuḥ eṣā somya te 'smidvidyā pratyekamuktā svaviṣayā vidyā ātmavidyā cāsmābhiḥ saṃbhūya pūrvamuktā prāṇo brahma kaṃ khaṃ brahmeti ācāryastu te gatiṃ vaktā brahmavidyeyamuktāsmābhirgatimātraṃ tvavaśiṣṭaṃ noktaṃ tattu vidyāphalaprāptaye jābālastavācāryo vakṣyatītyuktvāgnaya uparemire /[+]
2774kimuktaṃ bhavati tubhyaṃ brahmavidyāsmābhirūpadiṣṭā tadvidastu gatirnoktā tāṃ ca kiñcidadhikamādhyeyaṃ pūrayitvācāryo vakṣyatīti /[+]
2801yadyapi pṛthivyādyabimānino devasyātmatvamasti adṛṣṭatvādayaśca saha dṛṣṭṛtvādibhirupapadyante śarīrendriyādiyogācca 'pṛthivyeva yasyāyatanamagnirloko mano jyotiḥ' ityādiśruteḥ tathāpi tasya pratiniyataniyamanāt 'yaḥ sarvaṃllokānantaro yamayati yaḥ sarvāṇi bhūtānyantaro yamayati' iti śrutivirodhādanupapatteḥ yogī tu yadyapi lokabhūtaviśatayā sarvāṃllokānsarvāṇi ca bhūtāni niyantumarhati tatra tatrānekavidhadehendriyādinirmāṇena 'sa ekadhā bhavati tridhā bhavati' ityādiśrutibhyaḥ tathāpi 'jagadvyāpāravarjaṃ prakaraṇāt' iti vakṣyamāṇena nyāyena vikāraviṣaye vidyāsiddhānāṃ vyāpārabhāvātso 'pi nāntaryāmī /[+]
2871tena 'tadaikṣata' ityādāvupacaryatāṃ brahmaṇo jagadyonitāvidyāśaktyāśrayatvena /[+]
2888anādyavidyātadvāsanāpravāhapatitastu nānuyogamarhati /[+]
2891na kevalaṃ liṅgādapi tu 'parā vidyā' iti samākhyānādapyetadeva pratipattavyamityāha apica dve vidye iti /[+]
2895samākhyāntaramāha apica sa brahmavidyāṃ sarvavidyāpratiṣṭhāmiti /[+]
2930te ca mīmāṃsamānā niścayamanadhigacchantaḥ kaikeyarājaṃ vaiśvanaravidyāvidamupaseduḥ /[+]
2949yadyapi ca vājasaneyināṃ vaiśvānaravidyopakrame 'vaiśvānaraṃ ha vai bhagavān saṃprati veda taṃ no brūhi' ityatra nātmaśabdau staḥ tathāpi tatsamānārthaṃ chāndogyavākyaṃ tadupakramamiti tena niścitārthena tadavirodhena vājasaneyivākyārtho niścīyata /[+]
3084nāmarūpādityavidyābhiprāyam /[+]
3452ayamasyābhisaṃdhiḥyāvatkiñcita sukhaṃ duḥkhamāgamāpāyi tatsarvaṃ śarīrendriyāntaḥkaraṇasaṃbandhi na tvātmanaḥ sa punaretāneva śarīrādīn anādyavidyāvāsanāvaśādātmatvenābipratītastadgatena sukhaduḥkhena tadvantamātmānamabhimanyamāno 'nutapyate /[+]
3645devadīnāṃ vividhavicitrānandabhogabhogināṃ vairāgyābhāvānnārthitvaṃ brahmavidyāyāmityata āha tatrārthitvaṃ tāvanmokṣaviṣayamiti /[+]
3653naca karmānadhikāre brahmavidyānadhikāro bhavatītyāha yadapi karmasvanadhikārakāraṇamuktamiti /[+]
3675dṛṣṭā ca vaśina icchāvaśādvaye kriyā yathā viṣavidyāvida icchāmātreṇa viṣaśakalapreraṇam /[+]
3676naca viṣavidyāvido darśanenādhiṣṭhānadarśanādvyavahitaviprakṛṣṭabhūtādarśanāddevādīnāṃ kathamadiṣṭhānamiti vācyam /[+]
3888naca brahmaṇastadvāsanā tasya vidyātmanaḥ śuddhasvabhāvasya tadayogāt /[+]
3904yadyapiprāṇāmātrāvaśeṣatātanniḥ śeṣaye suṣuptapralayāvasthayorviśeṣaḥ tathāpi karmavikṣepasaṃskārasahitalayalakṣaṇā vidyāvaśeṣatāsāmyena svāpapralayāvasthayārabheda iti draṣṭavyam /[+]
3938brahmavidyāsvadhikāraṃ devarṣīṇāṃ brūvāṇaḥ praṣṭavyo jāyate kiṃ sarvāsu brahmavidyā svaviśeṣeṇa sarveṣāṃ kiṃvā kāsucideva keṣāñcit /[+]
3939yadyaviśeṣeṇa sarvāsu tato madhvādividyāsvasaṃbhavaḥ /[+]
3970yadyucyeta nāviśeṣaṇa sarveṣāṃ devarṣīṇāṃ sarvāsu brahmavidyāsvadhikāraḥ kintu yathāsaṃbhavamiti /[+]
4116tasmātsiddho devatānāṃ prāyeṇa brahmavidyāsvadhikāra iti // //[+]
4126naca brahmavidyāyāmagniḥ sādhanamiti kimityanāhitāgnayo nādhikriyante /[+]
4127na cādhyayanābhāvāttatsādhanāyāmanadhikāro brahmavidyāyāmiti sāṃpratam /[+]
4129naca tathā brahmavidyāyāmalaukikamasti sādhanaṃ yacchūdrasya na syāt /[+]
4151tathā cādhyayanavidheraniyāmakatvācchūdrasyādhyayanena vā pustakādipāṭhena vā sāmarthyamastīti so 'pi brahmavidyāyāmadhikriyeta /[+]
4152mā bhūdvādhyayanābhāvātsarvatra brahmavidyāyāmadhikāraḥ saṃvargavidyāyāṃ tu bhaviṣyati /[+]
4155tasmādyathānadhīyānasyeṣṭau niṣādasthapateradhikāro vacanasāmarthyādevaṃ saṃvargavidyāyāṃ śūdrasyādhikāro bhaviṣyatīti prāptam /[+]
4160yadā cādhyanasaṃskṛtena svādhyāyena phalavatkarmabrahmāvabodho bhāvyamāno 'byudayaniḥśreyasaprayojana iti sthāpitaṃ tadā yasyādhyayanaṃ tasyaiva karmabrahmāvabodho 'bhyudayaniḥśreyasaprayojano nānyasya yasya copanayanasaṃskārastasyaivādhyayanaṃ sa ca dvijātīnāmevetyupanayanābhāvenādhyayanasaṃskārābhāvāt pustakādipaṭhitasvādhyāyajanyor'thāvabodhaḥ śūdrāṇāṃ na phalāya kalpata iti śāstrīyasāmarthyābhāvānna śūdro brahmavidyāyāmadhikriyata iti siddham /[+]
4163vidyāyāmanavakḷpta ityapi draṣṭavyam /[+]
4165dvitīyaṃ pūrvapakṣamanubhāṣate yatpunaḥ saṃvargavidyāyāmiti /[+]
4169na tāvacchūdraḥ saṃvargavidyāyāṃ sākṣāccedyate yathā 'etayā niṣādasthapatiṃ yājayet' iti niṣādasthapatiḥ /[+]
4176apica kimarthavādabalādvidyāmātre 'dhikāraḥ śūdrasya kalpate saṃvargavidyāyāṃ vā na tāvadvidyāmātra ityāha kāmaṃ cāyamiti /[+]
4177nahi saṃvargavidyāyāmarthavādaḥ śruto vidyāmātre 'dhikāriṇamupanayatyatiprasaṅgāt /[+]
4178astu tarhi saṃvargavidyāyāmeva śūdrasyādhikāra ityata āha arthavādasthatvāditi /[+]
4219itaśca na jātiśūdro jānaśrutiḥ yatkāraṇaṃ prakaraṇanirūpeṇa kriyamāṇe kṣatriyatvamasya jānaśruteravagamyate caijñarathena liṅgāditi vyācakṣāṇaḥ prakaraṇaṃ nirūpayati uttaratra hi saṃvargavidyāvākyaśeṣe /[+]
4220caitrarathenābhipratāriṇā niścitakṣātriyatvena samānāyāṃ saṃvargavidyāyāṃ samabhivyāhārālliṅgātsaṃdigdhakṣatriyabāvo jānaśrutiḥ kṣatriyo niścīyate /[+]
4238na kevalamupanītādhyayanavidhiparāmarśena na śūdrasyādhikāraḥ kintu teṣu teṣu vidyopadeśeṣūpanayanasaṃskāraparāmarśāt śūdrasya tadabhāvābhidhānādbrahmavidyāyāmanadhikāra iti /[+]
4480tadvināśe vā samastasaṃsārocchedaḥ tanmūlavidyāśakteḥ samucchedādityata āha muktānāṃ ca punaḥ /[+]
4483vidyayā tasyā bījaśakterdāhāt /[+]
4485tena yasyaiva jīvasya vidyotpannā tasyaivāvidyāpanīyate na jīvāntarasya bhinnādhikaraṇayorvidyāvidyayoravirodhāt tatkutaḥ samastasaṃsārocchedaprasaṅgaḥ /[+]
4492nahyacetanaṃ caitanānadhiṣṭhitaṃ kāryāya paryāptamiti svakāryaṃ kartuṃ parameśvaraṃ nimittatayopādānatayā vāśrayate prapañcavibhramasya hīśvarādhiṣṭhānatvamahivibhramasyeva rajjvadhiṣṭhānatvam tena yathāhivibhramo rajjūpādāna evaṃ prapañcavibhrama īśvaropādānaḥ tasmājjīvādhikaraṇāpyavidyā nimittatayā viṣayatayā ceśvaramāśrayata itīśvarāśrayetyucyate na tvādhāratayā vidyāsvabhāve brahmaṇi tadanupapatteriti /[+]
4533naciketāstu pathamena vareṇa pituḥ saumanasyaṃ vavre dvitīyenāgnividyām tṛtīyenātmavidyām /[+]
4561ajāśabdo yadyapi chāgāyāṃ rūḍhastathāpyadhyātmavidyādhikārānna tatra kartitumarhati /[+]
4589sattvapuruṣānyatākhyātisamunmūlitanikhilavāsanāvidyānubandhastvanyo jahātyenāṃ prakṛtim /[+]
4943yadā tvāgamācāryopadeśapūrvakamanananididhyāsanaprakarṣaparyantajo 'sya brahmasvarūpasākṣātkāra upāvartate tadā nirmṛṣṭanikhilavāsanāvidyāmalasya kāryakāraṇasaṃghātabhūtasya vināśe tānyeva bhūtāni naśyantyani tadupādhiścidātmanaḥ khilyabhāvo vinaśyati /[+]
4988ātyantike hi jīvaparamātmanorabhede tāttvike 'nādyavidyopādhikalpito bhedastattvamasīti jīvātmano brahmabhāvatattvopadeśaśravaṇamanananididhyāsanaprakarṣaparyantajanmanā sākṣātkāraṇe vidyayā śakyaḥ samūlakāṣaṃ kaṣituṃ rajjvāmahivibhrama iva rajjutattvasākṣātkāreṇa rājaputrasyeva va mlecchakule vardhamānasyātmani samāropito mlecchabhāvo rājaputro 'sīti āptopadeśena /[+]
5015nāpi paramātmanaḥ tasya vidyaikarasyāvidyāśrayatvānupapatteḥ /[+]
5016tadatra saṃsāritvāsaṃsāritvavidyāvidyāvattvarūpaviruddhayadharmasaṃsargudbuddhivyapadeśabhedāccāsti jīveśvarayorbhedo 'pi bhāvika ityata āha sthite ca paramātmakṣetrajñātmaikatveti /[+]
5020avidyopadhānaṃ ca yadyapi vidyāsvabhāve paramātmani na sākṣādasti tathāpi tatpratibimbakalpajīvadvāreṇa parasminnucyate /[+]
5023na khalvādimān saṃsāraḥ nāpyādimānavidyājīvavibhāgaḥ yenānuyujyeteti /[+]
5057tasmādanirvacanīyānādyavidyāparikalpita evāṃśo nabhaso na bhāvika iti yuktam /[+]
5882api ca neyaṃ pāramārthikī sṛṣṭiryenānuyujyeta prayojanam api tvanādyavidyānibandhanā /[+]
6162dṛgdarśanasaktyoḥ kila saṃyogastāpanidānaṃ tasya heturavivekadarśanasaṃskāro 'vidyā sā ca vivekakhyātyā vidyayā virodhitvādvinivartyatetannivṛttau tadhetukaḥ saṃyogo nivartate tannivṛttau ca tatkāryastāpo nivartate /[+]
8503ātmavit pañcāgnividyāvit na ātmavit anātmavit /[+]
8504yo hi pañcāgnividyāṃ na vedaṃ taṃ devā bhakṣayantīti nindyate pañcāgnividyāṃ stotuṃ tasyā eva prakṛtatvāt /[+]
9115prapañcastvanādyavidyāsiddho 'nūdya brahmaṇi pratiṣidyata iti yuktam /[+]
9169tasmādanādyavidyāvikrīḍitamevaikasyātmano jīvabhāvabhedo na bhāvikaḥ /[+]
9170tathāca tattvajñānadavidyānivṛttāvapavargasiddhiḥ /[+]
9414tasmādyatheha pūrvakarmāsaṃbhavino guṇātkarmabheda evamihāpi pañcāgnividyāyāḥ ṣaḍagnividyā bhinnā evaṃ prāṇasaṃvādeṣūnādhikabhāvena vidyābeda iti /[+]
9443tasmāt svarasasiddhāprāptakarmavidhiparatvātkarmaṇyayamabhyāso bhāvanānubandhabhūtāni bhindāno bhāvanāṃ bhinatti yathā tathā śākhāntaravihitā api vidyāḥ śākhāntaravihitābhyo vidyābhyo 'bhyāso bhetsyatīti /[+]
9483yairātharvaṇikagranthopāyā vidyā veditavyāṃ teṣāmeva śirovratapūrvādhyayanaprāptagranthabodhitā phalaṃ prayacchati nānyathā /[+]
9484anyeṣāṃ tu chāndogyādīnāṃ saiva vidyā cīrṇaśirovratānāṃ phaladetyātharvaṇagranthādhyayanasaṃbandhādavagamyate /[+]
9486'teṣāmevaitāṃ brahmavidyāṃ vadeta' iti vidyāsaṃyoge 'pyetāmiti prakṛtaparāmarśinā sarvanāmnādhyāyanasaṃbandhāvirodhādātharchavihitaiva vidyocyata iti /[+]
9489vidyaikatvaṃ darśayati ca /[+]
9490bhūyobhūyo vidyaikatvasya vedadarśanādyatrāpi saguṇabrahmavidyānāṃ na sākṣādveda ekatvamāha tāsāmapi tatprāyapaṭhitānāṃ tadvidhānāṃ prāyadarśanādekatvameva /[+]
9503tataśca śākhāntaraparīyānarthānanyebhyastadvidyebhyo 'dhigamyopasaṃhariṣyati /[+]
9542pūrvapakṣaṃ gṛhṇāti vidyaikatvamiti /[+]
9547na kevalaṃ śākhāntare ekasyāmapi śākhāyāṃ dṛṣṭametanna ca tatra vidyābheda ityāha vājasanetyake 'pi ceti /[+]
9551bahutarapratyabhijñāne 'pi upakramabhedāttanurodhena copasaṃhāravarṇanādekasminvākye tasyaiva codgīthasya punajhapunaḥ saṃkīrtanāllakṣaṇāyāṃ ca chāndogye vājasaneyake pramāṇābhāvādvidyābheda iti rāddhāntaḥ /[+]
9776dvayorvidyāvidhyorekaśākhāgatayoragṛhmamāṇaviśeṣatayā kasya ko 'nuvāda iti viniścayābhāvādajñātajñāpanāpravṛttapravartanārūpasya ca vidhitvasya svarasasiddherubhayatropasanābhedaḥ /[+]
9808yadyapi tāsu tāsu śāṇḍilyādividyāsvāyatanabhedaparigraheṇādhyatmikāyatanatvaṃ saṃbhṛtyādīnāṃ guṇānāmādhidaikatvamityāyatanabhedaḥ pratibhāti tathāpi jyāyān diva ityādinā saṃdarbheṇādhidaivikavibhūtipratyabhijñānātṣoḍaśakalādyāsu ca vidyāsvāyatanāśravaṇādantato brahmāśrayatayā sāmyena pratyabhijñāsaṃbhavāt saṃbṛtyādīnāṃ guṇānāṃ śāṇḍilyādividyāsu ṣoḍaśakalādividyāsu copasaṃhāra iti pūrvaḥ pakṣaḥ /[+]
9809rāddhāntastumithaḥ samānaguṇaśravaṇaṃ pratyabhijñāya yadvidyā apūrvānapi tatrāśrutānguṇānupasaṃhārayati na tviha saṃbhṛtyādiguṇakabrahmavidyāyaṃ śāṇḍilyādividyāgataguṇaśravaṇamasti /[+]
9810yā tu kācidādhidaivikī vibhūtiḥ śāṇḍilyādividyāyaṃ śrūyate tasmāstatprakaraṇādhīnatvāttāvanmātraṃ grahīṣyate naitāvanmātreṇa saṃbhṛtyādīnanukraṣṭumarhati /[+]
9815tasmātsaṃbhṛtiśca dyuvyāptiśca tadidaṃ saṃbhṛtidyuvyāptyapi cātaḥ pratyabhijñānābhāvānna śāṇḍilyādividyāsūpasaṃhriyata iti siddham // //[+]
9817puruṣavidyāyamitra cetareṣāmanāmnānāt /[+]
9822tasmātpuruṣayajñatvāviśeṣānmaraṇāvabhṛthatvādisāmānyāccaikavidyādhyavasāne ubhayatra ubhayadharmopasaṃhāra iti prāptam /[+]
9835naca patnīyajamānavedavidyādisaṃpādanaṃ taittirīyāṇāmivi tāṇḍināṃ paiṅgināṃ vā vidyate savanasaṃpattirapyeṣāṃ vilakṣaṇaiva /[+]
9836tasmādbhūyo vailakṣaṇye sati na kiñcinmātrasālakṣaṇyādvidyaikatvamucitamatiprasaṅgāt /[+]
9838api ceyaṃ paiṅgināṃ tāṇḍināṃ ca puruṣayajñavidyāphalāntarayuktā svatantrā pratīyate /[+]
9840naca svatantraparantrayoraikyamucitamityāhaapica sasaṃnyāsāmātmavidyāmiti /[+]
9847pūrvapakṣaṃ gṛhṇāti upasaṃhāra evaiṣāṃ vidyāsviti /[+]
9848saphalā hi sarvā vidyā āmnātāstatsannidhau mantrāḥ /[+]
9849karmāṇi ca samāmnātāni 'phalavatsannidhāphalaṃ tadaṅgam' iti nyāyādvidyāṅgābhāvena vijñāyante /[+]
9851nahyatra śrutiliṅgavākyaprakaraṇasthānasamākhyānāni santi viniyojakāni pramāṇāni nahi yathā darśapūrṇamāsāvārabhya samidādayaḥ samāmrātāstathā kāñcidvidyāmārabhya mantrā vā karmāṇi vā samāmrātāni /[+]
9853naca śrutasvāṅgaparipūrṇā vidyā etānākāṅkṣitumarhati yena prakaraṇāpaditasāmānyasaṃbandhānāṃ saṃnidhirviśeṣasaṃbandhāyā bhavedityarthaḥ /[+]
9855mā nāma bhūtphalavatīnāṃ vidyānāṃ paripūrṇāṅgānāmākāṅkṣā //[+]
9857tatrāpi ca vidyānāṃ phalavattvāttādarthyamaphalānāṃ mantrāṇāṃ karmaṇāṃ ca /[+]
9860idaṃ khalu nivṛttākāṅkṣāyā vidyāyāḥ saṃnidhāne śrutamanākāṅkṣāyā sākāṅkṣasyāpi saṃbaddhumasāmarthyāttasyā apyākāhkṣāmutthāpayati /[+]
9866naca vidyāsaṃbaddhaṃ kañcanārthaṃ mantreṣu pratīmaḥ /[+]
9881vākyena viniyuktasyāpi jyotiṣṭome pravargyasya saṃnidhinā vidyāyāmapi viniyogasaṃbhavāt /[+]
9904hṛdayapadasyābhicāre 'pi samavetārthasyetarapadaikavākyatāpannasya vākyapramāṇasahitasyābhicārikātkarmaṇaḥ saṃnidhinācālayitumaśakyatvādevaṃ 'deva savitaḥ prasuva yajñam' ityāderapi yajñaprasavaliṅgasya yajñaṅgatve siddhe jaghanyo vidyāsaṃnidhiḥ kiṃ kariṣyati /[+]
10060tadvidihāpi viniyoge pratyekāntaritena liṅgena caturantaritasya vidyākramasya bādha iti /[+]
10062nahi liṅgenābhicārikakarmasaṃbandhaḥ vidyāsaṃbandhena kramakṛtena virudhyate /[+]
10064athaiva pratītivirodho naca vastuvirodhaḥ sa vidyāyāṃ viniyoge 'pi tulyaḥ /[+]
10083evaṃ śākhāntaraśrutamupāyanamupasaṃhariṣyata ityata āha vidyāntaragocaratvācceti /[+]
10093tathāca vidhūtayoḥ sukṛtaduṣkṛtayornirguṇāyāṃ vidyāyāmaśvaromādivatkiṃ bhavatvityākāṅkṣāyāṃ na tāvatprāyaścitteneva tadvilayasaṃbhavastathā satyaśvaromarāhudṛṣṭāntānupapatteḥ /[+]
10098nirguṇāpi vidyā hānopāyanābhyāṃ stotavyā /[+]
10103vidyāstutyarthatvāccāsyopāyanavādasyeti /[+]
10109nanu vidyāguṇopasaṃhārādhikāre ko 'yamakāṇḍe stutyarthavicāra itiśaṅkāmupasaṃhārannapākaroti tasmādguṇopasaṃhāravicāraprasaṅgeneti /[+]
10110vidyāguṇopasaṃhāraprasaṅgataḥ stutiguṇopasaṃhāro vicāritaḥ /[+]
10177vidyāsāmarthyācca prāgevāvagamyete /[+]
10191evañca na paryaṅkavidyātastatprakṣaya iti pūrvaḥ pakṣaḥ /[+]
10192rāddhāntastu vidyāsāmarthyavidhūtakalmaṣasya jñānavata uttareṇa pathā gacchato brahmaprāptirna cāprakṣīṇakalmaṣasyottaramārgagamanaṃ saṃbhavati /[+]
10194yamaniyamādyanuṣṭhānasahitāyā vidyāyā uttareṇa mārgeṇa paryaṅkasthabrahmaprāptyupāyatvaśravaṇāt /[+]
10196vidyaiva tādṛśī kalmaṣaṃ kṣapayati kṣapitakalmaṣaṃ cottaramārgaṃ prāpayatīti kathamardhapathe kalmaṣayaḥ /[+]
10199tadayuktaṃ buddhisaṃnidhānamātramatropayujyate nānyat taccānantarasyeva vidyāprakaraṇādvidyāyā apīti samānā śrutirubhayatrāpīti /[+]
10206nanu yathā paretasyottareṇa pathā brahmaprāptirbhavatīti vidyāphalamevaṃ tasyaivārdhapathe sukṛtaduṣkṛtahānirapi bhaviṣyatīti śaṅkāpadāni tebhya uttaramidaṃ sūtram /[+]
10208vidyāphalamapi brahmaprāptirnāparetasya bhavitumarhati śaṅkāpadebhyaḥ /[+]
10210sukṛtaduṣkṛtaprakṣayastu satyapi naraśarīre saṃbhavatīti samarthasya hetoryamaniyamādisahitāyā vidyāyāḥ karyakṣayāyogādyukto jīvata eva sukṛtaduṣkṛtakṣaya iti siddham /[+]
10212svecchayānuṣṭhānaṃ yamaniyamādisahitāyā vidyāyāḥ /[+]
10228evaṃ prāptam ucyatevidvān puṇyapāpe vidhūyanirañjanaḥ paramaṃ sāmyamupaitīti hi viduṣo vidhūtapuṇyapāpasya vidyayā kṣemaprāptimāha /[+]
10229bhramanibandhano 'kṣemo yāthātmyajñānalakṣaṇayā vidyāyā vinivartanīyaḥ /[+]
10232vidyotpādasyaiva svavirodhyavidyānivṛttirūpatvāt /[+]
10233naca vidyotpādāyā brahmalokaprāptirapekṣaṇīyā /[+]
10234yamaniyamādiviśuddhasattvasyehaiva śravaṇādibhirvidyotpādāt /[+]
10236asti tu paryaṅkavidyāyāṃ tasmārtha ityuktaṃ dvitīyena sūtreṇeti /[+]
10242vidyākṣiptāyāṃ hi gatau keyamāśaṅkā yadi kṣīṇasukṛtaḥ kimarthamayaṃ yātīti /[+]
10243nahyeṣā sukṛtanibandhanā gatirapi tu vidyānibandhanā /[+]
10259naca 'ye ceme 'raṇye śraddhātapa ityupāsate' iti sāmānyavacanātsarvavidyāsu tatpathaprāptiḥ /[+]
10260śraddhātapaḥparāyaṇānāmeva tatra tatpathaprāptiḥ śrūyate na tu vidyāparāyaṇānām /[+]
10261apicaivaṃ satyekasyāṃ vidyāyāṃ mārgopadeśaḥ sarvāsu vidyāsvityekatraiva mārgopadeśaḥ kartavyo na vidyāntare /[+]
10262vidyāntare ca śrūyate /[+]
10264evaṃ prāpte ucyate'ye ceme 'raṇye śraddhātapa ityupāsate' iti na śraddhātapomātrasya pathiprāptimāhāpi tu vidyayā tadārohāntītyatra nāvidvāṃsastapasvina iti kevalasya tapasaḥ śraddhāyāśca tatprāptipratiṣedhādvidyāsahite śraddhātapasī tatprāpyupāyatayā vadan vidyāntarīlānāmapi pañcāgnividyāvidbhiḥ samānamārgatāṃ darśayati /[+]
10265tathānyatrāpi pañcāgnividyādhikāre 'bhidhīyate'ya evametādvidurye cāmī araṇye śraddhāṃ satyamupāsate' iti /[+]
10269vidyāsāhacaryācca vidyāntaraparāyaṇānāmevedamupādānaṃ nyāṭyam /[+]
10273tasmādaniyamo vidyāntareṣvapi saguṇeṣu devayānaḥ panthā asakṛnmārgopadeśasya ca prayojanaṃ varṇitaṃ bāṣyakṛteti // //[+]
10276saguṇānāṃ vidyāyāṃ cintāṃ kṛtvā nirguṇāyāṃ cintayati /[+]
10277nirguṇāyāṃ vidyāyāṃ nāpavargaḥ palaṃ bhavitumarhati /[+]
10283tena satyāmapi vidyāyāṃ tadanupapatterna mokṣaḥ /[+]
10284phalaṃ vidyāyāṃ vibhūtayastu tāstāstasyāḥ phalam /[+]
10291tasmādetadapi vidyāstutyaiva gamayitavyam /[+]
10292tasmānnāpavargo vidyāphalam /[+]
10295rāddhāntastuvidyākarmasvanuṣṭhānatoṣiteśvaracoditam /[+]
10297nirguṇāyāṃ vidyāyāmapavargalakṣaṇaṃ śrūyamāṇaṃ na stutimātratayā vyākhyāyamucitam /[+]
10300uktaṃ hi 'na vidyau paraḥ śabdārtha' iti /[+]
10301naca viduṣamapāntaramaḥprabhṛtīnāṃ tattaddehasaṃtārātsatyāmapi brahmavidyāyāmanirmokṣānna brahmavidyā mokṣasya heturiti sāmpratam /[+]
10305tadvadihāpi vidyākarmārādhanāvarjiteśvaravihitādhikārapadapratibaddhā brahmavidyā yadyapi na muktiṃ dattavatī tathāpi tatparisamāptau pratibandhavigame dāsyati /[+]
10307evaṃ prārabdhādhikāralakṣaṇaphalavidyākarmā puruṣo vasiṣṭhādirvidvānapi tatkṣayaṃ pratīkṣamāṇo yugutkrameṇa vā tattaddehaparigrahaparityāgau kurvanmukto 'pyanābhogātmikayā prakhyayā sāṃsārika ava viharati /[+]
10316vidyayāvidyādikleśanivṛttau nāvaśyaṃ niḥśeṣasya karmāśayasya nivṛttinaranādibhavaparasparāhitasyāniyatavipākakālasyāsaṅkhyeyatvātkarmaśayasyetyata āha na cāvidyādikleśadāhe satīte /[+]
10359ekatra bhokrabhokrorvedyatā anyatra bhokroreveti vedyabhedādvidyābheda iti /[+]
10365tasmādvedyabhedādvidyābheda iti prāpta ucyatedvāsuparṇatyatra ṛtaṃ pibantāvityatra ca dvitvasaṃkhyotpattau pratīyate tena samānatautsargikī /[+]
10370tathāca vedyābhedādvidyābheda iti /[+]
10371apica triṣvapyeteṣu vedāntaṣu prakaraṇatraye 'pi paurvāparyaparyālocanayā paramātmavidyaivāvagamyate /[+]
10374paramātmavidyāyāścābhedaviṣayatvānna bhedābhedavicārāvatāraḥ /[+]
10375tasmādaikavidyamatra siddham // //[+]
10383tena yadyapīha vedyābhedo 'vagamyate tathāpyekatra tasyaivāśanāyādimātrātyayopādherupāsanādekatra ca kāryakaraṇavirahopādherupāsanādvidyābheda eveti prāpte pratyucyate /[+]
10391tasmādekā vidyā pratyabhijñānāt /[+]
10392ubhābhyāmapi vidyābhyāṃ bhinna ātmā pratipādyate iti yo manyate pūrvapakṣaikadeśī taṃ prati sarvāntaratvavirodho darśitaḥ // //[+]
10451seyaṃ satyavidyāyāḥ sanāmākṣayopāsanatā /[+]
10452yadyapi tadyatsatyamiti prakṛtānukarṣeṇābedaḥ pratīyate tathāpi phalabhedena bhedaḥ sādhyabhedeneva nityakāmyadiṣayordarśapūrṇamāsābhyāṃ svargakāmo yajeta yāvajjīvaṃ darśapūrṇamāsābhyāṃ yajeteti śāstrayoḥ satyapyanubandhābhede bheda iti prāpte pratyucyateekaiveyaṃ vidyā tatsatyamiti prakṛtaparāmarśādabhedena pratyabhijñānāt /[+]
10455yadi punarvidyāvidhāvadhikāraśravaṇābhāvāttatkalpanāyāmārthavādikaṃ phalaṃ kalpyeta tato jāteṣṭāvivāgṛhyamāṇaviśeṣatayā saṃvalitādhikārakalpanā tataśca samastārthavādikaphalayuktamekamevopāsanamiti siddham /[+]
10460anubandhābhede 'pi sādhyabhedādbheda iti vidyābhedādanupasaṃhāra iti // //[+]
10463chāndogyavājasaneyavidyayoryadyapi saguṇanirguṇatvena bhedaḥ /[+]
10466nirguṇāyāṃ tāvadvidyāyāṃ brahmastutyarthameva saguṇavidyāsaṃbandhiguṇopasaṃhāraḥ saṃbhavī /[+]
10468nahi nirguṇāyāṃ vidyāyāmādhāyātavyatvenaite coditā yenātrādhyeyatvena saṃbadhyerannapi tu satyakāmādiguṇanāntarīyakatvenaiteṣāṃ prāptirityupasaṃhāra ucyate /[+]
10469evaṃ vyavasthita eṣa saṃkṣepo 'dhikaraṇārthasyasāmyabāhulye 'pyekatrākāśādhāratvasyāparatra cākāśatādātmyasya śravaṇādbhede vidyayorna parasparaguṇopasaṃhāra iti pūrvapakṣaḥ /[+]
10471saguṇanirguṇatvena tu vidyābhede 'pi guṇopasaṃhāravyavasthā darśitā /[+]
10475asti vaiśvānaravidyāyāṃ tadupāsakasyātithibhyaḥ pūrvabhojanam /[+]
10477vicāragocaraṃ darśayati chāndogye vaiśvānaravidyāṃ prakṛtyeti /[+]
10573tathopakramopasaṃhārālocanayā vidyaikatvaviniścayādekaiva sakṛtpravṛttiriti pūrvapakṣaḥ /[+]
10574rāddhāntastusatyaṃ vidyaikatvaṃ tathāpi guṇabhedātpravṛttibhedaḥ /[+]
10602naca te haite vidyācita evetyavadhāraṇaśrutiḥ kriyānupraveśaṃ vārayati /[+]
10604naca vidyayā haivaita evaṃvidaścitā bhavantīti puruṣasaṃbandhamāpādayadvākyaṃ prakaraṇamapabādhitumarhati /[+]
10633vidyaiva tu nirdhāraṇāt /[+]
10638naca vidyācita evetyavadhāraṇaṃ bāhyasādhanāpākaraṇārtham /[+]
10639svabhāvata eva vidyāyā bāhyānupekṣatvasiddheḥ /[+]
10648apica pūrvāparayorbhāgayorvidyāprādhānyadarśanāttanmadhyapātino 'pi tatsāmānyādvidyāpradhānatvameva lakṣyate na karmāṅgatvamityāha sūtreṇa pareṇa ca śabdasya tādvidhyaṃ bhūyastvāttvanubandhaḥ /[+]
10821vaiśvānaravidyāyāṃ chāndogye kiṃ vyastopāsanaṃ samastopāsanameveti /[+]
10833tathāhiprācīnaśālaprabhṛtayo vaiśvānaravidyānirmayāyāśvapatiṃ kaikeyamājagmiḥ /[+]
10844siddhaṃ kṛtvā vidyābhedamadhastanaṃ vicārajātamabhinirvartitam /[+]
10845saṃprati tu sarvāsāmīśvaragocarāṇāṃ vidyānāṃ kimabhedo bhedo vā evaṃ prāṇādigocarāsviti vicārayitavyam /[+]
10848evaṃ vidyānāmapi rūpato vedyasyeśvarasyābhede 'pi tattatsatyasaṃkalpatvādiguṇopadhānabhedādvidyābheda iti nāstyabhedāśaṅkā /[+]
10850iha brahmaṇaḥ siddharūpatvājguṇānāmapi satyasaṃkalpatvādīnāṃ tadāśrayāṇāṃ siddhatayā sarvatrābhedo vidyāsu /[+]
10855tasmādvedyābhedādvidyānāṃ bheda iti prāptam /[+]
10867kecitkhalu guṇāḥ kāsucidvidyāsu samānāstenaikavidyātve āvartayitavyāḥ /[+]
10869vidyābhede tu na paunaruktyamekasyāṃ vidyāyāmuktā vidyāntare noktā iti vidyāntarasyāpi tadguṇatvāya vaktavyā anuktānāmaprāpteriti // //[+]
10929taduktam'dravyasaṃskārakarmasu parārthatvātphalaśrutirarthavādaḥ syāt' iti aupaniṣadātmajñānasaṃskṛto hi kartā pāralaukikaphalopabhogayogyo 'smīti vidyāvācchraddhāvānkratuprayogāṅgaṃ nānyathā prokṣitā iva vrīhayaḥ kratvaṅgamiti /[+]
10936na tvetatprakṛtodgīthavidyāviṣayaṃ yadeva vidyayeti sarvanāmavadhāraṇābhyāṃ vyāpteradhigamat /[+]
10938samanvārambhavacanaṃ ca phalārambhe vidyākarmaṇoḥ sāhityaṃ darśayati /[+]
10939tacca yadyapyāpneyādiyagaṣaṭkavatsamapradhānatvenāpi bhavati tathāpyuktayā yuktyā vidyāyāḥ karma pratyaṅgabhāvenaiva netavyam /[+]
10964yathā vidyāyāḥ karmāṅgatve darśanamupanyastamevakarmāṅgatve darśanamuktam /[+]
10965tatra karmāṅgatvadarśanānāmanyathāsiddhiruktā kevalavidyādarśanānāṃ tu nānyathāsiddhiḥ // //[+]
10970vyāptirapyudgīthavidyāpekṣayā tasyā eva prakṛtatvānna tvaśeṣāpekṣayā /[+]
10976saṃsāriviṣayā vidyā vihitā yathodgīthavidyā /[+]
10988vidyavadviṣayatve 'pyavirodho vidyāstutyarthatvādityāha stutayo 'numatirvā // //[+]
10990apica vidyāphalaṃ pratyakṣaṃ darśayantī śrutiḥ kālāntarabhāviphalakarmāṅgatvaṃ vidyāyā nirākarotītyāha kāmakāreṇa caike /[+]
11001siddha ūrdhvaretasāmāśramitve tadvidyānāmakarmāṅgatayāpavargārthaṃ syāt /[+]
11153yadyapi upaniṣadākhyānāni vidyāsaṃnidhau śrutāni tathāpi 'sarvāṇyākhyānāni pāriplave' iti sarvaśrutyā niḥśeṣārthatayā durbalasya saṃnidherbādhitatvātpariplavārthānyevākhyānāni /[+]
11154naca sarvā dāśatayīranubrūyāditi viniyoge 'pi dāśatayīnāṃ prātisvikaviniyogāttatra tatra karmaṇi yathā viniyogo na virudhyate tathehāpi satyapi pāriplave viniyege saṃnidhānādvidyāṅgatvamapi bhaviṣyatīti vācyam /[+]
11162tathā copaniṣadākhyānānāṃ vidyāsaṃnidhirapratidvandīṃ vidyaikavākyatāṃ so 'rodīdityādīnāmiva vidhyekavākyatvaṃ gamayatīti siddham /[+]
11168vidyāyāḥ kratvarthatve sati tathā kratūpakaraṇāya svakāryāya kraturapekṣitaḥ /[+]
11169tadabhāve kasyopakāro vidyayeti /[+]
11171agnīndhānādinā cāśramakarmāṇyupalakṣyante tadāha agnīndhanādīvyāśramakarmāṇi vidyayā svārthasiddhau nāpekṣitavyānīti /[+]
11195tasmādutpattau vidyayā śamādivat karmāṇyapekṣyante /[+]
11196tatrāpyevaṃviditi vidyāsvarūpasaṃyogādantaraṅgāṇi vidyotpāde śamādīni bahiraṅgāṇi karmāṇi vividiṣāsaṃyogāt /[+]
11213śamadamādīnāṃ tu vidyotpādāyopāttānāmupariṣṭādavasthāsvābhāvyādanapekṣitānāmapyanuvṛttiḥ /[+]
11215tasmādvividiṣotpādadvārāśramakarmaṇāṃ vidyotpattāvupayogo na vidyākārya iti siddham /[+]
11226tatra saṃśayaḥkimetatsarvānnābhyanujñānaṃ śamādivadetadvidyāṅgatayā vidhīyata uta stutyarthaṃ saṃkīrtyata iti /[+]
11231gamyāgamyavivekaśāstramiva sāmānyataḥ pravṛttaṃ vāmadevavidyāṅgabhūtasamastantryaparihāraśāstreṇa viśeṣaviṣayeṇeti prāpta ucyateaśakteḥ kalpanīyatvācchāstrāntaravirodhataḥ /[+]
11260vividiṣantīti ca vidyāsaṃyogādvidyāyāścāvaśyaṃbhāvaniyamābhāvādanityatā prāpnoti /[+]
11271tadihaikamevāgnihotrākhyaṃ karma yāvajjīvaśruternimittena yujyamānaṃ nityehitopāttaduritaprakṣayaprayojanamavaśyakartavyaṃ vidyāṅgatayā ca vidyāyāḥ kādācitkatayānavaśyaṃ bhāve 'pi 'kāmyo vā naimittiko vā vikṛtya niviśate' iti nyāyādanityādhikāreṇa niviśamānamapi na nityamanityayati tenāpi tasmiddheriti saṃyogapṛthaktvānna nityānityasaṃyogavirodha ekasya kāryasyeti siddham /[+]
11272sahākiratvaṃ ca karmaṇāṃ na kārye vidyāyāḥ kiṃ tūtpattau /[+]
11273kor'tho vidyāsahakārīṇi karmāṇīti /[+]
11274ayamarthaḥsatsu karmasu vidyaiva svakārye vyāpriyate /[+]
11283asādhyatvācca vidyāphalasyāpavargasya svarūpāvasthānalakṣaṇo hi saḥ /[+]
11306yadi vidyāsahakārīṇyāśramakarmāṇi hanta bho vidhurādīnāmanāśramiṇāmanadhikāro vidyāyām abhāvātsahakāriṇāmāśramakarmaṇāmiti prāpta ucyatenātyantamakarmāṇo raikkavidhuravācakravīprabhṛtayaḥ /[+]
11308karmaṇāṃ ca sahakāritvamuktamāśramakarmaṇāmupalakṣaṇatvāditi na teṣāmanadhikāro vidyāsu /[+]
11310na khalu vidyākārye karmaṇāmapekṣā /[+]
11312utpādayanti ca vividiṣopahāreṇa karmāṇi vidyām /[+]
11314yadyapi ceha janmani tatheha janmanyāśramakarmotpāditavividiṣa eva vidyāyāmadhikṛto netara ityanāśramiṇāmanadhikāro vidhuraprabhṛtīnāmityata āha dṛṣṭārthā ceti /[+]
11315avidyānivṛttirvidyāyā dṛṣṭor'thaḥ /[+]
11323yadyanāśramiṇāmapyadhikāro vidyāyāṃ kṛtaṃ tarhyāśramairatibahulāyāsairityāśaṅkyāhaatastvitarajjyāyo liṅgācca /[+]
11325daivātpunaḥ patnyādiviyogātaḥ satyanāśramitve bhavedadhikāro vidyāyāmiti śrutismṛtisaṃdarbheṇa vividiṣanti yajñenetyādinā jyāyastvāvagateḥ śrutiliṅgātsmṛtiliṅgāccvāgamyate /[+]
11393kasyedaṃ maunaṃ vidhīyate vidyāsahakāritayetyata āha tadvato vidyāvataḥ saṃnyāsino bhikṣoḥ /[+]
11395vidyāvattā pratīyate na saṃnyāsitetyarthaḥ /[+]
11400vidyāvāniti na vidyātiśayo vivakṣitaḥ /[+]
11401api tu vidyodayāyābhyāse pravṛtto na punarutpannavidyātiśayaḥ /[+]
11420kiṃ śravaṇādibhirihaiva vā janmani vidyā sādhyate utāniyama iha vāmutra veti /[+]
11421yadyapi karmāṇi yajñādinyaniyataphalāni teṣāṃ ca vidyotpadasādhanatvena vidyotpādasyāniyamaḥ pratibhāti /[+]
11423tathāpi yajñādīnāṃ prameyāṇāmapramāṇatvācchravaṇādeśca pramāṇatvātteṣāmeva sākṣādvidyāsādhanatvam /[+]
11424yajñādīnāṃ sattvaśuddhyādhānena vā vidyotpādakaśravaṇādilakṣaṇapramāṇapravṛttivighnopaśamena vā vidyāsādhanatvām /[+]
11425śravaṇādīnāṃ tvanapekṣāmāmeva vidyotpādakatvam /[+]
11428tasmādaihika eva vidyotpādo nāniyatakālaḥ /[+]
11429śrutismṛtī ca pāralaukikaṃ vidyotpādaṃ stutyā brātaḥ /[+]
11430itthaṃbhūtāni nāma śravaṇādīnyāvaśyakaphalāni yatkālāntare 'pi vidyāmutpādayantīti /[+]
11431evaṃ prāpta ucyateyata evātra vidyotpāde śravaṇādibhiḥ kartavye yajñādīnāṃ sattvāśuddhidvāreṇa vā vighnopaśamadvārā vopayogo 'ta eva teṣāṃ yajñādīnāṃ karmāntarapratibandhāpratibandhābhyāmaniyataphalatvena tadapekṣāṇāṃ śravaṇādīnāmapyaniyataphalatvaṃ nyāṭyaniyataphalatvaṃ nyāṭyamanapahatavighnānāṃ śravaṇādīnāmanutpādakatvādaviśuddhasattvādvā puṃsaḥ pratyanutpādakatvāt /[+]
11433puruṣāśca vidyārthinaḥ sādhanasāmarthyānusāreṇa tadanurūpameva kāmayiṣyante tadidamuktamabhisaṃdherniraṅkaśatvāditi // //[+]
11436yajñādyupakṛtavidyāsādhanaśravaṇādivīryaviśeṣātkila tatphale vidyāyāmaihikamuṣmikatvalakṣaṇa utkarṣo darśitaḥ /[+]
11437tathā ca yathā sādhanotkarṣanikarṣābhyāṃ tatphalasya vidyāyā utkarṣāvevaṃ vidyāphalasyāpi mukterutkarṣanikarṣau saṃbhāvyete /[+]
11438naca muktāvaihikāmuṣmikatvalakṣaṇo viśeṣa upapadyate brahmopāsanāparipākalabdhajanmani vidyāyāṃ jīvato mukteravaśyaṃbhāvaniyamātsatyapyārabdhavipākakarmāprakṣaye /[+]
11440apica saguṇānāṃ vidyānāmutkarṣanikarṣābhyāṃ tatphalānāmutkarṣanikarṣau dṛṣṭāviti mukterapi vidyāphalatvādrūpataścotkarṣanikarṣau syātāmiti prāpata ucyatena muktestatra tatraikarūpyaśruterupapatteśca /[+]
11443naca savāsananiḥśeṣakleśakarmāśayaprakṣayo vidyājarnmaviśeṣavān yena tadviśeṣānmokṣo viśeṣavānbhavet /[+]
11445naca cirācirotpādānutpādāvantareṇa vidyāyāmapi rūpato bhedaḥ kaścidupalakṣyate tasyā apyekarūpatvena śruteḥ /[+]
11446saguṇāyāstu vidyāyāstattadguṇāvapodjhāmābhyāṃ tatkāryasya phalasyotkarṣanikarṣau yujyete /[+]
11447na cātra vidyātvaṃ sāmānyato dṛṣṭaṃ bhavati /[+]
11451iti tṛtīyādhyāyasya nirguṇavidyāyā antaraṅgasādhanavicārākhyaścaturthaḥ pādaḥ adhyāya /[+]
11461yadyapi muktiradṛṣṭacarī tathāpi savāsanāvidyocchedenātmanaḥ svarūpāvasthānalakṣaṇāyāstasyāḥ śrutisiddhatvādavidyāyāśca vidyotpādavirodhitayā vidyotpādena samucchedasyāhivibhramasyeva rajjutatvasākṣātkāreṇa samucchedasyopapattisiddhatvādanvayavyatirekābhyāṃ ca śravaṇamanananididhyāsanābhyāsasyaiva svagocarasākṣātkāraphalatvena lokasiddhatvāsakaladuḥkhavinirmuktaikacaitanyātmako 'hamityaparokṣarūpānubhavasyāpi śravaṇādyabhyāsasādhanatvenānumānāttadarthāni śravaṇādīni dṛṣṭārthāni bhavanti /[+]
11628nahyādityādibhiḥ kiñcitkriyate yadvidyayā viryavattaraṃ bhavatītyādityamatīnāmupapadyate udgīthādiṣu saṃskārakatvenopayogaḥ /[+]
11630yatra hi karmaṇa phalaṃ tatraivaṃ bhavatu yatra tu guṇātaphalaṃ tatra guṇasya siddhatvenākāryatvātkarotītyeva nāstītyatra vidyāyāḥ kva upayoga ityarthaḥ /[+]
11632na tāvadguṇaḥ siddhasvabhāvaḥ kāryāya phalāya paryāptaḥ mā bhūtprakṛtakarmāniveśino yatkiñcitphalotpādaḥ tasmātprakṛtāpūrvasaṃniveśinaḥ phalotpāda iti tasya kriyamāṇatvena vidyayā vīryavattaratvopapattiriti /[+]
11701sthite caitasminnarthe nyāyabalādyathā puṣkarapalāśa ityādivyapadeśo brahmavidyāstutimātraparatayā vyākhyeya iti prāpta ucyatevyākhyāyetaivaṃ vyapadeśo yadi karmavirodhaḥ syānna tvayamasti /[+]
11706doṣakṣayoddheśena cāparavidyānāmasti prāyaścittavadvidhānamaiśvaryabhalānāmapyubhayasaṃyogāviśeṣāt /[+]
11707yatrāpi nirguṇāyāṃ paravidyāyāṃ doṣoddheśo nāsti tatrāpi tatsvabhāvālocanādeva tatprakṣayaprasavasāmarthyamavasīyate /[+]
11737no khalu brahmavidyā kenacidadṛṣṭena dvāreṇa duṣkṛtamapanayatyapi tu dṛṣṭenaiva bhoktṛbhoktavyabhogādipravilayadvāreṇa taccaitattulyaṃ sukṛtepīti kathametadapi nocchindyāt /[+]
11782tasyāpītarapuṇyavadvidyayā vināśāt /[+]
11784naca vividiṣanti yajñena dāneneti mokṣalakṣaṇaikakāryatayā vidyākarmaṇoravirodhaḥ /[+]
11788satyaṃ na vidyayaikakāryatvaṃ karmaṇāṃ parasparavirodhena sahāsaṃbhavāt /[+]
11789vidyotpādakatayā tu karmaṇāmārādupakārakāṇāmastu mokṣopayogaḥ /[+]
11790naca karmaṇāṃ vidyayā virudhyamānānāṃ na vidyākāraṇatvaṃ svakāraṇavirodhināṃ kāryāṇāṃ bahulamupalabdheḥ /[+]
11791tathāca vidyālakṣaṇakāryopāyatayā kāryavināśyānāmapi karmaṇāmupādānamarthavat /[+]
11793evañca vividiṣanti yajñeneti yajñasādhanatvaṃ vidyāya apūrvamarthaṃ prāpayataḥ pañcamalakārasya nātyantaparokṣavṛttitayā jñānastutyarthatayā kathañcidvyākhyānaṃ bhaviṣyati /[+]
11795yata eva na vidyodayasamaye karmāsti nāpi parastādapi tu prāgeva vidyāyāḥ ata eva cātikrāntaviṣayametatkāryaikatvābhidhānam /[+]
11800yadeva vidyayeti hi /[+]
11801asti vidyāsaṃyuktaṃ yajñādi ya evaṃ vidvānyajetetyādikam /[+]
11804evaṃ vidyārahitādyajñādervidyāsahitamatiśayavaditi tasyaiva paravidyāsādhanatvamupāttaduritakṣayadvārā netasya /[+]
11805tasmādvividiṣanti yajñenetyaviśeṣaśrutamapi vidyāsahite yajñādāvupasaṃhartavyamiti prāpte 'bhidhīyateyadeva vidyayā karāti tadevāsya vīryavattaramiti tarabarthaśrutervidyārahitasya vīryavattāmātramavagamyate /[+]
11807tasmādastyasyāpi kayāpi mātrayā paravidyotpādopayoga iti vidyārahitamapi yajñādi paravidyārthinānuṣṭheyamiti siddham // //[+]
11814athāsmin phalavicāralakṣaṇe vāṅmanasi saṃpadyata ityādivicāro 'saṃgata ityata āha athāparāsu vidyāsu phalaprāptaya iti /[+]
11815aparavidyāphalaprāptyarthadevayānamārgārthatvādutkrāntestadgato vicāraḥ pāramparyeṇa bhavati phalavicāra iti nāsaṃgata ityarthaḥ /[+]
11816nanvayamutkrāntikramo viduṣo nopapadyate 'na tasya prāṇā utkrāmantyatraiva samavanīyante' iti śravaṇāttatkathamasya vidyādhikāra ityata āha samānā hi vidvadaviduṣoriti /[+]
11864yadyapi prāṇastejasītyatastejasi prāṇavṛttilayaḥ pratīyate tathāpi sarvaśākhāpratyayatvena vidyānāṃ śrutyantarālocanayā vijñānātmani layo 'vagamyate /[+]
11889codayati nanu vidyāprakaraṇa iti /[+]
11891paravidyayaivāmṛtatvaprāptyavasthāmākhyātuṃ tatsadharmāśca tadvidharmāścānyā apyavasthāstadanuguṇatayākhyāyante /[+]
11893na tu viduṣaḥ sakāśādviśeṣavanto 'vidvāṃso vidhīyante yena vidyāprakaraṇavyākhyāto bhavedapi tu vidyāṃ pratipādayituṃ lokasiddhānāṃ tadanuguṇatayā teṣāmanuvāda iti /[+]
11897ayaṃ vidyopakrama ārambhaḥ prayatna iti yāvat /[+]
11898tasmādetaduktaṃ bhavati neyaṃ parā vidyā yato nāḍīdvāramāśrayate /[+]
11899api tvaparavidyeyam /[+]
11901tasmādaparavidyāsāmarthyādāpekṣikabhābhūtasaṃplavasthānamamṛtatvaṃ prepsate puruṣārthāya saṃbhavatyeṣa utkrāntibhedavān sṛtyupakramopadeśaḥ /[+]
11940siddhāntimatamāśaṅkya tannirākaraṇena pūrvapakṣī svamatamavasthāpayati ataḥ paravidyāviṣayātpratiṣedhāditi /[+]
11962aparavidyābaleneti // //[+]
11976avidyānimittaśca vibhāgo nāvidyāyāṃ vidyayā samūlaghātamapahatāyāṃ sāvaśeṣo bhavitumarhati /[+]
11978tadokograjvalavaṃ tatprakāśitadvāro vidyāsāmarthyāttaccheṣagatyanusmṛtiyogācca hārdānugṛhītaḥ śatādhikayā /[+]
11979aparavidyāvido 'viduṣaścotkrāntiruktā /[+]
11981atra vidyāsāmarthyamapaśyataḥ pūrvapakṣaḥ /[+]
11983kutaḥ vidyāsāmarthāt hārdavidyāsāmarthyāt /[+]
11984utkṛṣṭasthānapratilambhāya hi hārdavidyopadeśaḥ /[+]
11987hārdavidyāśeṣabhūtā hi mūrdhanyā nāḍī gatyai upadiṣṭā /[+]
12005nityavatphalasaṃbandhena vihitā vidyā na pākṣikaphalā yukteti /[+]
12013ataḥpadaparāmṛṣṭahetubalādaviduṣo maraṇaṃ praśastamuttarāyaṇe viduṣastūbhayatrāpyaviśeṣo vidyāsāmarthyāditi /[+]
12121yathā vidyākarmavaśādarcirādinā gatasya satyalokamatikramya paraṃ jagatkāraṇaṃ brahma lokamālokaṃ svayaṃ prakāśakamiti yāvat /[+]
12137yathā vidyābrahmaprāptyoḥ samānakālatā śrūyate 'brahma veda brahmaiva bhavati' 'ānandaṃ brahmaṇo vidvānna bibheti' 'tadātmānameva vedāhaṃ brahmāsmīti tatsarvamabhavat' 'tatra ko mohaḥ kaḥ śoka ekatvamanupaśyataḥ' iti paurvāparyāśravaṇāt paravidyāvato muktiṃ prati nopāyāntarāpekṣeti lakṣyate 'bhisaṃdhiḥ śruteḥ /[+]
12145kimiyaṃ paravidyānapekṣā parabrahmaprāptisādhanaṃ tadapekṣā vā /[+]
12147paravidyāpekṣatve tu mārgabhāvanāyāḥ kimiyaṃ vidyākārye mārgabhāvanā sāhāyakamācaratyatha vidyotpāde /[+]
12148na tāvadvidyākārye tayā saha tasyā dvaitādvaitagocaratayā mitho virodhena sahāsaṃbhavāt /[+]
12149nāpi yajñādivadvidyotpāde sākṣātbrahmaprāptyupāyatvaśravaṇādetānbrahma gamayatīti /[+]
12150yajñādestu vividiṣāsaṃyogena śravaṇādvidyotpādāṅgatvam /[+]
12239abrahmakratavo yānti yathā pañcāgnividyayā /[+]
12241santi hi mano brahmetyupāsītetyādyāḥ pratīkaviṣayā vidyāḥ /[+]
12242tadvanto 'pyarcirādimārgeṇa kāryabrahmopāsakā iva gantumarhanti 'aniyamaḥ sarvāsām' ityaviśeṣeṇa vidyāntareṣvapi gateravadhāraṇāt /[+]
12249bhavatu pañcāgnividyāyāmabrahmakratūnāmapi brahmalokanayanaṃ vacanāt /[+]
12337avadhāraṇaṃ tu saṃkalpādeveti laukikaṃ yatnagauravamapekṣya vidyāprabhāvato viduṣo yatnalāghavāt /[+]
12349tasmādvidyāprabhāvādviduṣāṃ saṃkalpamātrādeva pitrādyupasthānamiti sāṃpratam /[+]
12363yadyapi nirguṇāyamidaṃ bhaumavidyāyāṃ paṭhyate tathāpi tasyāḥ purastādanena saguṇāvasthāgatenaiśvaryeṇa nirguṇaiva vidyā stūyate /[+]
12415aiśvaryaśrutayastu saguṇavidyāvipākāvasthāpekṣā muktyabhisaṃdhānaṃ tu tadavasthāsatteryathāruṇadarśane saṃdhyāyāṃ divasābhidhānam // //[+]