Occurrences of vastu in "Bhāmati"
Click [+] to expand the context.
117vijñānālambanatve 'pi ahaṃpratyayasya bhrāntatvaṃ tadavasthameva tasya sthiravastunirbhāsatvādasthiratvācca vijñānānām /
136viviktayorvastusatorbhedāgrahanibandhanastādātmyavibhramo yujyate śukteriva rajatādbhedāgrahe rajatatādātmyavibhramaḥ /
137iha tu paramārthasataḥ cidātmano 'nyanna dehādyasti vastusat tatkutaḥ cidātmano bhedāgrahaḥ kutaśca tādātmyavibhramaḥ ityata āha satyānṛte mithunīkṛtya iti /
141etaduktaṃ bhavati apratītasyāropāyogādāropyasya pratītirupayujyate na vastusatteti /
161tasya ca dṛṣṭatvamātramupayujyate na vastusatteti dṛṣṭagrahaṇam /
186tasmādakāmenāpi prakāśamānasyāpyāropitasya na vastusattvamabhyupagamanīyam /
202dvividhaṃ ca vastūnāṃ tattvam sattvamasattvaṃ ca tatra pūrvaṃ svataḥ paraṃ tu parataḥ /
205vastuni jñāyate kiñcidrūpaṃ kaiścitkadācana //
210nāpyasat vastvantarameva hi vastvantarasyāsattvamāsthīyate /
212na cāropitaṃ rūpaṃ vastvantaram taddhi marīcayo vā bhavet gaṅgādigataṃ toyaṃ vā /
225sautrāntikanaye tāvadbāhyamasti vastusat tatra jñānākārasyāropaḥ /
226vijñānavādināmapi yadyapi na bāhyaṃ vastusat tathāpyanādyavidyāvāsanāropitamalīkaṃ bāhyam tatra jñānākārasyāropaḥ /
287tatsiddham etadvivādādhyāsitaṃ rajatādijñānaṃ purovartivastuviṣayam rajatādyarthinastatra niyamena pravartakatvāt yadyadarthinaṃ yatra niyamena pravartakatvāt yadyadarthinaṃ yatra niyamena pravartayati tajjñānaṃ tadviṣayaṃ yathobhayasiddhasamīcīnarajatajñānam tathā cedam tasmāttathā iti /
289tathā hi'rajatamidam' ityanubhavannanubhavitā purovarti vastu aṅgulyādinā nirdiśati /
359ayamarthaḥ satye pratyagātmā svayaṃprakāśatvādaviṣayo 'naṃśaśca tathāpi anirvacanīyānādyavidyāparikalpitabuddhimanaḥ sūkṣmasthūlaśarīrendriyāvacchedakabhedena anavacchinno 'pi vastuto 'vacchinna iva abhinno 'pi bhinna iva akartāpi karteva abhoktāpi bhokteva aviṣayo 'pyasmatpratyayaviṣaya iva jīvabhāvamāpannaḥ avabhāsate nabha iva ghaṭamaṇikamallikādyupādhyavacchedabhedena bhinnamivānekavidhadharmakamiveti /
361na khalu ānandanityatvavibhutvādayaḥ asya cidrūpādvastuto bhidyante yena tadgrahe na gṛhyeran /
400nanu iyamanādiratinirūḍhanibiḍavāsanānubaddhā avidyā na śakyā niroddhum upāyābhāvāt iti yo manyante taṃ prati tannirodhopāyamāha tadvivekena ca vastusvarūpāvadhāraṇam nirvicikitsaṃ jñānam vidyāmāhuḥ paṇḍitāḥ /
402tatra śravaṇamananādibhiryadvivekavijñānaṃ tena vivekāgrahe nivartite adhyāsāpabādhātmakaṃ vastusvarūpāvadhāraṇaṃ vidyā cidātmarūpaṃ svarūpe vyavatiṣṭhata ityarthaḥ /
404atinirūḍhanibiḍhavāsanānuvidvā avidyā vidyayā apabādhitāpi svavāsanāvaśātpunarudbhaviṣyati pravartayiṣyati ca vāsanādikāryaṃ svocitamityaya āha tatraivaṃ sati evaṃbhūtavastutattvāvadhāraṇe sati yatra yadadhyāsaḥ
672na hi śuddhabuddhatvādayo vastutastato 'tiricyante /
803tadāha ucyate nityānityavastuviveka ityādi /
807nityānityayorvasatīti nityānityavastu taddharmaḥ nityānityayordharmiṇostaddharmāṇāṃ ca viveko nityānityavastuvivekaḥ /
811tadeteṣvanubhūyamāneṣu yuṣmadasmatpratyayagocareṣu viṣayaviṣayiṣu yadṛtaṃ nityaṃ sukhaṃ vyavasthāsyate tadāsthāgocaro bhaviṣyati yattvanityamanṛtaṃ bhaviṣyati tāpatrayaparītaṃ tattyakṣyata iti so 'yaṃ nityānityavastuvivekaḥ prāgbhavīyādaihikādvā karmaṇo viśuddhasattvasya bhavatyanubhavopapattibhyām /
815tato 'syedṛśānnityānityavastuvivekalakṣaṇātprasaṃkhyānāt ihamutrārthabhegavirāgaḥ bhavati /
1072nanu bhavatu brahmānubhavārthā jijñāsā tadanubhava eva tvaśakyaḥ brahmaṇastadviṣayatvāyogyatvāt ityata āha bhūtavastuviṣayatvācca brahmajñānasyeti /
1091bhūte vastuni tu neyamasti vidhā ityāha na tu vastvevaṃ naivam iti /
1095bhūte 'pi vastuni vikalpo dṛṣṭaḥ yathā 'sthāṇurvā puruṣo vā' iti /
1096tatkathaṃ na vastu vikalpyate ityata āha vikalpanāstv iti /
1100tasmādayathāvastato vikalpanā na vastu vikalpayanti vā anyathayanti vetyarthaḥ /
1101tattvajñānaṃ tu na buddhitantram kiṃ tu vastutantram atastato vastuviniścayo yuktaḥ na tu vikalpanābhya ityāha na vastuyāthātmya iti /
1102evamuktena prakāreṇa bhūtavastuviṣayāṇāṃ jñānānāṃ prāmāṇyasya vastutantratāṃ prasādhya brahmajñānasya vastutantratāmāha tatraivaṃ satīti /
1201tasmāt bhāvanāviṣayo vidhirna siddhe vastuni bhavitumarhatīti /
1222sāpekṣatvenāprāmāṇyaṃ pūrvapakṣabījaṃ smārayitvā dūṣayati na ca pariniṣṭhitavastusvarūpatve 'pīti /
1238tadidamuktam na ca pariniṣṭhitavastusvarūpatva'pīti /
1247na hi sahasramapi rajjupratyayā vastusantaṃ phaṇinamanyathayitumīśate /
1250tathehāpyavidyāsamāropitajīvabhāve brahmaṇyānande vastutaḥ śokaduḥkhādirahite samāropitanibandhanastadbhāvaḥ 'tattvamasi' iti vākyārthatattvajñānādavagatiparyantānnivartate /
1306vidhiparebhyo 'pi vastutattvaviniścaya ityatra vidarśanamuktam yathā yūpa iti /
1369tathā ca hāṭakameva vastusat na kaṭakādayaḥ bhedasyāpratibhāsanāt /
1373sattānuvṛttyā ca sarvavastvanugame 'idamiha nedam idamevaṃ nedam' iti vibhāgo na syāt kasyacit kvacit kadācit kathañcidvivekahetorabhāvāt /
1416naikatvavijñānaṃ yathāvasthitavastuviṣayam yena mithyājñānaṃ bhedāvabhāsaṃ nivartayanna vidhiviṣayo bhavet api tu saṃpadādirūpam /
1438sarvameva hi vākyaṃ nedantayā vastubhedaṃ bodhayitumarhati /
1445na hi pakturavastutve pākyapākapacanāni vastusanti bhavitumarhantīti /
1513yatra viṣaye vastusvarūpanirapekṣaiva codyate yathā devatāsaṃpradānakahavirgrahaṇe devatāvastusvarūpānapekṣā devatādhyānakriyā yathā vā yoṣiti agnivastvanapekṣāgnibuddhiḥ yā sā kriyā hi nāmeti yojanā /
1519puruṣacittavyāpārādhīnāyāstu kriyāyā vastusvarūpanirapekṣitā kvacidavirodhinī yathā devatādhyānakriyāyāḥ na hyatra vastusvarūpeṇa kaścidvirodhaḥ kvacidvastusvarūpavirodhinī yathā yoṣitpuruṣayoragnibuddhiḥityetāvatā bhedena nidarśanāmithunadvayopanyāsaḥ /
1520kriyaivetyevakāreṇa vastutantratvamapākaroti /
1655anavagatātmavastūpadeśaśca tathaiva prayojanavāneva bhavitumarhati /
1753prasiddho vastubhedo yasya puruṣasya sa tathoktaḥ /
1755yathā mandāndhakāre sthāṇurayamityagṛhyamāṇaviśeṣe vastuni puruṣāt sāṃśayikau puruṣaśabdapratyayau sthāṇuviṣayau tatra hi puruṣatvamaniyatamapi samāropitameva /
1908tasmādvastuto 'navacchinnaṃ caitanyaṃ tattvānyatvābhyāmanirvacanīyāvyākṛtavyācikīrṣitanāmarūpaviṣayāvacchinnaṃ sajjñānaṃ kāryaṃ tasya kartā īśvaro jñātā sarvajñaḥ sarvaśaktiriti siddham /
2087yadi labdhvā na labdhavyaḥ kathaṃ tarhi paramātmano vastuto 'bhinnena jīvātmanā paramātmā labhyata ityarthaḥ /
2096tathā ca vastusannityata āha parameśvarastvavidyākalpitāditi /
2405yo hi śyeno vṛkṣāgre vastuto 'sti sa ca tataḥ paro 'pyastyeva /
2536tadiha samāropitajīvarūpeṇa vastusadbrahma rūpavadyujyate natu brahmarūpairnityatvādibhirjīvastadvānbhavitumarhati tasya tadānīmasaṃbhavāt /
3340ākāśakathanamapi tadantarvartivastusadbhāvapradarśanāyaiva /
3531naca vastusato brahmaṇo guṇāḥ samāropiteṣu jīveṣu saṃbhavanti /
3532no khalu vastusatyā rajjvā dharmāḥ sevyatvādayaḥ samāropite bhujaṅge saṃbhavinaḥ /
3922yathāvastusvabhāvasāmarthyaṃ hi sargaḥ pravartate natu svabhāvasāmarthyamanyathayitumarhati /
3926tathā sati vastusāmarthyaniyamābhāvātsarvaṃ sarvasmādbhavediti pipāsurapi dahanamāhṛtya pipāsāmupaśamayet śītārto vā toyamāhṛtya śītārtimiti /
4451yathā hi samāropitaṃ pratibimbaṃ bimbānna vastuto bhidyate tathā na paramātmano vijñānātmā vastuto bhidyata iti paramātmaiva rathavānihopāttastena rathamātraṃ parisiṣṭamiti /
4640anuṣṭhānaṃ hi vikalpyate na vastu /
4641vastutattvakathā ceyaṃ nānuṣṭhānakathā vidhyabhāvāt /
4696atha tu sattvarajastamāṃsi mitho bhedena vivakṣyante tathāpi vastutattvavyavasthāpane ādhāratvenātmā niṣkṛṣyatām /
4711na ceyaṃ vastusvarūpakathā apitūpāsanānuṣṭhānavidhiḥ 'manasaivānudraṣṭavyam' iti vidhiśravaṇāt /
5185naca vikalpo vastuni siddhe tadanupapatteḥ /
5272'mānāntarasyāviṣayaḥ siddhavastvavagāhinaḥ /
5420bhūtārthagocarasya hi samyagjñānasya vyavasthitavastugocaratayā vyavasthānaṃ loke dṛṣṭaṃ yathā pratyakṣasya /
5489yathāhurvikalpavidaḥ'śabdajñānānupātī vastuśūnyo vikalpaḥ' iti /
5494ye hi dṛṣṭanaṣṭasvarūpā na te vastusanto yathā mṛgatṛṣṇikodakādayaḥ tathā ca sarvaṃ vikārajātaṃ tasmādavastusat /
5516kalpanāmātranimittatve 'pi niṣedhasya bhāvanityatāpattistadavasthaiva tasmādbhinnamasti kāraṇādvikārajātaṃ na vastu sat /
5524yadi punarekatvameva vastusadbhavet tato nānātvābhāvādvaidikaḥ karmakāṇḍāśrayo laukikaśca vyavahāraḥ samasta evocchidyeta /
5559nahi jñānena vastvapanīyate /
5752tadidamuktam vastvavanyatvamiti /
5780satyamayaṃ paramātmana sarvajñatvādyathā jīvān vastuta ātmano 'bhinnān paśyati paśyatyevaṃ na bhāvata eṣāṃ sukhaduḥkhādivedanāsaṅgostyavidyāvaśāttveṣāṃ tadvadabhimāna iti /
5798nahi tasya śuddhabuddhamuktasvabhāvasya vastusatkāryamasti /
5814naca kalpitaṃ rūpaṃ vastu spṛśati /
5951na ca vyavasthite vastuni vikalpo yujyate /
6054etaduktaṃ bhavati neyaṃ sṛṣṭirvastusatī yenādvaitino vastusato dvitīyasyābhāvādanuyujyeta /
6188yathā hi mukhamavadātamapi malinādarśatalopādhikalpitapratibimbabhedaṃ malinatāmupaitina ca tadvastuto malinaṃ naca bimbātpratibimbaṃ vastuto bhidyate atha tasmin pratibimbe malinādarśopadhānānmalinatā padaṃ labhate /
6432naca pradeśavṛttiranayorātmanā saṃyogo 'pradeśatvādātmanaḥkalpanāyāśca vastutattvavyavasthāpanāsahatvādatiprasaṅgādityāha tathāṇvātmamanasāmiti /
6448kiṃ sūkṣmatvāt paramāṇavo na vinaśyantyatha niravayavatayā tatra pūrvasmin kalpe idamuktam vastubhūtāpīti /
6565vastuviṣayā vijña ptirvijñānaṃ vijñānāccatvāro rūpiṇa upādānaskandhāstannāma tānyupādāya rūpamabhinirvartate /
6669api ca cotpādanirodhayorvikalpatraye 'pi vastunaḥ śāśvatatvaprasaṅga ityāha api cotpādanirodhau nāmeti /
6671vastūtpādanirodhābhyāmasaṃsṛṣṭamiti vastunaḥ śāśvatatvaprasaṅgaḥ /
6727tasmādguṇo bhūtvā gandhādivadasādhāraṇendriyagrāhyo yadravyamanumāpayati tadākāśaṃ pañcamaṃ bhūtaṃ vastviti /
6730taccāvaraṇābhāvādhikaraṇamākāśaṃ vastviti /
6733vibhajate api vaināśikaḥ sarvasya vastuna iti /
6779na hi rajatajñānāpratibhāsini purovartini vastuni rajatajñānena śakyaṃ rajatamāropayitum /
6782api cāyaṃ vikalpaḥ svasaṃvedanaṃ santaṃ vikalpaṃ kiṃ vastusantaṃ svākāraṃ gṛhītvā paścādbāhyamāropayati atha yadā svākāraṃ gṛhṇāti tadaivāropayati /
6793nanu jvālādiṣu sādṛśyādasatyāmapi sādṛśyabuddhau tadbhāvāvagamananibandhanaḥ saṃvyahāro dṛśyate yathā tatheheti bhaviṣyatīti pūrvāparitoṣeṇāha bhavedapi kadacidbāhyavastunīti /
6845apica ye 'pi sarvato vilakṣaṇāni svalakṣaṇāni vastusantyāsthiṣata teṣāmapi kimiti bījajātīyebhyo 'ṅkurajātīyānyeva jāyante kāryāṇi natu kramelakajātīyāni /
6872na ca jñānaṃ svalakṣaṇamanaṃśamaṃśābhyāṃ vastusabhdyāṃ yujyate /
6902naca taddarśanaṃ bhrāntaṃ nānāvastugrahādyataḥ /
6903sāṃvṛtaṃ grahaṇaṃ nānyatra ca vastugraho bhramaḥ // //
7113tasmādvicārāsahatvamevāstu tattvaṃ vastūnām /
7114yathāhuḥ'iyaṃ vastu balāyātaṃ yadvadanti vipaścitaḥ /
7131vicārāsahatvaṃ vastūnāṃ tattvaṃ vyavasthāpayadbādhakamatāttvikatvaṃ pramāṇānāṃ darśayatīti cet kiṃ punaridaṃ vicārāsahatvaṃ vastu yattattvamabhimataṃ kiṃ tadvastu paramārthataḥ sadādīnāmanyatamat kevalaṃ vicāraṃ na sahate atha vicārāsahatvena nistattvameva /
7182tatra samyag jñānaṃ na mokṣasādhanaṃ nahi jñānādvastusiddhiratiprasaṅgāditi viparyayo jñānāvaraṇīyaṃ karmocyate /
7206tathāhi yadi vastvastyevetyevaikāntatastat sarvathā sarvadā sarvatra sarvātmanāstyeveti na tadīpsājihāsābhyāṃ kvacit kadācit kathañcit kaścit pravarteta nivarteta vā prāptāprāpaṇīyatvāt heyahānānupapatteśca /
7216na ca vastuni vikalpaḥ saṃbhavati /
7253saṃtānasya vastutve pariṇāmastataścarmavadanityatvādidoṣaprasaṅgaḥ /
7415anuṣṭhānaṃ hi vikalpyate na vastu /
7416nahi sthāṇupuruṣavikalpo vastuni pratiṣṭhāṃ labhate /
7592śrutyorvirodhe vastuni vikalpānupapatteranyatarānuguṇatayānyatarā netavyā /
7823yathā ca tadguṇasāratayāsyāvastusadapi bhoktṛtvaṃ sāṃvyavahārikamevaṃ kartṛtvamapi sāṃvyavahārikaṃ na tu bhāvikam /
8140naca siddhe vastuni anuṣṭhāna iva vikalpaḥ saṃbhavati /
8183sarvagatatve 'pi dehāvacchinnānāmeva karaṇatvaṃ tena na vyavahitaviprakṛṣṭavastūpalambhaprasaṅga iti cet hanta prāptāprāptāvivekena śarīrāvacchinnānāmeva teṣāṃ karaṇatvamindriyatvamiti na vyāpināmindriyabhāvaḥ /
8231'śabdajñānānupātī vastuśūnyo vikalpaḥ' /
8232yadyapi mithyājñāne 'pyasti vastuśūnyatā tathāpi na tasya vyavahārahetutāsti /
8728nānārūpaṃ vā tadvastu /
8760na cobhayarūpaṃ vastu /
9112naca paryudāsādhikaraṇapūrvapakṣanyāyena vikalpaḥ vastuni siddhasvabhāve tadanupapatteḥ /
9158ayamabhisaṃdhiḥyasya mataṃ vastuno 'hitvenābhedaḥ /
9160sa evaṃ bruvāṇaḥ praṣṭavyo jāyate kimahitvakuṇḍalatve vastuno bhinne utābhinne iti /
9161yadi bhinne ahitvakuṇḍalatve bhinne iti vaktavyaṃ na tu vastunastābhyāṃ bhedābhedau /
9164atha vastuno na bhidyete ahitvakuṇḍalatve tathā sati ko bhedābhedayorviṣayabhedastayorvastuno 'nanyatvenābhedāt /
9271na kevalaṃ śabdato vastutaśca puruṣaprayatnasya bhāvanāyāḥ sākṣāddhātvartha eva sādhyo na tu svargādistasya tadavyāpyatvāt /
9652rāddhāntastu vāstavavidheyayorvastudharmatayā cānuṣṭheyatayā cāvyavasthāvyavasthe vyavatiṣṭhete /
9653vastudharmo hi yāvadvastu vyavatiṣṭhate /
9681prāmāṇikasya vākyabhedasyābhyupeyatvāt pratyekaṃ teṣāmarthādīnāṃ paratvaparāṇyetāni vākyānīti prāptaya ucyateindriyebhyaḥ parā hyarthā ityeṣa tāvatsaṃdarbho vastutattvapratipādanaparaḥ pratīyate nādhyānavidhiparaḥ /
9694anadhigatārthapratipādanasvabhāvatvāpramāṇānāṃ viśeṣataścāgamasya puruṣaśabdavācyasya cātmanaḥ svayaṃ śrutyaiva duradhigamatvāvadhāraṇādvastutaśca duradhigamatvādarthādīnāṃ ca sugamatvāttatparatvamevārthādiparatvābhidhānasyetyarthaḥ /
9713ākāśapūrvikāyāṃ vastuto brahmaṇaḥ sṛṣṭau yathā kkacittejaḥpūrvakasṛṣṭyabhidhānaṃ na virudhyate 'etasmādātmana ākāśaḥ saṃbhūtaḥ' iti darśanāt /
9724tatra sacchabdasyāviśeṣeṇātmani cānātmani ca pravṛtternātmārthatvaṃ kintu samastavastvanugatasattāsāmānyārthatvaṃ tathā copakramabhedādbhinnārthatvam /
9727tadvijñānena ca sarvavijñānaṃ mahāsāmānyasya sattāyāḥ samastavastuvistāravyāpitvādityevaṃ prāpta ucyateātmagṛhītirvājasaneyināmiva chāndogyānāmapyuttarātma ātmā tattvamasīti tādātmyopadeśāt /
10049'ekadvitricatuṣpañcavastvantarayakāritam /
10064athaiva pratītivirodho naca vastuvirodhaḥ sa vidyāyāṃ viniyoge 'pi tulyaḥ /
10384naitadupāsanāvidhānaparamapi tu vastusvarūpapratipādanaparaṃ praśnaprativacanālocanenopalabhyate /
10387vastusvarūpaṃ tu punaḥpunarucyamānamapi na doṣamāvahati śatakṛtvo 'pi hi pathyaṃ vadantyāptāḥ /
10851nahi viśālavakṣāścakorekṣaṇaḥ kṣatriyayuvā duśryavanadharmeti ekatropadiṣṭo 'nyatra siṃhāsyo vṛṣaskandhaḥ evopadiśyamānaścakorekṣaṇatvādyapajahāti na khalu pratyupadeśaṃ vastu bhidyate /
10854nahi vastu vikalpyata iti /
10856evaṃ prāpta ucyatebhavedetadevaṃ yadi vastuniṣṭānyupāsanavākyāni kintu tadviṣayāmupāsanābhāvanāṃ vidadhati /
11267siddhaṃ hi vastu viruddhadharmayogena bādhyate /
11505nahi śuddhabuddhatvādayo vastutastato 'tiricyate /
11660nāpi samyagdarśane vastutantratvātpramāṇatantratvāñca /
11661pramāṇatantrā ca vastuvyavasthā pramāṇaṃ ca nāpekṣata iti tatrāpyaniyamaḥ /
11751vastunaḥ khalvanuvṛttiḥ /
11752māyaivādinaśca puṇyapāpayoścamāyāmātravinirmitatvena māyānivṛttau na puṇyāpuṇye na tatasaṃskāro vastusantīti kasyānuvṛttiḥ /
11754tatrāpi sarpāsatve 'pi tajjānasya satve tajjanitabhayakampādīnāṃ tatsaskārāṇāṃ ca vastusattvena nivṛtte 'pi vibhrame 'nivṛtteḥ /
11775sa cāsanna nirvacanīya iti kuto vastusataḥ karyotpādaḥ /
11776naca kāryamamapi bhayakampādi vastusat /
11892sādharmyavaidharmyābhyāṃ hi sphuṭataraḥ pratipipādayiṣite vastuni pratyayo bhavatīti /
11931evaṃ sarvameva vastujātamasyeti // //
12128tattvamasivākyārthasākṣātkārātprākkila jīvātmāvidyākarmavāsanādyupādhyavacchedādvastuto 'navacchinno 'vacchinnamivābhinno 'pi lokebhyo bhinnamivātmānamabhimanyamānaḥ svarūpādanyānaprāptānarcirādīṃllokāngatyāpnotīti yujyate /
12332yatnānapekṣaḥ saṃkalpo loke vastuprasādhanaḥ /
12341santi hi khalu kānicidvastusvarūpasādhyāni kāryāṇi yathā strīvastusādhyāni dantakṣatamaṇimālādīni /
12344nahi straiṇasya romaharṣādivadbhavanti strīvastusādhyā maṇimālādayastadidamuktaṃ puṣkalaṃ bhogamiti prāpte 'bhidhīyate pitrādīnāṃ samutthānaṃ saṃkalpādeva tacchruteḥ /
12453etaduktaṃ bhavatiyadi brūṣe saguṇe brahmaṇyupāsyamāne yathā tadguṇasya niravagrahatvamapi vastuto 'stīti niravagrahatve viduṣā prāptavyamiti tadanena vyabhicārayate /