Occurrences of lakṣaṇa in "Mitākṣarā"
Click [+] to expand the context.
46kṛṣṇasāro mṛgo yasmin deśe svacchandaṃ viharati tasmin deśe vakṣyamāṇalakṣaṇā dharmā anuṣṭheyā nānyatrety abhiprāyaḥ // //
80deśo yasmin deśe mṛgaḥ kṛṣṇaḥ ity uktalakṣaṇaḥ /
85pātraṃ na vidyayā kevalayā ity evamādivakṣyamaṇalakṣaṇam /
123brāhmaṇakṣatriyavaiśyaśūdrāś catvāro varṇā vakṣyamāṇalakṣaṇās teṣām ādyās trayo brāhmaṇakṣatriyavaiśyā dvijāḥ /
136tad garbhādhānam ṛtau ṛtukāle vakṣyamaṇalakṣaṇe /
148caturthe māsi niṣkramaṇalakṣaṇaṃ sūryāvekṣaṇaṃ karma /
183kiṃ ca śaucācārāṃś ca vakṣyamāṇalakṣaṇān śikṣayet /
197anantaraṃ śiśnaṃ gṛhītvotthāyoddhṛtābhir adbhir vakṣyamāṇalakṣaṇābhir mṛdbhiś ca gandhalepayoḥ kṣayakaraṃ śaucaṃ kuryāt /
208brāhmeṇa tīrthena vakṣyamāṇalakṣaṇena /
236prāṇasaṃyamaḥ prāṇāyāmo vakṣyamānalakṣaṇaḥ /
261tathā guruṃ vakṣyamāṇalakṣaṇam upāsīta tatparicaryāparas tadadhīnas tiṣṭhet /
329gurvācāryādilakṣaṇam āha /
333upādhyāyartviglakṣaṇam /
378yas tu vākovākyaṃ praśnottararūpaṃ vedavākyaṃ purāṇaṃ brahmādi cakārān mānavādidharmaśāstraṃ nārāśaṃsīś ca rudradaivatyān mantrān gāthā yajñagāthendragāthādyāḥ itihāsān mahābhāratādīn vidyāś ca vāruṇādyāḥ śaktito 'anvaham adhīte sa māṃsakṣīraudanamadhusarpirbhir devān pitṝṃś ca madhusarpirbhyāṃ tarpayati // // // // te punas tṛptāḥ santo devāḥ pitaraś ca enaṃ svādhyāyakāriṇaṃ sarvakāmaphalaiḥ śubhair ananyopaghātalakṣaṇair tarpayanti // ab //
403lakṣaṇyāṃ bāhyābhyantaralakṣaṇair yuktāṃ /
506pumān syāl lakṣaṇaiḥ etair viparītais tu ṣaṇḍakaḥ //
532sa brahmabhidhāno vivāhaḥ yasminn uktalakṣaṇāya varāyāhūya yathāśaktyalaṃkṛtā kanyā dīyate udakapūrvakaṃ tasyāṃ jātaḥ putra ubhayataḥ pitrādīn daśa putrādīṃś ca daśa ātmānaṃ caikaviṃśaṃ punāti sadvṛttaś cet // //
539prājāpatyavivākalakṣaṇam /
543āsuragāndharvādivivāhalakṣaṇāni /
562etac coktalakṣaṇavarasaṃbhave veditavyam /
563yadā punar dātṝṇām abhāvas tadā kanyaiva gamyaṃ gamanārham uktalakṣaṇaṃ varaṃ svayam eva varayet // // //
576yaḥ punar vivāhāt prāg eva dveṣādinā asadbhir doṣair dīrgharogādibhiḥ kanyāṃ dūṣayati sa paṇānāṃ vakṣyamāṇalakṣaṇānāṃ śataṃ daṇḍyaḥ // //
587aputrām alabdhaputrāṃ pitrādibhiḥ putrārtham anujñāto devaro bhartuḥ kanīyān bhrātā sapiṇḍo vā uktalakṣaṇaḥ sagotraḥ vā /
588eteṣāṃ pūrvasyābhāve paraḥ paraḥ ghṛtābhyaktasarvāṅgaḥ ṛtāv eva vakṣyamāṇalakṣaṇe iyād gacched ā garbhotpatteḥ /
696tato lakṣaṇair yuktaṃ putraṃ janayati /
748yathā vājapeyādhikaraṇapūrvapakṣe vājapeyena svārājyakāmo yajeta iti vājapeyalakṣaṇaguṇavidhānāvadhitvena yāgo 'nuvaditavyaḥ sa eva svārājyalakṣaṇaphaloddeśena vidhātavyaś ceti /
767tasmāt svārthahāniparārthakalpanāprāptabādhalakṣaṇadoṣatrayavatī parisaṃkhyā na yuktā /
864yac ca tad u ha na svaḥkāmy āyuṣaḥ prāṅ na preyāt iti svargaphaloddeśenāyuṣaḥ prāg āyur vyayo na kartavyo mokṣārthinā yasmād āyuṣaḥ śeṣe sati nityanaimittikakarmānuṣṭhānakṣapitāntaḥkaraṇakalaṅkasya śravaṇamanananididhyāsanasaṃpattau satyam ātmajñānena niratiśayānandabrahmaprāptilakṣaṇamokṣasaṃbhavaḥ /
934brāhmaṇādijātis tu smṛtilakṣaṇā yathāsmaraṇam bhavati /
935yathā samāne 'pi brāhmaṇye kuṇḍino vasiṣṭo 'trir gautama iti smaraṇalakṣaṇaṃ gotram tathā manuṣyatve samāne 'pi brāhmaṇyādijātiḥ smaraṇalakṣaṇā /
936mātāpitroś caitad eva jātilakṣaṇam /
1018smṛtyuktaṃ vaiśvadevādikaṃ karma laukikaṃ ca yat pratidinaṃ pākalakṣaṇaṃ tad api gṛhastho vivāhāgnau vivāhasaṃskṛte kurvīta /
1127mahāntam ukṣāṇaṃ dhaureyaṃ mahājaṃ vā śrotriyāyoktalakṣaṇāyopakalpayet bhavadartham ayam asmābhiḥ parikalpita iti tatprītyarthaṃ na tu dānāya vyāpādanāya vā /
1142ācārya uktalakṣaṇaḥ /
1143pārthivo vakṣyamāṇalakṣaṇaḥ /
1150ṛtvijaś coktalakṣaṇāḥ saṃvatsarād arvāg api pratiyajñaṃ madhuparkeṇa saṃpūjyāḥ // //
1359kṣudhā sīdan pīḍyamānaḥ snātakaḥ rajño viditavṛttāntāt antevāsino vakṣyamāṇalakṣaṇāt yājyāt yājanārhāc ca dhanam ādadīta /
1377tasya lakṣaṇam āha manuḥ /
1897etāni ṣaṭ sakṛt kāmato jagdhvā bhakṣayitvā cāndrāyaṇaṃ vakṣyamāṇalakṣaṇaṃ caret /
2259naraśabdo lakṣaṇayā deham abhidhatte /
2399gocarmalakṣaṇaṃ ca bṛhaspatinā darśitaṃ /
2519ṛtvig uktalakṣaṇaḥ /
2542punarbhūr uktalakṣaṇā tasyāṃ jātaḥ paunarbhavaḥ /
2587agryāḥ sarveṣu vedeṣu ityādinā śrāddhayogyabrāhmaṇapratipādanenaiva tadvyatiriktānām ayogyatve siddhe 'pi punaḥ keṣāṃ cid rogyādīnāṃ pratiṣedhavacanam uktalakṣaṇabrāhmaṇāsaṃbhave pratiṣedharahitāṇāṃ prāptyartham // //
2600aparāhṇe uktalakṣaṇe samabhyarcya tān nimantritān brāhmaṇān āhūya svāgatavacanena pūjayitvā kṛtapādadhāvanān ācāntān kḷpteṣv āsaneṣu pavitrapāṇiḥ pavitrapāṇīn upaveśayet /
3135yathā saptadaśa sāmidhenīr anubrūyād ity anārabhyādhītasya vikṛtimātraviṣayasya saptadaśavākyasya sāmadhenīlakṣaṇadvārasaṃbandhabodhenārthavato mitravindādiprakaraṇapaṭhitena saptadaśavākyena mitravindādhyadhikārāpūrvasaṃbandhabodhenārthavatā upasaṃhāraḥ /
3230kanyāṃ rūpalakṣaṇaśīlavatīm /
3231kanyāvedino jāmātaro buddhirūpalakṣaṇasaṃpannāḥ /
3308tena vināyakenopasṛṣṭo gṛhīto yas tasya lakṣaṇāni jñāpakāni nibodhata jānīdhvaṃ he munayaḥ /
3324kumārī rūpalakṣaṇābhijanādisaṃpannāpīpsitaṃ bhartāram /
3423caturbhir brāhmaṇaiḥ sārdham uktalakṣaṇo gurur mantrajño bhadrāsanaracanānantaraṃ tatsaṃnidhau vināyakaṃ tajjananīṃ coktamantrābhyāṃ gandhapuṣpādibhiḥ samabhyarcya caruṃ śrapayitvā bhadrāsanopaviṣṭasya yajamānasya puṇyāhavācanaṃ kṛtvā caturbhiḥ kalaśair abhiṣicya sārṣapaṃ tailaṃ śirasi hutvā caruhomaṃ vidhāyābhiṣekaśālāyāṃ caturdikṣu indrādilokapālebhyo baliṃ dadyāt /
3622evaṃ mantriṇaḥ pūrvaṃ kṛtvā taiḥ sārdhaṃ rājyaṃ saṃdhivigrahādilakṣaṇaṃ kāryaṃ cintayet samastair vyastaiś ca /
3803rāṣṭre rāṣṭrādhikāreṣu ye niyuktās teṣāṃ viceṣṭitaṃ caritaṃ cārair uktalakṣaṇaiḥ samyak jñātvā sādhūn sucaritān saṃmānayet dānamānasatkāraiḥ pūjayet /
3839sahajakṛtrimamitraśatrulakṣaṇarahitau sahajakṛtrimodāsīnau /
3890karmasiddhiḥ phalaprāptir iṣṭāniṣṭalakṣaṇā /
3899kecid iṣṭāniṣṭalakṣaṇaṃ phalaṃ daivād evecchanti /
3917mahotsāha ityādyuktalakṣaṇo mahīpatiḥ svāmī /
3922daṇḍo hastyaśvarathapattilakṣaṇaṃ caturaṅgabalam /
3957ityevamuktaprakāreṇa kratutulyaṃ phalaṃ daṇḍyadaṇḍena svargādināśaṃ cādaṇḍyadaṇḍena samyag vicintya pṛthak pṛthag varṇādikrameṇa sabhyair vakṣyamāṇalakṣaṇaiḥ parivṛtaḥ pratidinaṃ vyavahārān vakṣyamāṇamārgeṇa duṣṭāduṣṭaparijñānārthaṃ rājā svayaṃ paśyet // //
4194dharmaśāstrasamayācāraviruddhena mārgeṇa parair ādharṣito 'bhibhūto yad rājñe prāḍvivākāya vā āvedayati vijñāpayati ced yadi tad āvedyamānaṃ vyavahārapadaṃ pratijñottarasaṃśayahetuparāmarśapramāṇanirṇayaprayojanātmako vyavahāras tasya padaṃ viṣayas tasya cedaṃ sāmānyalakṣaṇam /
4324evaṃ pakṣalakṣaṇe sthite pakṣalakṣaṇarahitānāṃ pakṣavadavabhāsamānānāṃ pakṣābhāsatvaṃ siddham eveti yogīśvareṇa na pṛthak pakṣābhāsā uktāḥ /
4410evam uttaralakṣaṇe sthite uttaralakṣaṇarahitānām uttaravad avabhāsamānānām uttarābhāsatvam arthasiddham /
4505tasya sādhanasya pramāṇasya vakṣyamāṇalikhitasākṣyādilakṣaṇasya siddhau nirvṛttau siddhiṃ sādhyasya jayalakṣaṇāṃ prāpnoti /
4506ato 'smāt prakārād anyathā prakārāntareṇa sādhanāsiddhau viparītaṃ sādhyasyāsiddhiṃ parājayalakṣaṇām āpnotīti saṃbandhaḥ //
4521saṃpratipattyuttare tu sādhanānirdeśād bhāṣārthasyāsādhyatvāc ca na sādhyasiddhilakṣaṇaḥ pādo 'stīti dvipāttvam eva /
4522uttarābhidhānānantaraṃ sabhyānām arthipratyarthinoḥ kasya kriyā syād iti parāmarśalakṣaṇasya pratyākalitasya yogīśvareṇa vyavahārapādatvenānabhidhānād vyavahartuḥ saṃbandhābhāvāc ca na vyavahārapādatvam iti sthitam // //
4617pāruṣyaṃ vāgdaṇḍapāruṣyaṃ vakṣyamāṇalakṣaṇam /
4626duṣṭalakṣaṇam āha /
4724vyavahārād vṛddhavyavahārād anvayavyatirekalakṣaṇād avagamyate /
4729dharmaśāstrānusāreṇa ity anenaivauśanasādyarthaśāstrasya nirastatvāt dharmaśāstrāntargatam eva rājanītilakṣaṇam arthaśāstram iha vivakṣitam /
4794śāsanam uktalakṣaṇam /
4795cīrakaṃ tu vakṣyamāṇalakṣaṇam /
4921tathā hi nirākrośaṃ viṃśativarṣopabhogād ūrdhvaṃ yady api svāmī nyāyataḥ kṣetraṃ labhate tathāpi phalānusaraṇaṃ na labhate apratiṣedhalakṣaṇāt svāparādhād asmāc ca vacanāt /
4932tasmāt svāmy upekṣālakṣaṇasvāparādhād asmāc ca vacanād viṃśater ūrdhvaṃ phalaṃ naṣṭaṃ na labhata iti sthitam /
5047tatrāpi kramāt tripuruṣāgatam ity asmārtakālopabhogalakṣaṇam /
5085kṣetrādau punaḥ phalopabhogavyatirekeṇa kāyikasvīkārāsaṃbhavāt svalpenāpy upabhogena bhavitavyam anyathā dānakrayādeḥ saṃpūrṇatā na bhavatīti phalopabhogalakṣaṇakāyikasvīkāravikala āgamo durbalo bhavati tatsahitād āgamāt /
5224uktalakṣaṇaṃ nidhiṃ rājā labdhvā ardhaṃ brāhmaṇebhyo dattvā śeṣaṃ kośe niveśayet /
5730adhikriyata ityādhiḥ sa vijñeyo dvilakṣaṇaḥ /
5998tatra brāhmaṇānāṃ brāhmaṇā evoktalakṣaṇā uktasaṃkhyākāḥ sākṣiṇo bhavanti /
6003uktalakṣaṇānāṃ sākṣiṇām asaṃbhave pratiṣedharahitānām anyeṣām api sākṣitvapratipādanārtham asākṣiṇo vaktavyāḥ /
6028mṛtāntarasyāpi lakṣaṇam uktam
6075saṃgrahaṇādīni vakṣyamāṇalakṣaṇāni teṣu sarve vacananiṣiddhās tapaḥprabhṛtguṇarahitāś ca sākṣiṇo bhavanti /
6194kriyā sākṣilakṣaṇā nārthasaṃbandhino nāptāḥ iti nyāyād yadā śuddhā tadā tadvākyaśodhanaṃ sākṣivākyaśodhanaṃ kartavyam /
6316vivāsanaṃ ca nagnīkaraṇagṛhabhaṅgadeṣanirvāsanalakṣaṇaṃ viśayānusāreṇa draṣṭavyam /
6372dhanikādhamarṇayor yo 'rtho hiraṇyādiḥ parasparaṃ svarucyā iyatā kālenaitāvad deyam iyatī ca pratimāsaṃ vṛddhir iti niṣṇāto vyavasthitaḥ tasminn arthe kālāntare vipratipattau vastutattvanirṇayārthaṃ lekhyaṃ sākṣimad uktalakṣaṇasākṣiyuktaṃ dhanikapūrvakaṃ dhanikaḥ pūrvo yasmiṃs taddhanikapūrvakam /
6375uktalakṣaṇāḥ sākṣiṇo vā kartavyāḥ
6411balopadhikṛtād ṛte balena balātkāreṇa upadhinā chalalobhakrodhabhayamadādilakṣaṇena yat kṛtaṃ tasmād vinā /
6418deśācārāviruddhaṃ yad vyaktādhividhilakṣaṇam /
6421vidhānaṃ vidhiḥ ādher vidhir ādhividhir ādhīkaraṇaṃ tasya lakṣaṇaṃ gopyādhibhogyādhikālakṛtamityādi tad vyaktaṃ vispaṣṭaṃ yasmiṃs tad vyaktādhividhilakṣaṇam /
6431tathā hi patralakṣaṇam abhidhāya kātyāyanenābhihitam
6537likhitasākṣibhuktilakṣaṇaṃ trividhaṃ mānuṣaṃ pramāṇam uktam /
6560śīrṣakaṃ śirovyavahārasya caturthaḥ pādo jayaparājayalakṣaṇas tena ca daṇḍo lakṣyate tatra tiṣṭatīti śīrṣakasthaḥ tatprayuktadaṇḍabhāg ity arthaḥ // //
6598ṛṇādiṣu vivādeṣu uktalakṣaṇasākṣyupanyāse 'rthinā kṛte 'pi pratyartī yadi daṇḍābhyupagamāvaṣṭambhena divyam avalambate tadā divyam api bhavati /
6599sākṣiṇām āśayadoṣasaṃbhavād divyasya ca nirdoṣatvena vastutattvaviṣayatvāt tallakṣaṇatvāc ca dharmasya /
6756jayaparājayalakṣaṇaṃ tu mantraliṅgād evāvagamyata iti na pṛthag uktam /
6912yadā tūktalakṣaṇaṃ dhaṭaṃ tathaiva sthāpayitum icchati tadā vāyasādyupaghātanirāsārthaṃ kapāṭādisahitāṃ śālāṃ kuryāt
7148ayam atra prayogakramaḥ uktalakṣaṇajalāśayasaṃnidhāv uktalakṣaṇaṃ toraṇaṃ vidhāya uktapramāṇe deśe lakṣyaṃ nidhāya toraṇasaṃnidhau saśaraṃ dhanuḥ saṃpūjya jalāśaye varuṇam āvāhya pūjayitvā tattīre dharmādiṃś ca devān havanāntam iṣṭvā śodhyasya śirasi pratijñāpatram ābadhya prāḍvivāko jalam abhimantrayet toya tvaṃ prāṇināṃ prāṇaḥ ityādinā mantreṇa /
7164teṣāṃ ca lakṣaṇāni pṛthag eva viṣatantre kathitāni
7666tathā vidyādhanasyāvibhājyasya lakṣaṇam uktaṃ kātyāyanena /
7755nibandha ekasya parṇabharakasyeyanti parṇāni tathā ekasya kramukaphalabharasyeyanti kramukaphalānītyādy uktalakṣaṇaḥ /
8077teṣāṃ varṇajātilakṣaṇābhāvasyoktatvāt /
8453unmattakaḥ vātikapaittikaślaiṣmikasāṃnipātikagrahāveśalakṣaṇair unmādair abhibhūtaḥ /
8617vibhāgasya nihnave apalāpe jñātibhiḥ pitṛbandhubhir mātṛbandhubhiḥ mātulādibhiḥ sākṣibhiḥ pūrvoktalakṣaṇair lekhyena ca vibhāgapatreṇa vibhāgabhāvanā vibhāganirṇayo jñātavyaḥ /
8634grāmadvayasaṃbandhinaḥ kṣetrasya sīmno vivāde tathāikagrāmāntarvartikṣetramaryādāvivāde ca sāmantādayaḥ sthalāṅgārādibhiḥ pūrvakṛtaiḥ sīmālakṣaṇair upalakṣitāṃ cihnitāṃ sīmāṃ nayeyur niścinuyuḥ /
8638sā ca yathāsaṃbhavaṃ pañcalakṣaṇā /
8673vṛddhādilakṣaṇaṃ ca tenaivoktam
8715sāmantāḥ pūrvoktalakṣaṇāḥ /
8761bhūbhāgalakṣaṇaṃ caiva ye vidus te 'tra sākṣiṇaḥ //
8832eteṣv ārāmādiṣv ayam eva sāmantasākṣyādilakṣaṇo vidhir jñātavyaḥ /
8955adaṇḍyau kāṇakubjau ca ye śaśvatkṛtalakṣaṇāḥ //
9010tasya ca lakṣaṇaṃ nāradenoktam /
9396tasya ca lakṣaṇaṃ nāradena vyatirekamukhena darśitam /
9463yas tu svāmī vaṇik gomī kṣetriko vā aparicchinnavetanam eva bhṛtyaṃ karma kārayati sa tasmād vāṇijyapaśusasyalakṣaṇāt karmaṇo yal labdhaṃ tasya daśamaṃ bhāgaṃ bhṛtyāya mahīkṣitā rājñā dāpanīyaḥ // //
9572tallakṣaṇaṃ coktaṃ nāradena /
9582tasya ca daṇḍatāratamyārthaṃ niṣṭhurādibhedena traividhyam abhidhāya tallakṣaṇaṃ tenaivoktaṃ /
9830saṃprati sāhasaṃ nāma vivādapadaṃ vyācikhyāsus tallakṣaṇaṃ tāvad āha /
9837rājadaṇḍaṃ janakrośaṃ collaṅghya rājapuruṣetarajanasamakṣaṃ yat kiṃcin māraṇaharaṇaparadārapradharṣaṇādikaṃ kriyate tat sarvaṃ sāhasam iti sāhasalakṣaṇam /
9844tasya ca daṇḍavaicitryapratipādanārthaṃ prathamādibhedena traividyam abhidhāya tallakṣaṇaṃ tenaiva vivṛtaṃ /
9846uttamaṃ ceti śāstreṣu tasyoktaṃ lakṣaṇaṃ pṛthak //
10131tallakṣaṇaṃ ca manunābhihitam /
10361vivītam uktalakṣaṇam khalaṃ vā ye dahanti ye ca rājapatnīm abhigacchanti tān sarvān kaṭair vīraṇamayair veṣṭayitvā dahet /
10505uktalakṣaṇā varṇastriyo dāsyas tā eva svāminā śuśrūṣāhānivyudāsārthaṃ gṛha eva sthātavyam ity evaṃ puruṣāntaropabhogato niruddhā avaruddhāḥ /
10600tallakṣaṇaṃ ca kathitaṃ nāradena /
11056ācārya uktalakṣaṇaḥ mātā ca pitā ca pitarau upādhyāyaś ca pūrvoktaḥ etān nirhṛtyāpi vratī brahmacārī vraty eva na punar asya vratabhraṃśaḥ /
11264tathā smṛtyantare ūnadvivarṣe prete mātāpitror eva netareṣām ity aspṛśyatvalakṣaṇam abhipretam /
11265itarasya punaḥ karmaṇy anadhikāralakṣaṇasya sapiṇḍeṣv api ā dantajanmanaḥ sadyaḥ ityādibhir vihitatvāt /
11267yathā sūtakaṃ janananimittam aspṛśyatvalakṣaṇam āśaucaṃ mātur eva kevalaṃ tathonadvivarṣoprame mātāpitror evāspṛśyatvam iti /
11281janananimittam aspṛśyatvalakṣaṇam āśaucam āha /
11283sūtakaṃ janananimittam aspṛśyatvalakṣaṇam āśaucaṃ pitror mātapitror eva na sarveṣāṃ sapiṇḍānām /
11581deśāntaralakṣaṇaṃ ca bṛhaspatinoktam /
11741mātulagrahaṇaṃ mātṛṣvasrāder ūpalakṣaṇārtham /
12145kṣetrasya tapovidyāviśuddhasya tvaṃpadārthabhūtasya tat tvam asi ādivākyajanyāt sākṣātkārarūpād īṣvarajñānāt paramā viśuddhir muktilakṣaṇā /
12436cāndrāyaṇair vakṣyamāṇlakṣaṇaiḥ kālaṃ nayet /
12513atyantam ācaryakula evam ātmānam avasādayan iti gārhasthyavānaprasthanaiṣṭikatvasvarūpam abhidhāya sarva ete puṇyalokā bhavanti iti trayāṇām āśramiṇāṃ puṇyalokaprāptim abhidhāya brahmasaṃstho 'mṛtatvam eti iti pāriśeṣyāt parivrājakasyaiva brahmasaṃsthasya muktilakṣaṇāmṛtatvaprāptir abhihitā /
12684anena daṇḍakamaṇḍalvādidhāraṇabāhyalakṣaṇāt satyādīnām ātmaguṇānām antaraṅgatāṃ dyotayati //
13022yady apīśvaraḥ svarūpeṇa satyajñānānandalakṣaṇaḥ tathāpy avidyāsamāveśavaśān moharāgādibhāvair abhibhūyamāno nānāhīnayonijananasādhanaṃ mānasāditrividhaṃ karmanicayam ācarati /
13147yo 'sau hṛdi pradīpavat sthito jīvas tasyānantā raśmayo nāḍyaḥ sukhaduḥkhahetubhūtāḥ dvāsaptatisahasrāṇītyādinoktāḥ sitāsitakarburādirūpāḥ sarvataḥ sthitās teṣām eko raśmir ūrdhvaṃ vyavasthitaḥ yo 'sau mārtaṇḍamaṇḍalaṃ nirbhidya hiraṇyagarbhanilayaṃ cātikramya vartate tena jīvaḥ parāṃ gatim apunarāvṛttilakṣaṇāṃ prāpnoti // //
13285svavāñchāvaśenārthānāṃ kāraṇanirapekṣatayā sṛṣṭir ity etad yogasya siddher lakṣaṇaṃ liṅgam /
13289atha vā tyaktakāmyaniṣiddhakarmā anyatamaṃ vedam abhyasan ekāntaśīlo 'yācitamitāśanāpāditasattvaśuddhir ātmopāsanena parāṃ muktilakṣaṇāṃ siddhiṃ prāpnoti // //
13324evaṃ rauravādinarakeṣu śvasūkarakharādiyoniṣu ca dāruṇaṃ duḥkham anubhūyānantaraṃ duritaśeṣeṇa jananasamaya eva kṣayarogādilakṣaṇayuktāḥ pracureṣu mānavaśarīreṣu saṃsaranti /
13375etac ca kṣayitvādilakṣaṇakathanaṃ prāyaścittonmukhībhūtabrahmahādyudvegajananārthaṃ na punaḥ kṣayitvādilakṣaṇayuktānāṃ dvādaśavārṣikādivrataprāptyarthaṃ saṃsarganivṛttyarthaṃ vā /
13390yathākarma svakṛtataduṣkṛtānatikrameṇa tadanurūpaṃ narakādi phalaṃ tiryaktvaṃ ca prāpya kālakrameṇa kṣīṇe karmaṇi duṣṭalakṣaṇā daridrāś ca puruṣeṣu nikṛṣṭā jāyante // //
13447nindyair hi lakṣaṇair yuktā jāyante 'niṣkṛtainasaḥ //
13462prāyaścittair vakṣyamāṇalakṣaṇair ajñād yad enaḥ pāpaṃ kṛtaṃ tad apaiti gacchati na kāmataḥ kṛtaṃ /
13586na ca pitros tādṛgvidhakāraṇalakṣaṇayogitvam iti nātiprasaṅgaḥ /
13733tathātmārthaṃ ca pākalakṣaṇakriyārambhaḥ
13857deśakālakartṝṇāṃ prayogānubandhabhūtānām abhedenāgṛhyamāṇaviśeṣatvāt tantrānuṣṭhānenaiva pāpakṣayalakṣaṇakāryaniṣpattir yuktā /
13858yathā tantrānuṣṭhitaiḥ prayājādibhir āgneyādiṣu tantreṇaivānekopakāralakṣaṇakāryāṇāṃ niṣpattiḥ /
14138na vidyayā kevalayā ityādyuktalakṣaṇe pātre gobhūhiraṇyādikaṃ jīvanaparyāptaṃ samarthaṃ dhanaṃ dattvā śuddhim avāpunyāt /
14679nanu evaṃ sati caurahastād balād ākṛṣya grahaṇe 'pi tasyopabhogalakṣaṇaphalābhāvāt prāyaścittālpatvaprasaṅgaḥ /
14816atha vā prājāpatyaṃ kṛcchraṃ vakṣyamāṇalakṣaṇaṃ samāḥ varṣatrayaṃ caret /
15216kṛcchrātikṛcchrayor lakṣaṇam uttaratra vakṣyate /
15380lakṣaṇamātropayogini tu dāhe na doṣaḥ
15384aṅkanaṃ sthiracihnakaraṇam lakṣaṇaṃ sāṃpratopalakṣaṇam /
15477cāndrāyaṇena vā vakṣyamāṇalakṣaṇena māsaṃ payovratena vā parākeṇa vā śuddhirbhavet /
15631agredidhiṣvāder lakṣaṇaṃ smṛtyantare 'bhihitam
16022caturāḍhako bhaved droṇa ity etan mānalakṣaṇam //
16025kṛcchraśabdaś cātra lakṣaṇayā kleśasādhye tapomātre draṣṭavyaḥ /
16184tatrāvakīrṇasyāprasiddhatvāt tallakṣaṇakathanapūrvakaṃ prāyaścittam āha /
16267ity atra śoṇitotpādananimitte 'vagūraṇanipātalakṣaṇaṃ nimittadvayam avaśyaṃbhāvitvena svanaimittikaṃ kṛcchram atikṛcchraṃ ca na prayuṅkte evam anyatrāpy ūhanīyam /
17196parapākena nivṛttāder lakṣaṇaṃ ca tenaivoktam /
17869viniyuktavratavrātarūpabhede bubhutsite /kīdṛkṣam iti saṃkṣepāl lakṣaṇaṃ vakṣyate 'dhunā //
18426yas tv abhyudayakāmaḥ prājāpatyādikṛcchrān anutiṣṭhati sa mahatīṃ rājyādilakṣaṇāṃ śriyaṃ vibhūtim anubhavati /
18427yathā gurukratūnāṃ rājasūyādīnāṃ kartā tatphalaṃ svārājyādilakṣaṇaṃ mahat phalaṃ labhate tathāyam api susumāhitaḥ sakalāṅgakalāpam avikalam anutiṣṭhann iti phalamahimaprakāśanārthaṃ kratudṛṣṭāntakīrtanam /
18461kṛcchrādilakṣaṇam /