Occurrences of cāndrāyaṇa in "Mitākṣarā"
Click [+] to expand the context.
363yajñānāṃ śrautasmārtānāṃ tapasāṃ kāyasaṃtāparūpāṇāṃ cāndrāyaṇādīnāṃ śubhānāṃ ca karmaṇām upanayanādisaṃskārāṇām avabodhakatvena veda eva dvijātīnāṃ paro niḥśreyasakaro nānyaḥ /
383tathā vittapūrṇāyāḥ pṛthivyāḥ triḥ trivāraṃ dānasya yat phalaṃ parasya tapasaś cāndrāyaṇāder yat phalaṃ tad api nityasvādhyāyavān āpnoti /
451samānapravarāṃ caiva gatvā cāndrāyaṇaṃ caret //
1781ubhāv etāv abhojyānnau bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret /
1897etāni ṣaṭ sakṛt kāmato jagdhvā bhakṣayitvā cāndrāyaṇaṃ vakṣyamāṇalakṣaṇaṃ caret /
11310bhakṣayitvā tu tan mohād dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret //
11882vratiśabdena kṛcchracāndrāyaṇādipravṛttāḥ snātakavrataprāyaścittapravṛttāś cocyante /
11885nityam annapradasyāpi kṛcchracāndrāyaṇādiṣu /
12436cāndrāyaṇair vakṣyamāṇlakṣaṇaiḥ kālaṃ nayet /
14169cāndrāyaṇaṃ vā kurvīta parākadvayam eva ca //
14442saṃyogaṃ patitair gatvā dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret //
14446taptakṛcchraṃ parākaṃ ca cāndrāyaṇam anukramāt //
14491cāndrāyaṇaṃ vā śaṅkhoktam asurāmadyapāyī cāndrāyaṇaṃ caret iti /
14694rūpyaṃ hṛtvā dvijo mohāc carec cāndrāyaṇavratam /
14699ratnānāṃ haraṇe vipraś carec cāndrāyaṇavratam //
14702yad api ratnāpahāre cāndrāyaṇam uktaṃ tad api gadyāṇasahasrād dhīnamūlyaratnāpahāre draṣṭavyam /
14818yadā tu gurupatnīṃ savarṇāṃ vyabhicāriṇīm abuddhipūrvaṃ gacchati tadā vedajapasahitaṃ cāndrāyaṇatrayaṃ kuryāt /
14871cāndrāyaṇaṃ vā trīn māsān abhyasyen niyatendriyaḥ /
14882cāndrāyaṇaṃ taptakṛcchram atikṛcchraṃ tathaiva ca /
14887svena protsāhitāyāṃ tu cāndrāyāṇam /
14972iti yamādyuktaṃ saṃvatsaraṃ kṛcchrānuṣṭhānaṃ cāndrāyaṇadvayaṃ yathākrameṇa draṣṭavyam /
14984śiṣyabhāryāṃ guror bhāryāṃ gatvā cāndrāyaṇaṃ caret //
14987māsopavāsaṃ kurvīta cāndrāyaṇam athāpi vā //
14993yadā punar etā evātyantavyabhicāriṇīr gacchati tadāpīdam eva prāyaścittayugalaṃ cāndrāyaṇataptakṛcchrātmakaṃ krameṇa kāmato 'kāmataś ca pravṛttau draṣṭavyam /
15108ṣaṣṭhe cāndrāyaṇaṃ kuryāt saptame tv aindavadvayam //
15114parākas tv ardhamāse syān māse cāndrāyaṇaṃ caret //
15116māsatraye prakurvīta kṛcchraṃ cāndrāyaṇottaram /
15118saṃsarge tv ābdike kuryād abdaṃ cāndrāyaṇaṃ naraḥ //
15146cāndrāyaṇaṃ caret sarvān avakṛṣṭān nihatya tu /
15147avakṛṣṭāḥ sūtamāgadhādayaḥ pratilomotpannās teṣāṃ pratyekaṃ hanane cāndrāyaṇam /
15148tathā ca śaṅkhaḥ sarveṣām avakṛṣṭānāṃ vadhe pratyekaṃ cāndrāyaṇam iti /
15153tatra kāmataḥ sūtādivadhe cāndrāyaṇam /
15160anayaiva diśā cāndrāyaṇasyāpi tāratamyaṃ kalpyam /
15236pratyahaṃ syāt parāko vā cāndrāyaṇam athāpi vā //
15477cāndrāyaṇena vā vakṣyamāṇalakṣaṇena māsaṃ payovratena vā parākeṇa vā śuddhirbhavet /
15482avakīrṇivarjyaṃ śuddhyarthaṃ cāndrāyaṇam athāpi vā //
15524ataḥ kṣatriyaparigrahe caurye ṣāṇmāsikam vaiśyaparigrahe traimāsikaṃ govadhavratam śūdrāparigrahe cāndrāyaṇaṃ kalpyam /
15537kūpavāpījalānāṃ ca śuddhiś cāndrāyaṇena tu //
15538iti sārdhaśatadvayapaṇalabhyajalāpahāra idaṃ cāndrāyaṇaṃ prāptam apītaragovadhavratanivṛttyarthaṃ vidhīyate
15541iti pañcaśatadaṇḍavidhānāt tāvatpaṇayor daṇḍacāndrāyaṇayor govadhādau sahacaritatvāt tathā
15543iti cāndrāyaṇaviṣaye pañcaśatapaṇadaṇḍavidhānāc ca /
15553idaṃ ca cāndrāyaṇanimittabhūtārdhatṛtīyaśatamūlyasya pañcadaśāṃśārdhatrapusīsādyapahāre prāyaścittam cāndrāyaṇapañcadaśāṃśatvāt tasya /
15601cāndrāyaṇaṃ cared varṣaṃ pratimāsam aho 'pi vā //
15605lākṣālavaṇamadhumāṃsatailakṣīradadhitakraghṛtagandhacarmavāsasām anyatamavikraye cāndrāyaṇam /
15625atikṛcchraṃ cared dātā hotā cāndrāyaṇaṃ caret //
15663jātimātrakṣatriyādistrīṣu punar asminn eva viṣaye tadīyāny eva dvaimāsikacāndrāyaṇamāsikāni yojanīyāni kṣatriyādīnāṃ ca kṣatriyādistrīṣu dvaimāsikādīny eva /
15718etās tu brāhmaṇo gatvā carec cāndrāyaṇadvayam //
15724etāsu gamanaṃ kṛtvā carec cāndrāyaṇadvayam //
15742striyo vipro yadā gacchet kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ caret //
15780prāyaścittaṃ smṛtaṃ tasyāḥ kṛcchraṃ cāndrāyaṇatrayam //
15782cāndrāyaṇe dve kṛcchraś ca viprāyā vaiśyasevane /
15783kṛcchracāndrāyaṇe syātāṃ tasyāḥ kṣatriyasaṃgame //
15784kṣatriyā śūdrasaṃparke kṛcchraṃ cāndrāyaṇadvayam /
15785cāndrāyaṇaṃ sakṛcchraṃ tu cared vaiśyena saṃgatā //
15786śūdraṃ gatvā cared vaiśyā kṛcchraṃ cāndrāyaṇottaram /
15793garbhasrāve dhātudoṣaiś carec cāndrāyaṇatrayam //
15813brāhmaṇy akāmato gatvā cāndrāyaṇacatuṣṭayam //
15893tatra durvṛttakṣatriyādau kāmato vyāpādite mānavaṃ traimāsikaṃ traivārṣikaṃ dvaimāsikaṃ cāndrāyaṇaṃ ca varṇakrameṇa yojyam /
16223vratāntareṣu kṛcchracāndrāyaṇādiṣv atidiṣṭabrahmacaryeṣu skandane saty etad eva yāgamātram vratāntareṣu caivam iti tenaivātidiṣṭatvāt /
16244sa caret rīṇi kṛcchrāṇi trīṇi cāndrāyaṇāni ca /
16247tatra brāhmaṇasya ṣāṇmāsikaḥ kṛcchraḥ punaḥ saṃnyāsasaṃskāraś ca kṣatriyasya cāndrāyaṇatrayam vaiśyasya kṛcchratrayam iti vyavasthā /
16253cāndrāyaṇena śudhyanti taptakṛcchradvayena vā //
16255idaṃ ca cāndrāyaṇaṃ taptakṛcchradvayātmakaṃ prāyaścittadvayaṃ śaktyādyapekṣayā vyavasthitaṃ vijñeyam /
16377aniyukto bhrātṛjāyāṃ gacchaṃś cāndrāyaṇaṃ caret /
16378yas tu niyogaṃ vinā bhrātur jyeṣṭasya kaniṣṭasya vā bhāryāṃ gacchati sa cāndrāyaṇaṃ caret /
16459nārīṇāṃ vikrayaṃ kṛtvā carec cāndrāyaṇavratam /
16515anantaraṃ kanyāyā dūṣaṇam ity uktaṃ tatra ca traimāsikadvaimāsikacāndrāyaṇādīni varṇānāṃ savarṇāviṣaye yojyāni /
16537saṃvatsarād ūrdhvaṃ tu vṛddhahārītena viśeṣa uktaḥ saṃvatsarotsanne 'gnihotre cāndrāyaṇaṃ kṛtvā punar ādadhyāt /
16538dvivarṣotsanne cāndrāyaṇaṃ somāyanaṃ ca kuryāt /
16590gurutalpavrataṃ kecit kecic cāndrāyaṇavratam /
16594dvitīye 'tikṛcchraṃ tṛtīye kṛcchrātikṛcchram ata ūrdhvaṃ cāndrāyaṇam iti /
16633tatra jātiduṣṭapalāṇḍvādibhakṣaṇe kāmataḥ sakṛtkṛte palāṇḍuṃ viḍvarāhaṃ ca ityādinā cāndrāyaṇam uktam /
16635akāmataḥ sakṛdbhakṣaṇe sāntapanam tatraivābhyāse yaticāndrāyaṇaṃ
16662nīlyās tv akāmataḥ sakṛdbhakṣaṇe cāndrāyaṇam
16664cāndrāyaṇena śuddhiḥ syād āpastambo 'bravīn muniḥ //
16735eṣāṃ mūtrapuriṣāṇi dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret //
16737śuṣkamāṃsāśane vipro vrataṃ cāndrāyaṇaṃ caret /
16785śūdreṇa saha bhuktvānnaṃ cāndrāyaṇam athācaret //
16792na tābhiḥ saha bhoktavyaṃ bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret //
16803atra cāndraṃ cāndrāyaṇam /
16806cāndrāyaṇaṃ cared vipraḥ kṣatraḥ sāntapanaṃ caret //
16815abhojyaṃ tad vijānīyād bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret //
16871śuddhyai cāndrāyaṇaṃ kuryāt taptakṛcchram athāpi vā //
16875idaṃ cāndrāyaṇaṃ kāmato mānuṣaśavopahatakūpajalapānaviṣayam /
16957grahaṇakālabhojane tu cāndrāyaṇam
16959nārīṇāṃ prathame garbhe bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret //
17012kovidārakadambeṣu bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret //
17044rudhiraṃ tad bhaved vāri bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret //
17056cāndrāyaṇaṃ navaśrāddhe prājāpatyaṃ tu miśrake /
17067cāndrāyaṇaṃ navaśrāddhe parāko māsike smṛtaḥ /
17071śūdrasya tu navaśrāddhe carec cāndrāyaṇadvayam /
17072sārdhaṃ cāndrāyaṇaṃ māse tripakṣe tv aindavaṃ smṛtam //
17076cāndrāyaṇaṃ navaśrāddhe parāko māsike smṛtaḥ /
17088brāhmaṇas tatra bhuktvānnaṃ śiśucāndrāyaṇaṃ caret //
17118jātaśrāddhe navaśrāddhe dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret //
17152paiṭhīnasināpy akāmatas trirātram evoktam kunākhī śyāvadantaḥ pitrā vivadamānaḥ strījitaḥ kuṣṭhī piśunaḥ somavikrayī vāṇijako grāmayājako 'bhiśasto vṛṣalyām abhijitaḥ parivittiḥ parivindāno didhiṣūpatiḥ punarbhūputraś cauraḥ kāṇḍapṛṣṭhaḥ sevakaś cety abhojyānnā apāṅkteyā aśrāddhārhāḥ eṣāṃ bhuktvā dattvā vāvijñānāt trirātram iti // śaṅkhena tv etān eva kiṃcidadhikān paṭhitvā cāndrāyaṇam uktaṃ tad abhyāsaviṣayam // gautamena punar ucchiṣṭapuṃścalyabhiśastāḥ ityādinā abhojyān paṭhitvā prāk pañcanakhebhyaś chardanaṃ ghṛtaprāśanaṃ ca iti prāyaścittam uktaṃ tad āpadviṣayam /
17160cāndrāyaṇaṃ tv āhitāgneḥ parākas tv athavā bhavet /
17161cāndrāyaṇaṃ parākaṃ ca caret saṃvatsaroṣitaḥ //
17193apacasya tu bhuktvānnaṃ dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret //
17206tayor annaṃ na bhoktavyaṃ bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret //
17210bhuktvā durātmanas tasya dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret //
17328bhaikṣalabdhena cānnena dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret //
17368śoṇitaṃ dṛśyate yatra dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret //
17386antareṇa yadā gacched dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret //
17588kṛcchracāndrāyaṇādīni tebhyo dadyād viśeṣataḥ //
18041prātilomyaṃ cared vipraḥ kṛcchraṃ cāndrāyaṇottaram /
18117cāndrāyaṇam āha /
18119cāndrāyaṇākhyaṃ vrataṃ kurvan mayūrāṇḍaparimitān piṇḍān śukle āpūryamāṇapakṣe tithivṛddhyā caret bhakṣayet /
18125indukṣaye na bhuñjīta eṣa cāndrāyaṇo vidhiḥ //
18127candrasyāyanam ivāyanaṃ caraṇaṃ yasmin karmaṇi hrāsavṛddhibhyāṃ tac cāndrāyaṇaṃ /
18141gautamenātra viśeṣo darśitaḥ athātaś cāndrāyaṇam /
18147amāvāsyāyām upopṣaikaikopacayena pūrvapakṣaṃ viparītam ekeṣām eva cāndrāyaṇo māsaḥ iti /
18151yat punar atra śvobhūtāṃ paurṇamāsīm upavased ity atra caturdaśyām upavāsamabhidhāya paurṇamāsyāṃ pañcadaśagrāsān bhuktvā ityādinā dvātriṃśadaharātmakatvaṃ cāndrāyaṇasyoktaṃ tat pakṣāntarapradarśanārthaṃ na sārvatrikam yogīśvaravacanānurodhena triṃśadaharātmakasya darśitatvāt /
18152yady etat sārvatrikaṃ syāt tadā nairantaryeṇa saṃvatsare cāndrāyaṇānuṣṭhānānupapattiḥ syāt candragatyanuvartanānupapattiś ca // //
18153cāndrāyaṇāntaram āha /
18156yathākathaṃcit pratidinaṃ madhyāhne 'ṣṭau grāsān atha vā naktaṃdinayoś caturaś caturo vā athavaikasmiṃś caturo 'parasmin dvādaśa vā tathaikarātram upoṣyāparasmin ṣoḍaśa vetyādiprakārāṇām anyatamena śaktyādyapekṣayā bhuñjītety etat pūrvoktacāndrāyaṇadvayād aparaṃ candrāyaṇam /
18160niyatātmā haviṣyasya yaticāndrāyaṇaṃ caret //
18169haviṣyānnasya vai māsam ṛṣicāndrāyaṇaṃ smṛtam //
18171eṣu ca yaticāndrāyaṇaprabhṛtiṣu na candragatyanusaraṇam apekṣitam /
18172atas triṃśaddinātmakasādhāraṇena māsena nairantaryeṇa cāndrāyaṇānuṣṭhāne yadi kathaṃcit tithivṛddhihrāsavaśāt pañcamyādiṣv ārambho bhavati tathāpi na doṣaḥ /
18178iti smṛtyantare saptāhaṃ cety etad gostanam akhilam atha trīn stanān dvau tathaikaṃ kuryāt strīṃś copavāsān yadi bhavati tadā māsi somāyanaṃ tat iti tad api cāndrāyaṇakarmakam eva hārītenāpi athātaś cāndrāyaṇam anukramiṣyāmaḥ ityādinā setikartavyatākaṃ cāndrāyaṇam abhidhāyaivam eva somāyanam ity atideśābhidhānāt /
18181atha kṛcchracāndrāyaṇasādhāraṇīm itikartavyatām āha /
18183kṛcchraṃ prājāpatyādikaṃ cāndrāyaṇaṃ vā triṣavaṇasnānayuktaḥ kuryāt /
18249cāndrāyaṇādiṣv etad eva striyāḥ keśavapanavarjam iti baudhāyanasmaraṇāt //
18279ittham uktaviniyogasya cāndrāyaṇādeḥ svarūpam abhidhāya labdhaprasaṅgakāryāntare 'pi viniyogam āha /
18281ādiśyata ity ādiṣṭaṃ prāyaścittaṃ na vidyate ādiṣṭaṃ yeṣu pāpeṣu teṣu cāndrāyaṇena śuddhiḥ /
18289kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ caiva sarvapāpapraṇāśanam //
18293gautamena tu kṛcchrātikṛcchrau cāndrāyaṇam iti sarvaprāyaścittam iti visamāsakaraṇenaindavanirapekṣatā kṛcchrātikṛcchrayoḥ sūcitā /
18294cāndrāyaṇasya nirapekṣatā itiśabdena ca trayāṇāṃ samuccayaḥ /
18305cāndrāyaṇaṃ yāvakaś ca tulāpuruṣa eva ca /
18362cāndrāyaṇaviṣayabhūteṣu punar upapātakeṣu prājāpatyatrayam /
18365aṣṭau cāndrāyaṇe deyāḥ pratyāmnāyavidhau sadā /
18366iti tad api dhaninaḥ pipīlikāmadhyādicāndrāyaṇapratyāmnāyaviṣayam /
18384cāndrāyaṇaparākakṛcchrātikṛcchrās tu prājāpatyatrayātmakā dvādaśavārṣikavratasthāne viṃśatyuttaraśatasaṃkhyā anuṣṭheyāḥ /
18386atipātakeṣu navatisaṃkhyākāś cāndrāyaṇādayaḥ /
18389traimāsike govadhavratasthāne gomūtrasnānādīnāṃ kartavyatābāhulyāc cāndrāyaṇāditrayam /
18390māsikavrate tu yogīṣvarokte ekam eva cāndrāyaṇaṃ dhenūdavāsādipratyāmnāyas tu sarvatra triguṇa eva /
18392āvṛttau punaś cāndrāyaṇādikam iti etaddigavalambanenānyatrāpi kalpanā kāryā /
18406kṛcchre sāntāpanākhye bhavati ṣaḍadhikā viṃśatiḥ saiva hīnā dvābhyāṃ cāndrāyaṇe syāt tapasi kṛśabalo bhojayed vipramukhyān iti /
18414yac cāndrāyaṇasyāpi tatraiva pratyāmnāyādy uktam
18415cāndrāyaṇaṃ mṛgāreṣṭiḥ pavitreṣṭis tathaiva ca /
18419iti tad api cāndrāyaṇāśaktasya /
18420yat tu kṛcchraṃ māsatrayaṃ tathā iti kṛcchrāṣṭakaṃ pratyāmnātaṃ tad api jaraṭhamūrkhaviṣayam cāndrāyaṇaṃ tribhiḥ kṛcchraiḥ iti darśitatvād ity alaṃ prapañcane /
18422yas tv abhyudayakāmo dharmārthaṃ kāmyaniyoganiṣpattyartham etac cāndrāyaṇam anutiṣṭhati na punaḥ prāyaścittārtham asau candrasālokyaṃ svargaviśeṣaṃ prāpnoti /