Occurrences of madhya in "Mitākṣarā"
Click [+] to expand the context.
213antarjānu jānunor madhye hastau kṛtvā dakṣiṇena hasteneti // //
299ādimadhyāvasāneṣu bhavacchadbopalakṣitā /
529ataś ca yac chūdrāputrasya putramadhye parigaṇanaṃ vibhāgasaṃkīrtanaṃ ca tathā viprān mūrdhāvasikto hi ity upakramya vinnāsv eṣa vidhiḥ smṛtaḥ iti ca tad ratikāmasyāśramamātrābhikāṅkṣiṇo vā nāntarīyakatayotpannasya // //
1447nopasṛṣṭaṃ na vāristhaṃ na madhyaṃ nabhaso gatam //
1577jalamadhye ca /
1761ete dāsādayaḥ śūdrāṇāṃ madhye bhojyānnāḥ /
1915pañcanakhādīnāṃ śvamārjāravānarādīnāṃ madhye ete sedhādayo bhakṣyāḥ /
1925tathā matsyānāṃ madhye siṃhatuṇḍādayo bhakṣyāḥ /
3484madhye tu bhāskaraṃ vidyāl lohitaṃ dakṣiṇena tu /
3867teṣāṃ ca madhye daṇḍas tv agatikā gatiḥ upāyāntarasaṃbhave sati na prayoktavyaḥ /
3985gaurasarṣapāḥ ṣaḍ yavo madhyaḥ /
3992tatra sthūlasthūlatarasthūlatamasūkṣmasūkṣmatarasūkṣmatamamadhyasarṣapādyunmānabhedena pratideśaṃ vyavahārabhede sthite daṇḍavyavahāre madhya iti niyamyate /
4166dāntaṃ kulīnaṃ madhyastham anudvegakaraṃ sthiram /
4313deśo madhyadeśādiḥ /
4424avyāpi deśasthānādiviśeṣaṇavyāpi yathā madhyadeśe vārāṇasyāṃ pūrvasyāṃ diśi kṣetram anenāpahṛtam iti pūrvapakṣe likhite kṣetram apahṛtam iti /
5040ādau tu kāraṇaṃ dānaṃ madhye bhuktis tu sāgamā /
5065avagato 'pyāgamo bhogarahito na kālāntare svatvaṃ gamayitum alam madhye dānavikrayādinā svatvāpagamasaṃbhavāt /
5094madhye tu bhogarahitād āgamāt stokabhogasahito 'py āgamo balavān iti /
5096ādau tu kāraṇaṃ dānaṃ madhye bhuktis tu sāgamā /
5398madhyasthasthāpitaṃ na vardhate /
6696madhyavarti jalam api /
6738ato 'nyeṣu sabhāmadhye divyaṃ deyaṃ vidur budhāḥ //
6800deveśeśānayor madhya ādityānāṃ tathā gaṇam /
6810preteśarakṣomadhye tu mātṛsthānaṃ prakalpayet /
6999maṇḍalayor antaram madhyaṃ ca tāvad eva ṣoḍaśāṅgulakam eva /
7001ataś cāṣṭamaṇḍalāni ṣoḍaśāṅgulakāni maṇḍalānām antarāṇi madhyānīty arthaḥ /
7086tatsamakālam eva toraṇamūlasthito 'pi drutataraṃ madhyaśarapātasthānaṃ gacchati /
7333grāhayen mudrikāṃ tāṃ tu ghṛtamadhyagatāṃ tathā //
7547jyeṣṭaṃ śreṣṭhabhāgena madhyamaṃ madhyabhāgena kaniṣṭḥaṃ kaniṣṭhabhāgena vibhajed ity anuvartate /
7648kramātpitṛkramādāyātaṃ yatkiñciddravyaṃ anyairhṛtamasāmarthyādinā pitrādibhir anuddhṛtaṃ yaḥ putrāṇāṃ madhya itarābhyanujñayoddharati taddāyādebhyo bhrātrādibhyo na dadyāduddhartaiva gṛhnīyāt /
8007putrapratigrahaprakāraś ca putraṃ pratigrahīṣyan bandhūn āhūya rājani cāvedya niveśanamadhye vyāhṛtibhir hutvā adūrabāndhavaṃ bandhusaṃnikṛṣṭa eva pratigṛhnīyāt iti vasiṣṭhenoktaḥ /
8099pūrvoktā dvādaśaputrā yasya na santy asāv aputraḥ tasyāputrasya svaryātasya paralokaṃ gatasya dhanabhāk dhanagrāhī eṣāṃ patnyādīnām anukrāntānāṃ madhye pūrvasya pūrvasyābhāva uttara uttaro dhanabhāg iti saṃbandhaḥ /
8330tatra pitāmahī prathamaṃ dhanabhāk mātary api ca vṛttāyāṃ pitur mātā haret iti mātranantaraṃ pitāmahyā dhanagrahaṇe prāpte pitrādīnāṃ bhrātṛsutaparyantānāṃ baddhakramatvena madhye 'nupraveśābhāvāt pitur mātā dhanaṃ haret ity asya vacanasya dhanagrahaṇādhikāraprāptimātraparatvād utkarṣe tatsutānantaraṃ pitāmahī gṛhnātīty avirodhaḥ /
8439yeṣāṃ bhrātṝṇāṃ saṃsṛṣṭināṃ madhye jyeṣṭhaḥ kaniṣṭho vā madhyamo vāṃśapradānato 'ṃśapradāne /
8817grāmadvayamadhyavartinīṃ vivādāspadībhūtāṃ bhuvaṃ samaṃ pravibhajya asyeyaṃ bhūr asyeyam ity ubhayoḥ samarpya tanmadhye sīmāliṅgāni kuryāt /
8833tathā pravarṣaṇodbhūtajalapravāheṣu anayor gṛhayor madhyena jalaughaḥ pravahaty anayor vety evaṃprakāre vivāde ādigrahaṇāt prāsādādiṣv api prācīna eva vidhir veditavyaḥ /
9243madhye anatisūkṣmasūtranirmite paṭādau pañcapalā vṛddhiḥ /
9319tatraiṣāṃ śiṣyāntevāsibhṛtakādhikarmakṛddāsānāṃ madhye śiṣyavṛttiḥ prāg eva pratipāditā
9417gaṇināṃ madhye ye samūhahitavādanaśīlās tadvacanam itarair gaṇānām antargatair anusaraṇīyam //
9420yas tu gaṇināṃ madhye samūhahitavādivacanapratibandhakārī sa rājñā prathamasāhasaṃ daṇḍanīyaḥ // //
9458ādau madhye 'vasāne vā karmaṇo yad viniścitam //
9470yadā punar ekam eva karma niyatavetanam ubhābhyāṃ kriyamāṇaṃ ubhayor apy asādhyaṃ ced vyādhyādyabhibhavād ubhābhyām api śabdād bahubhir api yadi na parisamāpitaṃ tadā yo bhṛtyo yāvat karma karoti tāvat tasmai tatkṛtakarmānusāreṇa madhyasthakalpitaṃ vetanaṃ deyaṃ na punaḥ samam /
9675tasyāpi dṛṣṭaṃ traividyaṃ hīnamadhyottamakramāt /
9677hīnamadhyottamānāṃ ca dravyāṇāṃ samatikramāt /
9683tathā vāgdaṇḍapāruṣyayor ubhayor api dvayoḥ pravṛttakalahayor madhye yaḥ kṣamate tasya na kevalaṃ daṇḍābhāvaḥ kiṃ tu pūjya eva /
9717ṣaḍguṇaḥ kāyamadhye syān mūrghni tv aṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ //
10061teṣāṃ sabhūya pracaratāṃ madhye paṇyam idam itthaṃ na vyavahartavyam iti pratiṣiddham ācaratā yan nāśitam anādiṣṭam ananujñātaṃ vā kurvāṇena tathā pramādāt prajñāhīnatayā vā yena yan nāśitaṃ sa tat paṇyaṃ vaṇigbhyo dadyāt /
10062yaḥ punas teṣāṃ madhye caurarājādijanitād vyasanāt paṇyaṃ pālayati sa tasmād rakṣitāt paṇyād daśamam aṃśaṃ labhate // //
10091yadā saṃbhūyakāriṇāṃ madhye yaḥ kaścid deśāntaragato mṛtas tadā tadīyam aṃśaṃ dāyādāḥ putrādyapatyavargo bāndhavāḥ mātṛpakṣā mātulādyāḥ jñātayo 'patyavargavyatiriktāḥ sapiṇḍā vā āgatāḥ saṃbhūya vyavahāriṇo ye deśāntarād āgatās te vā gṛhṇīyuḥ /
10096vaṇijām api madhye yaḥ piṇḍadānarṇadānādisamarthaḥ sa gṛhṇīyāt /
10109yaś ca saṃbhūyakāriṇāṃ madhye bhāṇḍapratyavekṣaṇādikaṃ kartum asamartho 'sāv anyena svaṃ karma bhāṇḍabhāravāhanaṃ tadāyavyayaparīkṣaṇādikaṃ kārayet //
10121sarveṣāṃ hotrādīnāṃ ṣoḍaśartvijāṃ madhye ye mukhyāś catvāro hotradhvaryubrahmodgātāraḥ te gośatasyārdhinaḥ sarveśāṃ bhāgapūraṇopapattivaśād aṣṭācatvāriṃśadrūpārdhenārdhabhājaḥ /
10199yadi grāmamadhye manuṣyādiprāṇivadho dhanāpaharaṇaṃ vā jāyate tadā grāmapater eva cauropekṣādoṣaḥ tatparihārārthaṃ sa eva cauraṃ gṛhītvā rājñe 'rpayet /
10214yadā tv anekagrāmamadhye krośamātrād bahiḥ pradeśe ghātito muṣito vā caurapadaṃ ca janasaṃmardādinā bhagnaṃ tadā pañcānāṃ grāmāṇāṃ samāhāraḥ pañcagrāmī daśagrāmasamāhāro daśagrāmī vā dadyāt /
10252hiraṇyavarjyaṃ lohaṃ ca madhyaṃ vrīhiyavā api //
10587vyavahāraprakāraṇamadhye strīpuṃsayogākhyam apy aparaṃ vivādapadaṃ manunāradābhyāṃ vivṛtam /
10597itarathā doṣabhāg bhavati vyavahāraprakaraṇe rājadharmamadhye 'sya strīpuṃsadharmajātasyopadeśaḥ /
10857sapiṇḍānāṃ madhye keṣāṃcid udakadānapratiṣedham āha /
10963tato viprān ācāntān dakṣiṇābhis toṣayitvā tanmadhye caikaṃ guṇavattamaṃ pretabuddhyā saṃsmaran gobhūhiraṇyādibhir atiśayena saṃtoṣya tataḥ pavitrapāṇibhir vipraiḥ pretāya tilādisahitam udakaṃ dāpayitvā svajanaiḥ sārdhaṃ bhuñjīta /
11321āśaucamadhye punarjanane maraṇe vā jāte pratinimittaṃ naimittikam āvartate iti nyāyena punardaśāhādyāśaucaprāptau tadapavādam āha /
11327svalpāśaucasya madhye tu dīrghāśaucaṃ bhaved yadi /
11347ayam arthaḥ mātari pūrvaṃ mṛtāyāṃ tannimittāśaucamadhye yadi pitur uparamaḥ syāt tadā na pūrvaśeṣeṇa śuddhiḥ kiṃ tu pituḥ prayāṇanimittāśaucakālenaiva śuddhiḥ kāryā /
11348tathā pituḥ prayāṇanimittāśaucamadhye mātari svaryātāyām api na pūrvaśeṣamātrācchuddhiḥ kiṃ tu pūrvāśaucaṃ samāpyopari pakṣiṇīṃ kṣiped iti // tathāśaucasannipātakālaviśeṣakṛto 'py apavādo gautamenoktaḥ rātriśeṣe sati dvābhyaṃ prabhāte sati tisṛbhiḥ iti /
11355prārabdhe pretapiṇḍe tu madhye cej jananaṃ bhavet /
11772grāmamadhyagato yāvac chavas tiṣṭhati kasyacit /
11957evaṃ brāhmaṇādimadhye yasya yāvatkālam āśaucam uktaṃ sa tasyānantaraṃ snātvā śudhyet na tatkālātikramamātrāt /
12294āpattau jīvanāni iti viśeṣaṇāt kṛṣyādīnāṃ madhye anāpadavasthāyāṃ yasya yā vṛttiḥ pratiṣiddhā tasya sā vṛttir anenābhyanujñāyate /
12335caturṇām āśramiṇāṃ madhye brahmacārigṛhasthayor dharmāḥ pratipāditāḥ /
12465tryartuḥ saṃvatsaro grīṣmo varṣā hemantaḥ iti darśanāt grīṣme caitrādimāsacatuṣṭaye catasṛṣu dikṣu catvāro 'gnaya upariṣṭād āditya ity evaṃ pañcānām agnīnāṃ madhye tiṣṭhet /
12822jaṅghorusandhir jānuḥ kapolo gallaḥ ūruḥ sakthi tatphalakaṃ aṃso bhujaśiraḥ akṣaḥ karṇanetrayor madhye śaṅkhād adhobhāgaḥ tālūṣakaṃ kākudaṃ śroṇī kakudmatī tatphalakaṃ teṣām ekaikatrāsthīni dve dve vinirdeśed ity evaṃ caturdaśāsthīni bhavanti // //
12832lalāṭaṃ bhālaṃ akṣi cakṣuḥ gaṇḍaḥ kapolākṣayor madhyapradeśaḥ teṣāṃ samāhāro lalāṭākṣigaṇḍaṃ tatra pratyekam asthiyugulam /
12838bhrūkarṇayor madhyapradeśāv asthiviśeṣau śaṅkhakau /
12895imam atigahanam arthaṃ śirādibhāvasaṃsthānarūpaṃ he munayaḥ bhavatāṃ madhye yaḥ kaścid anuvetti so 'pi mahān agryo buddhimatām /
12931suṣumnākhyā punas tṛtīyā daṇḍavan madhye brahmarandhravinirgatā /
12932tāsāṃ nāḍīnāṃ madhye maṇḍalaṃ candraprabhaṃ tasminn ātmā nirvātasthadīpa ivācalaḥ prakāśamāna āste sa evaṃbhūto jñātavyaḥ /
13199eṣāṃ ca buddhyādivikārāṇāṃ madhye yo yasmāt prakṛtyāder utpannaḥ sa tasminn eva sūkṣmarūpeṇa pralayasamaye pralīyate // //
13295varṇāśrametarāṇāṃ no brūhi dharmān aśeṣataḥ ity atra pratipādyatayā pratijñātaṣaḍvidhadharmamadhye pañcaprakāraṃ dharmam abhidhāyādhunāvaśiṣṭaṃ naimittikaṃ dharmajātaṃ prāyaścittapadābhilapyaṃ prāripsuḥ prathamatas tatprarocanārtham adhikāriviśeṣapradarśanārthaṃ cārthavādarūpaṃ karmavipākaṃ tāvad āha /
13329eteṣāṃ brahmahādīnāṃ madhye yena patitena yaḥ puruṣaḥ saṃvasati sa talliṅgo'bhijāyate /
13400atrocyate indriyaprasaktiniṣedhasya naikāntataḥ pratiṣedharūpatā snātakavratamadhye 'sya pāṭhāt tatra ca vratānīmāni dhārayet iti vrataśabdādhikārān nañśravaṇāc cendriyaprasaktipratiṣedhakaḥ saṃkalpo vidhīyate /
13571prayojakānāṃ madhye parārthapravṛttattvenopadeṣṭur alpaphalatvam /
13619yat punaḥ svādhyāyāgnisutatyāgaḥ ity adhītatyāgasyopapātakamadhye parigaṇanaṃ tat kathaṃcit kuṭumbabharaṇākulatayāsacchāstraśravaṇavyagratayā vā vismaraṇe draṣṭavyam // //
13697teṣāṃ ca mahāpātakopapātakamadhyapāṭhān mahāpātakān nyūnatvam upapātakāc ca gurutvam avagamyate /
13996aśvamedhāvabhṛthagrahaṇam agniṣṭunmadhyānāṃ pañcadaśarātrādikratvantarāṇām agniṣṭutsamāptikānāṃ vā sarvamedhādīnām upalakṣaṇam aśvamedhāvabhṛthe vānyayajñe 'py agniṣṭudantaś cet iti gautamasmaraṇāt /
14004ityādinā madhye brāhmaṇatrāṇādikam abhidhāya
14013na ca teṣām api dvādaśavārṣikopakramopasaṃhāramadhyapaṭhitatvena tadaṅgatvam iti śaṅkanīyam /
14014yataḥ saty api madhyapāṭhe nirjñātaprayojanatvena prayojanākāṅkṣāvirahān na parasparam aṅgāṅgitvaṃ yuktaṃ /
14015yathā sāmidhenīprakaraṇamadhyavartināṃ nirvitpadānām agnisamindhanaprakāśatvena sāmidhenībhiḥ sahaikakāryāṇāṃ na sāmidhenyaṅgatvam /
14016na caikāntato 'gnipraveśādīnāṃ dvādaśavārṣikamadhye pāṭhaḥ vasiṣṭhagautamādibhir eṣāṃ dvādaśavārṣikaprakramāt prāg eva paṭhitatvāt /
14211na ca dvādaśavārṣike caturguṇe kriyamāṇe madhye vipattiśaṅkayā samāptyanupapatteḥ pravṛttir eva nopapadyata iti śaṅkanīyam /
14212yataḥ prakrāntaprāyaścittasya madhye vipattāv api pāpakṣayo bhavaty eva /
14256iti parāśarasmaraṇāt // evaṃ ca savanasthāgnihotriṇyātreyīvadhe brahmahatyāprāyaścittātideśāt tadvyatiriktastrīvadhasya strīśūdraviṭkṣatravadha ity upapātakamadhyapāṭhād upapātakatvam eva /
14259saty api brāhmaṇatve 'nātreyyā vadhasya ca mahāpātakaprāyaścittanirākaraṇārtham atas tasyopapātakamadhyapāṭhād upapātakaprāyaścittam eva /
14276surādināṃ madhye 'nyatamam agnisaṃnibhaṃ kvāthāpāditāgnisparśadāhaśaktiṃ kṛtvā pītvā surāpo maraṇāc chuddhiṃ prāpnpti /
15005apiśabdān na kevalaṃ mahāpātakisaṃyogī tatsamaḥ kiṃ tv atipātakīpātakyupapātakyādīnāṃ madhye yo yena saha saṃsargaṃ karoti so 'pi tatsama iti tadīyam eva prāyaścittaṃ kuryād iti darśayati /
15064eteṣāṃ madhye kena karmaṇā kiyatā kālena pātityam ity apekṣāyāṃ bṛhadviṣṇunoktam saṃvatsareṇa patati patitena sahācarann ekayānabhojanāsanaśayanaiḥ yaunasrauvamukhyais tu saṃbandhaiḥ sadya eva iti /
15132atas tāsām api mahāpātakiprabhṛtīnāṃ madhye yena saha saṃsargas tadīyam eva prāyaścittam ardhakṛtyā yojanīyam /
15191mahāpātakādipañcakamadhye mahāpātakātipātakānupātakaprāyaścittāny uktvā adhunopapātakaprāyaścittāni vyācakṣāṇaḥ pāṭhakramaprāptaṃ govadhaprāyaścittaṃ tāvad āha /
15489yadi param upapātakamadhye sāmānyataḥ paṭhitasyānyatra viśeṣataḥ prāyaścittāntaram ucyate /
15731etāsāṃ cāntyajastrīṇāṃ madhye yad ekasyāṃ vyavāye prāyaścittam abhihitaṃ tat sarvāsu bhavati sarvāsāṃ sadṛśatvāt /
15855lavaṇakrayānantaraṃ strīśūdraviṭkṣatravadha ity upapātakamadhye paṭhitaṃ tatra prāyaścittāntaram apy āha /
15892strīśūdraviṭkṣatravadha ity upapātakamadhye viśeṣata eva paṭhitatvenotsargāpavādanyāyagocaratvābhāvād upapātakasāmānyaprāptāny api prāyaścittāny atra yojanīyāni /
16088upapātakamadhye viśeṣataḥ pāṭhasyānarthakyaparihārārtham upapātakasādhāraṇaprāptaṃ prāyaścittam apy atra bhavati /
16148tena cābhimantritena retasā stanayor bhruvoś ca madhyam upakaniṣṭikayā spṛśet /
16374apāṅktānāṃ madhye abhiśastādayaḥ paṭhitāḥ /
16508ity apāṅkteyamadhye pāṭhāt tannimittam api prāyaścittaṃ bhavati /
16554manūktāny apy apāṅkteyaprāyaścittāni ṣaṣṭhānnakālatā māsam ityādīny api jātyādyapekṣayā yojyāni taduktāpāṅktyamadhye 'pi kitavādivyasanināṃ paṭhitatvāt /
17515iti catasṛṇām eva parityāga ity uktaṃ tasyāpi tāsāṃ prāyaścittam acikīrṣantīnāṃ madhye catasṛṇām eva śiṣyagādīnāṃ cailānnagṛhavāsādijīvanahetutvādyucchedena tyāgaṃ kuryān nānyāsām ity abhiprāyaḥ /
17522ghaṭe 'pavarjite hradād uddhṛtya pūrṇe kumbhe 'vanīte 'sau caritavrataḥ sapiṇḍādimadhyastho gobhyo yavasaṃ dadyāt /
17662brāhmaṇasvarṇahārī punas trirātropoṣitaḥ jalamadhyastho namas te rudra manyava iti śatarudriyajapayuktaḥ śudhyatīti /
18129idaṃ ca yavavatprāntayor aṇīyo madhye sthavīya iti yavamadhyam iti kathyate /
18130etad eva vrataṃ yadā kṛṣṇapakṣapratipadi prakramya pūrvoktakrameṇānuṣṭhīyate tadā pipīlikāvan madhye hrasiṣṭhaṃ bhavatīti pipīlikamadhyam iti kathyate /
18133tata ekaikopacayabhojanena pakṣaśeṣe nirvartyamāne paurṇamāsyāṃ pañcadaśa grāsāḥ saṃpadyanta iti yuktaiva pipīlikāmadhyatā /
18366iti tad api dhaninaḥ pipīlikāmadhyādicāndrāyaṇapratyāmnāyaviṣayam /