Occurrences of karaṇa in "Mitākṣarā"
Click [+] to expand the context.
29nimittadharmo vihitākaraṇapratiṣiddhasevananimittaṃ prāyaścittam /
32śaucācārāṃś ca śikṣayet ity ācāryakaraṇavidhiprayuktatvād dharmaśāstrādhyayanasya prayojanādikathanaṃ nātīvopayujyate /
436bhātṛmatīṃ putrikākaraṇaśaṅkānivṛttaye /
801pāṇigrahaṇāt prāk pitā kanyām akāryakaraṇād rakṣet /
860yat tu mataṃ hiṃsānāṃ maraṇānukūlo vyāpāraḥ śyenaś ca paramaraṇānukūlavyāpārarūpatvād dhiṃsaiva kāmādhikāre ca karaṇāṃśe rāgataḥ pravṛttisaṃbhavena vidher apravartakatvāt /
958vaiśyena śūdrāyāṃ vinnāyāṃ karaṇo nāma putro bhavati /
960ete ca mūrdhāvasiktāmbaṣṭhaniṣādamāhiṣyograkaraṇāḥ ṣaḍ anukomajāḥ putrā veditavyāḥ // //
994tathā karaṇī vaiśyoḍhā pañcamaṃ vaiśyam ity evam anyatrāpy ūhanīyam /
1049vetanagrahaṇenājñākaraṇaṃ sevā /
1249hiṃsā prāṇipīḍā tasyā akaraṇam ahiṃsā /
1255antaḥkaraṇasaṃyamo damaḥ /
2970evaṃ vipratipattāv āsurādivivāheṣu putrikākaraṇe ca pitṛgotram eva tatra tatra viśeṣavacanāt dānasyānivṛtteś ca /
3673dānamātreṇaiva dānaphale siddhe śāsanakaraṇaṃ bhogābhivṛddhyā phalātiśayārtham // // //
3863bhedo bhedakaraṇaṃ tatsāmantādīnāṃ parasparato vairasyotpādanena /
3877saṃdhir vyavasthākaraṇam /
3882dvaidhībhāvaḥ svabalasya dvidhākaraṇam /
4982yathāha gautamaḥ karmaviyogavikhyāpananirvāsanāṅkakaraṇādīny avṛttau iti /
5336puruṣāntarasaṃkramaṇena prayogāntarakaraṇe tasminn eva vā puruṣe rekasekābhyāṃ anekaśaḥ prayogāntarakaraṇe suvarṇādikaṃ dvaiguṇyādy atikramya pūrvavad vardhate /
5344puruṣāntarasaṃkramaṇādinā prayogāntakaraṇe dvaiguṇyamatyeti /
5347prayogasyety ekavacananirdeśāt prayogāntarakaraṇe dvaiguṇyātikramo 'bhipretaḥ /
5760evām ādhīkaraṇavikrayapratiṣedhād dhaninaḥ svatvābhāvo 'vagamyata iti /
5761ucyate ādhīkaraṇam eva loke sopādhikasvatvanivṛttihetuḥ /
5824karaṇaṃ kāraḥ /
6186uktaṃ ca yasya ca duṣṭaṃ karaṇaṃ yan na ca mithyeti pratyayaḥ sa evāsamīcīnaḥ iti /
6187yathā cakṣurādikaraṇadoṣānadhyavasāye 'py arthavisaṃvādāt tajjanitasya jñānasyāprāmāṇyena karaṇadoṣakalpanā tathehāpi sākṣiparīkṣātirekeṇa vākyaparīkṣopadeśāc ca
6291arthadaṇḍābhāve śārīradaṇḍe ca niṣiddhe svalpe 'py aparādhe nagnīkaraṇagṛhabhaṅgāṅkakaraṇavipravāsanaṃ daṇḍābhāvo vā prasajyeta
6298yat tu śaṅkhavacanam trayāṇāṃ varṇānāṃ dhanāpahāravadhabandhakriyā vivāsanāṅkakaraṇaṃ brāhmaṇasya iti tatra dhanāpahāraḥ sarvasvāpahāro vivakṣito vadhasāhacaryāt
6317itareṣaṃ tv aṣṭaguṇadravyadaṇḍadānāsaṃbhave svajātyucitakarmakaraṇanigaḍabandhanakārāgṛhapraveśādi draṣṭavyam /
6458satas tatkālakaraṇam asato draṣṭadarśaṇam //
6460sato vidyamānasya patrasya deśāntarasthasyānayanāya kālakaraṇaṃ kālāvadhir dātavyaḥ /
7851patitāḥ syur aditsavaḥ ity akaraṇe pratyavāyaśravaṇād avaśyaṃdātavyatā pratīyate /
8006iti tasyaiva putrakāryakaraṇe mukhyatvāt /
8031dattakagrahaṇaṃ krītakṛtrimādīnāṃ pradarśanārtham putrīkaraṇāviśeṣāt /
8072iti tad api bhrātṛputrasya putrīkaraṇasaṃbhave 'nyeṣāṃ putrīkaraṇaniṣedhārtham na punaḥ putratvapratipādanāya tatsutā gotrajā bandhuḥ ity anena virodhāt // //
8454jaḍo vikalāntaḥkaraṇaḥ /
8587sati tu karaṇe dattām api haret kanyāṃ śreyāṃś ced vara āvratet ity apahārābhyanujñānān na daṇḍyaḥ /
8940vṛtikaraṇaṃ ca tenaivoktam /
9262ājñākaraṇaṃ śuśrūṣā tām aṅgīkṛtya paścād yo na saṃpādayati tadvivādapadam abhyupetyāśuśrūṣākhyam /
9337iti nāradasmaraṇāt // bhaktadāsādīnāṃ prātisvikam api mokṣakaraṇam ucyate /
9786mudgarādinā kuḍyasyābhighāte vidāraṇe dvidhākaraṇe ca yathākramaṃ pañcapaṇo daśapaṇo viṃśatipaṇaś ca daṇḍo veditavyaḥ /
9931na vidyate bahumūlyā jātir yasmin mṛccarmādike tad ajāti tasmin jātikaraṇe vikrayārthaṃ gandhavarṇarasāntarasaṃcāraṇena bahūmūlyajātīyasādṛśyasaṃpādanena /
9933mārjāracarmaṇi varṇotkarṣāpādanena vyāghracarmeti sphaṭikamaṇau varṇāntarakaraṇena padmarāga iti /
9959manunā cārghakaraṇe viśeṣo darśitaḥ /
10403pratiṣiddhayor dvayoḥ strīpuṃsayoḥ punaḥ sallāpādikaraṇe daṇḍam āha /
10602rājñām ājñāpratīghātas tatkarmakaraṇaṃ tathā //
10610prakīrṇake vivādapade ye vivādā rājājñollaṅghanatadājñākaraṇādiviṣayās te nṛpasamavāyinaḥ /
10639prāyaścittam punar abuddhipūrvakaraṇanimittam asty eva /
10676rājño 'niṣṭasyānabhimatasyāmitrastotrādeḥ prakarṣeṇa bhūyo bhūyo vaktāraṃ tasyaiva rājña ākrośakāriṇaṃ nindākaraṇaśīlaṃ tadīyasya ca mantrasya svarāṣṭravivṛddhihetoḥ pararāṣṭrāpakṣayakarasya vā bhettāraṃ amitrakarṇeṣu japantaṃ tasya jihnām utkṛtya svarāṣṭrān niṣkāsayet /
10775anyatrāpi nāmakaraṇād ūrdhvaṃ akṛtacūḍe 'pīcchayā pretābhyudayakāmanayā dvayaṃ agnyudakadānātmakaṃ tūṣṇīṃ kāryaṃ na niyameneti vikalpaḥ /
10814tataś cāyam arthaḥ nāmakaraṇād arvāṅ nikhananam eva na codakadānādi /
10929abuddhipūrvakaraṇe tu
11400tathā ca śaṅkhenoktam prāṅ nāmakaraṇāt sadyaḥśaucam iti /
11642nāmakaraṇāt prāk sadyaḥśaucam eva niyatam prāṅ nāmakaraṇāt sadyaḥ śuddhiḥ iti śaṅkhasmaraṇāt /
11673tataś cāyam arthaḥ prāṅ nāmakaraṇāt sadyaḥśaucaṃ tad ūrdhvaṃ dantajananād arvāg agnisaṃskārakriyāyāṃ ekāhaḥ itarathā sadyaḥśaucam jātadantasya ca prathamavārṣikāc caulād arvāg ekāhaḥ prathamavarṣād ūrdhvaṃ trivarṣaparyantaṃ kṛtacūḍasya tryaham itarasya tv ekāhaḥ varṣatrayād ūrdhvam akṛtacūḍasyāpi tryaham upanayanād ūrdhvaṃ sarveṣāṃ brāhmādīnāṃ daśarātrādikam iti // //
12032tathā paiṭhīnasiḥ kākolūkasparśane sacelasnānam anudakamūtrapurīṣakaraṇe sacelasnānaṃ mahāvyāhṛtihomaś ca /
12033anudakamūtrapurīṣakaraṇe ity etac cirakālamūtrapurīṣāśaucākaraṇaparam /
12296śilpaṃ sūpakaraṇādi /
12558śānto bāhyāntaḥkaraṇoparataḥ /
12894cakṣurādikaraṇapathagocaratvābhāvād asyārthasya /
12933yatas tatsākṣāt karaṇād iha saṃsāre na punaḥ saṃsaraty amṛtatvaṃ prāpnoti // // //
13057yad api karaṇair anvitasyāpi iti dvitīyaṃ codyaṃ tasyottaram āha /
13059yady apy ātmā antaḥkaraṇādijñānasādhanasaṃpannas tathāpi janmāntarānubhūtārthāvabodhe na samartho 'vipakvakaraṇo rāgādimalākrāntacitto yasmāt /
13063apakve kaṭvervārau tiktakarkaṭikāyāṃ vidyamāno 'pi madhuro raso yathā nopalabhyate tathātmany apakvakaraṇe vidyamānāpi jñatā jñātṛtā prāgbhavīyavastugocaratā na prāpyate // //
13067yas tu yogī mukto muktāhaṃkārādiḥ sakalakṣetragatānāṃ sukhaduḥkhādisaṃvidāṃ veditā bhavati paripakvakaraṇatvāt // //
13085yathā vā kośakārakaḥ kīṭaviśeṣo nijalālayārabdham ātmabandhanaṃ kośākhyam ārabhate tathātmāpi pṛthivyādīni sādhanāni parasparasāpekṣāṇi tathā karaṇāny api śrotrādīny upādāya asmin saṃsāre tāsu tāsu surādiyoniṣu svayam evātmānaṃ nijakarmabandhabaddhaṃ śarīritayā sṛjati // //
13397vihitam iti yad āvaśyakaṃ saṃdhyopāsanāgnihotrādikaṃ nityam aśucisparśādau naimittikatvena coditaṃ snānādikaṃ ca tad ubhayam ucyate tasyākaraṇāt ninditasya niṣiddhasya surāpānādeḥ karaṇād indriyāṇām anigrahāc ca naraḥ patanam ṛcchati prāpnoti /
13402nanu vihitākaraṇāt pratyavaitīti kuto 'vasitam /
13412bhavatu vā kathaṃcid ekavākyatayārthavādas tathāpi nābhāvarūpaṃ vihitākaraṇe kāryāntaraṃ janayituṃ kṣamate /
13429nanu puṃścalīvānarakharadṛṣṭaśvadaṣṭamithyābhiśastādau vihitākaraṇādinimittānām anyatamasyāpy abhāvāt kathaṃ pratyavāyitā kathaṃ ca tadabhāve prāyaścittavidhānam /
13450prāyaścittākaraṇe doṣam āha /
13534lāghavārthaṃ saṃjñākaraṇam /
13576na ca sthapatitaḍāgakhanitrādayo devakūpataḍāgakaraṇādiṣv adhikāriṇaḥ asvargakāmitvāt /
13739agnīnāṃ ca śrautasmārtānāṃ tyāgaḥ sutatyāgaḥ saṃskārādyakaraṇam bāndhadhvānāṃ pitṛvyamātulādīnāṃ tyāgaḥ sati vibhave aparirakṣaṇam pākādidṛṣṭaprayojanasiddhyartham ārdradrumacchedo na tv āhavanīyaparirakṣaṇārtham api striyā hiṃsayā auṣadhena ca vartanaṃ jīvanaṃ strīhiṃsauṣadhajīvanam /
13745ātmavikrayo dravyagrahaṇena paradāsyakaraṇam /
13746śūdrasevanaṃ hīneṣu maitrīkaraṇam /
13775brāhmaṇasya rujaḥkaraṇam aghreyamadyayor ghrātir jaihmayaṃ paśuṣu puṃsi ca maithunācaraṇam ity etāni jātibhraṃśakarāṇi /
14048itiśabdaḥ karaṇatvanirdeśārthaḥ /
14599ato brāhmaṇasuvarṇāpaharaṇaṃ mahāpātakam ityādiprayogeṣu kṛtaparimāṇasyaiva suvarṇasya grahaṇaṃ yuktam parimāṇakaraṇasya dṛṣṭārthatvāt /
15205yadā tu tiṣṭhanty āsate vā tadā paścādgamanasyāśakyakaraṇatvāt svayam api tiṣṭhed āsīta veti gamyate /
15384aṅkanaṃ sthiracihnakaraṇam lakṣaṇaṃ sāṃpratopalakṣaṇam /
15584ṛṇāpākaraṇe ca putrapautrair ṛṇaṃ deyam iti vihitaṃ tasyānapākaraṇe tathā vaidikasya ca jāyamāno vai brāhmaṇaḥ ityetadvākyenarṇasaṃstutayajñādikaraṇe ca upapātakaśuddhiḥ syād evam ityādinopapātakasāmānyavihitaṃ vratacatuṣṭayaṃ śaktyapekṣayā yojyam /
16081dṛṣṭārthatve 'pi karṣaṇāṅgabhūtahalādyarthatve na doṣaḥ phalapuṣpopagān pādapān na hiṃsyāt karṣaṇakaraṇārthaṃ copahanyāt iti vasiṣṭhasmaraṇāt /
16168tathā vākpāṇipādādicāpalyakaraṇe tām eva japet anṛtavacane ca /
16180etac ca sakṛtkaraṇaviṣayam /
16298yajñopavītaṃ vinā bhojanādikaraṇe tu
16563yat tu pracetasoktam mitrabhedanakaraṇād ahorātram anaśnan hutvā payaḥ pibet iti tad ahīnasakhyabhedanaviṣayam /
17023kāmatas tu hastadattabhojane abrāhmaṇasamīpe bhojane duṣṭapaṅktibhojane paṅktyagrato bhojane 'bhyaktamūtrapurīṣakaraṇe mṛtasūtakaśūdrānnabhojane śūdraiḥ saha svapne trirātram abhojanam iti hārītoktaṃ vijñeyam /
17111nirvṛttacūḍāhome tu prāṅnāmakaraṇāt tathā /
17339bhāryānnadhanānāṃ lābhasya vadhe vighnakaraṇe pratyekaṃ saṃvatsaraṃ prākṛtaṃ brahmacaryam /
18228yat punar āpyāyasva saṃ te payāṃsi ityādibhiḥ piṇḍakaraṇāt pūrvaṃ haviṣo 'bhimantraṇam uktaṃ tad bhinnakāyatvāt samuccīyate /
18293gautamena tu kṛcchrātikṛcchrau cāndrāyaṇam iti sarvaprāyaścittam iti visamāsakaraṇenaindavanirapekṣatā kṛcchrātikṛcchrayoḥ sūcitā /