Occurrences of kāraṇa in "Mitākṣarā"
Click [+] to expand the context.
632puruṣadveṣaṇī sarvatrāhitakāraṇī /
645adhivedanakāraṇābhāve adhivettāraṃ praty āha /
692śukraśoṇitayoś copādānakāraṇatveṇa prābalyāt /
984sarveṇabhyaḥ sarvaṇāsu jāyante ityādinā varṇaprāptau kāraṇam uktam /
985idānīṃ kāraṇāntaram āha /
2459devātithyarcanāder āvaśyakatvāt tadartham anātmakāraṇāt patitādyatyantakutsitavarjaṃ sarvataḥ pratigṛhṇīyāt /
3322saṃsīdaty animittataḥ vinā kāraṇena dīnamanasko bhavati /
3549ubhayatra kāraṇam āha /
3900kecit svabhāvāt svayam eva bhavati na kāraṇam apekṣata iti /
3924etāḥ svāmyādyāḥ rājyasya prakṛtayo mūlakāraṇāni /
4403prapadya kāranaṃ brūyāt pratyavaskandanaṃ smṛtam //
4433pakṣaikadeśe yat satyam ekadeśe ca kāraṇam /
4436anuttaratve ca kāraṇaṃ tenaivoktam
4440mithyākāraṇottarayoḥ saṃkare arthipratyarthinor dvayor api kriyā prāpnoti
4441mithyā kriyā pūrvavāde kāraṇe prativādini /
4445kāraṇaprāṅnyāyasaṃkare tu pratyarthina eva kriyādvayam
4446prāṅnyāyakāraṇoktau tu pratyarthī nirdiśet kriyām /
4450kāraṇoktau tu sākṣilekhyādibhir bhāvayitavyam iti virodhaḥ /
4459mithyottaraṃ kāraṇaṃ ca syātām ekatra ced ubhe /
4468evaṃ mithāprāṅnyāyasaṃkare kāraṇaprāṅnyāyasaṃkare ca yojanīyam /
4470yatra tu mithyākāraṇottarayoḥ kṛtsnapakṣavyāpitvam yathā śṛṅgagrāhikayā kaścid vadati iyaṃ gaur madīyā amukasmin kāle naṣṭā adyāsya gṛhe dṛṣṭeti /
4472idaṃ tāvat pakṣanirākaraṇasamarthatvān nānuttaram nāpi mithyaiva kāraṇopanyāsāt/ nāpi kāraṇam ekadeśasyāpy abhyupagamābhāvāt /
4473tasmāt sakāraṇaṃ mithyottaram idam /
4474atra ca prativādinaḥ kriyā kāraṇe prativādini iti vacanāt /
4476kāraṇe prativādini ity etad api kasmāc chuddhakāraṇaviṣayaṃ na bhavati /
4478sarvasyāpi kāraṇottarasya mithyāsahacaritarūpatvāc chuddhakāraṇottarasyābhāvāt /
4479prasiddhakāraṇottare pratijñātārthaikadeśasyābhyupagamenaikadeśasya mithyātvam yathā satyaṃ rūpakaśataṃ gṛhītaṃ na dhārayāmi pratidattatvād iti /
4481mithyākāraṇayor vāpi grāhyaṃ kāraṇam uttaram /
4485prāṅnyāyakāraṇoktau tu pratyarthī nirdiśet kriyām /
4487yadā tu kāraṇaprāṅnyāyasaṃkaraḥ yathā śatam anena gṛhītam ity abhiyuktaḥ prativadati satyaṃ gṛhītaṃ pratidattaṃ cety asminn evārthe prāṅnyāyenāyaṃ parājita iti /
4496kāraṇottare 'pi kāraṇasyaiva sādhyatvāt kāraṇavādy evārthīti sa eva lekhayet /
4501prāṅnyāyakāraṇoktau tu pratyarthī nirdiśet kriyām /
4600atha pratyarthī prāṅnyāyaṃ kāraṇaṃ vā bhāvayituṃ na śaknoti tadā sa eva mithābhiyogīti rājñe dviguṇaṃ dhanaṃ dadyāt arthine ca prakṛtaṃ dhanaṃ /
4658prāṅnyāyakāraṇoktau pūrvapakṣe 'dharībhūte uttaravādinaḥ sākṣiṇo bhavatīti vyākhyānam ayuktam /
4661mithyā kriyā pūrvavāde kāraṇe prativādini /
4878iti kātyāyanavacanāc ca samakṣabhoge ca hānikāraṇābhāvena hāner asaṃbhavāt /
4902tac ca na smārtakālāyā bhukter hāniśaṅkākāraṇatvābhāvāt tūṣṇīṃ na sthātavyam ity etāvan mātrābhidhitsāyāṃ viṃśatigrahaṇam avivakṣitaṃ syāt /
4944ādhyādiṣu paśyato 'bruvato 'pi bhūmer viṃśater ūrdhvaṃ dhanasya ca daśabhyo varṣebhya ūrdhvam apy upacayahānir na bhavati puruṣāparādhasya tathāvidhasyābhāvāt upekṣākāraṇasya tatra tatra saṃbhavāt /
4952tasmād ādhyādiṣu sarvatropekṣākāraṇasaṃbhavāt samakṣabhoge nirākrośe ca na kadācid api phalahāniḥ // //
5040ādau tu kāraṇaṃ dānaṃ madhye bhuktis tu sāgamā /
5096ādau tu kāraṇaṃ dānaṃ madhye bhuktis tu sāgamā /
5097kāraṇaṃ bhuktir evaikā saṃtatā yā cirantanī //
5616yasmād dravyaparigraheṣu cet yuktyā tatra kāraṇam uktam bhartur vipravāse naimittike 'vaśyakartavye dāne 'tithibhojanabhikṣāpradānādau hi yasmān na steyam upadiśanti manvādayas tasmād bhārtyāyā api dravyasvāmitvam asty anyathā steyaṃ syāt iti /
5855yadi vādāv evādhau datte dviguṇībhūte dravye tvayādhir moktavya iti paribhāṣayā kāraṇāntareṇa vā bhogābhāvena yadā dviguṇībhūtam ṛṇaṃ tadā ādhau bhogārthaṃ dhanini praviṣṭe tad utpanne dravye dviguṇe saty ādhir moktavyaḥ /
6197kāraṇadoṣabādhakapratyayābhāve saty avitatha evārtha ity arthaḥ /
6233prāṅnyāyakāraṇoktau tu pratyarthī nirdiśet kriyām /
6254etac ca lobhādikāraṇaviśeṣāparijñāne anabhyāse ca veditavyam /
6255lobhādikāraṇaviśeṣaparijñāne 'bhyāse ca manunoktam /
6284brāhmaṇasyāpi lobhādikāraṇaviśeṣāparijñāne 'nabhyāse ca tatra tatrokto daṇḍa eva /
6287lobhādikāraṇaviśeṣāparijñāne 'nabhyāse cālpaviṣaye kauṭasākṣye brāhmaṇasyāpi kṣatriyādivad arthadaṇḍa eva /
6588ity ete śapathāḥ proktā manunā svalpakāraṇe //
6890śuddhyaśuddhinirṇayakāraṇaṃ coktam /
6898yadā cānupalakṣyamāṇadṛṣṭakāraṇa eva kakṣādīnāṃ chedo bhaṅgo vā bhavati tadāpy aśuddhir eva /
7062śuddheś ca kāraṇaṃ proktam dravyāṇāṃ dehināṃ tathā //
7098tau ca tatra niyoktavyau śarānayanakāraṇāt //
7720yogaśabdenālabdhalābhakāraṇaṃ śrautasmārtāgnisādhyam iṣṭaṃ karma lakṣyate /
8145pitā hared aputrasya ityādivacanāt tatra vyavasthākāraṇaṃ vaktavyam /
8146nānyad vyavasthākāraṇam astīti gautamavacanāc ca piṇḍagotrarṣisaṃbandhā rikthaṃ bhajeran strī vānapatyasya bījaṃ lipseta iti /
8416idānīṃ saṃsṛṣṭiny aputre svaryāte saṃsṛṣṭino bhinnodarasya sodarasya cāsaṃsṛṣṭinaḥ sadbhāve kasya dhanagrahaṇam iti vivakṣāyāṃ dvayor vibhajya grahaṇe kāraṇam āha /
8419anenānvayavyatirekābhyām anyodaryasya saṃsṛṣṭitvaṃ dhanagrahaṇe kāraṇam uktaṃ bhavati /
8425anenāsaṃsṛṣṭasyāpi sodarasya dhanagrahaṇe sodaratvaṃ kāraṇam uktam saṃsṛṣṭa ity uttareṇāpi saṃbadhyate /
8430dvayor api dhanagrahaṇakāraṇasyaikaikasya sadbhāvāt /
8586etac cāpahārakāraṇābhāve /
9175svasthenārtena vā dattaṃ śrāvitaṃ dharmakāraṇāt /
9334tad idaṃ sarvadāsānāṃ sādhāraṇaṃ dāsyanivṛttikāraṇam
9345tathā tavāhamityupagatayuddhaprāptapaṇajitakṛtakavaḍāvāhṛtānāṃ ca prātisvikaṃ mocanakāraṇaṃ ca tenaivoktam /
9352tad evaṃ gṛhajātakrītalabdhadāyaprāptātmavikrayiṇāṃ svāmiprāṇapradānatatprasādarūpasādhāraṇakāraṇavyatirekeṇa mokṣo nāsti /
9353viśeṣakāraṇānabhidhānāt /
9562dyūtam ekamukhaṃ kāryaṃ taskarajñānakāraṇāt /
9564rājādhyakṣādhiṣṭhitaṃ rājñā kārayitavyam ity arthaḥ taskarajñānakāraṇāt /
9674tasya cāvagoraṇādikāraṇabhedena traividyam abhidhāya hīnamadhyamottamadravyarūpakarmatraividyāt punas traividyaṃ tenaivoktam /
9707yadā kaścid rahasy aham anena hata iti rājñe nivedayati tadā cihnair varṇādisvarūpagatair liṅgair yuktyā kāraṇaprayojanaparyālocanātmikayā āgamena janapravādena caśabdād divyena vā kūṭacihnakṛtasaṃbhāvanābhayāt parīkṣā kāryā // //
10046tad anayā vacoyuktyā vṛddhikṣayaparijñānasyānuśayakāraṇatvam avagamyate /
10047yathā gaṇyaparīkṣāvidhibalāt paṇyadośāṇām anuśayakāraṇatvaṃ ataḥ paṇyadoṣatadvṛddhikṣayakāraṇatritayābhāve 'nuśayakālābhyantare 'pi yady anuśayaṃ karoti tadā paṇyaṣaḍbhāgaṃ daṇḍanīyaḥ /
10048anuśayakāraṇasadbhāve 'py anuśayakālātikrameṇānuśayaṃ kurvato 'py ayam eva daṇḍaḥ /
10171manuṣaṃ punar yady api sākṣāc chuddhamithyottare na saṃbhavati tathāpi kāraṇena saṃsṛṣṭbhāvarūpamithyākāraṇasādhanamukhenābhāvam api gocarayaty eva /
10245jātidravyaparimāṇaparigrahaviniyogavayaḥśaktiguṇadeśakālādīnāṃ daṇḍagurulaghubhāvakāraṇānām ānantyāt pratidravyaṃ vaktumaśakteḥ sāmānyena daṇḍakalpanopāyam āha /
10306ity evaṃ sarveṣām ānantyāt pratidravyaṃ vaktum aśakter jātiparimāṇādibhiḥ kāraṇair daṇḍagurulaghubhāvaḥ kalpanīyaḥ /
10392yas tv anākṣāritaḥ pūrvam abhibhāṣate kāraṇāt /
10832dine dine'ñjalīn pūrṇān pradadyāt pretakāraṇāt /
11365garbhasrāve māsatulyā niśāḥ śuddhes tu kāraṇam //
11368garbhasrāve yāvanto garbhagrahaṇamāsās tatsamasaṃkhyākā niśāḥ śuddheḥ kāraṇam /
11676adattā apariṇītā yāḥ kanyās tāsu kṛtacūḍāsu vāgdānāt prāg ahorātraṃ viśeṣeṇa śuddhikāraṇam /
11805tasya yo rājā svāmī viṣayādhipatiḥ sa yasminn ahany atītas tadaharmātraṃ śuddhikāraṇam /
11853prajānāṃ parirakṣārtham āsanaṃ cātra kāraṇam //
12114tathā mṛd api śuddhikāraṇaṃ yathā kathitam
12128akāryakāriṇāṃ niṣiddhasevināṃ dānam eva mukhyaṃ śuddhikāraṇaṃ yathā vyākhyāsyati pātre dhanaṃ vā paryāptaṃ dattvā iti /
12132tapo vedābhyāso vedavidāṃ śuddhikāraṇam /
12136pracchannapāpānām avikhyātadoṣāṇāṃ aghamarṣaṇādisūktajapaḥ śuddhikāraṇaṃ śuddhisādhanam /
12664prāktanaślokoktātmopāsanākhye dharme nāśramo daṇḍakamaṇḍalvādidhāraṇaṃ kāraṇam yasmād asau kriyamāṇo bhaved eva nātiduṣkaraḥ /
12669samaḥ sarveṣu bhūteṣu na liṅgaṃ dharmakāraṇam //
12707satyam ātmā sakalajagatprapañcāvirbhāve 'vidyāsamāveśavaśāt samavāyyasamavāyinimittam ity evaṃ svayam eva trividham api kāraṇaṃ na punaḥ kāryakoṭiniviṣṭaḥ /
12719na caitāvatā prakṛteḥ kāraṇatā yasmād ātmaiva vaśī svatantraḥ na prakṛtir nāma svatantraṃ tattvāntaraṃ tādṛgvidhatve pramāṇābhāvāt /
12721yataḥ śaktimatkārakaṃ na śaktiḥ tasmād ātmaiva jagatas trividham api kāraṇam /
12735ṛtuvelāyāṃ strīpuṃsayor yoge śukraṃ ca śoṇitaṃ ca śukraśonitaṃ tasmin parasparasaṃyukte viśuddhe vātapittaśleṣmaduṣṭagranthipūyakṣīṇamūtrapurīṣagandharetāṃsy abījāni iti smṛtyantaroktadoṣarahite sthitvā pañcadhātūn pṛthivyādipañcamahābhūtāni śarīrārambhakatayā svayaṃ ṣaṣṭaś ciddhātur ātmā prabhuḥ śarīrārambhakāraṇādṛṣṭakarmayogitayā samartho yugapad ādatte yogāyatanatvena svīkaroti /
12956ṛggāthādyāś catasro gītikā ity etad aparāntakādigītajātam adhyāropitātmabhāvaṃ mokṣasādhanatvān mokṣasaṃjñitaṃ mantavyam tadabhyāsasyaikāgratāpādanadvāreṇātmaikagratāpattikāraṇatvāt // // //
13082yathā hi kulālo mṛccakracīvarādikaṃ kāraṇajātam upādāya karakaśarāvādikaṃ nānāvidhakāryajātaṃ racayati /
13131na kevalaṃ karmaiva kubjavāmanatvādinimittaṃ kiṃ tu kālakarmaṇi svakāraṇapitṛbījadoṣo mātṛdoṣaś ceti sarvam etat sahakārikāraṇam /
13132etena dṛṣṭādṛṣṭasvarūpeṇa kāraṇakalāpena garbhasyāṅgahīnatvādivikāro janmana ārabhyāniyatakālo dṛṣṭaḥ // //
13160yataḥ kāraṇaguṇaproktakrameṇa kāryadravye vaiśeṣikaguṇārambho dṛṣṭaḥ /
13161na ca tatkāraṇabhūtapārthivaparamāṇvādiṣu caitanyādisamavāyaḥ saṃbhavati tadārabdhastambhakumbhādibhautikeṣv anupalambhāt /
13285svavāñchāvaśenārthānāṃ kāraṇanirapekṣatayā sṛṣṭir ity etad yogasya siddher lakṣaṇaṃ liṅgam /
13383tena cotpannamātreṇa svakāraṇāpūrvanāśo janyate manthanajanitāśuśukṣaṇinevāraṇikṣayaḥ /
13525yad vyāpārasamanantaraṃ kālāntare vā kāraṇāntaranirapekṣaḥ prāṇaviyogo bhavati saḥ /
13580nanu yadi vyavahitasyāpi kāraṇatvaṃ tarhi mātāpitror api hantṛpuruṣotpādanadvāreṇa hananakartṛtvaprasaṅgaḥ /
13582na hi pūrvabhāvitvamātreṇa kāraṇatvam kāraṇatayāpi tathābhāvitvopapatteḥ /
13583yat khalu svarūpātiriktakāryotpattyanuguṇavyāpārayogi bhavati tad dhi kāraṇam /
13584yadi rathantarasāmā somaḥ syād aindravāyavāgrān grahān gṛhṇīyād iti rathantarasāmateva krator aindravāyavāgratāyāṃ kāraṇaṃ /
13585na hi tatra somayāgaḥ svarūpeṇa kāraṇaṃ vyabhicārāt /
13586na ca pitros tādṛgvidhakāraṇalakṣaṇayogitvam iti nātiprasaṅgaḥ /
13589ataḥ kūpakartur api kāraṇakāraṇatvam eva na punar hiṃsāhetutvam iti mātāpitṛtulyataiva /
13734aghaṃ sa kevalaṃ bhuṅkte yaḥ pacaty ātmakāraṇāt /
13891nirguṇaḥ sāhasāt krodhād gṛhakṣetrādikāraṇāt //
17506apiśabdāt puruṣasya yāni patananimittāni mahāpātakātipātakānupapātakāny abhyastāni copapātakādīni tāny api strīṇāṃ dhruvaṃ niścitaṃ patanakāraṇāni bhavanti /