Occurrences of dāra in "Mitākṣarā"
Click [+] to expand the context.
602yat puṃsaḥ paradāreṣu tac caināṃ cārayet vratam /
656śāstrīyadārasaṃgrahasya phalam āha /
658loke ānantyaṃ vaṃśasyāvicchedaḥ divaḥ prāptiś ca dārasaṃgrahasya prayojanam /
663tathā ca apastambena dharmaprajāsaṃpattiḥ prayojanaṃ dārasaṃgrahasyoktaṃ dharmaprajāsaṃpanneṣu dāreṣu nānyāṃ kurvīta iti vadatā /
703api ca svadāreṣv eva nirataḥ nitarāṃ ratas tanmanaskaḥ bhavet ity anuṣajyate /
730tathā hi kṛtadārasaṃgrahasya svecchayaivartau gamanaṃ prāptam iti na vidher ayaṃ viṣayaḥ /
732evaṃ hi smaranti gṛhyakārāḥ dārasaṃgrahānantaraṃ trirātraṃ dvādaśarātraṃ saṃvatsaraṃ vā brahmacārī syāt iti /
761ṛtusnātāṃ tu yo bhāryāṃ sannidhau nopagacchati /yaḥ svadārān ṛtusnātān svasthaḥ san nopagacchati /
894pūrvoktavṛttavatīm ācāravatīṃ vipannāṃ striyam agnihotreṇa śrautenāgninā tadabhāve smārtena dāhayitvā patiḥ bhārtā anutpāditaputro 'niṣṭayajño vā āśramāntareṣv anadhikṛto vā stryantrarābhāve punar dārān agnīṃś ca vidhivad āharet /
1689ātmānaṃ dharmakṛtyaṃ ca putradārāṃś ca pīḍayet /
2545paradāreṣu jāyete dvau sutau kuṇḍagolakau /
2561jyeṣṭhe 'kṛtadāre 'kṛtāgniparigrahe vā yaḥ kanīyān dāraparigraham agniparigrahaṃ vā kuryāt sa parivettā /
2564dārāgnihotrasaṃyogaṃ yaḥ karoty agraje sthite /
3799arakṣyamāṇāḥ prajāḥ yat kiṃcit kilbiṣaṃ cauryaparadāragamanādi kurvanti tasmāt pāpād ardhaṃ nṛpater bhavati /
3927tad evaṃvidhaṃ rājyaṃ prāpya durvṛtteṣu vañcakaśaṭhadhūrtaparadāraparadravyāpahārihiṃsakādiṣu nṛpo daṇḍaṃ pātayet prayojayet /
4765kṣetradāraharaś caiva ṣaḍ ete hy ātatāyinaḥ //
5571yo yasya harate dārān sa tasya harate dhanam /
6077manuṣyamāraṇaṃ cauryaṃ paradārābhimarśanam /
6586spṛśec chirāṃsi putrāṇāṃ dārāṇāṃ suhṛdāṃ tathā /
9127nikṣepaḥ putradārāṃś ca sarvasvaṃ cānvaye sati /
9130iti etad adeyatvamātrābhiprāyeṇa na punaḥ svatvābhāvābhiprāyeṇa putradārasarvasvapratiśruteṣu svatvasya sadbhāvāt /
9132svaṃ dadyād ity anena dārasutāder api svatvāviśeṣeṇa deyatvaprasaṇge pratiṣedham āha /
9133dārasutād ṛte /nānvaye sati sarvasvaṃ yac cānyasmai pratiśrutam //
9134dārasutād ṛte dārasutavyatiriktaṃ svaṃ dadyān na dārasutam ity arthaḥ /
9139evaṃ dārasutādivyatiriktaṃ deyam uktvā prasaṅgād adeyadhanagrahaṇaṃ ca pratigrahītrā prakāśam eva kartavyam ity āha /
9371svadharmatyāgino 'nyatra dāravad dāsatā matā //
9837rājadaṇḍaṃ janakrośaṃ collaṅghya rājapuruṣetarajanasamakṣaṃ yat kiṃcin māraṇaharaṇaparadārapradharṣaṇādikaṃ kriyate tat sarvaṃ sāhasam iti sāhasalakṣaṇam /
9851vyāpādo viṣaśastrādyaiḥ paradārapradharṣaṇam /
10386yaḥ punaḥ paradāraparidhānagranthipradeśakucaprāvaraṇajaghanamūrdharuhādisparśanaṃ sābhilāṣa ivācarati /
10409naiṣa cāraṇadāreṣu vidhir nātmopajīviṣu /
10414caturṇām api varṇānāṃ balātkāreṇa sajātīyaguptaparadārābhigamane sāśītipaṇasahasraṃ daṇḍanīyaḥ /
10509tāsu ca sarvapuruṣasādhāraṇatayā gamyāsv api gacchan pañcāśat paṇān daṇḍanīyaḥ paraparigṛhītatvena tāsāṃ paradāratulyatvāt /
10513āsv eva tu bhujiṣyāsu doṣaḥ syāt paradāravat /
10552tāsu cānavaruddhāsu gacchatāṃ puruṣāṇāṃ yady api na daṇḍas tathāpy adṛṣṭadoṣo 'sty eva svadāranirataḥ sadā iti niyamāt
11788anyāśriteṣu dāreṣu parapatnīsuteṣu ca /
12546yadā tu brahmacaryāt pravrajati tadā na prajotpādanādiniyamaḥ akṛtadāraparigrahasya tatrānadhikārāt rāgaprayuktatvāc ca vivāhasya /
12547na ca ṛṇatrayāpākaraṇavidhir eva dārān ākṣipatīti śaṅkanīyam /
12548vidyādhanārjananiyamavad anyaprayuktadārasaṃbhave tasyānākṣepakatvāt /
12551na hi jātamātro 'kṛtadārāgniparigraho yajñādiṣv adhikriyate /
12554kṛtadārāgniparigrahasya prajotpādanam apīti niravadyam // // //
12568kuṭumbaṃ putradārāṃś ca vedāṅgāni ca sarvaśaḥ /
13043adattādānanirato 'dattaparadhanāpahāraprasaktaḥ paradāraprasaktaś ca avihitamārgeṇa prāṇināṃ ghātakaś ca doṣagurulaghubhāvatāratamyāt tarulatāpratānādisthāvareṣu jāyate // //
13328gurudāragāmī duścarmatvaṃ kuṣṭḥitām /
13345yaḥ paradārān apaharati brahmasvaṃ ca suvarṇavyatiriktam apaharati asāv araṇye nirjale deśe brahmarākṣaso bhūtaviśeṣo jāyate // //
13365brahmahā kuṣṭhī taijasāpahārī maṇḍalī devabrāhmaṇākrośakaḥ khalatiḥ garadāgnidāv unmattau guruṃ pratihantāpasmārī goghnaś cāndhaḥ dharmapatnīṃ tyaktvānyatra pravṛttaḥ śabdavedhī prāṇiviśeṣaḥ kuṇḍāśī bhagabhakṣo devabrahmasvahārī pāṇḍurogī nyāsāpahārī ca kāṇaḥ strīpaṇyopajīvī ṣaṇḍhaḥ kaumāradāratyāgī durbhagaḥ miṣṭaikāśī vātagulmī abhakṣyabhakṣako gaṇḍamālī brāhmaṇīgāmī nirbījī krūrakarmā vāmanḥ vastrāpahārī pataṃgaḥ śayyāpahārī kṣapaṇakaḥ śankhaśuktyapahārī kapālī dīpāpahārī kauśikaḥ mitradhruk kṣayī mātāpitror ākrośaḥ khañjakaḥ /
13368anṛtavāg ulbalaḥ muhur muhuḥ saṃlagnavāk dāratyāgī jalodarī kūṭasākṣī ślīpadī ucchinnajaṅghācaraṇaḥ vivāhavighnakartā chinnoṣṭhaḥ avagūraṇaḥ chinnahastaḥ mātṛghno 'ndhaḥ snuṣāgāmī vātavṛṣaṇaḥ catuṣpathe viṇmūtravisarjane mūtrakṛcchrī kanyādūṣakaḥ ṣaṇḍhaḥ īrṣyālur maśakaḥ pitrā vivadamāno 'pasmārī nyāsāpahāry anapatyaḥ ratnāpahāry atyantadaridraḥ vidyāvikrayī puruṣamṛgaḥ vedavikrayī dvīpī bahuyājako jalaplavaḥ ayājyayājako varāhaḥ animantritabhojī vāyasaḥ mṛṣṭaikabhojī vānaraḥ yatastato 'śnan mārjāraḥ kakṣavanadahanāt khadyotaḥ dārakācāryo mukhavigandhiḥ paryuṣitabhojī kṛmiḥ adattādāyī balīvardaḥ matsarī bhramaraḥ agnyutsādī maṇḍalakuṣṭhī śūdrācāryaḥ śvapākaḥ gohartā sarpaḥ snehāpahārī kṣayī ānnāpahāry ajīrṇī jñānāpahārī mūkaḥ caṇḍālīpulkasīgamane ajagaraḥ pravrajitāgamane marupiśācaḥ śūdrīgamane dīrghakīṭaḥ savarṇābhigāmī daridraḥ jalahārī matsyaḥ kṣīrahārī balākaḥ vārdhuṣiko 'ṅgahīnaḥ avikreyavikrayī gṛdhraḥ rājamahiṣīgāmī napuṃsakaḥ rājākrośako gardabhaḥ gogāmī maṇḍūkaḥ anadhyāyādhyane sṛgālaḥ paradravyāpahārī parapreṣyaḥ mastyavadhe garbhavāsi ity ete 'nūrdhvagamanāḥ /
13721tathā apaṇyasya lavaṇāder vikrayaḥ sahodarasya jyeṣṭhasya tiṣṭhataḥ kanīyaso bhrātur dārāgnisaṃyogaḥ parivedanam paṇapūrvādhyāpakād adhyayanagrahaṇam paṇapūrvādhyāpanam paradārasevanaṃ gurudāratatsamavyatirekeṇa pārivittyaṃ kanīyasi kṛtavivāhe jyeṣṭhasya vivāharāhityam vārdhuṣyaṃ pratiṣiddhavṛddhyupajīvanam lavaṇakriyā lavaṇasyotpādānam striyā vadho 'brāhmaṇyā apy ātreyīvyatirekeṇa śūdravadhaḥ adīkṣitaviṭkṣatriyavadhaḥ ninditārthopajīvanam arājasthāpitārthopajīvanam nāstikyaṃ nāsti paraloka ityādyabhiniveśaḥ vratalopo brahmacāriṇaḥ strīprasaṅgaḥ sutānām apātyānāṃ vikrayaḥ dhānyaṃ vrīhyādi kupyam asāradravyaṃ trapusīsādi paśavo gavādayas teṣām apaharaṇam /
13747anūḍhasavarṇadārasya kevalahīnavarṇadāropayamanaṃ sādhāraṇastrīsaṃbhogaś ca /
13766bṛhadviṣṇunā ca samastāni prāyaścittanimittāny uttarottaraṃ laghīyāṃsi pṛthaksaṃjñābhedabhinnāni darśitāni brahmahatyā surāpānaṃ brāhmaṇasuvarṇāpaharaṇaṃ gurudāragamanam iti mahāpātakāni tatsaṃyogaś ca /
13771pitṛvyamātāmahamātulanṛpapatnyabhigamanaṃ gurudāragamanasamam pitṛṣvasṛmātṛṣvasṛgamanaṃ śrotriyartvigupādhyāyamitrapatnyabhigamanaṃ ca /
13773anṛtavacanaṃ samutkarṣe rājagāmi ca paiśunam guroś cālīkanirbandho vedanindā adhītasya tyāgo 'gnipitṛmātṛsutadārāṇāṃ ca /
13774abhojyānnabhakṣaṇaṃ parasvāpaharaṇaṃ paradārānugamanam ayājyānāṃ ca yājanaṃ vrātyatā bhṛtakādhyāpanaṃ bhṛtakādhyayanādānaṃ sarvākareṣv adhikāro mahāyantrapravartanaṃ drumagulmalatauṣadhīnāṃ hiṃsayā jīvanam abhicāramūlakarmasu ca pravṛttir ātmārthakriyārambho 'nāhitāgnitā devaṛṣipitṝṇām ṛṇasyānapakriyā asacchāstrādhigamanaṃ nāstikatā kuśīlatā madyapastrīniṣevaṇam ity upapātakāni /
14416yat punar āpastambavacanam steyaṃ kṛtvā surāṃ pītvā gurudārān gatvā brahmahatyāṃ ca kṛtvā caturthaṃ kālaṃ mitabhojano yo 'bhyupeyāt savanānukalpaṃ sthānāsanābhyāṃ viharaṃs tribhir varṣaiḥ pāpaṃ vyapanudati iti /
14763ata eva vasiṣṭhena ācāryaputraśiṣyabhāryāsu caivam ity ācāryadāreṣv ātideśikaṃ gurutalpaprāyaścittam uktam /
14768kiṃ ca saṃvartena spaṣṭam eva pitṛdāragrahaṇaṃ kṛtam /
14769pitṛdārān samāruhya mātṛvarjyaṃ narādhamaḥ /
14808tat samavarṇottamavarṇapitṛdāragamane akāmakṛte vā draṣṭavyam /
14812pitṛdārān samāruhya mātṛvarjyaṃ narādhamaḥ /
14813ityādinā samārohaṇamātre taptakṛcchra uktaḥ sa hīnavarṇagurudāreṣu retaḥsekād arvāg draṣṭavyaḥ // //
14869atha vā gurudārābhigāmī saṃvatsaraṃ kaṇṭakinīṃ śākhāṃ pariṣvajyādhaḥśāyī triṣavaṇī bhaikṣāhārḥ pūto bhavati iti sumantūktaṃ kuryāt /
14940sapiṇḍāpatyadāreṣu prāṇatyāgo vidhīyate //
15127sakhipitṛvyadārādigāmipātakisaṃsargiṇāṃ kāmataḥ ṣaḍvārṣikam akāmatas traivārṣikam /
15648tathā pāradārye 'py upapātakasāmānyaprāptamānavatraimāsikasya yājñavalkyavratacatuṣṭayasyāpi gurudārādāv apavāda uktaḥ /
15650yathāha gautamaḥ dve paradāre trīṇi śrotriyasya iti /
15671brāhmaṇaś cedaṃ prekṣāpūrvakaṃ brāhmaṇadārān abhigacchet tannivṛttadharmakarmaṇaḥ kṛcchro 'nivṛttadharmakarmaṇo 'tikṛcchraḥ iti tad brāhmaṇabhāryāyāṃ śūdrāyāṃ draṣṭavyam dvijātistrīṣu vā viproḍhāsu dvistrirvyabhicaritāsu abuddhipūrvagamane vā /
15760yat puṃsaḥ paradāreṣu tac caināṃ cārayed vratam /
16259idaṃ cāvakīrṇiprāyaścittaṃ gurudāratatsamavyatiriktāgamyāgamanaviṣayam tatra gurutaraprāyaścittasya darśitatvāt /
16519yat tu śaṅkhenoktam kanyādūṣī somavikrayī ca kṛcchram abbhakṣaṃ careyātām iti ya cca hārītavacanam kanyādūṣī somavikrayī vṛṣalīpatiḥ kaumāradāratyāgī surāmadyapaḥ śūdrayājako guroḥ pratihantā nāstiko nāstikavṛttiḥ kṛtaghnaḥ kūṭavyavahārī brāhmaṇavṛttighno mithyābhiśaṃsī patitasaṃvyavahārī mitradhruk śaraṇāgataghātī pratirūpakavṛttir ity ete pañcatapo'bhrāvakāśajalaśayanāny anutiṣṭheyur grīṣmavarṣāhemanteṣu māsaṃ gomūtrayāvakam aśnīyuḥ iti tad ubhayam api kṣatriyavaiśyayoḥ prātilomyena dūṣaṇe yojyam /
17385homakāle tathā dohe svādhyāye dārasaṃgrahe /
17664madyaṃ pītvā gurudārāṃśca gatvā steyaṃ kṛtvā brahmahatyāṃ ca kṛtvā /
17708yataḥ saty apy anekakartṛtve paradāragamanavat kartṛvyatiriktatṛtīyādyaparijñānamātreṇaiva rahasyatvam /
18396iti tat dve paradāre iti gautamoktadvivārṣikasamānaviṣayam tathā traimāsikādiviṣayabhūtopapātakāvṛttiviṣayaṃ vā pātakapadābhidheyacāṇḍālādistrīgamane dvirabhyāsaviṣayaṃ vā /