Occurrences of upamā in "Camatkāracandrikā"
Click [+] to expand the context.
159bhaktapraṅlādapoṣakaḥ sevakasantoṣavardhanaḥ rājaśekharo bhūpālamauliḥ narasiṃhaḥ śrīsiṅgabhūpālo rājata ityasiddhayā prākaraṇiker'the pratipādite ye 'yaṃ kṛtalohastambhabhedanasya prahlādābhidhānabhaktapoṣakasya candrakalādhāriṇo bhagavataḥ śrīnṛsiṃhasya pratītistayā śabdaśaktimūlayā nāyakakaṇṭhīravakapaṭakaṇṭhīravayorupamālaṅkāradhvaniranusandhīyata iti vyañjakamidam /
424atra śabdaśaktimūlo nāyakatārakānāyakayorupamārūpo 'nuraṇanadhvaniḥ sarveṇaivavākyena pratīyata iti vyañjakamidam /
541yatropamā bhinnaliṅgā bhinnaliṅgaṃ tadīritam /
546atropamānopameyayoḥ bhinnavacanatvaṃ bhinnaliṅgatvaṃ ca spaṣṭam /
551atra locane iva prajñā ityupamānopameyayorliṅgavacanabhede 'pi sūkṣmārthagrāhiṇīti viśeṣāvacanaśleṣavaicitrya kṛtisāmarthyena sahṛdayānāmudvego na bhavatīti guṇatvam /
561atropameyapadmarāgeṣvanukteṣu tadupamānasya navapravālasyā dhikyādadhikopamānam /
570atra nīlotpalagrahaṇādadhikopamatve 'pi vāravilāsinīkaṭākṣavikṣepayoravinābhāvavijñānapariṇatāntaḥkaraṇānāmupamāno ddhāṭanānumānādanati prayāsena kuvalayopameyānāṃ kaṭākṣavikṣepāṇāṃ pratītiriti guṇatvam /
811atropamānopameyayorvaiṣamye 'pi vyatirekopamānatvād guṇatvam /
911atra vaśeti gajakāntālakṣaṇaṃ vyaṅgyaṃ bhūpālakuñjareṇetyatropamārūpakasandehe rūpakasiddhimupapādayatīti vācyasiddhyaṅgamidam /
942atra śabdaśaktimūlo nāyakavaikuṇṭhakaṇṭhīravayorupamālaṅkāro vyajyate /
2162atra nāyakasya yo 'yaṃ sauṣṭhavopadeśapravṛttiḥ tayorpaṭadvayoranyonyasparśanasukhopameya prāyādityayaṃ bhāvālaṅkāraḥ
2180upamā rūpakaṃ sāmyaṃ saṃśayoktirapahnu nutiḥ /
2187pratītaṃ kathitaṃ vā syādarthayorupamā hi sā // //
2189padopamā dvidhā tatra samāsāt pratyayādapi // //
2195atra krudhayadityādipade upamānasyāhidaṃṣṭrāmukhasya tulyadharmasya vikaṭatvasya khaḍgamukhasyopameyasya casvasvaśabdairabhidhānena dyotakārthasya pratibhānāt sarvamupamānopameyatulyadharmadyotakaṃ samāse saṃbhavatīti sarvasamāsā nāmeyaṃ padopamā /
2199pratyayo 'pyupamānopameyadyotakatulyabhāk // //
2203atra yadyapi rāhuriva rāhuḥ kalpapādapa iva kalpapādapa iti cābhedopacāravyāvṛttyā rāhukalpaśabdayorupamānabhāvinorapyupameye bāhau vṛttiḥ /
2205upameyārthapratyayo yathā
2208atra pārāvārā iva rudanti pārāvāravirāviṇya ityatra kartaryupamāna iti sāmānādhikaraṇyena kartavye ca pratyaye upameyārthapratyayā nāma padopamā /
2218atra gehānīvācaranti gehīyantītyatra kyac pratyaya upamānādācāra iti kriyāviśeṣalakṣaṇe tulyadharmārtha eva samutpanna iti seyaṃ tulyadharmārthapratyayā nāma padopamā /
2229atropamānopameyadyotakatutyadharmarūpaiścaturbhiraṅgaiḥ saṅgateriyaṃ padārthasāmyavatī pūrṇā vākyopamā /
2234atra tulyadharmasya dhavalimāderanabhidhāne 'pi prasiddhibalenopamānopameyabhāvasya pratīteriyaṃ tulyadharmavatī vākyopamā /
2238atra ivādidyotakamantareṇāpi ratnasānunāyakaratnayorupamānopameyayoritaretarayoginaikaśeṣeṇa tadviśeṣaṇayossamudāyenana ca dvayoḥ sādṛśyaṃ pratīyata itīyaṃ dyotakalopavatī nāma padārthasāmyavatī vākyopamā /
2241sādṛsyaṃ punarupamānopameyabhāvavivakṣā /
2242tena śleṣasya dyotakalopopamāyāśca viviktaviṣayatā vyakttaiva /
2246atra tulyadharmadyotakābhyāṃ vināpi nāyakakīrtiṣu karpūrādibhrāntipratyākhyānenaiva tadupamānopameyabhāvapratīteriyamubhayalopavatī nāma padārthasāmyavatī vākyopamā /
2248upamānopameyayoranyatarakathane kasya sādharmyamityasaṃmatamityasmākam /
2254atra merutaṭa siṃhāsanayoḥ kalpavṛkṣanāyakayostabakahārayośca parasparamupamānopameya bhāvavivakṣāyāṃ viśeṣaṇaviśeṣyabhāvakalpanayā dvayoreva vākyārthayoḥ kalpitatvādekenaiva dyotakaśabdena tayoḥ parasparamupamānopameyabhāvo 'bhihita iti seyamekadyotakā nāma vākyārthasāmyavatī vākyopamā /
2258atra vākyadvayaikatāpattikāmanayā kartuḥ karmaṇo 'dhikaraṇāccopamānāt pṛthak pṛthag dyotakaśabdaḥ kṛta iti seyamanekadyotakā nāma vākyārthasāmyavatī vākyopamā /
2262atra suranāyakayoḥ svarlokabhūlokayoḥ devabhūdevānāṃ dambholikaravālayośca tulyaikaśriyā samāveśādivādidyotakamantareṇāpi vākyārthānāmupamānopameyabhāvo gamyata ityayaṃ dyotakaśūnyā nāma vākyārthasāmyavatī vākyopamā /
2266atropamānopameyadyotakeṣu stsu yoyamaviveko nāma dharmaḥ so 'yamupamāna eva kavinā niyamyata itīyaṃ vaidharmyavatī nāma vākyopamā /
2275atra sindhoḥ senāyāśca durlaṅghatayābhidhīyamānasādṛśyayorupamānopameyabhāvavivakṣāyāṃ yathā mainākādiśailānāṃ mātaṅgādīnāṃ samudrasenādharmāṇāṃ pratītasādṛśyānāṃ pṛthak pṛthag dyotakaśabdayogādativistareṇāvayavinoravayavānāṃ ca yathocitaṃ sākalyena vākyārthayoraupamye bhaṅgiḥ seyaṃ sākalyavatī nāma prakṛtirūpā prapañcoktiḥ /
2279atra kalpavṛkṣanāyakayorupamānopameyabhāve vaktavye kalpavṛkṣalakṣaṇamupamānaṃ parityajya tadekadeśena sahopameyaikadeśo bāhuyugalāśaṃsāvayavaiḥ kisalaya kisalayakusumaissaha bhujayugāṅgānyaṅgulyaḥ nakharucayaśca pṛthak pṛthag dyotakaśabdaprayogādvistareṇopamitānītīyamekadeśavatī nāma prakṛtarūpā prapañcopamā /
2283atra nāyakakīrtirekaikaprakarṣapratītaye mālikāprakāreṇa karpūrādibhirupamīyata itīyaṃ mālikā nāma prakṛtarūpā prapañcopamā /
2290tāsu viparyāsopamā yathā
2293atra pratīyamāne dharaṇīdhaureyatve śeṣādīnāmupamānatvaṃ nāyakasyopameyatvamiti marvādāyāṃ varṇanīyasyātiśayaṃ vivakṣatā kenāpi vaktā viparyāsādupamānopameyabhāvaḥ kalpita iti seyaṃ viparyāsopamā nāma vikṛtarūpā prapañcopamā /
2294ubhayopamā yathā
2301atra kalpapādapaśākhāyāḥ kālāhisaṃkalpamutpādyānayā sakṛpāṇo nāyakapāṇirupamīyata iti seyamutpādyopamā nāma vikṛtarūpā prapañcopamā /
2303ananvayopamā yathā
2316atra sādṛśyādi vivakṣāyāmabhedopacāreṇopameyasya karavālasya payomugiva payomugiti payomukpayodanirūpaṇīyatve sāmānyevādya prayogādupamārthastirobhūtaḥ samāsaśca kṛta iti tadidaṃ samastaṃ nāma prakṛtiśabdapradhānarūpakam /
2320atra yaśaso candreṇa pratāpaṃ tapanamiti dvayorupamānayorupameyaśabdasāmānādhikaraṇyādupamānārthastirohitaḥ samāsaśca kṛta iti samastaṃ nāma prakṛtaśabdapradhānaṃrūpakam /
2363atra nāyakamukhāravindāvayavinopamānopameyau kathitasādṛśyaiḥ sarasoktimarandalocanapalāśaiḥ svāvayavaissaha yathāvivakṣitaṃ sākalyena rūpitāviti tadyogyavastvādhāratvakathanādasyaiva prādhānyamiti ca tadidaṃ sakalaṃ nāmāṅgipradhānamarthapradhānaṃ rupakam /
2408upamārūpakānyatve sā hi sāmyamahaṅkiyā // //
2414atra kulagiri drākṣāphalavipañcīkvāṇānāmupamānānāṃ mattebhasāhityagāyikāsvarāṇāmupameyānāṃ tulādhṛtavatsāmyamitītyādidyotakamantareṇāpi caturoktibhaṅgyā pratīyata iti seyaṃ sāmyavatī prakṛtaprapañcoktirnāma sāmyālaṅkārabhaṅgaḥ /
2419atra kulaśailādīnāmupameyatvaṃ mattebhānāmupamānatvaṃ ca prasiddhavaiparīṃtyena kalpitamiti seyaṃ vikṛtaprapañcoktirnāma sāmyabhedaḥ /
2428atropameyānnāyakayaśovilāsādupamānasya candrasyāpakarṣa ityapakarṣavatī nāma prapañcoktiḥ /
2505yatropamānā tkathitādupameyaṃ pratīyate /
2515atrāhalyābhisaraṇadoṣanimittasiddhalocana sahasreṇa tadādhikyādeva bhārgavādiviśiṣṭajanatiraskāriṇā duścyavanenaivopamānena pratīyamānasāmānyasyānyāyopārjitasamṛddheḥ nyāyamārgapravaṇa siṅgabhūpālādiprabhuvargavibhāṣeṇa kasya cid bhūpālādhamasyopameyasyoktisiddhāvupamāna dvāreṇaivopameyanindā vivakṣiteti garhāvatīyaṃ samāsoktiḥ /
2519atra tiktatā mūrdhābhiṣikttena nijenaivopamānena pratīyamānasādṛsyasyaiva niṣkamparase guṇahīnasya kasyacidavarṇanīyasyoktisiddhau pariṇatavānapi tikta evetyupālaṃbhoktirupamānajādupameyamavalaṃbata itīyamupālaṃbhavatī samāsoktiḥ /
2523atra suvarṇagiriṇaivopamānena dhṛtyādhāratvādibhirabhidhīyamānasādṛśyasya siṅgabhūpālasyopameyasyoktisiddhāvupamānamukhādivopameyasya ślāghā pratīyata iti seyaṃ yathoktā /
2527atra śiṃśumāreṇopamānenābhidhīyamānasādṛsyasya kasyaciddvāravartino dāṃbhikasyopameyasyoktisiddhādupamānamukhādupameyasya garhā pratīyata iti seyamabhidhīyamānasādṛśyagarhāvatī samāsoktiḥ /
2531atrāṃbudherevopamānasyopālaṃbhāt tadupameyasyābhidhīyamānasādṛśyasya kasyacidguṇavato 'pi vilambakāriṇe upālaṃbhaḥ pratīyata iti seyamabhidhīyamānasādṛśyopālaṃbhavatī samāsoktiḥ /
2536atra prathamārdhe kṣudraśaṅkhasamutpattisthānajalāśayānāmupamānākathanādeva tadupameyānāṃ pratīyamānasādṛsyānāṃ kṣudrakṣudrakṣatriyotpattisthānānāmanyanarapālavaṃśānāmuktteḥ siddhāvupamānadvāreṇaivopameya garhā pratīyate /
2544atra varṇanīyasya nāyakasya samucitāyā mupameyatāyāṃ viparyāsopamānyāyenopamānīkṛtasya ślāghāyā viśeṣeṇa balābhidhīyamāna sāmānyaśatamanyoḥ pratītaślāghe pratīte iti seyaṃ vikṛtā kathitasāmānyā samāsoktiḥ /
2546nanu upamāsamāsokttyoḥ ko viśeṣaḥ /
2548upameye upamānāropaṇaṃ samādhiḥ upamāne upameyadharmādhyāsaḥ samāsoktiḥ iti vyakta evānayorbhedaḥ /
2637upamāyāmupameyasyaiva kriyāsamāveśaḥ /
2638upamānasyopameyamukhena sākṣāt /
2840avalayan acalayan kare valayaḥ kaṭakamavalayamiti kartṛkriyāpadayorekavacanabahuvacane śliṣṭe iti vacanaśleṣasya tārābhirindurivetyupamāyāśva viveko dṛsyata iti śabdobhayālaṅkārasaṅkaro 'yam /
2844atrānuprāsopamotprekṣāṇāṃ saṅkaraḥ /
2848atrānāgata citrahetvalaṅkārasyopamāyāśva saṅkaraḥ /