Occurrences of kāraṇa in "Yuktidīpikā"
Click [+] to expand the context.
57tadyathā kāraṇamastyavyaktam bhedānāṃ parimāṇāditi /
88kāraṇamastyavyaktamiti pratijñāṃ karoti /
121tadyathā kāraṇamastyavyaktam bhedānāṃ parimāṇāditi /
136arthavattvaṃ kāryakāraṇabhāvaḥ /
156kiṃ kāraṇam yasmāt śāntā ghorāśca mūḍhāśca /
317kuto jijñāsā bhavatītyevaṃ codakena pūrvamakāri praśnastasyāśca sākṣāt kāraṇamabhighātaḥ kāraṇāntarāṇāmanabhidhānādityasyaiva nirdeśaḥ kṛtaḥ /
318yattu khalvidānīṃ kāraṇakāraṇamapi pṛcchyate tadanavasthāprasaṅgabhayānnocyate /
319atha nirbandhaḥ kriyate tena pūravadharmānugrahasya kuśalamūlābhyāsaparipākasya kāraṇakāraṇatvamasmābhirna pratiṣidhyata iti tadeva kiṃ na gṛhyate etena prākprasaṅgaḥ pratyuktaḥ /
468yadi hi viṣayopabhogo 'tyantameva mānasaṃ duḥkhamapahanyāt kiṃ prāptaṃ yena bhūyastaṃ prati viṣayiṇo 'bhilāṣaḥ syāt kiṃ kāraṇam yasmānna hyavidyamāne tamasi devadattasya pradīpaṃ pratyapekṣā bhavati /
523kasmāt na hyetadiṣṭaṃ sati kāraṇe kāryaṃ na bhavati /
609kiṃ kāraṇam yasmānna vayaṃ vedasya prāmāṇyaṃ pratyācakṣmahe /
616āha yadyetannābhyupagamyate kathaṃ pūrvamuktaṃ prāṇināmiṣṭaśarīravyāpādanādaviśuddhirhiṃseti ucyate kārye kāraṇopacārāt /
618tasyāṃ kāraṇamupacaryoktamaviśuddhirhiṃseti /
893kiṃ kāraṇam na hyanāyāseneṣṭāvāptau satyām āyāsabhūyiṣṭhe karmaṇi pravartamānaḥ kṛtī bhavatīti /
929kiṃ kāraṇam dṛṣṭārthasya hi karmaṇo na śāstraṃ prayojakam /
972kāni punaradhikaraṇānīti ucyate prakṛtivikāravṛttaṃ kāryakāraṇavṛttaṃ atiśayānatiśayavṛttaṃ nimittanaimittikavṛttaṃ viṣayaviṣayivṛttamiti /
975kiṃcitkāraṇameva na kāryam /
976kiṃcitkāraṇaṃ ca kāryaṃ ca /
977kiṃcitkāryameva na kāraṇam /
978kiṃcinnaiva kāraṇaṃ na cāpi kāryamiti /
1024kiṃ kāraṇam arthādāpatteḥ /
1031kasmāt na hi satāmātmādīnāṃ kāraṇamupapadyata iti /
1033yathaiva hi satāmātmādīnāṃ kāraṇaṃ nopapannamevamasatāṃ śaśaviṣāṇādīnāmapīti nāsti kaścidviśeṣaḥ /
1056ucyate kāraṇāntarapratiṣedhāt /
1058ihārabhyamāṇā prakṛtiḥ kāraṇāntarairīśvarādibhirārabhyate puruṣeṇa vā guṇairvā /
1059kiñcātaḥ tanna tāvatkāraṇāntarairīśvarādibhirārabhyate /
1061yathā kāraṇāntarāṇi na santi tathottaratra pratiṣedhaḥ kariṣyate /
1064tasminpratyākhyāte guṇānāmevāvasthāntarāpekṣaḥ kāryakāraṇabhāvaḥ /
1066nivṛtaviśeṣāṇāmavibhāgātmanāvasthānaṃ kāraṇamityayaṃ siddhāntaḥ /
1074kāraṇāni kāryāṇi cetyarthaḥ /
1123kiṃ kāraṇam yasmāt vicitrāḥ sūtrakārāṇāmabhiprāyagatayaḥ /
1146kiṃ kāraṇam /
1170yathā pradhānamevamayamapi puruṣaḥ kriyamāṇaḥ kāraṇāntarairīśvarādibhirnārabhyate /
1172yathā kāraṇāntarāṇi na santi tathottaratra pratiṣedhaḥ kariṣyate /
1175na ca samānāṃ kāryakāraṇabhāvo dṛṣṭaḥ /
1183kiṃcitkāraṇameva na kāryam /
1184kiṃcitkāraṇaṃ kāryaṃ ca /
1186kiṃcinnaiva kāraṇaṃ naiva kāryamiti caturvidhaṃ kāraṇavṛttaṃ pratipāditam /
1389kiṃ kāraṇam anavasthānādvikaraṇasya /
1444āha yadi hyadhyavasāyaḥ pramāṇaṃ kathaṃ laukikaḥ prayogo 'rthavān bhavati pratyakṣaṃ vastu iti ucyate viṣaye pratyakṣaśabdaḥ tatpramitatvāt tatkāraṇātvācca /
1483āha kiṃ punaḥ kāraṇaṃ yena nimittāviśeṣe 'pi śrotrādivṛtterevātra grahaṇaṃ prāpnoti nāntaḥkaraṇasyaiva pratyakṣatvam ucyate tatra ca mukhyā śrotrādivṛttiḥ /
1524kiṃ kāraṇam antaḥkaraṇasya taiḥ sannikarṣānupapatteḥ /
1542tatra pūrvamiti kāraṇamucyate /
1543yasya hi yat kāraṇaṃ sa loke tatpūrvaka ityucyate /
1550tatra pūrvavat yadā kāraṇamabhyuditaṃ bhaviṣayattvaṃ kāryasya pratipadyate /
1553na hi meghodayo 'vaśyaṃ vṛṣṭeḥ kāraṇaṃ bhavati vāyvādinimittapratibandhasambhavāt /
1554ucyate yadi tarhi kāraṇaśaktiṃ sahakāriśaktyantarānugṛhītāmapratiyoginīṃ dṛṣṭvā kāryasya vyaktiṃ pratipadyate /
1556śeṣavat yadā kāryanirvṛtiṃ dṛṣṭvā kāraṇasadbhāvaṃ pratipadyate /
1602tatraivaṃ pramāṇe parikalpyamāne kāryakāraṇayostatsaṃghātānāṃ ca sukhaduḥkhamohasvabhāvopalambhāttanmātrāhaṅakārapradhānānāṃ samadhigamaḥ syāt /
1609kāryāt kāraṇasyādhigamaḥ śeṣavaditi pūrvamatisṛṣṭaṃ bhavatā /
1610atrāpi ca deśāntaraprāptilakṣaṇāt kāryād gatilakṣaṇasya kāraṇasyādhigamaḥ /
1613yatra hi niyamataḥ kāryeṇa kāraṇamadhigamyate taccheṣavaditi ayamasmadabhisandhiḥ /
1624āptā nāma rāgādiviyuktasyāgṛhyamāṇakāraṇaparārthāḥ vyāhṛtiḥ /
1651evaṃ śakalādīnāṃ tajjātīyatā candanādipūrvakatvasiddheḥ kāryakāraṇasya sukhādijātīyatayā tatpūrvakatvasiddheḥ śayanādīnāṃ ca saṃghātatvātpārārthyasiddheḥ kāryakāraṇasyāpi saṃghātatvātpārārthyasiddhiriti sarvamiṣṭaṃ saṅgṛhītaṃ bhavatīti /
1738yadi hi samāsagrahaṇaṃ kriyate kiṃ prāptaṃ yo 'yamādhyātmikānāṃ bhedānāṃ kāryakāraṇātmakānāṃ caikajātisamanvayo dṛṣṭa ityevamādiḥ sādhanaprapañcaḥ so 'heturityuktaṃ bhavati /
1815kiṃ kāraṇam avītalakṣaṇāvirodhāt /
1824āha na kāraṇāntarato 'nupalabhyamānānāmagrahaṇāt /
1825yadi sāmānyatodṛṣṭādanumānātsarvaṃ parokṣamadhigamyate ityabhyupagamyate prāptamidaṃ yeṣāmapyarthānāṃ kāraṇāntarato 'nupalabdhisteṣāmapi tasmādeva grahaṇam /
1839ucyate śakyaṃ tāvatkāraṇāntarato 'nupalabhyamānaṃ kiṃcitsāmānyatodṛṣṭādanumānādadhigantum /
1848etaduktaṃ bhavati tasmādapi sāmānyatodṛṣṭādanumānādyanna siddhyati pratyakṣagrāhyamapi svayamadṛṣṭaṃ kāraṇāntarapratibaddhaviṣayabhāvamatyantaparokṣaṃ vā svargāpavargadevatādi dharmasāmānyarahitaṃ tadāptāgamātsādhyam /
1944evamasya trividhasya pramāṇasyaindriyikaṃ kāraṇāntarato 'nupalabhyamānaṃ ca prameyaṃ vyākhyātam /
1948anupalabdau kāraṇāntaratvānupalabdheḥ /
1949taddhi pratyakṣāviṣayatve satyatidūrādibhiranupalabdhikāraṇairnopalabhyate /
1957tasmāt kāraṇāntarābhāvato 'nupalabhyamānasyāsattvamicchataḥ pradhānasyāpi śaśaviṣāṇādīnāmapi sattvaprasaṅgaḥ /
1958athaitanneṣyate kāraṇāntaraṃ tarhyanupalabdhau vaktavyamiti /
1959ucyate yattāvaduktaṃ anupalabdhau kāraṇāntarānupapatteḥ pradhānasyāsattvaprasaṅga iti atrāstu /
2008na hi naḥ kāraṇādarthāntarabhūtaṃ kāryamutpadyata ityabhyupagamaḥ /
2023anupalabdhikāraṇasadbhāvāditi cet tatraitatsyāt asti prāgutpatteḥ kāryasyānupalabdhikāraṇaṃ tasmādasya sato 'pyagrahaṇaṃ bhavati /
2027taddhi pratyakṣāviṣayatve satyatidūrādibhiranupalabdhikāraṇairnopalabhyate /
2030kāraṇāntarānabhidhānāt /
2031na cātidūrādivyatiriktamanupalabdhau kāraṇāntaramadhīdhve yato 'syāgrahaṇaṃ syāt /
2033kiṃ cānyat kāraṇānupalabdhiprasaṅgāt /
2034anupalabdhikāraṇasadbhāvātkāryasyāgrahaṇamicchataḥ kāraṇāgrahaṇaprasaṅgaḥ /
2038tasmādayuktamanupalabdhikāraṇasadbhāvātsataḥ kāryasyāgrahaṇamiti /
2055pariṇāmādyupapatterna doṣa iti cet syānmataṃ kāraṇasya pariṇāmavyūhasaṃśleṣavyaktipracayakṣaṇāndharmān yasmāt kartrādīni kurvanti nānarthakāni syuḥ /
2098vyāpte na grahaṇamiti cet syānmatamakāryakāraṇabhūtaṃ dravyaṃ satyapi sambandhe na dravyāntaraṃ vyaśnuta ityato bhedena gṛhyate /
2099tantupaṭayostu kāryakāraṇabhūtatvāt vyāptiḥ /
2103satyarthāntarabhāve 'vayavidravyāntaravat kāryakāraṇabhāvaḥ sādhyaḥ samavāyaśca /
2106vemādivat iti cet syādetat yathā satyarthāntarabhāve vemādayo 'vayavinaḥ kāraṇam evaṃ tantavo 'pi /
2109karaṇaṃ vemādayaḥ paṭasya na kāraṇamityayamabhyupagamo naḥ /
2140arthāntarāvasthāne 'rthāntarotpattivināśadarśanādanyatvamiti cet syādetat vidyamāneṣu tantuṣu paṭo na bhavati saṃyogalakṣaṇasya kāraṇāntarasyānutpatteḥ /
2142kāraṇasāmagryā vidhamāneṣveva ca tantuṣu vināśamupayāti /
2171kasmāt saṃśayakāraṇatvāt /
2175yat punaretaduktaṃ kāraṇāntarānabhidhānāditi etadapyanupapannam /
2177yo hi yathā kuṇḍe badarāṇyarthāntarabhūtānyāhitāni tathā kāraṇe kāryamastītyetadācaṣṭe taṃ pratyayamupālambhaḥ syāt /
2178vayantu anekaśaktadharmiṇaḥ sahakāriśaktyantarānugṛhītasya pūrvasyāśśaktestirobhāvamuttarasyāścāvirbhāvamupādadhānāḥ kāraṇameva kāryamityanumanyāmahe /
2182yathā vastrasyopasaṃhārapratibandhādāyāmavistārau na grahaṇaviṣayatāṃ pratipadyete sattāṃ vā na jihītaḥ kūrmasyevāṅgāni tatha tantvādīnāmapi bhāvānāṃ kāraṇābhimatā kāryābhimatā cāvasthā krameṇa vā sthiraśca bhavat tannimittastadgrahaṇāgrahaṇavikalpaḥ /
2183etena kāraṇagrahaṇaṃ pratyuktam /
2187kāryakāraṇapṛthaktvavādinastatkriyāguṇānāṃ pṛthaktvamanumātuṃ yuktamityatastantvavasthāne paṭakriyāguṇagrahaṇādanumānābhāva ityayamupālambhaḥ sāvakāśaḥ syāt /
2188asmākantu kāraṇamātrasyaiva saṃghātādākārāntaraparigrahādvā kriyāguṇānāṃ pracitirvyaktiviśeṣo bhavatīti bruvatāmadoṣaḥ /
2189vyapadeśastu kāryakāraṇaparyāyaḥ /
2192dravyaguṇatvakarmatvādīnāṃ kriyāguṇakāryakāraṇabhāvo 'tha ca satyamiṣyate 'tha liṅgaparyāyaḥ /
2194kiṃ kāraṇam prakaraṇāt /
2214hetvabhidhānādasiddhiriti cet syādetat yathā niṣpannatvānmadhvādīnāṃ dhāraṇasamartho ghaṭo na kriyata ityayamapadiṣṭo heturasmābhiḥ evamitthaṃ kāryasyāsataḥ kāraṇaṃ nopapannamiti noktaṃ bhavatā /
2218taddhi kriyamāṇaṃ sati vā sambandhe kārakaiḥ kriyate 'sati vā sambandhaścāsya bhavanpravṛttikāle vā kāraṇānāṃ syāt niṣpattikāle vā kiṃ cātaḥ tanna tāvatpravṛttikāle sambandho yuktaḥ /
2246upādānamiti kāraṇaṃ tantvādyācakṣmahe /
2248tasmācca nārthāntaraṃ kāryam ityataḥ kāraṇenābhisambaddhānāṃ kārakāṇāṃ kāryeṇaiva sambandho bhavatītyadoṣaḥ /
2261upādānasāmānyādvemādivadarthāntaraṃ paṭastantubhya iti brūvato 'rthāntaratvasāmānyāttantuvatsarvasmātkāraṇātkāryasya sambhavaḥ syāt /
2350evaṃ paṭakāraṇatvādvemādayo na paṭa iti nedānīṃ tantavopyapaṭaḥ /
2353ihāsati kārye kāraṇabhāvo nāsti /
2355asti ceha kāraṇabhāvastantupaṭayostasmātsatkāryam /
2356kāraṇāntarātkāryotpattidarśanādanyatra tadbuddhiriti cet syānmataṃ prākkāraṇāntarātkāryāntarasyāsata utpattimupalabhya paścātkāraṇāntare kāraṇabuddhirbhavatīti /
2360kutaḥ punastannimittākārabuddhiḥ kāraṇabhāvāditi cet syādetat asattvāviśeṣe 'pi paṭasya kāraṇaṃ samavāyyasamavāyinimittalakṣaṇamasti /
2364asattvāviśeṣe 'pi paṭasya kāraṇamasti na śaśaviṣāṇasyetyatra heturanuktaḥ /
2365puruṣavaditi cet syādetat yathā tulyatve sattve paṭasya kāraṇamasti na puruṣasya evamasattve paṭasya saṃsthānaṃ na śaśaviṣāṇasyetyetadapyayuktam /
2380tasmādyuktametatkāraṇabhāvācca satkāryam /
2384tatraitāvatī parikalpanā syāt yaduta tantusaṃyogo vā paṭaḥ saṃyogakāraṇaṃ vā dravyāntaram ubhayaṃ ca teṣāṃ nārthāntaram /
2398yathā tantrāntarīyāṇāṃ sadanityaṃ dravyavatkāryaṃ kāraṇaṃ sāmānyaviśeṣavaditi dravyaguṇakarmaṇāmaviśeṣasāmānyamuktvā dravyāṇi dravyāntaramārabhante guṇāśca guṇāntaramityevamādiḥ viśeṣo 'bhidhīyate /
2409tatsiddhau cāvivekyādīnāṃ vyaktasiddheḥ kāraṇaguṇātmakatvācca kāryasya pradhāne traiguṇyādipratipatteḥ kāryakāraṇabhāvāsandehācca pradhānāstitvaprasiddhyapadeśāttatsiddhau ca bhogyasya bhoktrapekṣatvāt puruṣasiddheradhigatabhoktṛbhogyasya tatsaṃyogasya ca sukhapratipādyatvāttādarthyācca tattvabhūtabhāvasargāṇām /
2415tatra hetuḥ kāraṇamityanarthāntaram /
2469kāraṇānāṃ tu yaḥ parasparaṃ saṃsargāt saṃsthānaviśeṣaparigrahastasya virodhiśaktyantarāvirbhavādvyaktistirodhīyata ityetad vināśaśabdena vivakṣitam /
2505śabdānāṃ vācyavaktṛbhedabhinnānāṃ kāraṇaniyamo dṛṣṭaḥ /
2508abhivyaktikāraṇadeśācca pṛthak śrūyate śabdaḥ /
2535ucyate na kāraṇopapatteḥ /
2544kāraṇāvasthānāt na doṣa iti cet syānmatam asti kāraṇaṃ pūrvotpanno bhāva uttarasyotpattau /
2549sāmprataṃ tu naṃṣṭrī santatiḥ kāraṇavaśādeva tiṣṭhatīti so 'yaṃ pūrvahetutyāgaḥ /
2573kutaḥ kāraṇābhāvāt /
2574syādetadevaṃ yadi tadānīṃ sadṛśotpattau kāraṇaṃ syāt /
2577pūrvotpannasya kāraṇabhāvāttatsiddhiriti cenna upādānāt tanniṣpattiprasiddheḥ /
2595kāryotpattikāle kāraṇanivṛtteḥ /
2596yadā na kāraṇamasti na tadā kāryamutpadyate dvayorghaṭayoryugapadupalabdhiprasaṅgāt /
2597yadā tu kāryamutpadyate tadā kāraṇaṃ niruddhamiti nirbījaḥ pradurbhāvaḥ prāpnoti /
2599anutpanne hetusāmarthyādadoṣa iti cet syāttadanutpanne kārye kāraṇena prayojanam /
2601asti cānutpanne kārye kāraṇam /
2607yugapatkāryakāraṇayorutpattinirodhau tulānatonnatavaditi cet syādetadyathā nāmonnāmau tulāntaryā yaugapadyena bhavata evamutpattivināśau kāryakāraṇayoriti /
2609kasmāt kāryakāraṇabhāvādarśanāt /
2610kimidamudake nimajjadbhiḥ phenamavalambyate tulyā tasya hyekasyāvanatiravasthā tad dvitīyasyonnataye heturbhavati bhavataḥ kāraṇavināśaḥ kāryotpattiśca yaugapadyena bhavataḥ /
2615uktamatrottaraṃ kāraṇābhāve 'nutpattiprasaṅgāediti /
2734iha kāraṇaguṇātmakaṃ kāryaṃ dṛṣṭaṃ paṭādi /
2736tasmātkāraṇamapyasya tathājātīyakamiti śakyamanumātum /
2740āha kāryadharmasya kāraṇopalabdhau hetumadādiprasaṃgaḥ aviśeṣāt /
2741yadi kārye dṛṣṭasya dharmasya kāraṇe sadbhāvo 'bhyupagamyate prāptau hetumadādīnāmapi dharmāṇāṃ kāryadṛṣṭatvātpradhāne prasaṃgaḥ /
2742atha kāryopalabdhau tulyāyāṃ hetumadādayo neṣyante na tarhītareṣāmapi kāraṇāvasthitirastīti /
2744kāraṇaguṇātmakatvātkāryasyetyanena liṅgena hetumadādayo 'pi kāraṇe prasajyante /
2745teṣāṃ tu kāryakāraṇarūpavirodhitvādapavādo vijñāyate /
2746katham yadi tāvaddhetumadādayo vyakte dṛṣṭatvātpradhāne vyañjante kṛtakatvātkāryameva tanna kāraṇamiti prāptam /
2748ahetumadādayaḥ pradhāne 'bhyupagamādvyakterapi prāpyante tādṛśāḥ kāraṇāsambhavātkāryameva tanna bhavatīti prāptam /
2750tasmātkāryakāraṇabhāvābhyupagamāddhetumadādyapavādaḥ itareṣāṃ ca kāraṇasadbhāvaḥ siddhaḥ /
2751yaduktaṃ kāraṇaguṇātmakatvātkāryasyāvyaktamapi siddhamiti tadayuktam /
2752kasmāt vyaktāvyaktayoḥ kāryakāraṇabhāvāprasiddheḥ /
2753siddhe hi vyaktāvyaktayoḥ kāraṇatve etadevaṃ syāt /
2756viśeṣānabhidhānādubhayasāmyamiti cet syānmatam yathā bhavānāha vyaktāvyaktayoḥ kāryakāraṇabhāvo 'prasiddhaḥ evaṃ vayaṃ vakṣyāmaḥ tayoḥ kāryakāraṇabhāvāprasiddhirapyasiddhā /
2763kāryasya kāraṇapūrvakatvādvyaktasya ca kāryatvādavyaktasadbhāve pratipattiriti cet syādetat /
2764kāryaṃ kāraṇapūrvakaṃ dṛṣṭam /
2765ghaṭādikāryaṃ cedavyaktaṃ pramitatvāttasmādidamapi kāraṇapūrvakaṃ bhavitumarhati /
2766yacca tasya kāraṇaṃ tadavyaktamiti /
2773sataśca kāraṇāt /
2775kāryaṃ cedavyaktamataḥ saṃśayaḥ kimindradhanurvadakasmādasya prādurbhāvo 'tha māyādivadasato 'tha kāraṇātsato ghaṭavaditi ucyate nākasmikamasatpūrvaṃ vyaktam /
2781tasmātsatkāraṇapūrvakāḥ /
2782yadeṣāṃ kāraṇaṃ tadavyaktam /
2817sukhādibhiḥ śabdādayo 'nugamyanta ityetadaprasiddham kena kāraṇena pratipattavyamiti ucyate tadbuddhinimittatvāt /
2824na hyayaṃ niyamaḥ kāraṇasadṛśameva kāryamutpadyate /
2838na caitadudāharaṇaṃ prasiddhaṃ agnyādayaḥ svakāraṇajātiṃ nānuvidadhatīta /
2872kāraṇaṃ śaktiḥ kāryaṃ pravṛttiḥ /
2919kāraṇaṃ ca kāryaṃ ca kāraṇakārye tayorvibhāgaḥ kāryakāraṇavibhāgaḥ /
2920idaṃ kāraṇamidaṃ kāryamiti buddhyā dvidhāvasthāpanaṃ vibhāgo yaḥ sa kāraṇakāryavibhāgaḥ /
2923asti cāyaṃ vyaktasya kāraṇakāryavibhāgastasmādidamapyavasthitabhāpūrvakaṃ yo 'sāvavasthito bhāvastadavyaktam /
2925na hi śayanādīnāṃ kāraṇakāryavibhāgaḥ kaścidupalabhyate /
2927ucyate na kāryakāraṇayorupakārakopakāryaparyāyatvātkāraṇaṃ kāryamiti nirvatyanirvartakabhāvo 'bhipretaḥ /
2931āha kaḥ punarvyaktasya parasyaparasya kāryakāraṇabhāva iti ucyate guṇānāṃ tāvatsattvarajastamasāṃ prakāśapravṛttiniyamalakṣaṇairdharmairitaretaropakāreṇa yathā pravṛttirbhavati tatha prītyaprītiviṣādātmakā ityetasminsūtre vyākhyātam /
2957tena yaduktaṃ kāraṇakāryavibhāgādbhedānāmavyaktamasti etadayuktam /
2974ihāsmākaṃ kāryakāraṇayorarthānabhyupagamādguṇānāmavasthāntaramevāvasthāntarānapekṣaṃ kāryakāraṇaśabdavācyatāṃ labhate /
2985tasmādyuktametat kāraṇakāryavibhāgādastyavyaktamiti /
2996evametaiḥ pañcabhirvītairvyaktasya kāraṇamastyavyaktamiti siddham /
2998kāraṇāntarapratiṣedhāvacanāt /
2999yathā bhavānāha pradhānaṃ jagadutpattisamarthaṃ kāraṇamasti /
3000evaṃ tantrāntarīyāḥ paramāṇupuruṣeśvarakarmadaivasvabhāvakālayadṛcchābhāvānkāraṇatvenābhidadhati teṣāṃ ca pratiṣedho nocyata iti /
3002kiṃ pradhānameva kāraṇaṃ āhosvidetānyeva vobhayamiti anvayadarśanāttadanupapattiriti cet syānmatam pradhānānvaya eva pṛthivyādiṣu sukhādilakṣaṇa upalabhyate /
3015kāraṇāntarapūrvakatve 'pi khalu vyaktasya śaktyāḥ parimāṇādayaḥ pūrvameva kalpayitum /
3016tasmādayuktamanvayādibhyaḥ kāraṇamastyavyaktamiti /
3028kiṃ kāraṇam vṛddhimatyastanmātralakṣaṇāḥ prakṛtayo 'smābhirabhyupagamyante /
3036kiṃ kāraṇam kṛtakatvāt /
3037akṛtakena hi jagatkāraṇena yuktaṃ bhavituṃ kṛtakāśca paramāṇavaḥ /
3038tasmātsatyapi sadbhāve na teṣāṃ jagatkāraṇamiṣyate iti ucyate tasyaiva kāraṇatvaprasaṃgāt /
3039yaddhi tatparamāṇūnāṃ kāraṇaṃ tadeva jagatkāraṇatvena yuktaṃ kalpayituṃ syāt na tanniṣādimatāḥ paramāṇavaḥ /
3085kiṃ kāraṇam /
3111kṛtakatvāccaiṣāmanityatāpyanapātinīti kṛtvāntarālapralayamahāpralayeṣu pradhvaṃsātparamāṇūnāṃ kāraṇābhāvātkāryābhāva iti svaśāstrasiddhādanumānājjagaducchittidoṣaprasaṃgaḥ /
3114tasmānna jagatkāraṇaṃ paramāṇavaḥ /
3118caitanyāviśeṣādīśvarasyāpi sa eva vidhiḥ kāraṇatvapratiṣedhe boddhavyaḥ /
3131tasmādastīśvaraḥ kāraṇam /
3135kiṃca prākpradhānapravṛtterbuddhyasambhavātkāraṇāntarapratiṣedhāt pradhānādayaṃ buddhipūrvakaṃ kāryaviśeṣaṃ kurvīta /
3170atha matam svābhāvikī dharmādharmayoḥ svakāraṇādutpattiḥ yaduktaṃ sarvamīśvarabuddhipūrvakaṃ vyaktamiti tu tasya vyāghātaḥ /
3171tasmādīśvaro na kāraṇam /
3174yo 'yaṃ cetanācetanayorgośakaṭayorabhisambandhaḥ sa kena cetanena kṛtaḥ yadi caitreṇa tasya kāryakāraṇasaṃghātatvādācetanyam /
3179cetanācetanayorabhisambandhasya cetanakṛtatvaṃ bruvataḥ prāptamīśvarakāryakāraṇayorabhisambandhasya cetanakṛtatvam /
3181atha mā bhūdayaṃ doṣa iti svābhāvika īśvarasya kāryakāraṇayorabhisambandha iṣyate na tarhyaikāntiko hetuḥ /
3182tayorācetanyādadoṣa iti cet syātpunaretat īśvarasya yatkāryakāraṇaṃ tadapi cetanamīśvaro 'pi tasmātsambandhena pratyudāharaṇamupapadyata iti /
3186evamīśvarakāryakāraṇayorapi na syāt /
3192kāryakāraṇavattānabhyupagamādadoṣa iti cet vyāpī niravayavo 'nantaśaktiḥ sūkṣmebhyaḥ sūkṣmatamo mahadbhyo mahattamo 'dhikaraṇadharmānādirityevamanantalakṣaṇamīśvarapadārtha tadvido vyācakṣate /
3193tasya kutaḥ kāryakāraṇamavalambyedamādhyāropitamiti etadapyanupapannam /
3210kurvāṇaḥ khalvapyayamabhisambandhaṃ śarīramātreṇa vā śarīriṇaḥ kuryāt śarīrakāraṇena vā kiṃ cātaḥ tanna tāvaccharīramātreṇa karoti /
3212na śarīrakāraṇena vibhutvāt /
3230kāraṇāntaraprayogasamarthasya ca karma nirdiṣṭaṃ syāt /
3243saṃjñāmātraṃ tu yathā bhavadbhiḥ sarvakāraṇānāṃ sṛṣṭyupasaṃhārapravṛttiheturekaḥ svatantra iṣyate /
3257katham yathā kṛtakatvānna jagatkāraṇamaṇavaḥ evaṃ karmāpi na śarīranimittaṃ tasmāttadapyakāraṇam /
3258itaretaranimittatvādadoṣa iti cet syānmatam yathāntareṇa śarīraṃ karma notpadyamānaṃ dṛṣṭamevamantareṇa karma śarīrasyāpi kāraṇāntaramaśakyaṃ kalpayitumiti parasparanimittatvānnāsya parivartasya pūrvakoṭiḥ prajñāyate /
3259tasmānnāstyanayoḥ kāraṇāntaramiti /
3278tasmādyuktametatkṛtakatvānna karma jagatkāraṇamiti /
3283kasmāt kāraṇaparispandasyaiva tadabhidhānasanniveśāt /
3295evaṃ yadi kriyābhyo 'nyaḥ kāla iṣyate kāraṇaparispandasya jagatkāraṇatvamathānyatsādhyam /
3296yadṛcchāpi na kāraṇaṃ karmavat kāryakāraṇabhāvāt /
3297kāryakāraṇabhūtaṃ hīdaṃ vyaktamiti prāgvyākhyātam /
3298sa ca kāryakāraṇabhāvaḥ prekṣāpūrvakṛtānāṃ śayanādīnāmupalabdhau yādṛcchikeṣu cānupalabdhau na tasyā liṅgamiti śakyaṃ vaktum /
3307tasmādyuktametat bhedānāṃ parimāṇādibhyaḥ kāraṇamastyavyaktamiti // //
3340kathaṃ punaretavagamyate pālāśaṃ svarūpādapracyutaṃ dharmāntarasya parityāgamupādānaṃ ca karoti na punaranyathā cānyathā copapadyata iti ucyate kṣaṇabhaṅgapratiṣedhāt prāgeva kṣaṇabhaṅganirdiṣṭaṃ vinaṣṭānāṃ bhāvānāṃ punarutpattau nāsti kāraṇam /
3376kāraṇaviśeṣāt /
3389puruṣa idānīṃ kāryakāraṇavyatirikto 'stītyetatpratipādyam /
3401kāryakāraṇānupapatteḥ /
3429yadi ca tairatideśaḥ kāryakāraṇasaṃghātasya kriyate prāptamasya tadvatsaṃghātārthatvam /
3442tathā kāryakāraṇatvātsaṃghātaśca /
3449evaṃ śayanādayo devadattārthāḥ kāryakāraṇasaṃghātaśca devadattaśabdavācyastatra bhedānāmeva bhedārthatvātpuruṣārthasiddhiḥ /
3454satyaṃ kāryakāraṇasaṃghātasya pārārthyam /
3475yathāpuruṣārthaḥ siddhyati tathā guṇā kāryakāraṇabhāvena vyūhyanta ityatastatpāratantryādeṣāmadhiṣṭhitatvamupapadyate puruṣasya cādhiṣṭhitṛtvam /
3491vilakṣaṇakāryotpattidarśanāttatsiddhiriti cet syānmataṃ nāyaṃ niyamaḥ yaduta yajjātīyaṃ kāraṇaṃ tajjātīyakena kāryeṇa bhavitavyam /
3606ayamapi cātmā kāryakāraṇasambandhītyataḥ saṃśayaḥ kiṃ śrotrādivadanekaḥ ākāśavadeko veti kiṃ cānyat /
3619etaduktaṃ bhavati janmalakṣaṇaṃ ca maraṇalakṣaṇaṃ ca kāryakāraṇasyāvasthāntaram /
3665draṣṭṛtvamityanenodāsīnasya kāryakāraṇapiṇḍavyūhasamakālaṃ caitanyaśaktisadbhāvātsukhaduḥkhamohasvabhāvānāṃ guṇaceṣṭānāmanivṛttārthānāṃ sannidhānamātrādupalabdhimātraṃ pratijānāti /
3768kiṃ kāraṇam viṣayāṇāṃ hyatulyabalatvāt nyūnātiśayopapatteśca paraspareṇa bādhānugrahāvutpannau /
3792evaṃ niṣkriyaḥ puruṣaḥ niṣkriyatvācca pradhānātkāryakāraṇaṃ na kurute /
3802īśvarakāraṇapratiṣedhe 'bhihitaṃ prāk pradhānavipariṇāmādbuddhimato buddhirnāsti /
3848kiṃ kāraṇam yasmādavikāryarūpasyākāśasya sannidhānamātrānmeghapayorajodhūmaprabhṛtibhirabhinnadeśatvādatyantaśuddhasyāpi malinamiva rūpamupalakṣyate na ca vikāryatvam evamanātmano 'pi syāt /
3866mokṣakāraṇaniyamānupapatteḥ /
3867saṃyogakāraṇapratidvandvaṃ kaivalyakāraṇam /
3868yadi ca yādṛcchiko guṇapuruṣasaṃyogaḥ syāttasyājñānānnivṛttirnāstīti tadarthasyābhyutthānasyānarthakyaṃ prāptaṃ viśeṣānupapatteśca kāraṇāntaraṃ kalpayitum /
3894darśananimitto darśanahetuḥ darśanakāraṇa ityarthaḥ /
3895etaduktaṃ bhavati sannidhānāviśeṣe sati ātmana ākāśādeśca yasmāddṛkchaktiyuktaḥ puruṣaḥ tasmātkāryakāraṇatāmāpannena pradhānena saha bhoktṛtvena saṃbadhyate nācaitanyādākāśādaya iti /
3900kiṃ kāraṇam tasyāmapyavasthāyāṃ śakyaṃ vaktuṃ dṛṣṭā prakṛtiriti /
3905yadāsya buddhistamaso 'ṅgitvādye guṇāḥ kāryarūpāpannāḥ śiraḥpāṇyādaya ādhyātmikā bāhyāśca gavādayaḥ kāraṇarūpāpannāścālocanakriyāsaṃkalpābhimānādhyavasāyalakṣaṇāḥ so 'hamityaviśiṣṭapratyayopasaṃhāraṃ karoti tadā pravartata eva /
3906yadā tvanye guṇāḥ prakṛtibhūtā vikārabhūtāḥ kāryabhūtāḥ kāraṇabhūtā acetanāḥ parārthā anyo 'haṃ na prakṛtirna vikṛtirna kāryaṃ na kāraṇaṃ nācetanaḥ svārtha iti bhinnapratyayopasaṃhāraṃ karoti tadā nivartate /
3911prāgapi kāryakāraṇasambandhātpuruṣe caitvanyamavasthitam /
3936evaṃ kāraṇāntarapratiṣedhātprakṛteḥ puruṣārtho 'yaṃ vyaktabhāvena vipariṇāma iti sthitam /
3956kāraṇānāṃ mahatī svabhāvātivṛttiḥ pradhānāt svalpā ca svata iti vārṣagaṇyaḥ /
3986na ca nityasya kāraṇāpekṣopapadyate /
4026tataśca kāryakāraṇayoraviveka ityasya virodhaḥ /
4040svakāraṇapariniṣpannāyā hi buddhervyāpāro 'rthagrahaṇasaṃjñaka indriyādisannidhānāpekṣo na buddhiḥ /
4056kasmāt ubhayoḥ kāraṇatvena kalpanānupapatteḥ /
4135kiṃ kāraṇaṃ yasmādaśuddhireva prakāśamalamatipravṛttaṃ nivartayituṃ prakarṣāpannānyābhūtā ca pravartayitum /
4159dṛśyate ca khalu loke kāryakāraṇamupacaryamāṇam /
4165abhedavivakṣāyāṃ hi kṛtvā kāryakāraṇalakṣaṇamevamasmābhirupadiṣṭaṃ dvividhaḥ sarga iti /
4241tasmācchrotrādilakṣaṇaṃ sākṣād bāhyaviṣayaprakāśanasamarthaṃ kāraṇāntaramapekṣate /
4300kiṃ kāraṇam aniyataviṣayatvāt /
4331kiṃ kāraṇam prakaraṇaśeṣabhūtatvāt /
4363ucyate na kāraṇāntaraprasaṃgāt /
4367antaḥkaraṇasadbhāvādayuktamiti cet syānmatam asti kāraṇāntaraṃ buddhilakṣaṇaṃ yadindriyeṇa pradīpavatprakāśitamarthaṃ gṛhṇāti /
4390tāni punarindriyakāraṇāni pṛthivyaptejovāyurākāśamiti bhūtāni /
4393bhūtakāraṇatvaṃ tvanyeṣu caturṣu tathaiva /
4419kiṃ kāraṇam evaṃ hi sargakramo 'nugato bhavati /
4427tathā kāryakāraṇavyūhasamakālaṃ māhātmyaśarīro 'smīti pratibuddhyate /
4432satyametat kāryakāraṇavyūhaniṣpattisamakālamasmītyeṣā māhātmī saṃvit pratyupadhīyate /
4437kiṃ kāraṇam yasmāt
4472ucyate na kārye kāraṇopacārāt /
4552saṃvidahaṃkāragataṃ kāryaṃ kāraṇaṃ pūrayati yasmāt /
4643kiṃ kāraṇam yasmādasmākaṃ
4667kiṃ kāraṇam yasmāt
4698parasparākūtaṃ pratipatteḥ kāraṇamiti kṛtvā tācchabdyaṃ labhate /
4755yadi yathā vārṣagaṇā āhuḥ liṅgamātre mahānasaṃvedyaḥ kāryakāraṇarūpeṇa viśiṣṭāviśiṣṭalakṣaṇena tathā syāttattvāntaram /
4927tataścāmiśraniścayakāraṇatvādayamapyāmiśrarūpaḥ syāt /
4937kiṃ kāraṇam /
4940yato yasmātkāraṇāt sā buddhireva hi kāṣṭhāpannena tamasābhibhūtatvāddharmādīnāṃ sattvadharmāṇāṃ prakṛtibhūtānvikārabhūtānparatantrānupakāryānupakārakānacetanānsaṃsargadharmiṇaśca guṇānātmatvenādhyavasya puruṣāyopaharati /
5138kiṃ kāraṇam satatopalabdhiprasaṃgāt /
5218utpannakāryakāraṇasya tu sāṃsiddhikamābhiṣyandikaṃ ca bhavati /
5220ābhiṣyandikaṃ ca saṃsiddhakāryakaraṇasya kāraṇāntareṇotpadyate /
5240na hyasya kāryakāraṇavyūhasamakālajñānotpattau kaścitpratibandho 'sti /
5242tasmādasya sahaiva kāryakāraṇābhyāṃ jñānamabhiniṣpadyate pradīpaprakāśādityataḥ sāṃsiddhikam /
5312anyā prakṛtistriguṇā kāraṇabhūtā kāryabhūtā kāryakāraṇabhūtā akāryakāraṇabhūtā acetanā paratantrā ceti /
5313anyaḥ puruṣo nirguṇo na kāryaṃ na kāraṇaṃ na kāryakāraṇaṃ tadviparītaḥ cetanaḥ svatantraśceti tato 'pi prakṛtau layaḥ tataścānirmokṣaprasaṃga iti /
5344ucyate na mūlakāraṇatvāt /
5348tathetarāṇi paramarṣyādāvadṛṣṭatvād vicitraṃ kāryamekasmātkāraṇādayuktamiti vairāgyādīnyasādhāraṇāni pṛthak kalpyante sādhāraṇaṃ tvajñānamato na kaściddoṣaḥ /
5514tasmāttadeva kāraṇatvena parikalpayituṃ nyāyyam /
5515upādānaikadeśa eva ca kāryakāraṇavidhātmā bhoktetyetasmād darśanātsaṅgadveṣanivṛttiṃ labhate sā dvitīyā tuṣṭiḥ salilamityabhidhīyate /
5527tasmādasāveva kāraṇam /
5541tasmādasti kāraṇāntaraṃ yadapekṣya bhāvānāmutpattiranutpattiśca /
5548tasmāttatsaṃkāra eva kāraṇam /
5569tasmātkāraṇacaitanyapratijñaḥ kālātmaka iti /
5579athavā bāhya evāyaṃ kālaḥ karmakāraṇaṃ nirdiśyate /
5618tadevaiṣāṃ vināśitvād bhavatyaratikāraṇam //
5731yeṣāṃ tu dharmādharmaśarīrayoḥ paryāyeṇa hetuhetumadbhāvasteṣāṃ kāraṇamastyavyaktamityatra prativihitam /
5884kāryakāraṇabhāvena /
5912parimitaśarīrakāraṇatvābhyupagamādanyaparikalpanānarthakyam /
5958apravartayitāraṃ prati kāryakāraṇānāṃ pravṛttirayukteti cet syānmatam apravartayitā kṛṣṇādīnāṃ bhikṣurato na teṣāmapi taṃ prati pravṛttiḥ /
5980evaṃ sarvapuruṣāṇāṃ kāryakāraṇasambandhenautsukyavatāṃ nirākāṃkṣīkaraṇārthaṃ pravṛttā prakṛtiḥ kathamekasya puruṣasyautsukyanivṛttau kṛtārthā syāt tasmānnaikasya puruṣasyātmānaṃ prakāśya prakṛternivṛttiryukteti /
5984 kāryakāraṇakriyāsākṣī puruṣaḥ /
6004ya śarīrāntaropārjitā dharmādayo na tāvatkāraṇam /
6018dharmādharmau kṛtārthau kāraṇe buddhilakṣaṇe layaṃ gacchataḥ /
6057kiṃ kāraṇam aviśeṣāditi /
6074ādhyātmikādhidaivikādhibhautikairduḥkhaiḥ pīḍyamānamāsurimupalabhya svātmani ca jñānasāmarthyātsati kāryakāraṇasamprayoge duḥkhānāmapravṛttiṃ parijñāya śiṣyaguṇāṃśca kathaṃ nāma yathā mama sukhaduḥkheṣu jñānopanipātātsāmyamevamāsurerapi syāttaddvāreṇānyeṣāmapi puruṣāṇāmevamanukampayā bhagavānparamarṣiḥ śāstramākhyātavān /