Occurrences of lakṣaṇa in "Kaṭhopaniṣadbhāṣya"
Click [+] to expand the context.
19ye mumukṣavo dṛṣṭānuśravikaviṣayavitṛṣṇāḥ santa upaniṣacchabdavācyāṃ vakṣyamāṇalakṣaṇāṃ vidyām upasadyopagamya tanniṣṭhatayā niścayena śīlayanti teṣām avidyādeḥ saṃsārabijasya viśaraṇād dhiṃsanād vināśanād ity anenārthayogena vidyopaniṣad ity ucyate /
32prayojanaṃ cāsyā upaniṣada ātyantikī saṃsāranivṛttir brahmaprāptilakṣaṇā /
80tasya dāhaṃ śamayanta ivāgner etāṃ pādyāsanādidānalakṣaṇāṃ śāntiṃ kurvanti santo 'tither yataḥ ato harāhara he vaivasvatodakaṃ naciketase pādyārtham /
139triṇāciketas trayaṃ yathoktaṃ yā iṣṭakā yāvatīrvā yathā vā ity etad viditvāvagamya yaś caivam ātmarūpeṇāgniṃ vidvāṃś cinute nirvartayati nāciketam agniṃ kratuṃ sa mṛtyupāśān adharmājñānarāgadveṣādilakṣaṇān purato 'grataḥ pūrvam eva śarīrapātād ity arthaḥ praṇodyāpahāya śokātigo mānasair duḥkhair varjita ity etan modate svargaloke vairāje virāḍātmasvarūpapratipattyā // //
147ato vidhipratiṣedhārthaviṣayasyātmani kriyākārakaphalādhyāropaṇalakṣaṇasya svābhāvikasyājñānasya saṃsārabījasya nivṛttyarthaṃ tadviparītabrahmātmaikatvavijñānaṃ kriyākārakaphalādhyāropaṇalakṣaṇaśūnyam ātyantikaniḥśreyasaprayojanaṃ vaktavyam ity uttaro grantha ārabhyate /
150yataḥ pūrvasmāt karmagocarāt sādhyasādhanalakṣaṇād anityād viraktasyātmajñāne 'dhikāra iti tannindārtha putrādyupanyāsena pralobhanaṃ kriyate /
170kiñ ca gavādilakṣaṇān bahūn paśūn hastihiraṇyaṃ hastī ca hiraṇyaṃ ca hastihiraṇyam aśvāṃś ca /
223yas tu mando 'lpabuddhiḥ sa sadasadvivekāsāmarthyād yogakṣemād yogakṣemanimitaṃ śarīrādyupacayarakṣaṇanimittam ity etat preyaḥ paśuputrādilakṣaṇaṃ vṛṇīte // //
225sa tvaṃ punaḥ punar mayā pralobhyamāno 'pi priyān putrādīn priyarūpāṃś cāpsaraḥprabhṛtilakṣaṇān kāmān abhidhyāyaṃś cintayaṃs teṣām anityatvāsāratvādidoṣān he naciketotyastrākṣīratisṛṣṭavān parityaktavān asyaho buddhimattā tava /
239sa tv ayam eva loko yo 'yaṃ dṛśyamānaḥ stryannapānādiviśiṣṭo nāsti paro 'dṛṣṭo loka ity evaṃ mananaśīlo mānī punaḥ punar janitvā vaśaṃ me 'dhīnatāmāpadyate mṛtyor mama jananamaraṇādilakṣaṇaduḥkhaprabandhārūḍha eva bhavatīty arthaḥ /
249kathaṃ punaḥ suvijñeya ity ucyate ananyaprokte 'nanyenāpṛthag darśinācāryeṇa pratipādyabrahmātmabhūtena prokta ukta ātmani gatir anekadhāstināstīty ādilakṣaṇā cintā gatir atrāsminn ātmani nāsti na vidyate sarvavikalpagatipratyastamitatvād ātmanaḥ /
271punar api tuṣṭa āha jānāmy ahaṃ śevadhir nidhiḥ karmaphalalakṣaṇo nidhir iva prāthyata iti /
301yad icchanto brahmacaryaṃ gurukulavāsalakṣaṇam anyad vā brahmaprāptyarthaṃ caranti tat te tubhyaṃ padaṃ yaj jñātum icchasi saṅgraheṇa saṅkṣepato bravīmi om ity etat /
318na jāyate notpadyate mriyate vā na mriyate cotpattimato vastuno 'nityasyānekā vikriyās tāsām ādyante janmavināśalakṣaṇe vikriya ihātmani pratiṣidhyete prathamaṃ sarvavikriyāpratiṣedhārthaṃ na jāyate mriyate veti /
329ato 'nātmajñaviṣaya eva dharmādharmādilakṣaṇaḥ saṃsāro nātmajñasya śrutiprāmāṇyānnyāyāccadharmādharmādyanupapatteḥ // //
400buddhiṃ tv adhyavasāyalakṣaṇāṃ sārathiṃ viddhi buddhinetṛpradhānatvāc charīrasya sārathinetṛpradhāna iva rathaḥ /
402manaḥ saṃkalpavikalpādilakṣaṇaṃ pragrahaṃ raśanāṃ viddhi /
419na kevalaṃ tan nāpnoti saṃsāraṃ ca janmamaraṇalakṣaṇam adhigacchati // //
471evaṃ puruṣa ātmani sarvaṃ pravilāpya nāmarūpakarmatrayaṃ yan mithyājñānavijṛmbhitaṃ kriyākārakaphalalakṣaṇaṃ svātmayāthātmyajñānena marīcyudakarajjusarpagaganamalānīva marīcirajjugaganasvarūpadarśanenaiva svasthaḥ praśāntaḥ kṛtakṛtyo bhavati yataḥ atas taddarśanārtham anādyāprasuptā uttiṣṭhata he jantavaḥ ātmajñānābhimukhā bhavata jāgratājñānanidrāyā ghorarūpāyāḥ sarvānarthabījabhūtāyāḥ kṣayaṃ kuruta /
478yathā sā padbhyāṃ durgamanīyā tathā durgaṃ duḥsampādyam ity etat pathaḥ panthānaṃ tat taṃ jñānalakṣaṇaṃ mārgaṃ kavayo medhāvino vadanti /
494tad evambhūtaṃ brahmātmānaṃ nicāyyāvagamya tam ātmānaṃ mṛtyumukhān mṛtyugocarād avidyākāmakarmalakṣaṇāt pramucyate vimucyate // //
496prastutavijñānastutyartham āha śrutiḥ nāciketaṃ naciketasā prāptaṃ nāciketaṃ mṛtyunā proktaṃ mṛtyuproktam idam ākhyānam upākhyānaṃ vallītrayalakṣaṇaṃ sanātanaṃ cirantanaṃ vaidikatvād uktvā brāhmaṇebhyaḥ śrutvā cācāryebhyo medhāvī brahmaiva loko brahmalokas tasmin brahmaloke mahīyata ātmabhūta upāsyo bhavatīty arthaḥ // //
525yat tāvat svābhāvikaṃ parāg evānātmadarśanaṃ tad ātmadarśanasya pratibandhakāraṇam avidyā tatpratikūlatvād yā ca parāg evāvidyopapradarśiteṣu dṛṣṭādṛṣṭeṣu bhogeṣu tṛṣṇā tābhyām avidyātṛṣṇābhyāṃ pratibaddhātmadarśanaḥ parāco bahirgatān eva kāmān kāmyān viṣayān anuyanty anugacchanti bālā alpaprajñāḥ te tena kāraṇena mṛtyor avidyākāmakarmasamudāyasya yanti gacchanti vitatasya vistīrṇasya sarvato vyāptasya pāśaṃ pāśyate badhyate yena taṃ pāśaṃ dehendriyādisaṃyogalakṣaṇam /
539tasmād dehādilakṣaṇāṃś ca rūpādīn etenaiva dehādivyatiriktenaiva vijñānasvabhāvenātmanā vijānāti lokaḥ /
557yaḥ pratyagātmeśvarabhāvena nirdiṣṭaḥ sa sarvātmety etad darśayati yaḥ kaścin mumukṣuḥ pūrvaṃ prathamaṃ tapaso jñānādilakṣaṇabrahmaṇa ity etaj jātam utpannaṃ hiraṇyagarbham /
559ajāyata utpanno yas taṃ prathamajaṃ devādiśarīrāṇy utpādya sarvaprāṇiguhāṃ hṛdayākāśaṃ praviśya tiṣṭhantaṃ śabdādīn upalabhamānaṃ bhūtebhir bhūtaiḥ kāryakaraṇalakṣaṇaiḥ saha tiṣṭhantaṃ yo vyapaśyata yaḥ paśyatīty etat /
577tatraivaṃ saty upādhisvabhāvabhedadṛṣṭilakṣaṇayāvidyayā mohitaḥ san ya iha brahmaṇyanānābhūte parasmād anyo 'haṃ matto 'nyatparaṃ brahmeti nāneva bhinnam iva paśyaty upalabhate sa mṛtyor maraṇān mṛtyuṃ maraṇaṃ punaḥ punar jananamaraṇabhāvam āpnoti pratipadyate /
693tam etam īśvaram ātmānaṃ ye nivṛttabāhyavṛttayo 'nupaśyanty ācāryāgamopadeśam anu sākṣād anubhavanti dhīrā vivekinas teṣāṃ parameśvarabhūtānāṃ śāśvataṃ nityaṃ sukham ātmānandalakṣaṇaṃ bhavati netareṣāṃ bāhyāsaktabuddhīnām avivekināṃ svātmabhūtam apy avidyāvyavadhānāt // //
736yathā vajrodyatakaraṃ svāminam abhimukhībhūtaṃ dṛṣṭvā bhṛtyā niyamena tac chāsane vartante tathedaṃ candrādityagrahanakṣatratārakādilakṣaṇaṃ jagatseśvaraṃ niyamena kṣaṇam apy aviśrāntaṃ vartata ity uktaṃ bhavati /
782buddhiś cādhyavasāyalakṣaṇā na viceṣṭati svavyāpāreṣu na viceṣṭate na vyāpriyate tām āhuḥ paramā gatim // //
785sarvānarthasaṃyogaviyogalakṣaṇā hīyam avasthā yoginaḥ /
820atha tadā martyaḥ prāk prabodhād āsīt sa prabodhottarakālam avidyākāmakarmalakṣaṇasya mṛtyor vināśād amṛto bhavati gamanaprayojakasya mṛtyor vinaśād gamanānupapatter atrehaiva pradipanirvāṇavatsarvabandhanopaśamād brahma samaśnute brahmaiva bhavatīty arthaḥ // //