Texts

bhedānāṃ viśeṣāṇāṃ mahadādīnāṃ bhūtāntānāṃ kāraṇaṃ mūlakāraṇam astyavyaktam / (1.1) Par.?

kutaḥ / (1.2) Par.?

kāraṇakāryavibhāgād avibhāgād vaiśvarūpyasya / (1.3) Par.?

kāraṇe sat kāryam iti sthitam / (1.4) Par.?

tathā ca yathā kūrmaśarīre santyevāṅgāni niścaranti vibhajyanta idaṃ kūrmasya śarīram etānyetasyāṅgānītyevaṃ niviśamānāni tasminn avyaktībhavantyevaṃ mṛtpiṇḍāddhemapiṇḍād vā kāryāṇi kuṭakaṭakādīni santyevāvirbhavanti vibhajyante santyeva pṛthivyādīni kāraṇāt tanmātrād āvirbhavanti vibhajyante santyeva tanmātrāṇyahaṃkārāt kāraṇāt sann evāhaṃkāraḥ kāraṇān mahataḥ sann eva ca mahān paramāvyaktād iti / (1.5) Par.?

so 'yaṃ kāraṇāt paramāvyaktāt sākṣātpāraṃparyeṇānvitasya viśvasya kāryasya vibhāgaḥ / (1.6) Par.?

pratisarge mṛtpiṇḍaṃ hemapiṇḍaṃ vā kuṭakaṭakādayo nirviśanto 'vyaktībhavanti tat kāraṇarūpam evānabhivyaktaṃ kāryam apekṣyāvyaktaṃ bhavati / (1.7) Par.?

evaṃ pṛthivyādayastanmātrāṇi viśantaḥ svāpekṣayā tanmātrāṇy avyaktayanty evaṃ tanmātrāṇyahaṃkāraṃ viśantyahaṃkāram avyaktayantyevam ahaṃkāro mahāntam āviśan mahāntam avyaktayati mahān svaṃ kāraṇaṃ viśan prakṛtim avyaktayati / (1.8) Par.?

prakṛtestu na kvacinniveśa iti sā sarvakāryāṇām avyaktam eva / (1.9) Par.?

so 'yam avibhāgaḥ prakṛtau vaiśvarūpyasya nānārūpasya kāryasya / (1.10) Par.?

svārthikaḥ ṣyañ / (1.11) Par.?

tasmāt kāraṇe kāryasya sata eva vibhāgāvibhāgābhyām avyaktaṃ kāraṇam astīti / (1.12) Par.?

itaścāvyaktam astītyāha śaktitaḥ pravṛtteśca / (1.13) Par.?

kāraṇaśaktitaḥ kāryaṃ pravartata iti siddham / (1.14) Par.?

aśaktāt kāraṇāt kāryasyānutpatteḥ / (1.15) Par.?

na hi satkāryapakṣe kāryasyāvyaktatāyā anyasyāṃ śaktāvasti pramāṇam / (1.16) Par.?

ayam eva hi sikatābhyastilānāṃ tailotpādakānāṃ bhedo yad eteṣveva tailam astyanāgatāvasthaṃ na sikatāsviti / (1.17) Par.?

syād etat / (1.18) Par.?

śaktitaḥ pravṛttiḥ kāraṇakāryavibhāgāvibhāgau ca mahata eva paramāvyaktatvaṃ sādhayiṣyata iti kṛtaṃ tataḥ pareṇāvyakteneti / (1.19) Par.?

ata āha parimāṇāt / (1.20) Par.?

parimitatvād avyāpitvād iti yāvat / (1.21) Par.?

vivādādhyāsitā bhedā avyaktakāraṇavantaḥ / (1.22) Par.?

parimitatvāt / (1.23) Par.?

ghaṭādivat / (1.24) Par.?

ghaṭādayo hi parimitā avyaktahetukā dṛṣṭāḥ / (1.25) Par.?

uktam etad yathā kāryasyāvyaktāvasthā kāraṇam eveti / (1.26) Par.?

yanmahataḥ kāraṇaṃ tat paramāvyaktam / (1.27) Par.?

tataḥ paratarāvyaktakalpanāyāṃ pramāṇābhāvāt / (1.28) Par.?

itaśca vivādādhyāsitā bhedā avyaktakāraṇavantaḥ / (1.29) Par.?

samanvayāt / (1.30) Par.?

bhinnānāṃ sarūpatā samanvayaḥ / (1.31) Par.?

sukhaduḥkhamohasamanvitā hi buddhyādayo 'dhyavasāyādilakṣaṇāḥ pratīyante / (1.32) Par.?

yāni ca yadrūpasamanugatāni tāni tatsvabhāvāvyaktakāraṇāni yathā mṛddhemapiṇḍasamanugatāḥ kuṭamukuṭādayo mṛddhemapiṇḍāvyaktakāraṇā iti kāraṇam astyavyaktaṃ bhedānām iti siddham / (1.33) Par.?

avyaktaṃ sādhayitvāsya pravṛttiprakāram āha // (1.34) Par.?