Texts

śam upaśāntāśeṣopatāpaparamānandādvayamayasvacaitanyasphārapratyabhijñāpanasvarūpam anugrahaṃ karoti yas tam imaṃ svasvabhāvaṃ śaṃkaraṃ stumas taṃ viśvotkarṣitvena parāmṛśantas tatkﾱptakalpitapramātṛpadanimajjanena samāviśāmaḥ tatsamāveśa eva hi jīvanmuktiphala iha prakaraṇa upadeśyaḥ // (1) Par.?

bahuvacanam anugrahadṛṣṭikaṭākṣitāśeṣānugrāhyābhedaprathanāya // (2) Par.?

tam ity anena yad asya asāmānyatvam api dhvanitaṃ tat prathayati yasyety ardhena // (3) Par.?

iha parameśvaraḥ prakāśātmā mahādevaḥ śabdarāśiparamārthapūrṇāhantāparāmarśasāratvāt sadaivānandaghanasphurattātmakobhayavisargāraṇiparāśaktyātmakapūrṇasvātantryasvarūpas tata eva citsvābhāvyād acalasyāpi śrībhagavataḥ svātantryaśaktir avibhaktāpy aśeṣasargasaṃhārādiparamparāṃ darpaṇanagaravatsvabhittāv eva bhāviyuktyānadhikām apy adhikām iva darśayantī kiṃcic calattātmakadhātvarthānugamāt spanda ity abhihitā tena bhagavān sadāspandatattvasatattvo na tv aspandaḥ yad āhuḥ kecit aspandaṃ paraṃ tattvam iti // (4) Par.?

evaṃ hi śāntasvarūpatvād anīśvaram evaitad bhavet // (5) Par.?

sphurattāsāraspandaśaktimayaśaṃkarātmakasvasvabhāvapratipādanāyaiva cedaṃ śāstraṃ samucitaspandābhidhānaṃ mahāgurubhir nibaddham // (6) Par.?

etac ca vyaktībhaviṣyati // (7) Par.?

sā caiṣā spandaśaktir garbhīkṛtānantasargasaṃhāraikaghanāhantācamatkārānandarūpā niḥśeṣaśuddhāśuddharūpā mātṛmeyasaṃkocavikāsābhāsanasatattvā sarvopaniṣadupāsyā yugapad evonmeṣanimeṣamayī // (8) Par.?

tathā hi śivādeḥ kṣityantasyāśeṣasya tattvagrāmasya prāksṛṣṭasya saṃhartṛrūpā yā nimeṣabhūr asāv evodbhaviṣyaddaśāpekṣayā sraṣṭurūponmeṣabhūmis tathā viśvanimeṣabhūś cidghanatonmeṣasārā cidghanatānimajjanabhūmir api viśvonmeṣarūpā // (9) Par.?

yad āgamaḥ / (10.1) Par.?

lelihānā sadā devī sadā pūrṇā ca bhāsate // (10.2) Par.?

ūrmir eṣā vibodhābdheḥ śaktir icchātmikā prabhoḥ // (11) Par.?

iti // (12) Par.?

śrīmān maheśvaro hi svātantryaśaktyā śivamantramaheśvaramantreśvaramantravijñānākalapralayākalasakalāntāṃ pramātṛbhūmikāṃ tadvedyabhūmikāṃ ca gṛhṇānaḥ pūrvapūrvarūpatāṃ bhittibhūtatayā sthitām apy antaḥsvarūpāvacchādanakrīḍayā nimeṣayann evonmeṣayati uttararūpatām avarohakrameṇa ārohakrameṇa tūttarottararūpatāṃ nimeṣayann eva jñānayoginām unmeṣayati pūrvapūrvarūpatām ata evottaram uttaraṃ pūrvatra pūrvatra saṃkocātmatāṃ jahadvikasitatvenāsāv ābhāsayati pūrvaṃ pūrvaṃ tu rūpaṃ yathottaraṃ vikasitatāṃ nimajjayan saṃkucitatvena darśayati // (13) Par.?

evaṃ ca sarvaṃ sarvamayam eva prathayati kevalaṃ tadavabhāsitasaṃkocamātrata iyaṃ bhedapratipattir iva yad uddalanāyehatya upadeśa ity āstāṃ tāvad etat // (14) Par.?

nīlasukhādyābhāsonmeṣamayy api ca saṃvit pramātrekātmakatatsvarūpanimeṣarūpāvabhātacarapītādyābhāsopasaṃhārarūpā ceti svasaṃvedanasiddhām imāṃ yugapad evonmeṣanimeṣobhayarūpāṃ pratibhāṃ bhagavatīṃ vicinvan tu mahādhiyaḥ saṃsāravicchedāya // (15) Par.?

ata evonmeṣanimeṣābhyām ityetatpadaṃ nijavṛttau bhaṭṭaśrīkallaṭena saṃkalpamātreṇā ity avibhaktam evecchaśaktirūpatayā vyākhyāyi // (16) Par.?

saṃgrahakṛtāpi ekacintāprasaktasya yataḥ syād aparodayaḥ // (17) Par.?

unmeṣaḥ sa tu vijñeyaḥ svayaṃ tam upalakṣayet // (18) Par.?

ity atra prārabdhacintāsaṃharaṇam eva parasvarūpodayahetur unmeṣa ity abhidhāsyate pravṛttacintāsaṃhāraṃ vinā parasvarūpodayābhāvāt // (19) Par.?

etac ca tatraiva vitaniṣyāmaḥ // (20) Par.?

parāmṛtarasāpāyas tasya yaḥ pratyayodbhavaḥ // (21) Par.?

tenāsvatantratām eti sa ca tanmātragocaraḥ // (22) Par.?

ity atrāpy udayaḥ pralayaparamārtha iti spaṣṭam eva vakṣyate // (23) Par.?

yadā kṣobhaḥ pralīyeta tadā syāt paramaṃ padam // (24) Par.?

ity atrāpi kṣobhapralayātmā nimeṣaḥ parapadonmeṣarūpa ity api nirūpayiṣyate // (25) Par.?

tad evam ekaivobhayarūpāpi śaktiḥ kadācid unmeṣapradhānatayā vyavahriyate kadācin nimeṣapradhānatayā // (26) Par.?

tataś ca yasya saṃbandhinyāḥ svarūpanimeṣātmanaḥ kāryonmeṣapradhānāyāḥ śakter hetor jagato viśvasya śivāder dharaṇyantasyodayo 'bhedasāratānimajjanasattvo nānāvaicitryaśālī bhedarūpaḥ sargaḥ svarūponmeṣātmanaś ca bāhyatānimeṣapradhānāyāḥ śakter jagataḥ pralayo 'bhedamayatodayātmā vicitrabhedarūpatāsaṃhāra ita pralayo 'py udayarūpa udayo 'pi ca pralayarūpa iti vyākhyeyam vastutas tu na kiṃcid udeti vyayate vā kevalaṃ spandaśaktir eva bhagavaty akramāpi tathātathābhāsarūpatayā sphuranty udetīva vyayata iva ceti darśayiṣyāmaḥ // (27) Par.?

sthitivilayānu grahāṇāṃ viśiṣṭapralayodayarūpatvān nādhikyam iti pralayodayābhyām eva pañcavidhaṃ pārameśvaryaṃ kṛtyaṃ saṃgṛhītam // (28) Par.?

nirṇītaṃ caivaṃprāyaṃ mayaiva prathamasūtramātravivaraṇe spandasaṃdohe // (29) Par.?

nanu śrīmanmahārthadṛṣṭyā sṛṣṭyādidevatābhir eva vicitrā jagataḥ pralayodayāḥ saṃpādyante tat katham etad uktaṃ yasyetyādi ityāśaṅkyāha taṃ śakticakravibhavaprabhavām iti // (30) Par.?

śaktīnāṃ sṛṣṭiraktādimarīcīdevīnāṃ cakraṃ dvādaśātmā samūhas tasya yo vibhava udyogāvabhāsanacarvaṇavilāpanātmā krīḍāḍambaras tasya prabhavaṃ hetum // (31) Par.?

etā hi devyaḥ śrīmanmanthānabhairavaṃ cakreśvaram āliṅgya sarvadaivajagatsargādikrīḍāṃsaṃpādayantīty āmnāyaḥ // (32) Par.?

atha ca kasmāt parameśvarasya jagatsargasaṃhārādihetutvam ity āśaṅkāyām etad evottaraṃ śakticakreti // (33) Par.?

yāvaddhi kiṃcid viśvaṃ saṃbhavati tatprakāśamānatvena prakāśamayatvāt svāminaś cātmasaṃsthasya bhāvajātasya bhāsanam // (34) Par.?

asty eva na vinā tasmād icchāmarśaḥ pravartate // (35) Par.?

iti vipaścinniścitanītyā parameśvarasyāntaḥprakāśaikātmyena prakāśamānaṃ sthitaṃ sacchakticakram ity ucyate yataḥ parameśvarasyāgameṣv anantaśaktitvam uddhoṣyate // (36) Par.?

tasya śakticakrasyābhāsaparamārthasya viśvasya yo vibhavaḥ parasparasaṃyojanāviyojanāvaicitryam anantaprakāraṃ tasya prabhavaṃ kāraṇam // (37) Par.?

sa eva hi bhagavān vijñānadehātmakān svātmaikātmyena sthitān viśvān ābhāsān anyonyaṃ nānāvaicitryeṇa saṃyojayan viyojayaṃś ca viśvodayapralayahetuḥ // (38) Par.?

tad uktaṃ śrībhaṭṭakallaṭena vijñānadehātmakasya śakticakraiśvaryasyotpattihetutvam // (39) Par.?

ity etad vṛttyakṣarāṇām atra vyākhyādvaye 'py ānurūpyam // (40) Par.?

api ca śaktayo 'sya jagat kṛtsnam // (41) Par.?

ity āgamadṛṣṭyā tasmāc chabdārthacintāsu na sāvasthā na yā śivaḥ // (42) Par.?

itīhatyasthityā ca jagadātmanaḥ tatkhecaryūrdhvamārgasthaṃ vyoma vāmeśigocaram // (43) Par.?

iti rahasyanītyā ca vāmeśvarīkhecarīgocarīdikcarībhūcarī rūpasya mayaiva spandasandohe samyaṅ nirṇītasya aprabuddhadhiyas tv ete svasthitisthaganodyatāḥ // (44) Par.?

ity atrāpi nirṇeṣyamāṇasyaitadvyākhyādvayavyākhyātaśakticakraprapañcabhūtasya ca yataḥ karaṇavargo 'yaṃ // (45) Par.?

iti sthityendriyagrāmātmanaḥ tadākramya balaṃ mantrāḥ // (46) Par.?

iti nityamantrātmanaḥ śabdarāśisamutthasya śaktivargasya // (47) Par.?

iti nītyā brāhmyādidevatāsvabhāvasyaivam āder anantaprakārasyāpi mayaiva spandasandohe vitatya nirṇītasya śakticakrasya yo vibhavo māhātmyaṃ tatra prabhavatīti prabhavaṃ svatantraṃ na tu paśuvat paratantram // (48) Par.?

śakticakrasya raśmipuñjasya yo vibhavo 'ntarmukho vikāsas tataḥ prabhava udayo 'bhivyaktir yasyeti bahuvrīhiṇāntarmukhatatsvarūpanibhālanād ayatnena parameśvarasvarūpapratyabhijñānaṃ bhavatīty arthaḥ // (49) Par.?

kiṃ ca yasya cidānandaghanasyātmana unmeṣanimeṣābhyāṃ svarūponmīlananimīlanābhyāṃ yad antas tad bahiḥ iti yuktyā jagataḥ śarīrarūpasya tadanuṣaṅgeṇa bāhyasyāpi viśvasya pralayodayau yathāsaṃkhyaṃ majjanonmajjane bhavatas taṃ śakticakravibhavasya parasaṃviddevatāsphārasya prabhavaṃ bhaktibhājām etatsvarūpaprakāśakaṃ śaṃkaraṃ stumaḥ // (50) Par.?

tathā yasya svātmanaḥ saṃbandhino bahirmukhatāprasararūpād unmeṣāj jagata udayo 'ntarmukhatārūpāc ca nimeṣāt pralayas taṃ viśvasargādikāryunmeṣādisvarūpasaṃviddevīmāhātmyasya hetuṃ śaṃkaraṃ stuma iti yathāsaṃbhavam api yojyam // (51) Par.?

dehādyāviṣṭo 'pi parameśvaraḥ karaṇonmīlananimīlanābhyāṃ rūpādipañcakamayasya jagataḥ sargarsaṃhārau karoti // (52) Par.?

yad uktaṃ rahasyatattvavidā tad evaṃ vyavahāre 'pi prabhur dehādim āviśan // (53) Par.?

bhāntam evāntararthaugham icchayā bhāsayed bahiḥ // (54) Par.?

evaṃvidhārthaparigrahāyāpi yasya svātantryaśaktyā iti tyaktvā yasyonmeṣanimeṣābhyām iti nyarūpi guruṇā // (55) Par.?

atra ca śaṃkarastutiḥ samāveśarūpā prāpyatvenābhidheyā śakticakravibhavāt prabhavo yasyeti bahuvrīhiṇā śakticakravikāsas tatprāptāv upāya uktaḥ śakticakravibhavasya parasaṃviddevatāsphārasya bhaktibhājāṃ prabhavaṃ prakāśakam iti tatpuruṣeṇa phalam uktam // (56) Par.?

yad vakṣyati tataś cakreśvaro bhavet // (57) Par.?

ity abhidheyopāyayor upāyopeyabhāvaḥ saṃbandha ity abhidheyopāya saṃbandhaprayojanāny anenaiva sūtreṇa sūtritāni // (58) Par.?

nanv evaṃbhūtaśaṃkarasvarūpasattāyāṃ kiṃ pramāṇaṃ kutaś copādānādihetuṃ vinā jagad asau janayati tasyaivopādānatve mṛtpiṇḍasyeva ghaṭena jagatā tirodhānaṃ kriyeta tirohitātirohitatāyāṃ ca bhagavataḥ svabhāvabhedaḥ syāt punar unmajjane ca hetuścintyo jagadudayeca dveetaprasaṅga ityetāḥ śaṅkā eka prahāreṇāpahartumāha // (59) Par.?