Texts

athāto granthyapacyarbudagalagaṇḍānāṃ nidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ // (1.1) Par.?

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ // (2.1) Par.?

vātādayo māṃsamasṛk ca duṣṭāḥ saṃdūṣya medaśca kaphānuviddham / (3.1) Par.?

vṛttonnataṃ vigrathitaṃ tu śophaṃ kurvantyato granthiriti pradiṣṭaḥ // (3.2) Par.?

āyamyate vyathyata eti todaṃ pratyasyate kṛtyata eti bhedam / (4.1) Par.?

kṛṣṇo 'mṛdurbastirivātataśca bhinnaḥ sraveccānilajo 'sramaccham // (4.2) Par.?

dandahyate dhūpyati cūṣyate ca pāpacyate prajvalatīva cāpi / (5.1) Par.?

raktaḥ sapīto 'pyathavāpi pittādbhinnaḥ sraveduṣṇamatīva cāsram // (5.2) Par.?

śīto 'vivarṇo 'lparujo 'tikaṇḍūḥ pāṣāṇavat saṃhananopapannaḥ / (6.1) Par.?

cirābhivṛddhiśca kaphaprakopādbhinnaḥ sravecchuklaghanaṃ ca pūyam // (6.2) Par.?

śarīravṛddhikṣayavṛddhihāniḥ snigdho mahānalparujo 'tikaṇḍūḥ / (7.1) Par.?

medaḥkṛto gacchati cātra bhinne piṇyākasarpiḥpratimaṃ tu medaḥ // (7.2) Par.?

vyāyāmajātair abalasya taistair ākṣipya vāyurhi sirāpratānam / (8.1) Par.?

saṃpīḍya saṃkocya viśoṣya cāpi granthiṃ karotyunnatamāśu vṛttam // (8.2) Par.?

granthiḥ sirājaḥ sa tu kṛcchrasādhyo bhavedyadi syāt sarujaścalaśca / (9.1) Par.?

aruk sa evāpyacalo mahāṃśca marmotthitaścāpi vivarjanīyaḥ // (9.2) Par.?

hanvasthikakṣākṣakabāhusandhimanyāgaleṣūpacitaṃ tu medaḥ / (10.1) Par.?

granthiṃ sthiraṃ vṛttamathāyataṃ vā snigdhaṃ kaphaścālparujaṃ karoti // (10.2) Par.?

taṃ granthibhistvāmalakāsthimātrair matsyāṇḍajālapratimaistathānyaiḥ / (11.1) Par.?

ananyavarṇair upacīyamānaṃ cayaprakarṣādapacīṃ vadanti // (11.2) Par.?

kaṇḍūyutāste 'lparujaḥ prabhinnāḥ sravanti naśyanti bhavanti cānye / (12.1) Par.?

medaḥkaphābhyāṃ khalu roga eṣa sudustaro varṣagaṇānubandhī // (12.2) Par.?

gātrapradeśe kvacideva doṣāḥ saṃmūrchitā māṃsamabhipradūṣya / (13.1) Par.?

vṛttaṃ sthiraṃ mandarujaṃ mahāntamanalpamūlaṃ ciravṛddhyapākam // (13.2) Par.?

kurvanti māṃsopacayaṃ tu śophaṃ tamarbudaṃ śāstravido vadanti / (14.1) Par.?

vātena pittena kaphena cāpi raktena māṃsena ca medasā ca // (14.2) Par.?

tajjāyate tasya ca lakṣaṇāni grantheḥ samānāni sadā bhavanti / (15.1) Par.?

doṣaḥ praduṣṭo rudhiraṃ sirāstu saṃpīḍya saṃkocya gatastvapākam // (15.2) Par.?

sāsrāvamunnahyati māṃsapiṇḍaṃ māṃsāṅkurair ācitamāśuvṛddhim / (16.1) Par.?

sravatyajasraṃ rudhiraṃ praduṣṭamasādhyametadrudhirātmakaṃ syāt // (16.2) Par.?

raktakṣayopadravapīḍitatvāt pāṇḍurbhavet so 'rbudapīḍitastu / (17.1) Par.?

muṣṭiprahārādibhir ardite 'ṅge māṃsaṃ praduṣṭaṃ prakaroti śopham // (17.2) Par.?

avedanaṃ snigdham ananyavarṇam apākam aśmopamam apracālyam / (18.1) Par.?

praduṣṭamāṃsasya narasya bāḍham etad bhavenmāṃsaparāyaṇasya // (18.2) Par.?

māṃsārbudaṃ tvetadasādhyamuktaṃ sādhyeṣvapīmāni vivarjayettu / (19.1) Par.?

samprasrutaṃ marmaṇi yacca jātaṃ srotaḥsu vā yacca bhaved acālyam // (19.2) Par.?

yajjāyate 'nyat khalu pūrvajāte jñeyaṃ tadadhyarbudamarbudajñaiḥ / (20.1) Par.?

yaddvandvajātaṃ yugapat kramādvā dvirarbudaṃ tacca bhavedasādhyam // (20.2) Par.?

na pākamāyānti kaphādhikatvānmedobahutvācca viśeṣatastu / (21.1) Par.?

doṣasthiratvādgrathanācca teṣāṃ sarvārbudānyeva nisargatastu // (21.2) Par.?

vātaḥ kaphaścaiva gale pravṛddhau manye tu saṃsṛtya tathaiva medaḥ / (22.1) Par.?

kurvanti gaṇḍaṃ kramaśaḥ svaliṅgaiḥ samanvitaṃ taṃ galagaṇḍam āhuḥ // (22.2) Par.?

todānvitaḥ kṛṣṇasirāvanaddhaḥ kṛṣṇo 'ruṇo vā pavanātmakastu / (23.1) Par.?

medo'nvitaścopacitaśca kālādbhaved atisnigdhataro 'rujaśca // (23.2) Par.?

pāruṣyayuktaściravṛddhyapāko yadṛcchayā pākamiyāt kadācit / (24.1) Par.?

vairasyamāsyasya ca tasya jantor bhavettathā tālugalapraśoṣaḥ // (24.2) Par.?

sthiraḥ savarṇo 'lparug ugrakaṇḍūḥ śīto mahāṃścāpi kaphātmakastu / (25.1) Par.?

cirābhivṛddhiṃ kurute cirācca prapacyate mandarujaḥ kadācit // (25.2) Par.?

mādhuryamāsyasya ca tasya jantor bhavettathā tālugalapralepaḥ / (26.1) Par.?

snigdho mṛduḥ pāṇḍuraniṣṭagandho medaḥkṛto nīrug athātikaṇḍūḥ // (26.2) Par.?

pralambate 'lābuvadalpamūlo dehānurūpakṣayavṛddhiyuktaḥ / (27.1) Par.?

snigdhāsyatā tasya bhavecca jantor gale 'nuśabdaṃ kurute ca nityam // (27.2) Par.?

kṛcchrācchvasantaṃ mṛdusarvagātraṃ saṃvatsarātītamarocakārtam / (28.1) Par.?

kṣīṇaṃ ca vaidyo galagaṇḍinaṃ tu bhinnasvaraṃ caiva vivarjayettu // (28.2) Par.?

nibaddhaḥ śvayathuryasya muṣkavallambate gale / (29.1) Par.?

mahān vā yadi vā hrasvo galagaṇḍaṃ tamādiśet // (29.2) Par.?