Texts

athātaḥ pramehanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ // (1.1) Par.?

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ // (2.1) Par.?

divāsvapnāvyāyāmālasyaprasaktaṃ śītasnigdhamadhuramedyadravānnapānasevinaṃ puruṣaṃ jānīyāt pramehī bhaviṣyatīti // (3.1) Par.?

tasya caivaṃpravṛttasyāparipakvā eva vātapittaśleṣmāṇo yadā medasā sahaikatvamupetya mūtravāhisrotāṃsyanusṛtyādho gatvā bastermukhamāśritya nirbhidyante tadā pramehāñjanayanti // (4.1) Par.?

teṣāṃ tu pūrvarūpāṇi hastapādataladāhaḥ snigdhapicchilagurutā gātrāṇāṃ madhuraśuklamūtratā tandrā sādaḥ pipāsā durgandhaśca śvāsastālugalajihvādanteṣu malotpattirjaṭilībhāvaḥ keśānāṃ vṛddhiśca nakhānām // (5.1) Par.?

tatrāvilaprabhūtamūtralakṣaṇāḥ sarva eva pramehā bhavanti // (6.1) Par.?

sarva eva sarvadoṣasamutthāḥ saha piḍakābhiḥ // (7.1) Par.?

tatra kaphād udakekṣuvālikāsurāsikatāśanair lavaṇapiṣṭasāndraśukraphenamehā daśa sādhyā doṣadūṣyāṇāṃ samakriyatvāt pittānnīlaharidrāmlakṣāramañjiṣṭhāśoṇitamehāḥ ṣaḍ yāpyā doṣadūṣyāṇāṃ viṣamakriyatvāt vātāt sarpirvasākṣaudrahastimehāścatvāro 'sādhyatamā mahātyayikatvāt // (8.1) Par.?

tatra vātapittamedobhir anvitaḥ śleṣmā śleṣmapramehāñjanayati vātakaphaśoṇitamedobhir anvitaṃ pittaṃ pittapramehān kaphapittavasāmajjamedobhir anvito vāyurvātapramehān // (9.1) Par.?

tatra śvetamavedanamudakasadṛśam udakamehī mehati ikṣurasatulyamikṣuvālikāmehī surātulyaṃ surāmehī sarujaṃ sikatānuviddhaṃ sikatāmehī śanaiḥ sakaphaṃ mṛtsnaṃ śanairmehī viśadaṃ lavaṇatulyaṃ lavaṇamehī hṛṣṭaromā piṣṭarasatulyaṃ piṣṭamehī āvilaṃ sāndraṃ sāndramehī śukratulyaṃ śukramehī stokaṃ stokaṃ saphenamacchaṃ phenamehī mehati // (10.1) Par.?

ata ūrdhvaṃ pittanimittān vakṣyāmaḥ saphenamacchaṃ nīlaṃ nīlamehī mehati sadāhaṃ haridrābhaṃ haridrāmehī amlarasagandhamamlamehī srutakṣārapratimaṃ kṣāramehī mañjiṣṭhodakaprakāśaṃ mañjiṣṭhāmehī śoṇitaprakāśaṃ śoṇitamehī mehati // (11.1) Par.?

ata ūrdhvaṃ vātanimittān vakṣyāmaḥ sarpiḥprakāśaṃ sarpirmehī mehati vasāprakāśaṃ vasāmehī kṣaudrarasavarṇaṃ kṣaudramehī mattamātaṅgavad anuprabandhaṃ hastimehī mehati // (12.1) Par.?

makṣikopasarpaṇamālasyaṃ māṃsopacayaḥ pratiśyāyaḥ śaithilyārocakāvipākāḥ kaphaprasekacchardinidrākāsaśvāsāśceti śleṣmajānām upadravā vṛṣaṇayor avadaraṇaṃ bastibhedo meḍhratodo hṛdi śūlamamlīkājvarātīsārārocakā vamathuḥ paridhūpanaṃ dāho mūrcchā pipāsā nidrānāśaḥ pāṇḍurogaḥ pītaviṇmūtranetratvaṃ ceti paittikānāṃ hṛdgraho laulyamanidrā stambhaḥ kampaḥ śūlaṃ baddhapurīṣatvaṃ ceti vātajānām / (13.1) Par.?

evamete viṃśatipramehāḥ sopadravā vyākhyātāḥ // (13.2) Par.?

tatra vasāmedobhyāmabhipannaśarīrasya tribhir doṣaiścānugatadhātoḥ pramehiṇo daśa piḍakā jāyante / (14.1) Par.?

tadyathā śarāvikā sarṣapikā kacchapikā jālinī vinatā putriṇī masūrikā alajī vidārikā vidradhikā ceti // (14.2) Par.?

śarāvamātrā tadrūpā nimnamadhyā śarāvikā / (15.1) Par.?

gaurasarṣapasaṃsthānā tatpramāṇā ca sārṣapī // (15.2) Par.?

sadāhā kūrmasaṃsthānā jñeyā kacchapikā budhaiḥ / (16.1) Par.?

jālinī tīvradāhā tu māṃsajālasamāvṛtā // (16.2) Par.?

mahatī piḍakā nīlā piḍakā vinatā smṛtā / (17.1) Par.?

mahatyalpācitā jñeyā piḍakā sā tu putriṇī // (17.2) Par.?

masūrasamasaṃsthānā jñeyā sā tu masūrikā / (18.1) Par.?

raktā sitā sphoṭavatī dāruṇā tvalajī bhavet // (18.2) Par.?

vidārīkandavadvṛttā kaṭhinā ca vidārikā / (19.1) Par.?

vidradherlakṣaṇair yuktā jñeyā vidradhikā budhaiḥ // (19.2) Par.?

gude hṛdi śirasyaṃse pṛṣṭhe marmaṇi cotthitāḥ / (20.1) Par.?

sopadravā durbalāgneḥ piḍakāḥ parivarjayet // (20.2) Par.?

kṛtsnaṃ śarīraṃ niṣpīḍya medomajjavasāyutaḥ / (21.1) Par.?

adhaḥ prakramate vāyustenāsādhyāstu vātajāḥ // (21.2) Par.?

pramehapūrvarūpāṇāmākṛtiryatra dṛśyate / (22.1) Par.?

kiṃcic cāpyadhikaṃ mūtraṃ taṃ pramehiṇamādiśet // (22.2) Par.?

kṛtsnānyardhāni vā yasmin pūrvarūpāṇi mānave / (23.1) Par.?

pravṛttamūtramatyarthaṃ taṃ pramehiṇamādiśet // (23.2) Par.?

piḍakāpīḍitaṃ gāḍham upasṛṣṭam upadravaiḥ / (24.1) Par.?

madhumehinamācaṣṭe sa cāsādhyaḥ prakīrtitaḥ // (24.2) Par.?

sa cāpi gamanāt sthānaṃ sthānādāsanamicchati / (25.1) Par.?

āsanād vṛṇute śayyāṃ śayanāt svapnamicchati // (25.2) Par.?

yathā hi varṇānāṃ pañcānāmutkarṣāpakarṣakṛtena saṃyogaviśeṣeṇa śabalababhrukapilakapotamecakādīnāṃ varṇānāmanekeṣāmutpattirbhavati evam eva doṣadhātumalāhāraviśeṣeṇotkarṣāpakarṣakṛtena saṃyogaviśeṣeṇa pramehāṇāṃ nānākaraṇaṃ bhavati // (26.1) Par.?

bhavati cātra / (27.1) Par.?

sarva eva pramehāstu kālenāpratikurvataḥ / (27.2) Par.?

madhumehatvamāyānti tadāsādhyā bhavanti hi // (27.3) Par.?