Texts

Help

Select a text:
Bibliography
Select a chapter:
 1 revision
Show parallels  Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 3387
  • Click on a sentence to show its analysis
  • Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
athāto dravyarasaguṇavīryavipākavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // (1.1) Par.?
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ // (2.1) Par.?
1. meinung: dravya ist das Wichtigste
kecidācāryā bruvate dravyaṃ pradhānaṃ kasmāt vyavasthitatvāt iha khalu dravyaṃ vyavasthitaṃ na rasādayaḥ yathā āme phale ye rasādayaste pakve na santi nityatvāc ca nityaṃ hi dravyamanityā guṇāḥ yathā kalkādipravibhāgaḥ sa eva sampannarasagandho vyāpannarasagandho vā bhavati svajātyavasthānāc ca yathā hi pārthivaṃ dravyamanyabhāvaṃ na gacchatyevaṃ śeṣāṇi pañcendriyagrahaṇācca pañcabhir indriyair gṛhyate dravyaṃ na rasādayaḥ āśrayatvācca dravyamāśritā rasādayo bhavanti ārambhasāmarthyācca dravyāśrita ārambhaḥ yathā vidārigandhādimāhṛtya saṃkṣudya vipacedityevamādiṣu na rasādiṣvārambhaḥ śāstraprāmāṇyāc ca śāstre hi dravyaṃ pradhānam upadeśe hi yogānāṃ yathā mātuluṅgāgnimanthau cetyādau na rasādaya upadiśyante kramāpekṣitatvāc ca rasādīnāṃ rasādayo hi dravyakramamapekṣante yathā taruṇe taruṇāḥ sampūrṇe sampūrṇā iti ekadeśasādhyatvācca dravyāṇām ekadeśenāpi vyādhayaḥ sādhyante yathā mahāvṛkṣakṣīreṇeti tasmād dravyaṃ pradhānam / (3.1) Par.?
na rasādayaḥ kasmānniravayavatvāt / (3.2) Par.?
dravyalakṣaṇaṃ tu kriyāguṇavat samavāyikāraṇam iti // (3.3) Par.?
2. meinung: rasa Hauptsache
netyāhuranye rasāstu pradhānaṃ kasmāt āgamāt āgamo hi śāstram ucyate śāstre hi rasā adhikṛtāḥ yathā rasāyatta āhāra iti tasmiṃś ca prāṇāḥ upadeśāc ca upadiśyante hi rasāḥ yathā madhurāmlalavaṇā vātaṃ śamayanti anumānācca rasena hyanumīyate dravyaṃ yathā madhuramiti ṛṣivacanācca ṛṣivacanaṃ vedo yathā kiṃcidijyārthaṃ madhuramāharediti tasmād rasāḥ pradhānaṃ raseṣu guṇasaṃjñā / (4.1) Par.?
rasalakṣaṇamanyatropadekṣyāmaḥ // (4.2) Par.?
3. vīrya
netyāhuranye vīryaṃ pradhānam iti / (5.1) Par.?
kasmāt tadvaśenauṣadhakarmaniṣpatteḥ / (5.2) Par.?
ihauṣadhakarmāṇy ūrdhvādhobhāgobhayabhāgasaṃśodhanasaṃśamanasaṃgrāhakāgnidīpanapīḍanalekhanabṛṃhaṇarasāyanavājīkaraṇaśvayathukaravilayanadahanadāraṇamādanaprāṇaghnaviṣapraśamanāni vīryaprādhānyādbhavanti / (5.3) Par.?
vīrya = uṣṇa, śīta
tacca vīryaṃ dvividhamuṣṇaṃ śītaṃ ca agnīṣomīyatvājjagataḥ / (5.4) Par.?
kecidaṣṭavidhamāhuḥ śītamuṣṇaṃ snigdhaṃ rūkṣaṃ viśadaṃ picchilaṃ mṛdu tīkṣṇaṃ ceti / (5.5) Par.?
etāni vīryāṇi svabalaguṇotkarṣād rasam abhibhūyātmakarma kurvanti / (5.6) Par.?
yathā tāvanmahatpañcamūlaṃ kaṣāyaṃ tiktānurasaṃ vātaṃ śamayati uṣṇavīryatvāt tathā kulatthaḥ kaṣāyaḥ kaṭukaḥ palāṇḍuḥ snehabhāvāc ca madhuraścekṣuraso vātaṃ vardhayati śītavīryatvāt kaṭukā pippalī pittaṃ śamayati mṛduśītavīryatvāt amlamāmalakaṃ lavaṇaṃ saindhavaṃ ca tiktā kākamācī pittaṃ vardhayati uṣṇavīryatvāt madhurā matsyāś ca kaṭukaṃ mūlakaṃ śleṣmāṇaṃ śamayati rūkṣavīryatvāt madhuraṃ kṣaudraṃ ca tadetannidarśanamātramuktam // (5.7) Par.?
bhavanti cātra / (6.1) Par.?
ye rasā vātaśamanā bhavanti yadi teṣu vai / (6.2) Par.?
raukṣyalāghavaśaityāni na te hanyuḥ samīraṇam // (6.3) Par.?
ye rasāḥ pittaśamanā bhavanti yadi teṣu vai / (7.1) Par.?
taikṣṇyauṣṇyalaghutāś caiva na te tatkarmakāriṇaḥ // (7.2) Par.?
ye rasāḥ śleṣmaśamanā bhavanti yadi teṣu vai / (8.1) Par.?
snehagauravaśaityāni na te tatkarmakāriṇaḥ // (8.2) Par.?
tasmād vīryaṃ pradhānam iti // (9.1) Par.?
4. vipāka
netyāhuranye vipākaḥ pradhānam iti / (10.1) Par.?
kasmāt samyaṅmithyāvipākatvāt iha sarvadravyāṇyabhyavahṛtāni samyaṅmithyāvipakvāni guṇaṃ doṣaṃ vā janayanti / (10.2) Par.?
vipāka:: number of ~
tatrāhuranye prati rasaṃ pāka iti / (10.3) Par.?
kecit trividham icchanti madhuramamlaṃ kaṭukaṃ ceti / (10.4) Par.?
tattu na samyak bhūtaguṇādāmāccānyo 'mlo vipāko nāsti pittaṃ hi vidagdham amlatām upaityagner mandatvāt yadyevaṃ lavaṇo 'pyanyaḥ pāko bhaviṣyati śleṣmā hi vidagdho lavaṇatām upaitīti / (10.5) Par.?
madhuro madhurasyāmlo 'mlasyaivaṃ sarveṣāmiti kecidāhuḥ dṛṣṭāntaṃ copadiśanti yathā tāvat kṣīram ukhāgataṃ pacyamānaṃ madhuram eva syāttathā śāliyavamudgādayaḥ prakīrṇāḥ svabhāvamuttarakāle 'pi na parityajanti tadvaditi / (10.6) Par.?
kecidvadanti abalavanto balavatāṃ vaśamāyāntīti / (10.7) Par.?
evamanavasthitiḥ tasmād asiddhānta eṣaḥ / (10.8) Par.?
vipāka:: guru, laghu
āgame hi dvividha eva pāko madhuraḥ kaṭukaś ca / (10.9) Par.?
tayor madhurākhyo guruḥ kaṭukākhyo laghur iti / (10.10) Par.?
tatra pṛthivyaptejovāyvākāśānāṃ dvaividhyaṃ bhavati guṇasādharmyād gurutā laghutā ca pṛthivyāpaś ca gurvyaḥ śeṣāṇi laghūni tasmād dvividha eva pāka iti // (10.11) Par.?
bhavanti cātra / (11.1) Par.?
dravyeṣu pacyamāneṣu yeṣvambupṛthivīguṇāḥ / (11.2) Par.?
nirvartante 'dhikāstatra pāko madhura ucyate // (11.3) Par.?
tejo'nilākāśaguṇāḥ pacyamāneṣu yeṣu tu / (12.1) Par.?
nirvartante 'dhikāstatra pākaḥ kaṭuka ucyate // (12.2) Par.?
pṛthaktvadarśināmeṣa vādināṃ vādasaṃgrahaḥ / (13.1) Par.?
caturṇām api sāmagryamicchantyatra vipaścitaḥ // (13.2) Par.?
taddravyamātmanā kiṃcitkiṃcidvīryeṇa sevitam / (14.1) Par.?
kiṃcidrasavipākābhyāṃ doṣaṃ hanti karoti vā // (14.2) Par.?
pāko nāsti vinā vīryādvīryaṃ nāsti vinā rasāt / (15.1) Par.?
raso nāsti vinā dravyāddravyaṃ śreṣṭhatamaṃ smṛtam // (15.2) Par.?
janma tu dravyarasayor anyonyāpekṣikaṃ smṛtam / (16.1) Par.?
anyonyāpekṣikaṃ janma yathā syāddehadehinoḥ // (16.2) Par.?
vīryasaṃjñā guṇā ye 'ṣṭau te 'pi dravyāśrayāḥ smṛtāḥ / (17.1) Par.?
raseṣu na bhavantyete nirguṇāstu guṇāḥ smṛtāḥ // (17.2) Par.?
dravye dravyāṇi yasmāddhi vipacyante na ṣaḍrasāḥ / (18.1) Par.?
śreṣṭhaṃ dravyamato jñeyaṃ śeṣā bhāvāstadāśrayāḥ // (18.2) Par.?
amīmāṃsyānyacintyāni prasiddhāni svabhāvataḥ / (19.1) Par.?
medic. substances:: Eig. jenseits der Logik
āgamenopayojyāni bheṣajāni vicakṣaṇaiḥ // (19.2) Par.?
pratyakṣalakṣaṇaphalāḥ prasiddhāś ca svabhāvataḥ / (20.1) Par.?
nauṣadhīrhetubhir vidvān parīkṣeta kathaṃcana // (20.2) Par.?
sahasreṇāpi hetūnāṃ nāmbaṣṭhādir virecayet / (21.1) Par.?
tasmāt tiṣṭhettu matimānāgame na tu hetuṣu // (21.2) Par.?
Duration=0.17921113967896 secs.