Texts

athāto jalaukāvacāraṇīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // (1.1) Par.?

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ // (2.1) Par.?

nṛpāḍhyabālasthavirabhīrudurbalanārīsukumārāṇāmanugrahārthaṃ paramasukumāro 'yaṃ śoṇitāvasecanopāyo 'bhihito jalaukasaḥ // (3.1) Par.?

tatra vātapittakaphaduṣṭaśoṇitaṃ yathāsaṃkhyaṃ śṛṅgajalaukālābubhir avasecayet sarvāṇi sarvair vā // (4.1) Par.?

bhavanti cātra / (5.1) Par.?

uṣṇaṃ samadhurasnigdhaṃ gavāṃ śṛṅgaṃ prakīrtitam / (5.2) Par.?

tasmād vātopasṛṣṭe tu hitaṃ tadavasecane // (5.3) Par.?

śītādhivāsā madhurā jalaukā vārisambhavā / (6.1) Par.?

tasmāt pittopasṛṣṭe tu hitā sā tvavasecane // (6.2) Par.?

alābu kaṭukaṃ rūkṣaṃ tīkṣṇaṃ ca parikīrtitam / (7.1) Par.?

tasmācchleṣmopasṛṣṭe tu hitaṃ tadavasecane // (7.2) Par.?

tatra pracchite tanuvastipaṭalāvanaddhena śṛṅgeṇa śoṇitam avasecayed ācūṣaṇāt sāntardīpayālābvā // (8.1) Par.?

jalamāsāmāyuriti jalāyukāḥ jalamāsāmoka iti jalaukasaḥ // (9.1) Par.?

tā dvādaśa tāsāṃ saviṣāḥ ṣaṭ tāvatya eva nirviṣāḥ // (10.1) Par.?

tatra saviṣāḥ kṛṣṇā karburā alagardā indrāyudhā sāmudrikā gocandanā ceti / (11.1) Par.?

tāsu añjanacūrṇavarṇā pṛthuśirāḥ kṛṣṇā varmimatsyavadāyatā chinnonnatakukṣiḥ karburā romaśā mahāpārśvā kṛṣṇamukhī alagardā indrāyudhavad ūrdhvarājibhiścitritā indrāyudhā īṣadasitapītikā vicitrapuṣpākṛticitrā sāmudrikā govṛṣaṇavadadhobhāge dvidhābhūtākṛtiraṇumukhī gocandaneti / (11.2) Par.?

tābhir daṣṭe puruṣe daṃśe śvayathuratimātraṃ kaṇḍūrmūrchā jvaro dāhaśchardirmadaḥ sadanamiti liṅgāni bhavanti / (11.3) Par.?

tatra mahāgadaḥ pānālepananasyakarmādiṣūpayojyaḥ / (11.4) Par.?

indrāyudhādaṣṭamasādhyam / (11.5) Par.?

ityetāḥ saviṣāḥ sacikitsitā vyākhyātāḥ // (11.6) Par.?

atha nirviṣāḥ kapilā piṅgalā śaṅkumukhī mūṣikā puṇḍarīkamukhī sāvarikā ceti / (12.1) Par.?

tatra manaḥśilārañjitābhyām iva pārśvābhyāṃ pṛṣṭhe snigdhamudgavarṇā kapilā yakṛdvarṇā śīghrapāyinī dīrghatīkṣṇamukhī śaṅkumukhī mūṣikākṛtivarṇāniṣṭagandhā ca mūṣikā mudgavarṇā puṇḍarīkatulyavaktrā puṇḍarīkamukhī snigdhā padmapattravarṇāṣṭādaśāṅgulapramāṇā sāvarikā sā ca paśvarthe ityetā aviṣā vyākhyātāḥ // (12.2) Par.?

tāsāṃ yavanapāṇḍyasahyapautanādīni kṣetrāṇi teṣu mahāśarīrā balavatyaḥ śīghrapāyinyo mahāśanā nirviṣāś ca viśeṣeṇa bhavanti // (13) Par.?

tatra saviṣamatsyakīṭadarduramūtrapurīṣakothajātāḥ kaluṣeṣvambhaḥsu ca saviṣāḥ padmotpalanalinakumudasaugandhikakuvalayapuṇḍarīkaśaivalakothajātā vimaleṣvambhaḥsu ca nirviṣāḥ // (14) Par.?

bhavati cātra / (15.1) Par.?

kṣetreṣu vicarantyetāḥ salilāḍhyasugandhiṣu / (15.2) Par.?

na ca saṃkīrṇacāriṇyo na ca paṅkeśayāḥ sukhāḥ // (15.3) Par.?

tāsāṃ grahaṇamārdracarmaṇā anyair vā prayogair gṛhṇīyāt // (16.1) Par.?

athaināṃ nave mahati ghaṭe sarastaḍāgodakapaṅkamāvāpya nidadhyāt bhakṣyārthe cāsām upaharecchaivalaṃ vallūramaudakāṃś ca kandāṃścūrṇīkṛtya śayyārthaṃ tṛṇamaudakāni ca pattrāṇi tryahāt tryahāccābhyo 'nyajjalaṃ bhakṣyaṃ ca dadyāt saptarātrāt saptarātrācca ghaṭamanyaṃ saṃkrāmayet // (17.1) Par.?

bhavati cātra / (18.1) Par.?

sthūlamadhyāḥ parikliṣṭāḥ pṛthvyo mandaviceṣṭitāḥ / (18.2) Par.?

agrāhiṇyo 'lpapāyinyaḥ saviṣāś ca na pūjitāḥ // (18.3) Par.?

atha jalauko'vasekasādhyavyādhitam upaveśya saṃveśya vā virūkṣya cāsya tamavakāśaṃ mṛdgomayacūrṇair yadyarujaḥ syāt / (19.1) Par.?

gṛhītāś ca tāḥ sarṣaparajanīkalkodakapradigdhagātrīḥ salilasarakamadhye muhūrtasthitā vigataklamā jñātvā tābhī rogaṃ grāhayet / (19.2) Par.?

ślakṣṇaśuklārdrapicuprotāvacchannāṃ kṛtvā mukhamapāvṛṇuyāt agṛhṇantyai kṣīrabinduṃ śoṇitabinduṃ vā dadyācchastrapadāni vā kurvīta yadyevam api na gṛhṇīyāttadānyāṃ grāhayet // (19.3) Par.?

yadā ca niviśate 'śvakhuravadānanaṃ kṛtvonnamya ca skandhaṃ tadā jānīyādgṛhṇātīti cārdravastrāvacchannāṃ dhārayet secayecca // (20.1) Par.?

daṃśe todakaṇḍuprādurbhāvair jānīyācchuddhamiyamādatta iti śuddhamādadānāmapanayet atha śoṇitagandhena na muñcenmukhamasyāḥ saindhavacūrṇenāvakiret // (21.1) Par.?

atha patitāṃ taṇḍulakaṇḍanapradigdhagātrīṃ tailalavaṇābhyaktamukhīṃ vāmahastāṅguṣṭhāṅgulībhyāṃ gṛhītapucchāṃ dakṣiṇahastāṅguṣṭhāṅgulibhyāṃ śanaiḥ śanair anulomam anumārjayed ā mukhāt vāmayet tāvadyāvat samyagvāntaliṅgānīti / (22.1) Par.?

samyagvāntā salilasarakanyastā bhoktukāmā satī caret / (22.2) Par.?

yā sīdatī na ceṣṭate sā durvāntā tāṃ punaḥ samyagvāmayet / (22.3) Par.?

durvāntāyā vyādhirasādhya indramado nāma bhavati / (22.4) Par.?

atha suvāntāṃ pūrvavat saṃnidadhyāt // (22.5) Par.?

śoṇitasya ca yogāyogānavekṣya śatadhautaghṛtābhyaṅgas tatpicudhāraṇaṃ vā jalaukovraṇān madhunāvaghaṭṭayet śītābhir adbhiś ca pariṣecayedbadhnīta vā kaṣāyamadhurasnigdhaśītaiś ca pradehaiḥ pradihyāditi // (23.1) Par.?

bhavati cātra / (24.1) Par.?

kṣetrāṇi grahaṇaṃ jātīḥ poṣaṇaṃ sāvacāraṇam / (24.2) Par.?

jalaukasāṃ ca yo vetti tatsādhyān sa jayedgadān // (24.3) Par.?