Texts

Help

Select a text:
Bibliography
Select a chapter:
 (no revisions)
Associated topic(s): agniṣṭoma

Show parallels  Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 17192
  • Click on a sentence to show its analysis
  • Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
vācaṃ yacchati / (1.1) Par.?
sa vācaṃyama āsta āstamayāt / (1.2) Par.?
tad yad vācaṃ yacchati // (1.3) Par.?
yajñena vai devā imāṃ jitiṃ jigyur yaiṣāmiyaṃ jitiḥ / (2.1) Par.?
te hocuḥ kathaṃ na idam manuṣyair anabhyārohyaṃ syād iti / (2.2) Par.?
te yajñasya rasaṃ dhītvā yathā madhu madhukṛto nirdhayeyuḥ / (2.3) Par.?
viduhya yajñaṃ yūpena yopayitvā tiro 'bhavan / (2.4) Par.?
atha yad enenāyopayaṃs tasmād yūpo nāma // (2.5) Par.?
tad vā ṛṣīṇām anuśrutam āsa / (3.1) Par.?
te yajñaṃ samabharan / (3.2) Par.?
yathāyaṃ yajñaḥ saṃbhṛta evaṃ vā eṣa yajñaṃ saṃbharati yo dīkṣate / (3.3) Par.?
vāg vai yajñaḥ // (3.4) Par.?
tām astamite vācaṃ visṛjate / (4.1) Par.?
saṃvatsaro vai prajāpatiḥ / (4.2) Par.?
prajāpatir yajñaḥ / (4.3) Par.?
ahorātre vai saṃvatsaraḥ / (4.4) Par.?
ete hy enam pariplavamāne kurutaḥ / (4.5) Par.?
so 'hann adīkṣiṣṭa / (4.6) Par.?
sa rātriṃ prāpat / (4.7) Par.?
sa yāvān eva yajño yāvaty asya mātrā tāvantam evaitad āptvā vācaṃ visṛjate // (4.8) Par.?
taddhaike nakṣatraṃ dṛṣṭvā vācaṃ visarjayanty atrānuṣṭhyāstamito bhavatīti vadantaḥ / (5.1) Par.?
tad u tathā na kuryāt / (5.2) Par.?
kva te syur yan meghaḥ syāt / (5.3) Par.?
tasmād yatraivānuṣṭhyāstamitam manyeta tad eva vācaṃ visarjayet // (5.4) Par.?
aneno haike vācaṃ visarjayanti bhūr bhuvaḥ svar iti yajñam āpyāyayāmo yajñaṃ saṃdadhma iti vadantaḥ / (6.1) Par.?
tad u tathā na kuryāt / (6.2) Par.?
na ha sa yajñam āpyāyayati na saṃdadhāti ya etena vācaṃ visarjayati // (6.3) Par.?
anenaiva vācaṃ visarjayed vrataṃ kṛṇuta vrataṃ kṛṇutāgnir brahmāgnir yajño vanaspatir yajñiya iti / (7.1) Par.?
eṣa hy asyātra yajño bhavaty etaddhavir yathā purāgnihotram / (7.2) Par.?
tad yajñenaivaitad yajñaṃ saṃbhṛtya yajñe yajñam pratiṣṭhāpayati yajñena yajñaṃ saṃtanoti / (7.3) Par.?
saṃtataṃ hy evāsyaitad vratam bhavaty ā sutyāyai / (7.4) Par.?
triṣkṛtva āha / (7.5) Par.?
trivṛddhi yajñaḥ // (7.6) Par.?
athāgnim abhyāvṛtya vācaṃ visṛjate / (8.1) Par.?
na ha sa yajñam āpyāyayati na saṃdadhāti yo 'to 'nyena vācaṃ visṛjate / (8.2) Par.?
sa prathamaṃ vyāharant satyaṃ vāco 'bhivyāharati // (8.3) Par.?
agnir brahmeti / (9.1) Par.?
agnir hy eva brahma / (9.2) Par.?
agnir yajña iti / (9.3) Par.?
agnir hy eva yajñaḥ / (9.4) Par.?
vanaspatir yajñiya iti / (9.5) Par.?
vanaspatayo hi yajñiyāḥ / (9.6) Par.?
na hi manuṣyā yajeran yad vanaspatayo na syuḥ / (9.7) Par.?
tasmād āha vanaspatir yajñiya iti // (9.8) Par.?
athāsmai vrataṃ śrapayanti / (10.1) Par.?
devān vā eṣa upāvartate yo dīkṣate / (10.2) Par.?
sa devatānām eko bhavati / (10.3) Par.?
śṛtaṃ vai devānāṃ havir nāśṛtam / (10.4) Par.?
tasmācchrapayanti / (10.5) Par.?
tad eṣa eva vratayati / (10.6) Par.?
nāgnau juhoti / (10.7) Par.?
tad yad eṣa eva vratayati nāgnau juhoti // (10.8) Par.?
yajñena vai devā imāṃ jitiṃ jigyur yaiṣām iyaṃ jitiḥ / (11.1) Par.?
te hocuḥ kathaṃ na idam manuṣyair anabhyārohyaṃ syād iti / (11.2) Par.?
te yajñasya rasaṃ dhītvā yathā madhu madhukṛto nirdhayeyuḥ / (11.3) Par.?
viduhya yajñaṃ yūpena yopayitvā tiro 'bhavan / (11.4) Par.?
atha yad enenāyopayaṃs tasmād yūpo nāma // (11.5) Par.?
tad vā ṛṣīṇām anuśrutam āsa / (12.1) Par.?
te yajñaṃ samabharan / (12.2) Par.?
yathāyaṃ yajñaḥ saṃbhṛta eṣa vā atra yajño bhavati yo dīkṣate / (12.3) Par.?
eṣa hy enaṃ tanuta eṣa enaṃ janayati / (12.4) Par.?
tad yad evātra yajñasya nirdhītaṃ yad vidugdhaṃ tad evaitat punar āpyāyayati yad eṣa eva vratayati / (12.5) Par.?
nāgnau juhoti / (12.6) Par.?
na hāpyāyayed yad agnau juhuyāt / (12.7) Par.?
juhvad u haiva manyeta nājuhvat // (12.8) Par.?
ime vai prāṇā manojātā manoyujo dakṣakratavaḥ / (13.1) Par.?
vāg evāgniḥ / (13.2) Par.?
prāṇodānau mitrāvaruṇau / (13.3) Par.?
cakṣur ādityaḥ / (13.4) Par.?
śrotraṃ viśve devāḥ / (13.5) Par.?
etāsu haivāsyaitad devatāsu hutaṃ bhavati // (13.6) Par.?
taddhaike prathame vrata ubhau vrīhiyavāv āvapanty ubhābhyāṃ rasābhyāṃ yad evātra yajñasya nirdhītaṃ yad vidugdhaṃ tat punarāpyāyayāma iti vadantaḥ / (14.1) Par.?
yady u vratadughā na duhīta yasyaivātaḥ kāmayeta tasya vrataṃ kuryāt / (14.2) Par.?
etad u hy evāsyaitā ubhau vrīhiyavāv anvārabdhau bhavata iti / (14.3) Par.?
tad u tathā na kuryāt / (14.4) Par.?
na ha sa yajñam āpyāyayati na saṃdadhāti ya ubhau vrīhiyavāv āvapati / (14.5) Par.?
tasmād anyataram evāvapet / (14.6) Par.?
havir vā asyaitā ubhau vrīhiyavau bhavataḥ / (14.7) Par.?
sa yad evāsyaitau havir bhavatas tad evāsyaitāv anvārabdhau bhavataḥ / (14.8) Par.?
yady u vratadughā na duhīta yasyaivātaḥ kāmayeta tasya vrataṃ kuryāt // (14.9) Par.?
taddhaike prathame vrate sarvauṣadhaṃ sarvasurabhy āvapanti yadi dīkṣitam ārtir vinded yenaivātaḥ kāmayeta tena bhiṣajyed yathā vratena bhiṣajyed iti / (15.1) Par.?
tad u tathā na kuryāt / (15.2) Par.?
mānuṣaṃ ha te yajñe kurvanti / (15.3) Par.?
vyṛddhaṃ vai tad yajñasya yan mānuṣam / (15.4) Par.?
ned vyṛddhaṃ yajñe karavāṇīti / (15.5) Par.?
yadi dīkṣitam ārtir vinded yenaivātaḥ kāmayeta tena bhiṣajyet / (15.6) Par.?
samāptir hy eva puṇyā // (15.7) Par.?
athāsmai vratam prayacchaty atinīya mānuṣaṃ kālaṃ sāyaṃdugdham apararātre prātardugdham aparāhṇe vyākṛtyā eva / (16.1) Par.?
daivaṃ caivaitan mānuṣaṃ ca vyākaroti // (16.2) Par.?
athāsmai vratam pradāsyann apa upasparśayati daivīṃ dhiyam manāmahe sumṛḍīkām abhiṣṭaye varcodhāṃ yajñavāhasaṃ sutīrthā no asad vaśa iti / (17.1) Par.?
mānuṣāya vā eṣa purāśanāyāvanenikte 'thātra daivyai dhiye / (17.2) Par.?
tasmād āha daivīṃ dhiyam manāmahe sumṛḍīkām abhiṣṭaye varcodhāṃ yajñavāhasaṃ sutīrthā no asad vaśa iti / (17.3) Par.?
sa yāvat kiyac ca vrataṃ vratayiṣyann apa upaspṛśed etenaivopaspṛśet // (17.4) Par.?
atha vrataṃ vratayati ye devā manojātā manoyujo dakṣakratavas te no 'vantu te naḥ pāntu tebhyaḥ svāheti / (18.1) Par.?
tad yathā vaṣaṭkṛtaṃ hutam evam asyaitad bhavati // (18.2) Par.?
atha vrataṃ vratayitvā nābhim upaspṛśate śvātrāḥ pītā bhavata yūyam āpo asmākam antar udare suśevāḥ tā asmabhyam ayakṣmā anamīvā anāgasaḥ svadantu devīr amṛtā ṛtāvṛdhā iti / (19.1) Par.?
devān vā eṣa upāvartate yo dīkṣate / (19.2) Par.?
sa devatānām eko bhavati / (19.3) Par.?
anutsiktaṃ vai devānāṃ haviḥ / (19.4) Par.?
athaitad vrataprado mithyākaroti / (19.5) Par.?
vratam upotsiñcan vratam pramīṇāti / (19.6) Par.?
tasyo haiṣā prāyaścittiḥ / (19.7) Par.?
tatho hāsyaitan na mithyākṛtam bhavati / (19.8) Par.?
na vratam pramīṇāti / (19.9) Par.?
tasmād āha śvātrāḥ pītā bhavata yūyam āpo asmākam antar udare suśevāḥ tā asmabhyam ayakṣmā anamīvā anāgasaḥ svadantu devīr amṛtā ṛtāvṛdha iti / (19.10) Par.?
sa yāvat kiyac ca vrataṃ vratayitvā nābhim upaspṛśed etenaivopaspṛśet / (19.11) Par.?
kas tad veda yad vrataprado vratam upotsiñcet // (19.12) Par.?
atha yatra mekṣyan bhavati tat kṛṣṇaviṣāṇayā loṣṭaṃ vā kiṃcid vopahantīyaṃ te yajñiyā tanūr iti / (20.1) Par.?
iyaṃ vai pṛthivī devī devayajanī / (20.2) Par.?
sā dīkṣitena nābhimihyā / (20.3) Par.?
tasyā etad udgṛhyaiva yajñiyāṃ tanūm athāyajñiyaṃ śarīram abhimehaty apo muñcāmi na prajām iti / (20.4) Par.?
ubhayaṃ vā ata etyāpaś ca retaś ca / (20.5) Par.?
sa etad apa eva muñcati na prajām / (20.6) Par.?
aṃhomucaḥ svāhākṛtā iti / (20.7) Par.?
aṃhasa iva hy etā muñcanti yad udare guṣṭitaṃ bhavati / (20.8) Par.?
tasmād āhāṃhomuca iti / (20.9) Par.?
svāhākṛtām pṛthivīm āviśateti / (20.10) Par.?
āhutayo bhūtvā śāntāḥ pṛthivīm āviśatety evaitad āha // (20.11) Par.?
atha punar loṣṭaṃ nyasyati pṛthivyā saṃbhaveti / (21.1) Par.?
iyaṃ vai pṛthivī devī devayajanī / (21.2) Par.?
sā dīkṣitena nābhimihyā / (21.3) Par.?
tasyā etad udgṛhyaiva yajñiyāṃ tanūm athāyajñiyaṃ śarīram abhyamikṣat / (21.4) Par.?
tām evāsyām etat punar yajñiyāṃ tanūṃ dadhāti / (21.5) Par.?
tasmād āha pṛthivyā saṃbhaveti // (21.6) Par.?
athāgnaye paridāya svapiti / (22.1) Par.?
devān vā eṣa upāvartate yo dīkṣate / (22.2) Par.?
sa devatānām eko bhavati / (22.3) Par.?
na vai devāḥ svapanti / (22.4) Par.?
anavaruddho vā etasyāsvapno bhavati / (22.5) Par.?
agnir vai devānāṃ vratapatiḥ / (22.6) Par.?
tasmā evaitat paridāya svapity agne tvaṃ su jāgṛhi vayaṃ su mandiṣīmahīti / (22.7) Par.?
agne tvaṃ jāgṛhi vayaṃ svapsyāma ity evaitad āha / (22.8) Par.?
rakṣā ṇo aprayucchann iti / (22.9) Par.?
gopāya no 'pramatta ity evaitad āha / (22.10) Par.?
prabudhe naḥ punaskṛdhīti / (22.11) Par.?
yathetaḥ suptvā svasti prabudhyāmahā evaṃ naḥ kurv ity evaitad āha // (22.12) Par.?
atha yatra suptvā punar nāvadrāsyan bhavati tad vācayati punar manaḥ punar āyur ma āgan punaḥ prāṇaḥ punar ātmā ma āgan punaś cakṣuḥ punaḥ śrotram ma āgann iti / (23.1) Par.?
sarve ha vā ete svapato 'pakrāmanti prāṇa eva na / (23.2) Par.?
tair evaitat suptvā punaḥ saṃgacchate / (23.3) Par.?
tasmād āha punar manaḥ punar āyur ma āgan punaḥ prāṇaḥ punar ātmā ma āgan punaś cakṣuḥ punaḥ śrotram ma āgan vaiśvānaro adabdhas tanūpā agnir naḥ pātu duritād avadyād iti / (23.4) Par.?
tad yad evātra svapnena vā yena vā mithyākarma tasmān naḥ sarvasmād agnir gopāyatv ity evaitad āha / (23.5) Par.?
tasmād āha vaiśvānaro adabdhas tanūpā agnir naḥ pātu duritād avadyād iti // (23.6) Par.?
atha yad dīkṣito 'vratyaṃ vā vyāharati krudhyati vā tan mithyākaroti / (24.1) Par.?
vrataṃ pramīṇāti / (24.2) Par.?
akrodho hy eva dīkṣitasya / (24.3) Par.?
agnir vai devānāṃ vratapatiḥ / (24.4) Par.?
tam evaitad upadhāvati tvam agne vratapā asi deva ā martyeṣv ā tvāṃ yajñaṣvīḍya iti / (24.5) Par.?
tasyo haiṣā prāyaścittiḥ / (24.6) Par.?
tatho hāsyaitan na mithyākṛtam bhavati / (24.7) Par.?
na vratam pramīṇāti / (24.8) Par.?
tasmād āha tvam agne vratapā asi deva ā martyeṣv ā tvaṃ yajñaṣvīḍya iti // (24.9) Par.?
atha yad dīkṣitāyābhiharanti tasmin vācayati rāsveyat somā bhūyo bhareti / (25.1) Par.?
somo ha vā asmā etadyute yad dīkṣitāyābhiharanti / (25.2) Par.?
sa yad āha rāsveyat someti rāsva na iyat somety evaitad āha / (25.3) Par.?
ā bhūyo bharety ā no bhūyo harety evaitad āha / (25.4) Par.?
devo naḥ savitā vasor dātā vasv adād iti / (25.5) Par.?
tatho hāsmā etat savitṛprasūtam eva dānāya bhavati // (25.6) Par.?
purāstamayād āha dīkṣita vācaṃ yaccheti / (26.1) Par.?
tām astamite vācaṃ visṛjate / (26.2) Par.?
purodayād āha dīkṣita vācaṃ yaccheti / (26.3) Par.?
tām udite vācaṃ visṛjate saṃtatyā eva / (26.4) Par.?
ahar evaitad rātryā saṃtanoty ahnā rātrim // (26.5) Par.?
nainam anyatra carantam abhyastamiyāt / (27.1) Par.?
na svapantam abhyudiyāt / (27.2) Par.?
sa yad enam anyatra carantam abhyastamiyād rātrer enaṃ tad antariyāt / (27.3) Par.?
yat svapantam abhyudiyād ahna enaṃ tad antariyāt / (27.4) Par.?
nātra prāyaścittir asti / (27.5) Par.?
pratigupyam evaitasmāt / (27.6) Par.?
na purāvabhṛthād apo 'bhyaveyān nainam abhivarṣet / (27.7) Par.?
anavakᄆptaṃ ha tad yat purāvabhṛthād apo 'bhyaveyād yad vainam abhivarṣet / (27.8) Par.?
atha parihvālaṃ vācaṃ vadati na mānuṣīm prasṛtām / (27.9) Par.?
tad yat parihvālaṃ vācaṃ vadati na mānuṣīm prasṛtām // (27.10) Par.?
yajñena vai devā imāṃ jitiṃ jigyur yaiṣām iyaṃ jitiḥ / (28.1) Par.?
te hocuḥ kathaṃ na idam manuṣyair anabhyārohyaṃ syād iti / (28.2) Par.?
te yajñasya rasaṃ dhītvā yathā madhu madhukṛto nirdhayeyuḥ / (28.3) Par.?
viduhya yajñaṃ yūpena yopayitvā tiro 'bhavan / (28.4) Par.?
atha yad enenāyopayaṃs tasmād yūpaḥ // (28.5) Par.?
tad vā ṛṣīṇām anuśrutam āsa / (29.1) Par.?
te yajñaṃ samabharan / (29.2) Par.?
yathāyaṃ yajñaḥ saṃbhṛta evaṃ vā eṣa yajñaṃ saṃbharati yo dīkṣate / (29.3) Par.?
vāg vai yajñaḥ / (29.4) Par.?
tad yad evātra yajñasya nirdhītaṃ yad vidugdhaṃ tad evaitat punar āpyāyayati yat parihvālaṃ vācaṃ vadati na mānuṣīṃ prasṛtām / (29.5) Par.?
na hāpyāyayed yat prasṛtām mānuṣīṃ vācaṃ vadet / (29.6) Par.?
tasmāt parihvālaṃ vācaṃ vadati na mānuṣīm prasṛtām // (29.7) Par.?
sa vai dhīkṣate / (30.1) Par.?
vāce hi dhīkṣate / (30.2) Par.?
yajñāya hi dhīkṣate / (30.3) Par.?
yajño hi vāk / (30.4) Par.?
dhīkṣito ha vai nāmaitad yad dīkṣita iti // (30.5) Par.?
Duration=0.39772701263428 secs.