Texts
Select a text:
Bibliography
Bibliography
Select a chapter:
(no revisions)
Show parallels Show headlines
Use dependency labeler
(no revisions)
Associated topic(s): Dvāravatī, Dvārakā, Jarāsandha
Show parallels Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 17450
- Click on a sentence to show its analysis
- Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
vaiśaṃpāyana uvāca / (1.1) Par.?
etasminn eva kāle tu jarāsaṃdhaḥ pratāpavān / (1.2) Par.?
nṛpān udyojayāmāsa cedirājapriyepsayā // (1.3) Par.?
bhīṣmakasya sutāyāṃ vai rukmiṇyāṃ rukmabhūṣaṇaḥ / (2.1) Par.?
śiśupālasya nṛpater vivāho bhavitā kila // (2.2) Par.?
dantavaktrasya tanayaṃ suvaktram amitaujasam / (3.1) Par.?
sahasrākṣasamaṃ yuddhe māyāsu ca viśāradam // (3.2) Par.?
pauṇḍrasya vāsudevasya tathā putraṃ mahābalam / (4.1) Par.?
sudevaṃ vīryasampannaṃ pṛthag akṣauhiṇīpatim // (4.2) Par.?
ekalavyasya putraṃ ca vīryavantaṃ balānvitam / (5.1) Par.?
putraṃ ca pāṇḍyarājasya kaliṅgādhipatiṃ tathā // (5.2) Par.?
kṛtāpriyaṃ ca kṛṣṇena veṇudāriṃ narādhipam / (6.1) Par.?
aṃśumantaṃ tathā krāthaṃ śrutarvāṇaṃ ca bhārata // (6.2) Par.?
nikṛttaśatruṃ kāliṅgaṃ gāndhārādhipatiṃ tathā / (7.1) Par.?
paṭuśaṃ ca mahābāhuṃ kāśyādhipatim eva ca // (7.2) Par.?
janamejaya uvāca / (8.1) Par.?
kasmin deśe nṛpo jajñe rukmī vedavidāṃ vara / (8.2) Par.?
kasyānvavāye dyutimān sambhūto dvijasattama // (8.3) Par.?
vaiśaṃpāyana uvāca / (9.1) Par.?
rājarṣer yādavasyāsīd vidarbho nāma vai sutaḥ / (9.2) Par.?
vindhyasya dakṣiṇe pārśve vidarbhān yo nyaveśayat // (9.3) Par.?
krathakaiśikamukhyās tu putrās tasya mahābalāḥ / (10.1) Par.?
babhūvur vīryasampannāḥ pṛthag vaṃśakarā nṛpāḥ // (10.2) Par.?
tasyānvavāye bhīmasya vṛṣṇayo jajñire nṛpa / (11.1) Par.?
krathasya tv aṃśumān vaṃśe kaiśikasya tu bhīṣmakaḥ // (11.2) Par.?
hiraṇyalomety āhur yaṃ dākṣiṇātyeśvaraṃ janāḥ / (12.1) Par.?
agastyaguptām āśāṃ yaḥ kuṇḍinastho 'nvaśān nṛpaḥ / (12.2) Par.?
rukmī tasyābhavat putro rukmiṇī ca viśāṃ pate // (12.3) Par.?
rukmī cāstrāṇi divyāni drumāt prāpa mahābalaḥ / (13.1) Par.?
jāmadagnyāt tathā rāmād brāhmam astram avāptavān / (13.2) Par.?
prāspardhat saha kṛṣṇena nityam adbhutakarmaṇā // (13.3) Par.?
rukmiṇī tv abhavad rājan rūpeṇāsadṛśī bhuvi / (14.1) Par.?
cakame vāsudevas tāṃ śravād eva mahādyutiḥ // (14.2) Par.?
sa cābhilaṣitas tasyāḥ śravād eva janārdanaḥ / (15.1) Par.?
tejovīryabalopetaḥ sa me bhartā bhaved iti // (15.2) Par.?
tāṃ dadau na tu kṛṣṇāya rukmī dveṣān mahābalaḥ / (16.1) Par.?
yācamānāya kaṃsasya preṣyo 'sāv iti cintayan // (16.2) Par.?
caidyasyārthe sunīthasya jarāsaṃdhas tu bhūmipaḥ / (17.1) Par.?
varayāmāsa tāṃ rājā bhīṣmakaṃ bhīmavikramam // (17.2) Par.?
cedirājasya hi vasor āsīt putro bṛhadrathaḥ / (18.1) Par.?
magadheṣu purā yena nirmitaṃ tad girivrajam // (18.2) Par.?
tasyānvavāye jajñe 'tha jarāsaṃdho mahābalaḥ / (19.1) Par.?
vasor eva tadā vaṃśe damaghoṣo 'pi cedirāṭ // (19.2) Par.?
damaghoṣasya putrās tu pañca bhīmaparākramāḥ / (20.1) Par.?
bhaginyāṃ vasudevasya śrutaśravasi jajñire // (20.2) Par.?
śiśupālo daśagrīvo raibhyo 'thopadiśo balī / (21.1) Par.?
sarvāstrakuśalā vīrā vīryavanto mahābalāḥ // (21.2) Par.?
jñāteḥ samānavaṃśasya sunīthaṃ pradadau sutam / (22.1) Par.?
jarāsaṃdhaḥ svasutavad dadarśainaṃ jugopa ca // (22.2) Par.?
jarāsaṃdhaṃ puraskṛtya vṛṣṇiśatruṃ mahābalam / (23.1) Par.?
kṛtāny āgāṃsi caidyena vṛṣṇīnāṃ tatpriyaiṣiṇā // (23.2) Par.?
jāmātā tv abhavat tasya kaṃsas tasmin hate yudhi / (24.1) Par.?
kṛṣṇārthaṃ vairamabhavaj jarāsaṃdhasya vṛṣṇibhiḥ // (24.2) Par.?
bhīṣmakaṃ varayāmāsa sunīthārthe 'tha rukmiṇīm / (25.1) Par.?
tāṃ dadau bhīṣmakaś cāpi śiśupālāya vīryavān // (25.2) Par.?
tataś caidyam upādāya jarāsaṃdho narādhipaḥ / (26.1) Par.?
yayau vidarbhān sahito dantavaktreṇa yāyinā // (26.2) Par.?
anuyātaś ca pauṇḍreṇa vāsudevena dhīmatā / (27.1) Par.?
aṅgavaṅgakaliṅgānām īśvaraḥ sa mahābalaḥ // (27.2) Par.?
mānayiṣyaṃś ca tān rukmī pratyudgamya narādhipān / (28.1) Par.?
parayā pūjayopetān ānināya purīṃ prati // (28.2) Par.?
pitṛṣvasuḥ priyārthaṃ ca rāmakṛṣṇāv ubhāv api / (29.1) Par.?
prayayur vṛṣṇayaś cānye rathais tatra balānvitāḥ // (29.2) Par.?
krathakaiśikabhartā tān pratigṛhya yathāvidhi / (30.1) Par.?
pūjayāmāsa pūjārhān nyavasanta bahiś ca te // (30.2) Par.?
śvobhāvini vivāhe tu rukmiṇī niryayau bahiḥ / (31.1) Par.?
caturyujā rathenaindraṃ devatāyatanaṃ śubhā // (31.2) Par.?
indrāṇīm arcayiṣyantī kṛtakautukamaṅgalā / (32.1) Par.?
dīpyamānena vapuṣā balena mahatā vṛtā // (32.2) Par.?
tāṃ dadarśa tataḥ kṛṣṇo lakṣmīṃ sākṣād iva sthitām / (33.1) Par.?
rūpeṇāgryeṇa sampannāṃ devatāyatanāntike // (33.2) Par.?
vahner iva śikhāṃ dīptāṃ māyāṃ bhūmigatām iva / (34.1) Par.?
pṛthivīm iva gambhīrām utthitāṃ pṛthivītalāt // (34.2) Par.?
marīcim iva somasya saumyāṃ strīvigrahāṃ bhuvi / (35.1) Par.?
śriyam agryām ivāpadmāṃ bhaviṣyāṃ śrīsahāyinīm / (35.2) Par.?
kṛṣṇena manasā dṛṣṭāṃ durnirīkṣyāṃ surair api // (35.3) Par.?
śyāmāvadātā sā hy āsīt pṛthucārvāyatekṣaṇā / (36.1) Par.?
tāmrauṣṭhanayanāpāṅgī pīnorujaghanastanī // (36.2) Par.?
bṛhatī cārusarvāṅgī tanvī śaśinibhānanā / (37.1) Par.?
tāmratuṅganakhī subhrūr nīlakuñcitamūrdhajā / (37.2) Par.?
tīkṣṇaśuklaiḥ samair dantaiḥ prabhāsadbhir alaṃkṛtā // (37.3) Par.?
ananyā pramadā loke rūpeṇa yaśasā śriyā / (38.1) Par.?
rukmiṇī rūpiṇī devī pāṇḍurakṣaumavāsinī // (38.2) Par.?
tāṃ dṛṣṭvā vavṛdhe kāmaḥ kṛṣṇasya śubhadarśanām / (39.1) Par.?
haviṣevānalasyārcir manas tasyāṃ samādadhat // (39.2) Par.?
rāmeṇa saha niścitya keśavaḥ sumahābalaḥ / (40.1) Par.?
tatpramāthe 'karod buddhiṃ vṛṣṇibhyaḥ praṇidhāya ca // (40.2) Par.?
kṛte tu devatākārye niṣkrāmantīṃ surālayāt / (41.1) Par.?
unmathya sahasā kṛṣṇaḥ svaṃ nināya rathottamam // (41.2) Par.?
vṛkṣam utpāṭya rāmo 'pi jaghānāpatataḥ parān / (42.1) Par.?
samanahyanta dāśārhās tadājñāya tu sarvaśaḥ // (42.2) Par.?
te rathair vividhākāraiḥ samucchritamahādhvajaiḥ / (43.1) Par.?
vājibhir vāraṇaiś cāpi parivavrur halāyudham // (43.2) Par.?
ādāya rukmiṇīṃ kṛṣṇo jagāmāśu purīṃ prati / (44.1) Par.?
rāme cāsajya taṃ bhāraṃ yuyudhāne ca vīryavān // (44.2) Par.?
akrūre vipṛthau cāpi gade ca kṛtavarmaṇi / (45.1) Par.?
cakradeve sunakṣatre sāraṇe ca mahābale // (45.2) Par.?
nivṛttaśatrau vikrānte bhaṅgakāre vidūrathe / (46.1) Par.?
ugrasenātmaje kaṅke śatadyumne ca keśavaḥ // (46.2) Par.?
rājādhideve mṛdare prasene citrake tathā / (47.1) Par.?
atidānte bṛhaddurge śvaphalke citrake pṛthau // (47.2) Par.?
vṛṣṇyandhakeṣu cānyeṣu mukhyeṣu madhusūdanaḥ / (48.1) Par.?
gurum āsajya taṃ bhāraṃ yayau dvāravatīṃ prati // (48.2) Par.?
dantavaktro jarāsaṃdhaḥ śiśupālaś ca vīryavān / (49.1) Par.?
saṃnaddhā niryayuḥ kruddhā jighāṃsanto janārdanam // (49.2) Par.?
aṅgavaṅgakaliṅgaiś ca sārdhaṃ pauṇḍraiś ca vīryavān / (50.1) Par.?
niryayau cedirājaḥ sa bhrātṛbhiḥ sumahārathaiḥ // (50.2) Par.?
tān pratyagṛhṇan saṃrabdhā vṛṣṇivīrā mahārathāḥ / (51.1) Par.?
saṃkarṣaṇaṃ puraskṛtya vāsavaṃ maruto yathā // (51.2) Par.?
āpatantaṃ hi vegena jarāsaṃdhaṃ mahābalam / (52.1) Par.?
ṣaḍbhir vivyādha nārācair yuyudhāno mahāmṛdhe // (52.2) Par.?
akrūro dantavaktraṃ tu vivyādha navabhiḥ śaraiḥ / (53.1) Par.?
taṃ pratyavidhyat kārūṣo bāṇair daśabhir āśugaiḥ // (53.2) Par.?
vipṛthuḥ śiśupālaṃ tu śarair vivyādha saptabhiḥ / (54.1) Par.?
aṣṭabhiḥ pratyavidhyat taṃ śiśupālaḥ pratāpavān // (54.2) Par.?
gaveṣaṇo 'pi caidyaṃ tu ṣaḍbhir vivyādha mārgaṇaiḥ / (55.1) Par.?
anirdāntas tathāṣṭābhir bṛhaddurgaś ca pañcabhiḥ // (55.2) Par.?
prativivyādha tāṃś caidyaḥ pañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ / (56.1) Par.?
jaghāna cāśvāṃś caturaś caturbhir vipṛthoḥ śaraiḥ // (56.2) Par.?
bṛhaddurgasya bhallena śiraś cicheda cārihā / (57.1) Par.?
gaveṣaṇasya sūtaṃ ca prāhiṇodyamasādanam // (57.2) Par.?
hatāśvaṃ sa rathaṃ tyaktvā vipṛthus tu mahābalaḥ / (58.1) Par.?
āruroha rathaṃ kṣipraṃ bṛhaddurgasya vīryavān // (58.2) Par.?
vipṛthoḥ sārathiś cāpi gaveṣaṇarathaṃ drutam / (59.1) Par.?
āruhya javanān aśvān niyantum upacakrame // (59.2) Par.?
te kruddhāḥ śaravarṣeṇa sunīthaṃ samavākiran / (60.1) Par.?
nṛtyantaṃ rathamārgeṣu cāpahastāḥ kalāpinaḥ // (60.2) Par.?
cakradevo dantavaktraṃ bibhedorasi karṇinā / (61.1) Par.?
paṭuśaṃ pañcaviṃśatyā vivyādha yudhi mārgaṇaiḥ // (61.2) Par.?
tābhyāṃ sa viddho daśabhir bāṇair marmātigaiḥ śitaiḥ / (62.1) Par.?
tato balī cakradevaṃ bibheda daśabhiḥ śaraiḥ // (62.2) Par.?
pañcabhiś cāpi vivyādha so 'vidūrād vidūratham / (63.1) Par.?
vidūratho 'pi taṃ ṣaḍbhir vivyādhājau śitaiḥ śaraiḥ // (63.2) Par.?
triṃśatā pratyavidhyat taṃ balī bāṇair mahābalam / (64.1) Par.?
kṛtavarmā bibhedājau rājaputraṃ tribhiḥ śaraiḥ // (64.2) Par.?
nyahanat sārathiṃ cāsya dhvajaṃ cicheda cocchritam / (65.1) Par.?
prativivyādha taṃ kruddhaḥ pauṇḍraḥ ṣaḍbhiḥ śilīmukhaiḥ // (65.2) Par.?
dhanuś cicheda cāpy asya bhallenāyataparvaṇā / (66.1) Par.?
nivṛttaśatruḥ kāliṅgaṃ bibheda niśitaiḥ śaraiḥ / (66.2) Par.?
tomareṇāṃsadeśe taṃ nirbibheda kaliṅgarāṭ // (66.3) Par.?
gajenāsādya kaṅkas tu gajam aṅgasya vīryavān / (67.1) Par.?
tomareṇa bibhedāṅgaṃ bibhedāṅgaś ca taṃ śaraiḥ // (67.2) Par.?
citrakaś ca śvaphalkaś ca satyakaś ca mahārathaḥ / (68.1) Par.?
kaliṅgasya tathānīkaṃ nārācair bibhiduḥ śitaiḥ // (68.2) Par.?
visṛṣṭena drumeṇājau vaṅgarājasya kuñjaram / (69.1) Par.?
jaghāna rāmaḥ saṃkruddho vaṅgarājaṃ ca saṃyuge // (69.2) Par.?
taṃ hatvā ratham āruhya dhanur ādāya vīryavān / (70.1) Par.?
saṃkarṣaṇo jaghānograir nārācaiḥ kaiśikān bahūn // (70.2) Par.?
ṣaḍbhir nihatya kārūṣān maheṣvāsān sa vīryavān / (71.1) Par.?
śataṃ jaghāna saṃkruddho māgadhānāṃ mahārathaḥ / (71.2) Par.?
nihatya tān mahābāhur jarāsaṃdhaṃ tato 'bhyayāt // (71.3) Par.?
tam āpatantaṃ vivyādha nārācair māgadhas tribhiḥ / (72.1) Par.?
taṃ bibhedāṣṭabhiḥ kruddho nārācair musalāyudhaḥ / (72.2) Par.?
cicheda cāsya bhallena dhvajaṃ ratnavibhūṣitam // (72.3) Par.?
tad yuddham abhavad ghoraṃ teṣāṃ devāsuropamam / (73.1) Par.?
sṛjatāṃ śaravarṣāṇi nighnatām itaretaram // (73.2) Par.?
gajair gajā hi saṃkruddhāḥ saṃnipetuḥ sahasraśaḥ / (74.1) Par.?
rathai rathāś ca saṃrabdhāḥ sādibhiś cāpi sādinaḥ // (74.2) Par.?
padātayaḥ padātīṃś ca śakticarmāsipāṇayaḥ / (75.1) Par.?
chindantaś cottamāṅgāni vicerur yudhi te pṛthak // (75.2) Par.?
asīnāṃ pātyamānānāṃ kavaceṣu mahāsvanaḥ / (76.1) Par.?
śarāṇāṃ patatāṃ śabdaḥ pakṣiṇām iva śuśruve // (76.2) Par.?
bherīśaṅkhamṛdaṅgānāṃ veṇūnāṃ ca mṛdhe dhvanim / (77.1) Par.?
jugūha ghoṣaḥ śastrāṇāṃ jyāghoṣaś ca mahātmanāṃ // (77.2) Par.?
Duration=0.41525316238403 secs.