Texts

śiro vai yajñasyātithyaṃ bāhū prāyaṇīyodayanīyau / (1.1) Par.?

abhito vai śiro bāhū bhavataḥ / (1.2) Par.?

tasmād abhita ātithyam ete haviṣī bhavataḥ prāyaṇīyaś codayanīyaś ca // (1.3) Par.?

atha yasmād ātithyaṃ nāma / (2.1) Par.?

atithir vā eṣa etasyāgacchati yat somaḥ krītaḥ / (2.2) Par.?

tasmā etad yathā rājñe vā brāhmaṇāya vā mahokṣaṃ vā mahājaṃ vā pacet tad aha mānuṣam / (2.3) Par.?

havir devānām / (2.4) Par.?

evam asmā etad ātithyaṃ karoti // (2.5) Par.?

tad āhuḥ pūrvo 'tītya gṛhṇīyād iti / (3.1) Par.?

yatra vā arhantam āgataṃ nāpacāyanti krudhyati vai sa tatra / (3.2) Par.?

tathā hāpacito bhavati // (3.3) Par.?

tad vā anyatara eva vimuktaḥ syād anyataro 'vimuktaḥ / (4.1) Par.?

atha gṛhṇīyāt / (4.2) Par.?

sa yad anyataro vimuktas tenāgataḥ / (4.3) Par.?

yad v anyataro 'vimuktas tenāpacitaḥ // (4.4) Par.?

tad u tathā na kuryāt / (5.1) Par.?

vimucyaiva prapādya gṛhṇīyāt / (5.2) Par.?

yathā vai devānāṃ caraṇaṃ tad vā anu manuṣyāṇām / (5.3) Par.?

tasmān mānuṣe yāvan na vimuñcate naivāsmai tāvad udakaṃ haranti nāpacitiṃ kurvanti / (5.4) Par.?

anāgato hi sa tāvad bhavati / (5.5) Par.?

atha yadaiva vimuñcate 'thāsmā udakaṃ haranty athāpacitiṃ kurvanti / (5.6) Par.?

tarhi hi sa āgato bhavati / (5.7) Par.?

tasmād vimucyaiva prapādya gṛhṇīyāt // (5.8) Par.?

sa vai saṃtvaramāṇa iva gṛhṇīyāt / (6.1) Par.?

tathā hāpacito bhavati / (6.2) Par.?

tat patny anvārabhate / (6.3) Par.?

paryuhyamāṇaṃ vai yajamāno 'nvārabhate 'thātra patny ubhayata eva / (6.4) Par.?

etan mithunenānvārabhete / (6.5) Par.?

yatra vā arhann āgacchati sarvagṛhyā iva vai tatra ceṣṭanti / (6.6) Par.?

tathā hāpacito bhavati // (6.7) Par.?

sa vā anyenaiva tato yajuṣā gṛhṇīyād yeno cānyāni havīṃṣi / (7.1) Par.?

ekaṃ vā eṣa bhāgaṃ krīyamāṇo 'bhikrīyate chandasām eva rājyāya chandasāṃ sāmrājyāya / (7.2) Par.?

tasya chandāṃsy abhitaḥ sācayāni / (7.3) Par.?

yathā rājño 'rājāno rājakṛtaḥ sūtagrāmaṇya evam asya chandāṃsy abhitaḥ sācayāni // (7.4) Par.?

na vai tad avakalpate yac chandobhya iti kevalaṃ gṛhṇīyāt / (8.1) Par.?

yatra vā arhate pacanti tad abhitaḥ sācayo 'nvābhaktā bhavanty arājāno rājakṛtaḥ sūtagrāmaṇyaḥ / (8.2) Par.?

tasmād yatraivaitasyai gṛhṇīyāt tad eva chandāṃsy anvābhajet // (8.3) Par.?

sa gṛhṇāty agnes tanūr asi viṣṇave tveti / (9.1) Par.?

agnir vai gāyatrī / (9.2) Par.?

tad gāyatrīm anvābhajati // (9.3) Par.?

somasya tanūr asi viṣṇave tveti / (10.1) Par.?

kṣatraṃ vai somaḥ / (10.2) Par.?

kṣatraṃ triṣṭup / (10.3) Par.?

tat triṣṭubham anvābhajati // (10.4) Par.?

atither ātithyam asi viṣṇave tveti / (11.1) Par.?

so 'syoddhāraḥ / (11.2) Par.?

yathā śreṣṭhasyoddhāra evam asyaiṣa ṛte chandobhyaḥ // (11.3) Par.?

śyenāya tvā somabhṛte viṣṇave tveti / (12.1) Par.?

tad gāyatrīm anvābhajati / (12.2) Par.?

sā yad gāyatrī śyeno bhūtvā divaḥ somam āharat tena sā śyenaḥ somabhṛt / (12.3) Par.?

tenaivainām etad vīryeṇa dvitīyam anvābhajati // (12.4) Par.?

agnaye tvā rāyaspoṣade viṣṇave tveti / (13.1) Par.?

paśavo vai rāyaspoṣaḥ / (13.2) Par.?

paśavo jagatī / (13.3) Par.?

taj jagatīm anvābhajati // (13.4) Par.?

atha yat pañca kṛtvo gṛhṇāti / (14.1) Par.?

saṃvatsarasaṃmito vai yajñaḥ / (14.2) Par.?

pañca vā ṛtavaḥ saṃvatsarasya / (14.3) Par.?

tam pañcabhir āpnoti / (14.4) Par.?

tasmāt pañca kṛtvo gṛhṇāti / (14.5) Par.?

atha yad viṣṇave tvā viṣṇave tveti gṛhṇāti viṣṇave hi gṛhṇāti yo yajñāya gṛhṇāti // (14.6) Par.?

navakapālaḥ puroḍāśo bhavati / (15.1) Par.?

śiro vai yajñasyātithyam / (15.2) Par.?

navākṣarā vai gāyatrī / (15.3) Par.?

aṣṭau tāni yāny anvāha / (15.4) Par.?

praṇavo navamaḥ / (15.5) Par.?

pūrvārdho vai yajñasya gāyatrī / (15.6) Par.?

pūrvārdha eṣa yajñasya / (15.7) Par.?

tasmān navakapālaḥ puroḍāśo bhavati // (15.8) Par.?

kārṣmaryamayāḥ paridhayaḥ / (16.1) Par.?

devā ha vā etaṃ vanaspatiṣu rākṣoghnaṃ dadṛśur yat kārṣmaryam / (16.2) Par.?

śiro vai yajñasyātithyam / (16.3) Par.?

necchiro yajñasya nāṣṭrā rakṣāṃsi hinasann iti / (16.4) Par.?

tasmāt kārṣmaryamayāḥ paridhayo bhavanti // (16.5) Par.?

āśvavālaḥ prastaraḥ / (17.1) Par.?

yajño ha devebhyo 'pacakrāma / (17.2) Par.?

so 'śvo bhūtvā parāṅ āvavarta / (17.3) Par.?

tasya devā anuhāya vālān abhipeduḥ / (17.4) Par.?

tān ālulupuḥ / (17.5) Par.?

tān ālupya sārdhaṃ saṃnyāsuḥ / (17.6) Par.?

tata etā oṣadhayaḥ samabhavan yad aśvavālāḥ / (17.7) Par.?

śiro vai yajñasyātithyaṃ jaghanārdho vālāḥ / (17.8) Par.?

ubhayata evaitad yajñam parigṛhṇāti yad āśvavālaḥ prastaro bhavati // (17.9) Par.?

aikṣavyau vidhṛtī / (18.1) Par.?

ned barhiś ca prastaraś ca saṃlubhyāta iti / (18.2) Par.?

athotpūyājyaṃ sarvāṇy eva caturgṛhītāny ājyāni gṛhṇāti / (18.3) Par.?

na hy atrānuyājā bhavanti // (18.4) Par.?

āsādya havīṃṣy agnim manthati / (19.1) Par.?

śiro vai yajñasyātithyam / (19.2) Par.?

janayanti vā enam etad yan manthanti / (19.3) Par.?

śīrṣato vā agre jāyamāno jāyate / (19.4) Par.?

śīrṣata evaitad agre yajñaṃ janayati / (19.5) Par.?

agnir vai sarvā devatāḥ / (19.6) Par.?

agnau hi sarvābhyo devatābhyo juhvati / (19.7) Par.?

śiro vai yajñasyātithyam / (19.8) Par.?

śīrṣata evaitad yajñaṃ sarvābhir devatābhiḥ samardhayati / (19.9) Par.?

tasmād agnim manthati // (19.10) Par.?

so 'dhimanthanaṃ śakalam ādatte 'gner janitram asīti / (20.1) Par.?

atra hy agnir jāyate / (20.2) Par.?

tasmād āhāgner janitram asīti // (20.3) Par.?

atha darbhataruṇake nidadhāti vṛṣaṇau stha iti / (21.1) Par.?

tad yāv evemau striyai sākaṃjāv etāv evaitau // (21.2) Par.?

athādharāraṇiṃ nidadhāty urvaśyasīti / (22.1) Par.?

athottarāraṇyājyavilāpanīm upaspṛśaty āyur asīti / (22.2) Par.?

tām abhinidadhāti purūravā asīti / (22.3) Par.?

urvaśī vā apsarāḥ / (22.4) Par.?

purūravāḥ patiḥ / (22.5) Par.?

atha yat tasmān mithunād ajāyata tad āyuḥ / (22.6) Par.?

evam evaiṣa etasmān mithunād yajñaṃ janayati / (22.7) Par.?

athāhāgnaye mathyamānāyānubrūhīti // (22.8) Par.?

sa manthati gāyatreṇa tvā chandasā manthāmi traiṣṭubhena tvā chandasā manthāmi jāgatena tvā chandasā manthāmīti / (23.1) Par.?

taṃ vai chandobhir eva manthati / (23.2) Par.?

chandāṃsi mathyamānāyānvāha / (23.3) Par.?

chandāṃsy evaitad yajñam anvāyātayati yathāmum ādityaṃ raśmayaḥ / (23.4) Par.?

jātāyānubrūhīty āha yadā jāyate prahriyamāṇāyety anupraharan // (23.5) Par.?

so 'nupraharati bhavataṃ naḥ samanasau sacetasāv arepasau mā yajñaṃ hiṃsiṣṭaṃ mā yajñapatiṃ jātavedasau śivau bhavatam adya na iti / (24.1) Par.?

śāntim evābhyām etad vadati yathā nānyo'nyaṃ hiṃsyātām // (24.2) Par.?

atha sruveṇopahatyājyam agnim abhijuhoty agnāv agniś carati praviṣṭa ṛṣīṇām putro abhiśastipāvā sa naḥ syonaḥ suyajā yajeha devebhyo havyaṃ sadam aprayucchant svāheti / (25.1) Par.?

āhutyai vā etam ajījanata / (25.2) Par.?

tam etayāhutyāpraiṣīt / (25.3) Par.?

tasmād evam abhijuhoti // (25.4) Par.?

tad iḍāntaṃ bhavati / (26.1) Par.?

nānuyājān yajanti / (26.2) Par.?

śiro vai yajñasyātithyam / (26.3) Par.?

pūrvārdho vai śiraḥ / (26.4) Par.?

pūrvārdham evaitad yajñasyābhisaṃskaroti / (26.5) Par.?

sa yaddhānuyājān yajed yathā śīrṣataḥ paryāhṛtya pādau pratidadhyād evaṃ tat / (26.6) Par.?

tasmād iḍāntaṃ bhavati / (26.7) Par.?

nānuyājān yajanti // (26.8) Par.?